Moskous verbluffend mooie ondergrondse paleizen

DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN RUSLAND

HET was niet moeilijk te raden waar de ondergrondse of metro zich bevond. Een eindeloze stroom mensen begaf zich door een ingang die naar beneden voerde. Boven de ingang stond de letter M, schijnend in felrood neonlicht. Voor me zwaaiden de toegangsdeuren open. Eenmaal binnen werd ik geconfronteerd met de merkwaardige aanblik van mensen die snel omlaaggingen en als het ware in een afgrond verdwenen. Eerst aarzelde ik, toen vermande ik me en volgde hen.

Voor de eerste keer van mijn leven stond ik in een ondergrondse. En niet zo maar een ondergrondse — de metro van Moskou! Maar wat is er in een wereld waar de mens door de ruimte kan reizen, het atoom kan splitsen en zelfs ingewikkelde hersenoperaties kan verrichten, zo bijzonder aan een ondergrondse?

Om te beginnen was mij verteld dat de metro van Moskou waarschijnlijk de mooiste ondergrondse van de wereld is. En het Russische spreekwoord zegt: „Je kunt beter iets één keer met eigen ogen zien dan er honderdmaal over horen.” Toen ik in juli jl. het internationale congres van Jehovah’s Getuigen in Moskou bijwoonde, wilde ik dan ook heel graag een keer met de metro.

Hoe de metro tot stand kwam

In 1902 opperde een Russische geleerde en ingenieur, Bolinsky geheten, het idee een bovengronds vervoersnet aan te leggen dat langs de muur van het Kremlin en rond het stadscentrum zou lopen. Maar de gemeenteraad van Moskou wees de plannen voor de uitwerking van het systeem destijds af. Tien jaar later begon de raad het idee serieus te overwegen — het zou het eerste in zijn soort in Rusland worden — maar het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914 vertraagde de verdere ontwikkeling. Pas in 1931 werd het idee weer opgevat. Toen verordende het Centraal Comité van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie dat de eerste ondergrondse spoorlijn van het land in Moskou aangelegd moest worden. Zo werd Rusland het elfde land en Moskou de zeventiende stad waar zo’n reusachtig bouwproject werd ondernomen.

Moskous Hoofdstedelijke Ondergrondse opende haar eerste lijn, die een traject van ongeveer elf kilometer besloeg, om zeven uur ’s ochtends op 15 mei 1935, net drie jaar nadat de bouw was begonnen. Vier treinen deden dertien stations aan en ze konden zo’n 200.000 passagiers per dag vervoeren. Moskovieten en buitenlandse bezoekers waren onder de indruk. Het was zo nieuw, zo bijzonder! ’s Avonds stonden de mensen in de rij te wachten om tot de eerste passagiers te behoren. De ondergrondse was een bezienswaardigheid, en dat is ze nog steeds.

Sinds 1935 is het net uitgebreid tot negen lijnen die in totaal zo’n 200 kilometer bestrijken en 149 stations tellen. Bijna alle andere vormen van openbaar vervoer in Moskou, ook het vliegveld en het vervoer te water, sluiten op de een of andere manier aan bij het reizen per metro. De Moskovieten zouden zich een leven zonder de metro niet eens voor kunnen stellen. En dat is begrijpelijk, want hij vervoert elke dag gemiddeld negen miljoen passagiers, bijna tweemaal de bevolking van Finland. Ter vergelijking: de ondergrondse van Londen en die van New York vervoeren met elkaar slechts de helft van dat aantal.

Een blik van dichtbij

Bent u benieuwd wat er twintig verdiepingen onder de grond ligt? Een roltrap voert ons snel naar beneden. Het is slechts een van de plusminus 500 roltrappen in het hele stelsel, die als ze aan elkaar werden gelegd, een lengte van meer dan vijftig kilometer zouden beslaan. En wat een sensatie om op een helling van dertig graden met een snelheid van bijna een meter per seconde naar beneden te gaan — bijna tweemaal de snelheid van de roltrappen in veel andere landen!

Wij zijn het station Majakovskaja binnengestapt. De architectuur ervan geeft ons eerder het gevoel ons in een paleis te bevinden dan in een metrostation. Ik kan me moeilijk voorstellen dat wij echt onder de grond staan. Zelden heb ik bovengronds zulke prachtige architectuur gezien, laat staan ondergronds. Geen wonder dat op een internationale architectuurtentoonstelling die tussen 1937 en 1939 werd gehouden, vijf metrostations van Moskou een prijs toegekend kregen, waaronder dit station. Natuurlijk zijn niet alle 149 stations zo vorstelijk als het station Majakovskaja; de meeste van de nieuwere zijn bescheidener, maar nog steeds indrukwekkend, en allemaal uniek van stijl en vorm.

Bijna alle stations vertellen iets over de Russische geschiedenis. Marmer, keramiek en graniet werden uit twintig verschillende delen van Rusland aangevoerd voor de decoratie. In een fotoboek wordt dan ook opgemerkt: „Het hele land ging aan de slag om de metro van Moskou te helpen bouwen.” Graniet werd wegens zijn duurzaamheid op grote schaal gebruikt voor de vloerdecoraties. Dit is een belangrijke factor gezien de grote menigten mensen die zich dagelijks in de stations verdringen.

Onder het genieten van de schoonheid van dit ondergrondse paleis letten wij op de treinen, die met hoge snelheid af en aan rijden. Zo’n negentig seconden nadat de ene het station verlaten heeft, zien wij de lichten van de volgende al naderen. Lopen de treinen altijd zo frequent? In de spitsuren wel. Anders zit er zo’n drie à vijf minuten tussen.

Nauwelijks hebben wij ons op onze comfortabele zitplaatsen geïnstalleerd, of wij merken hoe snel de trein accelereert tot topsnelheid. Hij snelt door een tunnel van slechts een meter of zes in doorsnede, soms met een snelheid die tegen de honderd kilometer per uur ligt. Ja, men zou de totale lengte van het metronet in ongeveer zes uur kunnen afleggen! De Moskovieten geven niet alleen de voorkeur aan de metro omdat het de snelste manier van vervoer is, maar ook omdat het goedkoop en comfortabel is. Tijdens het internationale congres van Jehovah’s Getuigen vorig jaar juli kostte een rit met de metro, ongeacht waarheen, tien roebel, wat toen overeenkwam met nog geen twee cent.

De tussenpozen tussen de treinen zijn zo kort dat u zich misschien afvraagt hoe het mogelijk is dat de treinen met zo’n hoge snelheid rijden. De verklaring is simpel. Er is speciaal een automatisch snelheidscontrolesysteem ontworpen om ongelukken te voorkomen. Dit systeem zorgt ervoor dat de afstand tussen de treinen nooit kleiner is dan de afstand die nodig zou zijn om de trein bij die snelheid te laten stoppen. Met andere woorden, een trein die een snelheid van negentig kilometer per uur heeft en dichterbij komt dan de nodige stopafstand tot de trein ervoor, begint automatisch te remmen. Daarnaast wordt de machinist op de voorste trein gewaarschuwd door een alarmsignaal. Dit systeem vergroot de reisveiligheid natuurlijk aanzienlijk. Zouden de metropassagiers in Moskou daarom zo’n kalme en ontspannen indruk maken? De meesten van hen zitten rustig te lezen, duidelijk vol vertrouwen dat zij veilig hun bestemming zullen bereiken.

Licht en lucht

Wanneer elke ochtend vroeg duizenden elektromotoren aanslaan en honderdduizenden lampen gaan gloeien, beginnen miljoenen mensen zich een weg te banen door de drukke ondergrondse paleizen, waar de hele dag zo’n 3200 metrorijtuigen hun portieren beurtelings zullen openen en sluiten. Dit alles wordt mogelijk gemaakt door een formidabele hoeveelheid elektriciteit.

Door deze activiteit wordt heel wat warmte ontwikkeld, die gedeeltelijk door de omringende aarde wordt geabsorbeerd. Maar wat gebeurt er met de resterende warmte, waardoor het veel te warm zou kunnen worden in de tunnels en de stations? Nu, zoals het paleizen past, wordt elk station verzorgd door een ventilatiesysteem dat de lucht viermaal per uur totaal ververst. Er is altijd frisse lucht beschikbaar, hoe vol het ook is in de metro. Het ventilatiesysteem van de Moskouse metro wordt door velen in feite als het beste ter wereld beschouwd.

In de winter komt deze warmte echter goed van pas. Behalve voor de bovengrondse gebouwen en ingangen is er geen verwarmingssysteem nodig. De treinen, de mensenmenigten en de aarde zelf, die in het voorjaar en de zomer warmte heeft opgeslagen, staan edelmoedig voldoende warmte af om de ondergrondse paleizen gerieflijk warm te houden.

Van allerwegen lof

Zoals te verwachten was, is het geïllustreerde metrogidsje uitbundig in zijn lof: „De metro van Moskou wordt met recht als een van de mooiste ter wereld beschouwd; zijn vorstelijke stations met hun ingewikkelde netwerk van rails, bedrading, tunnels en kabels vertegenwoordigen een waarlijk boeiende mengeling van het puikje van artistiek kunnen en technisch vernuft. Meer dan stations zijn het architectonische meesterwerken van een onnavolgbare elegance en charme, smaakvol versierd met marmer, graniet, staal en tegels, een pracht die nog verhoogd wordt door de verrassende verlichting, door beeldhouwwerken, mozaïeken, festoenen, paneelwerk, gebrandschilderd glas en drijfwerk. De grootste architecten en kunstenaars van het land”, onder wie beeldhouwers, „hebben meegewerkt aan het ontwerp en het decor.”

Nu ik zelf een bezoek aan Moskou heb gebracht en met eigen ogen de metro heb gezien, kan ik daarmee instemmen. Veel van mijn medeafgevaardigden naar het congres waren ook onder de indruk. Een Duitser zei tegen me: „Ik had het gevoel een concertzaal met schitterende kroonluchters binnengestapt te zijn. Ik was verrukt.” Een bezoeker uit de Verenigde Staten was onder de indruk van de punctualiteit, de reinheid en de efficiëntie van de metro. En een congresafgevaardigde uit het verre Siberië stond versteld van de reusachtige afmetingen en verhoudingen van de ondergrondse bouwwerken.

Mocht u ooit in Moskou zijn, dan wil ik u dringend aanraden deze verbluffend mooie ondergrondse paleizen te bezoeken. Bedenk: „Je kunt beter iets één keer met eigen ogen zien dan er honderdmaal over horen.”

[Illustratieverantwoording op blz. 15]

Sovfoto/Eastfoto

[Illustraties op blz. 16, 17]

Enkele van Moskous prachtige metrostations

[Verantwoording]

Fotoverantwoording (met de klok mee vanaf links boven): Laski/Sipa Press; Sovfoto/Eastfoto; Sovfoto/Eastfoto; Laski/Sipa Press; Laski/Sipa Press; Sovfoto/Eastfoto