MEPS — De mogelijkheden en de begrenzingen

„HET is toch maar geweldig dat jullie MEPS hebben”, werd tegen een schrijver op het hoofdbureau in Brooklyn gezegd. „Schrijven moet nu wel gemakkelijk zijn voor jullie.”

De spreker, eveneens lid van de staf van het hoofdbureau, geloofde oprecht dat MEPS, een letterwoord voor Multilanguage Electronic Phototypesetting System (veeltalig elektronisch fotozetsysteem), op de een of andere manier het schrijven gemakkelijk kan maken. Enigszins geamuseerd, maar bijzonder verbaasd, verzekerde de schrijver hem dat mensen en niet machines het schrijven voor hun rekening nemen.

Welnu, wat kan MEPS doen? Is het systeem van nut bij het schrijven? Zo ja, hoe dan? Kan MEPS geschreven materiaal van de ene taal in de andere vertalen?

MEPS bij het schrijven

MEPS is een computersysteem waarmee materiaal wordt gereedgemaakt om te worden gedrukt, hoofdzakelijk op offsetpersen. Het hart van het systeem is de MEPS-computer, ondergebracht in een kast van ongeveer één kubieke meter. De geschreven tekst wordt elektronisch tot pagina’s opgemaakt met behulp van wat een grafische terminal heet. Daarna brengt de MEPS-fotozetter deze pagina’s in de vorm die wordt gebruikt om drukplaten te vervaardigen. Jehovah’s Getuigen hebben zelf de MEPS-computer, grafische terminals en fotozetter ontworpen en gebouwd op hun Wachttorenboerderij in de staat New York.

Er zijn echter ook IBM Personal Computer terminals met de MEPS-computer verbonden. En het zijn deze IBM terminals (die alle erop ingevoerde informatie naar de MEPS-computer zenden) die op de schrijversafdeling van het Wachttorengenootschap in Brooklyn worden gebruikt voor het invoeren van de eerste tekst. Maakt het gebruik van deze uitrusting het schrijven nu echt gemakkelijk?

Nee, want schrijven is een creatieve bezigheid die door een persoon gedaan moet worden, niet door een machine! De machine — in dit geval de IBM terminal — vervult eigenlijk dezelfde taak als een typemachine. Het toetsenbord is trouwens in wezen hetzelfde als dat van een typemachine. Het principiële verschil is dat de ingevoerde tekst op een scherm verschijnt in plaats van op een stuk papier. Als er dan toch een manuscript nodig is, kan een dichtbij staande snelle printer geactiveerd worden om alle ingevoerde tekst gewoon op papier uit te printen.

Voor zover het dus gaat om het rechtstreeks creëren van de woorden die gedrukt moeten worden, biedt MEPS de schrijver niet veel voordelen. En toch zijn er belangrijke manieren waarop een computerterminal de schrijver kan helpen. Hoe dan? De terminal is veel veelzijdiger dan een typemachine. Tikfouten kunnen snel en gemakkelijk worden gecorrigeerd. Met het aanslaan van een paar toetsen kunnen woorden, zinnen en paragrafen van de ene plaats in de tekst naar een andere plaats verschoven worden, en dit helpt de schrijver om direct het resultaat van zijn ideeën te zien.

In de toekomst zal MEPS de beschikking hebben over een groot computerbestand — een databank genoemd — waarin de publikaties van het Wachttorengenootschap zijn opgenomen. Dit zal een schrijver in staat stellen om op zijn scherm informatie op te vragen uit verschillende publikaties, zoals de bijbel, Hulp tot begrip van de bijbel en andere boeken en misschien wel honderd of meer jaargangen van de tijdschriften van het Genootschap. Ongetwijfeld zal ook dit voor de schrijvers een bruikbaar instrument blijken te zijn.

De vraag kan echter opkomen: Als MEPS voor een schrijver alleen een geavanceerder schrijfmachine is, waarom is er dan zoveel tijd, moeite en geld in het ontwikkelen van dit computersysteem gestoken?

De tekst klaarmaken voor de pers

De fundamentele reden is dat nagenoeg de gehele grafische industrie van het zetten in lood en de daaraan verbonden hoogdruk overging op fotozetten en offsetdruk. Bij de oude methode ontstaat op een zogeheten regelzetmachine uit heet, gesmolten lood het loodzetsel. Vervolgens wordt van de complete tekst en de illustraties een verhoogd drukbeeld op loden platen gemaakt en deze worden op de pers gemonteerd. Bij offsetdruk worden de tekst en de plaatjes van elke pagina gereproduceerd op film en fotografisch op het oppervlak van de offsetplaat overgebracht.

MEPS werd speciaal ontwikkeld om de drukvoorbereidingen te vervangen die in onbruik geraakten toen werd afgestapt van het zetten in lood en de hoogdruk. De ontwikkeling was hoofdzakelijk nodig omdat bestaande industriële fotozetapparatuur bij lange na niet beantwoordde aan onze meertalige behoeften. En het blijkt een buitengewoon effectief instrument te zijn. Beschouw bijvoorbeeld eens wat er gebeurt nadat een Ontwaakt!-artikel is geschreven, geredigeerd en goedgekeurd, zodat het nu geschikt wordt geoordeeld om te worden gedrukt.

Zoals uit het voorgaande al viel op te maken, bevindt het artikel dat klaar is om gedrukt te worden, zich in de MEPS-computer, nadat het is ingevoerd met behulp van de IBM Personal Computer. Dit artikel kan nu te voorschijn worden geroepen op de grafische terminal van MEPS en kan direct op het beeldscherm worden opgemaakt in de vorm van pagina’s. Ieder deel van de tekst kan ieder daarvoor gekozen lettertype krijgen, en in elke gewenste grootte. Wanneer dat klaar is, „giet” MEPS de geschreven tekst in de gebruikelijke rechthoekige tekstkaders of in andere vormen waarbij rekening wordt gehouden met de voor illustraties gereserveerde ruimten.

Maar nu vraagt u misschien: Hoe wordt dit materiaal van het beeldscherm van MEPS in een zodanige vorm gebracht dat er drukplaten voor de offsetpersen van kunnen worden gemaakt? Dit wordt tot stand gebracht door de MEPS-fotozetter. Deze machine maakt van de pagina zoals die is opgemaakt op het beeldscherm van de grafische terminal, een exacte afbeelding op lichtgevoelig papier. Nadat het lichtgevoelige papier is ontwikkeld, wordt het gefotografeerd om er een film van te maken die op zijn beurt wordt gebruikt voor het vervaardigen van offset-drukplaten.

Vertaalt MEPS?

Bedenk dat MEPS een veeltalig systeem is, hetgeen voor Jehovah’s Getuigen geen overbodige zaak is, daar zij regelmatig in meer dan 150 talen lectuur uitgeven. MEPS is een uniek systeem vanwege zijn vermogen om met al deze en nog veel meer talen te werken. In feite is het nu geprogrammeerd om bijna 200 talen te verwerken! Maar wat betekent dit? Hoe is MEPS in staat om geschreven tekst van zeg Engels in Spaans vertaald te krijgen?

Wat men goed moet begrijpen is dat hoewel MEPS veel verschillende talen kan verwerken, het systeem niet van de ene taal in de andere vertaalt. Voor het werkelijke vertalen worden mensen gebruikt. Machines zijn ongeschikt om mensen te vervangen als goede, doeltreffende vertalers. De grafische terminal van MEPS is zo ontworpen dat men op het beeldscherm een groot aantal verschillende talen te zien kan krijgen. Hoe is dit gedaan? De toetsen op het toetsenbord zijn zo gemaakt dat ze geredefinieerd kunnen worden, dat wil zeggen, ze kunnen langs elektronische weg veranderd worden om elke taal te verwerken waarvoor de computer is geïnstrueerd of geprogrammeerd.

Laten wij dit illustreren door na te gaan wat er gebeurt als een Spaanse vertaler, die met een typemachine werkt, een Engelse tekst in het Spaans vertaalt. De vertaler heeft de Engelse tekst voor zich op papier. Gebruikmakend van zijn kennis van beide talen vertaalt hij de gedachten uit het Engels zodat een Spaanse lezer kennis kan nemen van de ideeën die hun oorsprong vonden bij de Engelse schrijver. Maar de vertaler kan de Spaanse tekst niet op een Engelse schrijfmachine uittypen. Waarom niet? Omdat de Spaanse taal letters met accenttekens kent die niet op een Engels typemachine te vinden zijn. Hij heeft een Spaanse typemachine nodig. En daarin voorziet nu de grafische terminal van MEPS. Om een Spaans toetsenbord te krijgen, wordt een eenvoudige opdracht ingetypt die van het toetsenbord een Spaans toetsenbord maakt.

Maar zoals reeds is opgemerkt, niet alleen Spaans en Engels kunnen door de grafische terminal verwerkt worden, maar bijna 200 talen! En heel wat talen, zoals Armeens, Arabisch, Koreaans en Russisch, gebruiken een totaal ander alfabet of schrift. Dan zijn er nog de niet-alfabetische talen, zoals Chinees en Japans, waarvoor MEPS nu wordt geprogrammeerd. Sommige talen moeten van links naar rechts gelezen worden, andere van rechts naar links. MEPS zo te programmeren dat het systeem al deze talen verwerken kan, is geen geringe taak geweest, en er is nog steeds veel te doen!

Onthoud echter: Hoewel MEPS al deze talen kan verwerken, moet het vertalen worden gedaan door een persoon die de talen kent, en de vertaalde tekst moet in MEPS ingevoerd worden.

Sommige kleine bijkantoren en geïsoleerde vertalers hebben niet direct behoefte aan de MEPS-uitrusting. In veel gevallen gebruiken zij alleen de IBM Personal Computer, die de ingevoerde tekst opslaat op een dunne flexibele diskette. Deze diskette wordt dan opgestuurd naar een bijkantoor dat MEPS heeft, waar het op de diskette opgeslagen materiaal tot pagina’s wordt opgemaakt en drukklaar wordt gemaakt.

Administratief gebruik

Behalve om tijdschriften, boeken en andere lectuur voor de drukpers gereed te maken, wordt de MEPS-uitrusting in vele bijkantoren ook gebruikt voor administratief werk. Het systeem wordt bijvoorbeeld gebruikt om een nauwkeurige inventaris bij te houden van de hoeveelheid lectuur die er in voorraad is. Het systeem maakt een factuur voor de gemeente die de lectuur besteld heeft, en de inventaris van het bijkantoor wordt automatisch bijgewerkt zodat altijd het werkelijke aantal overgebleven boeken in elke taal te zien is. Bovendien wordt MEPS in sommige bijkantoren gebruikt voor het opslaan en uittypen van de adressen van abonnees op de tijdschriften De Wachttoren en Ontwaakt!

Gebruik van MEPS wereldwijd

In 1982 kwam de eerste MEPS-computer klaar en werd deze experimenteel in gebruik genomen. In februari 1983 was Duitsland het eerste land buiten de Verenigde Staten dat een MEPS-computer en vier grafische terminals ontving. Pas in november 1983 werd de eerste MEPS-fotozetter in gebruik genomen.

Op dit moment hebben 25 bijkantoren van het Wachttorengenootschap een of meer MEPS-computers en in totaal 150 grafische terminals. En 24 bijkantoren hebben een MEPS-fotozetter. Al deze geavanceerde MEPS-uitrusting is gemaakt door Jehovah’s Getuigen op hun produktieafdeling in de staat New York vlak bij Wallkill. Het is de bedoeling dat MEPS uiteindelijk in meer dan 30 landen over de wereld gebruikt zal worden. Nu reeds heeft het gebruik van MEPS het mogelijk gemaakt om De Wachttoren in 30 talen en Ontwaakt! in 14 talen simultaan uit te geven.

Ja, MEPS maakt het uitgeven in veel talen gemakkelijker. Het is waarlijk een opwindende sprong voorwaarts in het publiceren van lectuur, hoewel MEPS niet het schrijven tot iets gemakkelijks maakt en ook niet vertaalt.

[Illustratie op blz. 24]

Een lid van de schrijversstaf van het Wachttorengenootschap aan het werk achter zijn computer

[Illustratie op blz. 26]

Pagina 24 opgemaakt op de grafische terminal in de Engelse taal

[Illustratie op blz. 27]

Pagina 24 opgemaakt op de grafische terminal in het Hindi