Jonge mensen vragen . . .
Waarom brengen mijn ouders me in verlegenheid?
Halverwege de biologieles begin je je ziek te voelen. Tot je ontzetting belt de leraar naar je huis en binnen de kortste keren staat je moeder daar — op pantoffels, met roze krulspelden in en met die afschuwelijke rode trainingsbroek aan die zij in huis draagt. In de veronderstelling dat er iets ergs met je is, is zij ijlings naar je toe gekomen, zonder zich ook maar iets te bekommeren om haar uiterlijk. Maar je hebt weinig waardering voor haar reddingsactie. Het enige waar je aan kunt denken, is hoe raar en slonzig je moeder er in die kleren uitziet. En als zij je begint te betuttelen waar je klasgenoten bij zijn, zou je wel in het niet willen verdwijnen. Je schaamt je vreselijk!
ZULKE voorvallen kunnen komisch overkomen op de toeschouwers. Maar jij kunt er niet om lachen. Je voelt je zo opgelaten, zo gespannen, dat je het gevoel hebt het te besterven. Er bestaat ook een uitdrukking ’zich doodschamen’. En je bent niet de eerste die zich zo voelt. De joden uit de oudheid bijvoorbeeld beseften hoe vernietigend het kan zijn als iemand in verlegenheid wordt gebracht. De Hebreeuwse talmoed stelde het in het openbaar te schande maken van iemand op één lijn met het vergieten van diens bloed!
Er zijn heel wat dingen die je in verlegenheid kunnen brengen, maar veel jongeren zijn het erover eens dat hun eigen ouders de voornaamste bron van verlegenheid zijn. De lijst van dingen die ouders kunnen doen om je te vernederen, lijkt oneindig: in het openbaar hun genegenheid tonen, opscheppen over je prestaties, kinderachtig doen waar je vrienden bij zijn, verlangen dat je voor gasten „optreedt”. Ja, hoe je ouders er uitzien kan je al het schaamrood op de kaken jagen! Het is daarom niet verwonderlijk dat sommige jongeren ineenkrimpen bij de gedachte met hun ouders gezien te worden.
Waarom brengen je ouders je echter zo vaak in verlegenheid? ’Weten ze dan niet beter?’, vraag je je misschien af.
Waarom zij je in verlegenheid brengen
Laten wij jouw gevoelens op dat punt eens analyseren. Als jongere voel je je bijzonder snel in verlegenheid gebracht, omdat je je in toenemende mate bewust bent geworden van het feit dat er nog meer mensen op de wereld zijn dan alleen je naaste familieleden. Je wilt geaccepteerd worden door anderen — vooral door je leeftijdgenoten — en je doet je best om je „correct” te gedragen. Het spreekt vanzelf dat je daarbij geen gênant gedrag van je ouders kunt gebruiken. Het is zoals een jongere die Linda heet, zei: ’Als je ouders iets doen waardoor je in verlegenheid wordt gebracht, vraag je je bezorgd af: „Wat zullen mijn vrienden van me denken?”’ Waarom kunnen je ouders dan niet wat meer rekening houden met je gevoelens?
De psychologe Bernice Berk vertelt dat een moeder tegen haar uiterst gevoelige tienerzoon zei: „Het is nu eenmaal mijn taak om je in verlegenheid te brengen. Mijn moeder bracht mij in verlegenheid, en jij zult jouw kinderen in verlegenheid moeten brengen.” Er zit een kern van waarheid in deze nogal botte uitspraak. Nee, niet het in verlegenheid brengen is erfelijk, maar iets anders wel: onvolmaaktheid.
Ouders zijn onvolmaakt (Romeinen 3:23). Er kan niet van hen verwacht worden dat zij er als een fotomodel uitzien, en zij hebben, net zomin als jij, altijd alles wat zij zeggen of doen in de hand. Ook hebben zij het recht om zich van tijd tot tijd te ontspannen en plezier te maken. Zich af en toe jonger gedragen dan bij hun leeftijd past — of zelfs uitgesproken dwaas — is misschien hun manier om het ouder worden te verwerken. Onbewust van de uitwerking die dit op jou heeft, zal je moeder je misschien krenken door de nieuwste danspasjes met je vrienden uit te proberen; je vader probeert misschien te bewijzen dat hij bij het basketballen nog met tieners kan wedijveren. Pijnlijk? Misschien. Maar het was zeker niet hun bedoeling je te kwetsen.
Bovendien hebben je ouders jouw belangen op het oog, en als jouw welzijn gevaar schijnt te lopen, kunnen zij door hun onvolmaaktheid wel eens te sterk reageren. De bijbelschrijver Lukas bijvoorbeeld vertelt over de keer dat de twaalfjarige Jezus met zijn familie het paschafeest in Jeruzalem bijwoonde. Toen zijn ouders naar huis terugkeerden, bemerkten zij dat hij ontbrak. Zij zochten naarstig naar hem en „na drie dagen . . . vonden zij hem in de tempel, waar hij te midden van de leraren zat, naar wie hij luisterde en aan wie hij vragen stelde”. Ongetwijfeld genoot Jezus van dit gesprek met mannen die veel ouder waren dan hij. Maar toen zijn moeder verscheen, zei ze, wellicht waar deze voornaamste mannen van het land bij waren: „Kind, waarom hebt gij ons dit aangedaan? Denk eens aan, uw vader en ik hebben in doodsangst naar u gezocht.” — Lukas 2:41-48.
Een andere factor om rekening mee te houden, is dat je ouders hun eigen problemen hebben, problemen misschien waarvan jij niet eens op de hoogte bent. Het kan zijn dat financiële zorgen, ziekte of andere spanningen verantwoordelijk zijn voor hun gedrag.
Ten slotte zijn de meeste ouders trots op hun kroost. Zij vinden het fijn om met hen te pronken. Dit kan echter tot allerlei hinderlijke situaties leiden, bijvoorbeeld als je wordt gevraagd voor de vriendinnen van je moeder piano te spelen, of als je het moet verduren je vader aan iedereen die maar wil luisteren te horen vertellen hoe „geweldig” je wel bent!
Hoe erop te reageren
Een meisje dat Tonia heet, zegt dat zij ’zo erg bloost’ als haar ouders haar in verlegenheid brengen. Hoewel dit misschien een natuurlijke reactie is, zijn er produktievere manieren om het te verwerken. Als je je gewoon enkele punten die tot nu toe naar voren zijn gekomen te binnen brengt, kan dat een hulp zijn om je aanvankelijke onbehagen te verminderen (Spreuken 19:11). Beschouw ook de volgende suggesties eens:
Hou op met piekeren: Waarschijnlijk zal al dat gepieker toch niet veel aan de zaak veranderen. (Vergelijk Matthéüs 6:27.) Per slot van rekening ben je niet verantwoordelijk voor je ouders; je bent een mens apart. ’Een ieder moet zijn eigen vracht dragen’, zegt Galaten 6:5. Bovendien is de situatie waarschijnlijk niet zo erg als je denkt. Dr. Joyce L. Vedral merkt op dat ’iedere in verlegenheid gebrachte tiener denkt dat er een heel publiek naar hem zit te kijken’. De meeste mensen zijn echter helemaal niet zo geïnteresseerd. Dr. Vedral voegt eraan toe: „De meeste mensen bekommeren zich meer om een puistje op hun neus dan om jouw hele familiegebeuren.” Bedenk eveneens dat je leeftijdgenoten zich ook zorgen maken over de indruk die hun ouders maken!
Maak een vervelende situatie niet erger: Spreuken 27:12 zegt: „De schrandere ziet het onheil en bergt zich” (Willibrordvertaling). De aandacht op jezelf vestigen door ’O, Ma!’ uit te roepen, verergert de situatie alleen maar. ’Je bergen’ door niets te zeggen, kan heel verstandig zijn. — Prediker 3:7.
Aanvaard noodzakelijk streng onderricht: Een terechtwijzing in het openbaar kan best pijnlijk zijn. Maar vaak is het strenge onderricht verdiend, en de verlegenheid hoort daar gewoon bij (Hebreeën 12:11). En als het strenge onderricht nu ongegrond lijkt? Bedenk hoe Jezus reageerde toen zijn moeder tussenbeide kwam. Hij bleef kalm en legde zijn situatie uit. Ja, de bijbel zegt dat hij ’onderworpen bleef’ aan zijn ouders (Lukas 2:49, 51). Waarom probeer je niet hetzelfde te doen?
Praat met je ouders: Vertel hun vriendelijk en met respect wat je precies dwarszit. Het helpt! Rosalee ontdekte in haar geval dat „als je hun vertelt hoe je erover denkt en als zij dat redelijk vinden, zij gewoonlijk zullen proberen zich te corrigeren”. Eén manier om je ouders jouw kant van de zaak te helpen begrijpen, is hun te vragen welke pijnlijke situaties zij hebben meegemaakt toen zij jonger waren. Dat zal hen misschien aan het denken zetten over jouw situatie.
Toon medegevoel: Denk eens aan alle keren dat jij je ouders in verlegenheid hebt gebracht! Heb je dat met opzet gedaan? Natuurlijk niet! Waarom denk je dan dat je ouders doelbewust plannen uitbroeden om jou in verlegenheid te brengen?
Verlies nooit je gevoel voor humor: Het is zoals een tiener toegaf: „Om sommige dingen moet je proberen te lachen; achteraf is het best grappig.” Ja, waarom zou je een ongelukkige situatie zo serieus opvatten? Bedenk dat er „een tijd om te lachen” is, en soms kun je door gevoel voor humor aan de dag te leggen, voorkomen dat je je vernederd voelt. — Prediker 3:4.
Maar wat je ook probeert, pijnlijke situaties kun je nooit helemaal voorkomen. Door het voorgaande toe te passen, zul je er echter vast wel in slagen zogenaamd pijnlijke situaties anders te gaan bezien.
De schrijver Jami Bernard vertelt bijvoorbeeld: „Ik moest altijd mijn moeders hand vasthouden als wij de straat overstaken, zelfs toen ik ouder was. Op zekere dag duwde ik haar hand weg en klaagde: ’Ma, dat hoeft niet meer voor mij.’ Zij keek mij aan en zei: ’Voor mij wel.’ Ik weet niet of zij bedoelde dat zij iemand nodig had om op te leunen, of dat zij de tijd dat ik haar ’baby’ was miste, of dat zij contact met me wilde zoeken en niet goed wist hoe. Maar wanneer ik nu haar hand vasthoud om de straat over te steken, krijg ik een kleur — niet van verlegenheid, maar van genegenheid.” — Het tijdschrift Seventeen van december 1985.