Abortus — Tegen welke prijs?

IN GLASGOW (Schotland) hadden twee verpleegsters „verschrikkelijke nachtmerries” en slapeloze nachten, berichtte The Daily Telegraph. Waarom? Omdat zij hadden geassisteerd bij een operatie waarbij een baby van 24 weken werd geaborteerd. Tegen verwachting leefde het jongetje „een kort poosje”.

In Detroit (VS) werd een 29 weken oude foetus, naar men veronderstelde dood na een injectie in de baarmoeder, in een roestvrijstalen emmer gedumpt op een abortusafdeling van een ziekenhuis. Maar de foetus bleef leven. Men hoorde het meisje huilen, waarop zij met spoed naar een intensive care-​afdeling werd gebracht, net op tijd.

Het aborteren van levensvatbare foetussen vormt een groeiend probleem naarmate het aantal abortussen toeneemt. Voortschrijdende medische technieken maken een betere zorg mogelijk voor te vroeg geboren baby’s, zodat een gezond kind vanaf 26 weken kan blijven leven — iets wat enkele jaren geleden heel moeilijk zou zijn geweest. Als gevolg daarvan hebben verpleegsters in sommige landen het wettelijke recht om op grond van hun geweten te weigeren aan abortussen mee te werken.

Maar hoe staat het met de artsen? Hoe reageren zij?

De zakelijke kant van abortus

„Openlijk bekendstaan als aborteur is de doodsteek”, vertrouwde dr. Phillip Stubblefield in een interview toe aan Newsweek. Druk van de zijde van het publiek zorgde er in de Verenigde Staten zelfs voor dat veel artsen geheel met deze praktijk zijn gestopt. Door een aantal bomincidenten zijn abortusklinieken vernield en „over het hele land zijn er klinieken die geen geneesheer-directeur kunnen krijgen omdat artsen bang zijn voor wat de gemeenschap zal doen”, verklaarde dr. Stubblefield.

Niettemin wordt er een nog altijd toenemend aantal abortussen verricht. En wellicht is één reden niet zo moeilijk te vinden. Het brengt geld in het laatje.

In Parijs betaalden ouders bijvoorbeeld het equivalent van £1000 (ƒ 3000) om hun tienerdochter discreet een abortus te laten ondergaan, aldus een rapport in het medische tijdschrift Pulse. Enkele Londense klinieken, zo meldt hetzelfde rapport, vragen wel £2000 voor elke abortus die zij verrichten.

In 1982 hadden twee van Engelands grootste abortusklinieken een gezamenlijk inkomen van £4,5 miljoen. Na vermelding van dit cijfer gaf Human Concern als commentaar: „Abortus is een lucratieve zaak.” In Japan weigert de regering de anticonceptiepil te legaliseren. „Het verbod”, berichtte de Londense Sunday Times, „is het gevolg van het lobbyen van artsen, die een vermogen verdienen aan abortus.” Waar u ook kijkt, in de abortuskwestie speelt geld een rol.

Dit hoeft nauwelijks verbazing te wekken. Geconfronteerd met een plotselinge traumatische omstandigheid, zoals een ongehuwde zwangere tienerdochter, zullen veel ouders elke prijs redelijk vinden om de situatie op te lossen, vooral als een abortus veilig, snel en strikt vertrouwelijk kan worden verricht.

Nochtans vinden veel artsen de hele kwestie steeds onaangenamer. Aan het begin van het abortustijdperk in Engeland zei professor Ian Morris volgens de Daily Mail: „Als ik nog aan de aanvang stond van mijn carrière en wist wat ik nu over abortussen weet, zou ik nooit gynaecologie kiezen.” Hij voegde eraan toe: „Ik verafschuw de operatie. Het gaat dwars tegen mijn hele medische opleiding in. Levens redden is waar het om draait, niet het verrichten van deze speciale vorm van doodslag.” Krachtige taal, inderdaad, en niet elke arts zal het ermee eens zijn. Maar het geeft enigszins weer welke afkeer sommige artsen instinctief voor de praktijk voelen.

Abortus — wiens keuze?

Wanneer een vrouw geconfronteerd wordt met de abortuskwestie, denken weinig mensen, wellicht ook de vrouw zelf niet, aan de vader. De beslissing om een abortus te laten verrichten wordt vaak genomen door de vrouw zelf, die steun zoekt bij goede vriendinnen en familieleden. Maar „mannen ondergaan ook rouw, het gevoel van verlies,” bericht The New York Times, „en ondervinden wellicht ook veel van de ambivalente gevoelens die vrouwen hebben ten opzichte van het ouderschap”.

Sommige vaders zijn van mening dat er ook met hun wensen rekening gehouden moet worden en dat zij meer medezeggenschap moeten hebben voordat de moeder het besluit neemt hun kind te laten aborteren. „Mannen wilden een aandeel hebben aan het tot stand komen van de beslissing, niet die beslissing opleggen”, zegt socioloog Arthur Shostak na een tien jaar durend onderzoek van het probleem. Zo te denken is beslist niet onredelijk.

De reactie verwerken

Maar in tegenstelling tot de man, zal de vrouw wanneer de beslissing is genomen, het hoofd moeten bieden aan een lichamelijke schok voor haar hele gestel als haar zwangerschap plotseling wordt afgebroken. Wat is er allemaal bij betrokken?

Zelfs na een abortus in een vroeg stadium voelen vrouwen zich gewoonlijk zwak en moe. Ook zijn krampen, misselijkheid en eventuele bloedingen een normaal verschijnsel. Wanneer een abortus veel later wordt verricht, kunnen de tekenen van de beëindigde zwangerschap wel een week of langer aanblijven voordat het hormoonniveau zakt. Pijnlijke borsten en een gevoel van neerslachtigheid zijn extra factoren die onder de ogen gezien moeten worden. Ja, een abortus ondergaan kan een pijnlijke ervaring zijn, zoals alleen de vrouw kan weten, en zelden is het een eenvoudige beslissing.

Van groter belang is het feit dat de uitwerking van een abortus in emotioneel en mentaal opzicht verwoestend kan zijn. Het probleem is dat terwijl een lichamelijke reactie onmiddellijk kan volgen en voorspelbaar is, de mentale en emotionele wonden pas later verschijnen en er langer over doen voordat ze helen, als ze ooit helen. „Als iemand die af en toe beroepsmatig te maken heeft met patiënten die een abortus hebben ondergaan, kan ik zeggen dat zij jaren na de ingreep vaak nog erg van streek zijn”, schrijft een correspondent aan de Londense Times. Hoe groot is dit probleem?

„Naar het nu schijnt, is de omvang van het verborgen probleem groter dan voorheen werd aangenomen”, luidde het commentaar in The Sunday Times. De gevolgen van neerslachtigheid en emotionele verwarring zijn vaak zo groot dat „de helft van de ongehuwde vrouwen die om therapeutische redenen een abortus ondergaan, ten slotte psychiatrische hulp nodig heeft”. Deze bevindingen worden bevestigd door een studie van het King’s College Hospital in Londen. Dit onderzoek onthult, aldus The Times, dat „echtparen die besluiten tot een zwangerschapsonderbreking, acute reacties van smart kunnen verwachten” en dat zij hun smart „moeilijk te boven” zullen kunnen komen.

De Japanners hebben een ongewone manier om dit menselijke probleem te verwerken. Kleine beeldjes, gemaakt van plastic, gips of steen, die geaborteerde kinderen voorstellen, worden op tempelterreinen geplaatst. Ze worden toevertrouwd aan de zorg van Jizo, de boeddhistische beschermgod van kinderen. Zo kunnen ouders, terwijl zij bidden om vergeving, uiting geven aan hun gevoelens van schaamte, smart en schuld. Maar zij zijn niet de enigen die de behoefte voelen dit te doen. Beschouw de volgende persoonlijke ervaringen eens.

„Al gauw ging ik mij schamen”

Toen zij 22 was, had Elaine al driemaal een abortus laten verrichten. Zij verhaalt: „Er was mij verteld dat het niet verkeerd of misdadig was om het te doen als je pas zes weken zwanger was, omdat er tegen die tijd nog geen baby was gevormd, maar pas als het drie maanden of ouder was. Als ik naderhand mensen negatieve opmerkingen hoorde maken over ongehuwde moeders, maakte het mij gelukkig dat ik mijn zwangerschap had afgebroken. Twee jaar later onderging ik opnieuw tweemaal dezelfde procedure, en voelde mij steeds beter omdat ik een manier had gevonden om geen kinderen op deze wereld te zetten.”

Niet lang hierna ging Elaine de verpleging in en werkte als verloskundige. „Het was heerlijk”, zegt zij, „om een geboorte van een baby te zien en de vreugde die zo’n geboorte artsen, verloskundigen en ouders geeft. Maar al gauw ging ik mij schamen dat ik zelf drie onschuldige levens had beëindigd en bemerkte ik dat ik worstelde met onrust- en schaamtegevoelens. Ik bleef steeds terugdenken en berekenen hoe oud mijn kinderen zouden zijn geweest en of het jongetjes of meisjes zouden zijn geweest en hoe ze eruit zouden hebben gezien. Het is afschuwelijk om je in zo’n situatie te bevinden.”

Janet, inmiddels een moeder van 39 jaar, vertelt over haar gevoelens na een abortus: „De enige manier waarop ik mij overeind hield, was mijzelf te hersenspoelen, zodat ik geloofde dat het mij in werkelijkheid nooit was overkomen. Vele jaren lang overtuigde ik mijzelf ervan dat ik nooit zo iets gedaan kon hebben, dat het een of andere verschrikkelijke nachtmerrie was.”

De negentienjarige Karen zegt: „Ik deed mijn best om wat ik had gedaan, van mij af te zetten, maar barstte in tranen uit wanneer ik een baby of een zwangere vrouw zag, zo depressief was ik. Toen begon er melk uit mijn borsten te komen om mij eraan te herinneren. De nachtmerries die ik had, deden mij in tranen ontwaken, terwijl ik baby’s hoorde huilen. Ik werd zo bitter door dat alles.”

Iemand die denkt dat een abortus een eenvoudige ingreep is omwille van het gemak, misleidt zichzelf. Wanneer eenmaal de stap is genomen, is er geen terug. Het onmiddellijke probleem mag dan uit de weg geruimd zijn, maar zoals wij hebben gezien, kunnen de gevolgen ervan verstrekkend en langdurig zijn. Maar hoe staat het ermee wanneer een arts abortus aanbeveelt?

„U zou het kind moeten aborteren”

Dat was het rechtstreekse advies dat Sue van haar arts kreeg. Waarom? Sue had reeds twee jonge kinderen, en nauwelijks besefte zij dat zij zwanger was, of een van de kinderen kreeg rubella, of rodehond zoals het gewoonlijk genoemd wordt. „Het was onvermijdelijk dat ik het ook zou krijgen,” zegt zij, „aangezien ik het nooit eerder had gehad.” En inderdaad, niet lang daarna was zijzelf behoorlijk ziek.

Bij ondervinding is vastgesteld dat wanneer een vrouw in het begin van haar zwangerschap wordt besmet met rubella, dit ernstige misvormingen van het groeiende embryo kan veroorzaken. Met dit feit in gedachten sprak de arts deze woorden. „Hij zei mij ronduit”, herinnert Sue zich, „dat de baby mismaakt zou zijn en dat ik dat nooit aan zou kunnen. In zijn kliniek zei hij met klem dat als ik zijn advies niet opvolgde, ik een document zou moeten tekenen waarin ik de volledige verantwoordelijkheid zou aanvaarden en hem ervan zou vrijwaren.” Sue tekende. „In alle eerlijkheid moet ik tot zijn verdediging aanvoeren dat hij oprecht bezorgd voor mij was, vooral omdat ik een epilepsiepatiënt ben”, voegde zij eraan toe.

Hoewel Sue’s echtgenoot natuurlijk heel bezorgd was, liet hij de beslissing aan zijn vrouw over, en zij trof voorbereidingen voor de geboorte van haar baby. Te zijner tijd werd er een dochtertje geboren. Onmiddellijk werden er tests uitgevoerd op het kind, maar buiten een lichte bloedarmoede mankeerde haar volstrekt niets. Tot hun verrassing troffen de artsen in het lichaam van de baby echter antistoffen aan die de moeder niet bezat, wat erop duidde dat het zich ontwikkelende kind wel degelijk met de rubella besmet was geraakt.

Een gebrekkig kind

Hoewel dit geval een gelukkige afloop had, blijft het een feit dat veel kinderen met gebreken geboren worden en speciale zorg nodig hebben. Het is gemakkelijk te zeggen dat het humaan is om te voorkomen dat er gebrekkigen op de wereld worden gezet, maar wie kan de kwaliteit van het leven van een ander beoordelen? Zijn er in elke gemeenschap niet mensen die in uiteenlopende mate in hun bewegingsvrijheid belemmerd zijn en die in de mate waarin dat voor hen mogelijk is, van het leven genieten en op hun beurt toch ook iets ten goede van de mensheid bijdragen?a

Sue bezag de dingen zo. Maar zij bezat ook nog een andere bron waaruit zij kracht kon putten — haar geloof. Toen haar arts voor het eerst liet doorschemeren dat haar baby gebrekkig zou zijn, vertelde zij hem dat zelfs als dit waar zou zijn, zij op Gods kracht kon rekenen om haar te helpen de situatie aan te kunnen. Tevens zei ze dat zij niet het recht had een gehandicapt kind te beroven van de „wonderbaarlijke hoop op genezing van alle fysieke kwalen in Gods nieuwe samenstel van dingen” onder de heerschappij van zijn koninkrijk (Openbaring 21:1-4). Een dergelijk geloof heeft zijn eigen beloningen.

De beslissende keuze

„Geboren laten worden? Of abortus?” Wanneer u voor de keuze wordt gesteld, wat zal het dan worden?

Sue redeneerde: „Mijn baby had er niet om gevraagd verwekt te worden, dus welk recht had ik om dat leventje te beëindigen voordat het een kans had gehad het leven te zien?”

Haar vraag is eenvoudig genoeg. Hoe zou u die vraag beantwoorden?

[Voetnoten]

[Kader op blz. 9]

Een loyaliteitsconflict?

De Verklaring van Genève werd aangenomen door de Algemene Vergadering van de World Medical Association in Genève (Zwitserland) in september 1948. Ze is gebaseerd op de oude eed van Hippocrates. Wat volgt, is een fragment uit deze verklaring:

„Op het ogenblik dat ik word opgenomen onder de beoefenaren van het medisch beroep, verbind ik mij plechtig mijn leven te wijden aan de dienst der mensheid. . . . Ik zal mijn beroep nauwgezet en waardig uitoefenen. . . . Ik zal absolute eerbied bewaren voor het menselijk leven van de bevruchting af. Zelfs onder bedreiging zal ik mijn medische kennis niet aanwenden in strijd met de wetten der menselijkheid.”

Hoe interpreteren artsen een dergelijke eed? Hier volgen twee botsende zienswijzen. Welke deelt u?

DOKTER I. M.

„Ik kan nooit zonder afkeer kijken naar de weefsels die ik heb verwijderd tijdens een zwangerschapsafbreking. Het mag er dan uitzien als dril, maar het is, alles welbeschouwd, menselijk leven wat ik vernietig.”

DOKTER V. A.

„Ik denk niet dat abortus ooit verkeerd is. Zolang een individu volledig afhankelijk is van de moeder, is het geen persoon.”

[Kader op blz. 11]

Abortustechnieken

De gevaren van een abortus voor de moeder houden direct verband met de leeftijd van de foetus. Ze moeten niet worden onderschat.

Gedurende de eerste drie maanden is het gebruikelijk dat de foetus wordt weggezogen met een vacuümpompje. Dit gebeurt gewoonlijk in een kliniek en duurt niet lang. Voor foetussen van drie tot zes maanden is het gebruikelijk het embryo in stukken te snijden om het uit de moeder te verwijderen, of er worden weeën opgewekt door middel van een injectie. Gewoonlijk volgt er een kort verblijf in het ziekenhuis. Voor een zwangerschap in de laatste drie maanden is alleen een ingrijpende operatie, zoals een hysterotomie, wellicht nog een mogelijkheid.b

[Voetnoten]

[Illustratie op blz. 8]

Kinderen die te vroeg worden geboren, kunnen nu via gevorderde medische technieken in het leven gehouden worden

[Verantwoording]

Justitz/Zefa/H. Armstrong Roberts

[Illustratie op blz. 10]

Weinig mensen denken veel na over de gevoelens van de vader van het kind

[Illustratie op blz. 12]

Emotioneel en mentaal kan de uitwerking van een abortus verwoestend zijn