Jonge mensen vragen . . .
Hoe kom ik een pijnlijke blunder weer te boven?
Het was al erg genoeg dat Angie met haar been in het gips naar school toe moest. Maar de situatie werd echt heel vervelend toen zij tijdens de pauze in een modderplas viel. Angie herinnert zich: „Ik schaamde mij ontzettend! Ik kon niet overeind komen en ik zat onder de modder.”
JE KENT vast dat gevoel van vernedering en verlegenheid wel. Ja, wij zijn vaak zelf de oorzaak van onze ellende. Zoals het tijdschrift Seventeen verklaarde, hebben wij voor wij het weten „onszelf even niet in de hand, en in een onderdeel van een seconde doen wij iets ongelooflijk en onverklaarbaar stoms. Dan komt, even plotseling, het besef . . . ’Heb ik dat werkelijk gedaan?’”
In de tienerjaren zul je je waarschijnlijk vaker in verlegenheid gebracht voelen dan in enige andere periode in je leven. Waarom is dat zo?
De pijnlijke momenten in het leven
De onderzoeker David Elkind legt uit dat naarmate de intellectuele vermogens groeien, adolescenten zich meer bekommeren om wat anderen van hen vinden. Door dit extreme zelfbewustzijn lijkt het net alsof er een „denkbeeldig publiek” toekijkt dat „hun daden kritisch beschouwt en beoordeelt” (Adolescent Development). Eén jong meisje noemde de jeugd daarom een „levensperiode waarin de mening die anderen over je hebben, heel veel voor je betekent”.
Helaas lopen je pogingen om indruk op anderen te maken vaak op een mislukking uit. Omdat je nog bezig bent je emoties — en sociale vaardigheden — te leren beheersen, schijn je steeds maar niet het goede „woord te rechter tijd” te kunnen spreken (Spreuken 15:23). Omdat je geneigd bent om te zeggen wat je denkt, in plaats van wat tactvol of gepast is, bega je misschien pijnlijke blunders. En misschien moet je, omdat je onder ouderlijk toezicht staat, dingen doen die je zelf liever niet zou doen. „Mijn moeder wilde altijd dat ik naar school ging in van die Alice-in-Wonderland-jurkjes”, klaagde een jongere. „Iedereen loopt in een spijkerbroek en ik moet jurkjes dragen.”
Door de wens bij anderen in de smaak te vallen, zijn sommige jongeren ook heel gevoelig voor kritiek, afwijzing of mislukking. Christelijke jongeren zouden bijvoorbeeld kunnen schromen om met klasgenoten of leraren over hun geloofsovertuigingen te spreken. Anderen voelen zich misschien vernederd bij elk standje dat zij van een leraar of ouder krijgen. „Die keer [toen mijn moeder mij een uitbrander gaf] dat een van mijn vriendinnen erbij was, schaamde ik mij vreselijk”, zegt de jonge Angela.
Dan zijn er sommige jongeren die zich veel zorgen maken over hun lichaam. Jongeren die niet zo snel groeien, hebben vaak het land aan hun nog kinderlijke uiterlijk, en jongeren die een snelle ontwikkeling doormaken zijn verlegen met hun volwassen lichaam en de onbeholpenheid waarmee een dergelijke groei gepaard gaat. „Toen ik in de vijfde klas van de basisschool zat,” herinnert Annie zich, „was ik langer dan iedereen. Dat vond ik heel erg. Ik had een vriendinnetje dat heel klein was en ik benijdde haar.”
Ga het ijs weer op!
Pijnlijke situaties zijn derhalve een onvermijdelijk deel van het leven. Natuurlijk moet je je best doen om dingen te voorkomen waarvan je later spijt zult hebben. Bijvoorbeeld: „De dwaas spreekt veel woorden” (Prediker 10:14). Eenvoudig nadenken voordat je iets zegt, kan je voor heel wat verlegenheid behoeden (Spreuken 15:28). Toch zullen zich, hoe goed je ook je best doet, van tijd tot tijd pijnlijke situaties voordoen. Hoe reageer je dan? Ter illustratie: Heb je ooit geprobeerd op het ijs te gaan schaatsen? Zo ja, dan zul je de eerste de beste keer vast uitgegleden en gevallen zijn — waarschijnlijk meer dan eens. Maar weerhield dat jou ervan om weer het ijs op te gaan? Niet als je goed wilde leren schaatsen!
Maar hoe staat het met je omgang met mensen? Als je jezelf op een of andere manier in verlegenheid hebt gebracht, trek je je dan terug door mensen en bepaalde situaties uit de weg te gaan omdat je bang bent voor een volgende pijnlijke situatie? Als dat zo is, laat je je door schaamte beheersen. Kostbare gelegenheden en aangename vriendschappen gaan aan je voorbij terwijl je je pessimisme koestert. Zo zegt Prediker 11:4: „Hij die op de wind let [angstig de onzekerheden des levens in aanmerking nemend], zal niet zaaien; en hij die naar de wolken ziet, zal niet oogsten.”
Om van het leven en van fijne vriendschappen met anderen te genieten, moet je enig risico durven nemen. Zo schreef dr. Wayne W. Dyer in Pulling Your Own Strings: „Je zult nooit weten hoe het voelt om een bepaalde angst kwijt te raken als je niet het gedrag aandurft waardoor je met die angst te maken krijgt.” Ga dus weer het ijs op als je bent gevallen!
Het hoofd bieden aan pijnlijke situaties
Maar hoe pak je het aan wanneer zich van die momenten voordoen dat je wel door de grond wilt zakken? Enkele suggesties zijn:
Neem jezelf niet te serieus. Het tijdschrift Seventeen verklaarde: „Wij beoordelen onszelf veel te hard.” Te veel belang hechten aan een onbelangrijke fout is bovendien een vorm van ’meer van zichzelf denken dan nodig is’ (Romeinen 12:3). Stel je eens voor dat je in het bijzijn van je vrienden iets doms hebt gedaan. Een jongere genaamd Beverly zei: „Je denkt misschien dat zij elke keer als zij je zien, zich dat voorval herinneren.” Maar neemt jouw kleine foutje werkelijk zo’n voorname plaats in de geest van anderen in? Vast niet. Is het daarom niet het beste om kleine ongelukjes eenvoudig te vergeten?
Aanvaard terechtwijzing: Als jongere zul je door je onervarenheid beslist fouten maken. Terechtgewezen worden voor onze fouten zal ons echter ’inzicht verlenen’ (Spreuken 1:3). Je zult dus af en toe een standje van een leraar of van je ouders kunnen verwachten. Probeer voordeel te trekken van de terechtwijzing door de benodigde veranderingen aan te brengen in plaats van te gaan mokken over de tijdelijke verlegenheid die er het gevolg van is. — Spreuken 1:7-9.
Behoud je gevoel voor humor: Soms is het ’t beste de raad op te volgen van de vijftienjarige Frank: „Lach het van je af.” Als men om je onhandigheid moet lachen, neem er dan niet snel aanstoot aan (Prediker 7:9). De achttienjarige Terry adviseert: „Trek je niet te veel aan van wat anderen van je denken.” Probeer de situatie waarin je verkeert door de ogen van anderen te zien. Bedenk hoe je deze „ramp” morgen — of volgende week — zult bezien. Als je om jezelf weet te lachen, wordt de pijnlijke situatie vaak verzacht.
Doe de eerste stap: Dat is de raad van een jongere genaamd Faith. Als je je bij iemand belachelijk hebt gemaakt, voel je je natuurlijk opgelaten als je opnieuw bij die persoon in de buurt komt. Maar doe zelf de eerste stap en benader die persoon zo spoedig mogelijk. (Vergelijk Matthéüs 5:23, 24.) Faith heeft bemerkt dat als men „ziet dat je je openstelt en tegen een grapje kunt, men zich bij jou op zijn gemak zal voelen”.
Vergelijk jezelf niet met anderen: Je vindt het misschien vervelend dat je kort bent terwijl alle anderen lang zijn — of andersom. Maar bedenk, „voor alles is er een vastgestelde tijd” (Prediker 3:1). De tijd waarop jij je lichamelijke volwassenheid bereikt, kan eenvoudig verschillen van het moment waarop iemand anders die bereikt. Je eigen lichaam bekijken en het dan vergelijken met de lichamelijke ontwikkeling van een ander is zinloos, want niets kan het proces versnellen of vertragen. (Vergelijk Galaten 6:4.) Bovendien is er geen garantie dat je de gewenste lichaamslengte ook zal bereiken of een ideale lichaamsbouw of een ideaal figuur zult krijgen; waarom zou je dus piekeren over iets waaraan je toch niets kunt veranderen? Of om het met Jezus’ woorden te zeggen: „Wie van u kan door bezorgd te zijn één el aan zijn levensduur toevoegen?” (Matthéüs 6:27) Er komt veel meer tot stand als je je uiterlijk aanvaardt en eraan werkt een aantrekkelijke persoonlijkheid te ontwikkelen.
Behandel anderen zoals je zelf behandeld wilt worden: Hoe reageer je wanneer anderen zich in verlegenheid brengen? Als je het heerlijk vindt om hen te bespotten of hun ongelukje uit te bazuinen, klaag dan niet als een andere keer de rollen omgedraaid zijn. „Wie getrouw van geest is, bedekt een zaak”, zegt Spreuken 11:13. Als je dit voor anderen doet, zullen zij wellicht ertoe bewogen worden hetzelfde voor jou te doen. — Matthéüs 7:12.
Sta pal voor je overtuiging: Schaam je nooit om je geloof met anderen te delen. Jezus’ woorden in Markus 8:38 zijn ontnuchterend: „Wie zich . . . over mij en mijn woorden schaamt, over hem zal ook de Zoon des mensen zich schamen.” Bezie het als een voorrecht ’een dwaas te zijn ter wille van Christus’ (1 Korinthiërs 4:10). Eén jongere merkte op: „Hoe meer je je de bijbelse waarheden eigen maakt, hoe meer je ze met anderen wilt delen.”
Vernederende situaties zullen zich van tijd tot tijd zeker voordoen. Maar behoud een realistische, evenwichtige kijk als het gebeurt en verwacht niet dat er nooit iets verkeerd kan gaan. Behoud je gevoel voor humor. Vermijd het jezelf te serieus te nemen. Als je deze raad toepast, zul je het gemakkelijker vinden overeind te krabbelen wanneer je pijnlijk onderuit bent gegaan.
[Illustratie op blz. 15]
Pijnlijke situaties zijn een onvermijdelijk deel van het leven
[Illustratie op blz. 16]
Jongeren groeien in een verschillend tempo tot volwassenheid