MEPS — Een opwindende sprong voorwaarts in het publiceren van lectuur

WELLICHT hebt u op bladzijde twee van dit tijdschrift opgemerkt dat Ontwaakt! in 51 talen wordt uitgegeven. Het zustertijdschrift De Wachttoren verschijnt in 102 talen. In totaal worden er elke maand ongeveer 40 miljoen exemplaren van deze tijdschriften gedrukt.

Bovendien publiceert de Watchtower Bible and Tract Society bijbelverklarende boeken en brochures in meer dan 165 talen, waarbij het elk jaar om tientallen miljoenen exemplaren gaat. Hebt u er ooit over nagedacht wat erbij betrokken is om al deze lectuur in zo veel talen te produceren? Het is een omvangrijke en ingewikkelde taak.

De tijdschriften en boeken worden eerst in het Engels uitgegeven en daarna duurt het gewoonlijk drie tot zes maanden voordat de inlichtingen in anderstalige edities van de tijdschriften verschijnen. En wanneer het boeken betreft, duurt het vaak jaren voordat ze uitkomen in enkele van de talen waarin ze door lezers met verlangen tegemoet worden gezien. Maar met MEPS is daar nu een verandering in gekomen.

Wat is MEPS? Waarom werd dit systeem ontwikkeld?

MEPS is een afkorting van Multilanguage Electronic Phototypesetting System (veeltalig elektronisch fotozetsysteem). Het is een systeem dat Jehovah’s Getuigen zelf hebben ontwikkeld om geschreven materiaal snel in vele talen te kunnen publiceren. Zij ontwikkelden MEPS omdat er nergens ter wereld een dergelijk systeem beschikbaar was voor de vele talen waarin zij hun bijbelse lectuur drukken.

Waarom was zo’n veeltalig systeem nergens te vinden? De simpele reden is dat de meeste lectuur wordt uitgegeven om winst te maken, en voor vele van de talen waarin de publikaties van het Wachttorengenootschap worden vervaardigd, was de geldelijke opbrengst niet hoog genoeg om de ontwikkeling te bekostigen van een gecomputeriseerd systeem om lectuur te produceren. Maar Jehovah’s Getuigen drukken niet om winst te maken. Hun bijbelse lectuur heeft uitsluitend ten doel mensen van alle natiën en talen te helpen meer over Jehovah God en zijn Koninkrijksregering te weten te komen. — Matthéüs 6:9, 10; 24:14.

Feitelijk verkeerde geen organisatie ter wereld in een betere positie dan Jehovah’s Getuigen om een veeltalig systeem voor het publiceren van lectuur te ontwikkelen. Waarom? Omdat Jehovah’s Getuigen er al geregeld mee bezig zijn materiaal in meer dan 165 talen te vertalen. Daarom konden zij van hun eigen vertalers ook de noodzakelijke taalinformatie verkrijgen voor het vervaardigen van MEPS.

Veranderingen in de grafische industrie leidden tot MEPS

Zoals veel lezers weten, hebben in ruwweg de laatste twintig jaar nieuwe produktiemethoden een ommekeer teweeggebracht in de drukkerswereld. Al sinds de vorige eeuw werden met regelzetmachines uit heet, gesmolten lood afzonderlijke regels gegoten. Dit loodzetsel werd daarna door een opmaker tot pagina’s gerangschikt. Van deze uit loodregels opgemaakte bladzijden werd dan een matrijs gemaakt voor het gieten van zware loden drukplaten die op rollen-hoogdrukpersen werden gebruikt.

In het begin van de jaren ’60 werden verreweg de meeste kranten, tijdschriften en boeken op hoogdrukpersen gedrukt. Momenteel gebeurt dat vrijwel niet meer. De drukmethode die gebruik maakte van gegoten lood, raakte welhaast van de ene dag op de andere verouderd. Elke drukkerij die met heet lood werkte, zag zich al gauw gedwongen met de veranderingen in de bedrijfstak mee te gaan. Vrijwel alle kranten, tijdschriften en boeken worden nu dus op lithografische offsetpersen gedrukt.

In januari 1978 begon men in de drukkerij op het hoofdbureau van Jehovah’s Getuigen in Brooklyn (New York) met het drukken op rotatie-offsetpersen. De eerste publikatie was het met illustraties in kleur uitgevoerde Mijn boek met bijbelverhalen. Bij offsetdrukken ligt het beeld dat gedrukt moet worden, niet verhoogd zoals bij hoogdruk het geval is, maar bevindt zich op dezelfde hoogte of hetzelfde niveau als het omringende oppervlak.a Voor deze drukmethode maakt men een foto van de gedrukte bladzijde en gebruikt dan de verkregen film om dunne offsetdrukplaten te vervaardigen.

Voor deze dunne offsetdrukplaten van Mijn boek met bijbelverhalen en andere door het Wachttorengenootschap gepubliceerde lectuur moesten dus foto’s worden gemaakt van een proefdruk van bladzijden die met de regelzetmachine tot stand waren gekomen. Vervolgens werden de filmnegatieven samengevoegd met negatieven van de plaatjes of illustraties. Welnu, deze langzame, mechanische methode van drukvoorbereiding via loodzetsel moest vervangen kunnen worden door een snellere methode. Een groep getuigen van Jehovah onderzocht hoe dit moest worden gedaan.

Twee teams gingen aan de slag

Deze Getuigen zagen er de dringendheid van in een gecomputeriseerd systeem van drukvoorbereiding te ontwikkelen voor de drukkerij op het hoofdbureau in Brooklyn. Terzelfder tijd zagen zij er ook de noodzaak van in een veeltalig drukvoorbereidingssysteem te ontwikkelen dat in de vele bijkantoordrukkerijen van Jehovah’s Getuigen overal ter wereld kon worden gebruikt.

Om aan deze behoeften te voldoen, begon één team van Getuigen in Brooklyn aan een systeem te werken dat gebruik maakte van een grote IBM-hoofdcomputer en ook IBM-terminals voor tekstverwerking, en een Autologic fotozetmachine. Bijna 160 kilometer verder, op de Wachttorenboerderij in de buurt van Wallkill in de staat New York, begon een ander team te werken aan een in eigen beheer vervaardigd systeem dat zij MEPS noemden.

In Brooklyn ontwikkelde het team uitstekende programma’s, de zogeheten ’software’, voornamelijk gebruik makend van IBM-apparatuur of -’hardware’. IBM noemde dit programma later „Integrated Publishing System”, (geïntegreerd drukvoorbereidingssysteem) of IPS. Het gezaghebbende Seybold Report on Publishing Systems, 12e jaargang, nr. 1, 13 september 1982 gaf als commentaar:

„Opnieuw probeert IBM zijn marktaandeel te vergroten en het middel waarmee men dit hoopt te bereiken is een interessant pakket dat de naam ’Integrated Publishing System’ (IPS) draagt. IPS werd niet door IBM ontwikkeld”, erkent het rapport, maar „[door] de Wachttoren, het uitgeversorgaan van de Jehovah’s Getuigen, waar men het voornamelijk voor hun interne gebruik heeft gecreëerd.”

Net als MEPS is ook IPS een veeltalig systeem dat kan worden uitgebreid om elke willekeurige taal van de wereld te verwerken. Op het hoofdbureau in Brooklyn zijn met gebruikmaking van IPS reeds publikaties vervaardigd in meer dan 90 talen. Gezien de capaciteit en flexibiliteit van het systeem zijn er ongeveer 140 terminals op aangesloten met onmiddellijke toegang tot een gemeenschappelijk gebruikt centraal gegevensbestand.

Tot besluit van het bericht meldt Seybold: „Wij hebben niets dan lof voor de ondernemingslust, het initiatief en de oordeelkundigheid van de Wachttorenmensen. Tegenwoordig zijn er maar weinigen die ambitieus of moedig genoeg zijn om aan zo’n onderneming te beginnen, in het bijzonder als er vrijwel niets is om van uit te gaan. . . . Wij weten niet precies wie de eer toekomt, maar ze verdienen allemaal een heleboel lof.”

Een beschrijving van MEPS

In de tussentijd was het team van Getuigen op de Wachttorenboerderij betrokken bij een project dat een nog grotere uitdaging vormde — zij gebruikten geen computerapparatuur van IBM of enige andere firma, maar waren bezig zelf alle hoofdapparatuur te bouwen. Op de foto op bladzijde 21 vindt u de verschillende onderdelen van de apparatuur waaruit MEPS is samengesteld. De meeste daarvan werden door Jehovah’s Getuigen op de Wachttorenboerderij vervaardigd.

Het middelpunt van het systeem is de MEPS-computer, behuisd in een compacte, keurige kast van ongeveer 1 m hoog, 90 cm breed en 85 cm diep. De honderden siliciumchips met ingewikkelde elektronische circuits verlenen de computer de verwerkingscapaciteit voor alle activiteiten van vier grafische terminals, de zogeheten werkstations.

U ziet ook een van deze werkstations: een toetsenbord zoals wij dat van de schrijfmachine kennen, maar dat hier sterk uitgebreid is, plus een grafisch beeldscherm. Het beeldscherm heeft ongeveer de vorm en grootte van een bladzijde van het tijdschrift Ontwaakt! of De Wachttoren. Het toetsenbord heeft zijn eigen 16-bit microcomputer voor het besturen van de 182 toetsen. Elke toets heeft 5 wisselniveaus hetgeen zorgt voor een equivalent van 910 toetsen waarvan elk een instructie, een letterteken of een combinatie van opdrachten vertegenwoordigt.

Het werkstation is ontworpen voor het verrichten van twee basisfuncties. De eerste functie of handeling is het invoeren van geschreven tekst. Met andere woorden, de terminal wordt dan feitelijk als schrijfmachine gebruikt, alleen verschijnt de ingevoerde tekst op een scherm in plaats van op een stuk papier. Als er een afschrift van een manuscript nodig is, kan er een printer (te vergelijken met een heel snelle schrijfmachine) in werking worden gesteld om alle ingevoerde tekst op normale vellen papier uit te typen. Dit materiaal kan dan op de gebruikelijke manier geredigeerd worden of naar een proeflezer gaan.

Bedenk dat MEPS een veeltalig systeem is. Het unieke ervan ligt in het vermogen veel verschillende talen te verwerken. Door een simpele opdracht in te geven kan hetzelfde toetsenbord elektronisch veranderd worden zodat kopij kan worden ingevoerd in elke gewenste taal waarvoor de computer is geprogrammeerd. Het aantal talen waarvoor MEPS kan worden geprogrammeerd is in principe onbeperkt. Op dit moment is het systeem geprogrammeerd voor het invoeren van meer dan 130 talen.

Laten wij eens kijken naar de tweede basisfunctie van het werkstation. Nadat de geschreven tekst in een willekeurige taal is ingetypt, kan de functie van het werkstation heel eenvoudig door het aanslaan van enkele toetsen worden veranderd zodat op precies hetzelfde werkstation een pagina van de publikatie kan worden opgemaakt. Aan elk deel van de geschreven tekst kan ieder beschikbaar lettertype in elke gewenste grootte worden toegewezen. Ook kunnen er kaders worden getrokken om de precieze gebieden aan te geven waar tekst, titels, plaatjes, kaarten en onderschriften zullen verschijnen. Wanneer dat klaar is, wordt vervolgens de ingetypte tekst in de tekstkaders en rondom de voor illustraties gereserveerde ruimten „gegoten”. Zie het voorbeeld van een pagina van Ontwaakt! op het grafische beeldscherm zoals op de bladzijde hiernaast wordt getoond.

Hoe wordt een publikatie, na op de beeldschermterminal te zijn opgemaakt, vandaar in een zodanige vorm gebracht dat de drukplaten voor de offsetpersen kunnen worden geproduceerd? Dit wordt tot stand gebracht door de MEPS-fotozetter. Deze is ondergebracht in een 107 cm hoge, 85 cm brede en 81 cm diepe kast die bij de rest van de MEPS-apparatuur past. De fotozetmachine vormt een beeld op lichtgevoelig papier door een heel smalle lichtbundel als een zeer fijn penseeltje te gebruiken, bijna op dezelfde manier als het beeld op het scherm van een televisietoestel wordt voortgebracht. Nadat het lichtgevoelige papier is ontwikkeld, wordt het gefotografeerd om een film te krijgen die op zijn beurt wordt gebruikt voor het maken van offsetdrukplaten.

Letters ontwerpen met MEPS

Om in een willekeurige taal te kunnen drukken, moet het alfabet daarvan in verschillende lettertypen aanwezig zijn, bijvoorbeeld in een vette of een schuine letter. Op bladzijde twee van dit tijdschrift ziet u een verscheidenheid van lettertypen. Gedurende de afgelopen twee jaar heeft men met gebruikmaking van MEPS lettertypen voor meer dan 100 verschillende talen geproduceerd. Hoe worden deze lettertypen gemaakt?

Eerst tekent een ontwerper een letter. Dan wordt dat letterteken door een tv-camera opgenomen en omgezet in een patroon van kleine puntjes dat op een tv-scherm te zien is. Deze configuratie van puntjes wordt geregistreerd en elektronisch overgebracht naar de MEPS-computer. Vervolgens wordt de letter bijgewerkt op het MEPS-scherm door er punten aan toe te voegen of van af te halen, waarna het gebruiksklare letterteken in de computer wordt opgeborgen om naar behoefte te worden gebruikt.

Een indrukwekkende prestatie

Ten tijde dat dit artikel werd geschreven, waren er meer dan 25 MEPS-eenheden en twee fotozetters gebouwd. In Duitsland, Canada, Spanje, Nederland, Zwitserland, Griekenland, Engeland, de Filippijnen en Frankrijk zijn reeds MEPS-eenheden geïnstalleerd. Spoedig zullen ook apparaten worden verscheept naar veel andere landen overal ter wereld.

Toen MEPS tegen het eind van de zomer van vorig jaar in Griekenland aankwam, vroegen de douanebeambten: „Wie heeft deze computer gebouwd?”

„Wij hebben dat gedaan — Jehovah’s Getuigen in Amerika”, werd hun verteld. Maar zij geloofden het niet. Toen men hen echter een Seybold Report liet zien, waren zij niet alleen overtuigd maar schudden verbaasd hun hoofd. In het afgelopen zomer verschenen Seybold-artikel over MEPS verklaarde de schrijver:

„Een bezoek aan de Wachttorenboerderij. Wij hadden de gelegenheid enkele in ontwikkeling zijnde nieuwigheden te zien toen wij de Wachttorenboerderij bezochten. De Wachttorenboerderij is, zoals de naam te kennen geeft, een landbouwcentrum dat voedsel produceert voor eigen gebruik en voor de Wachttorengroep in Brooklyn. Maar er wordt daar ook veel ander Wachttorenwerk verricht. Er is, net zoals in Brooklyn, een grote drukkerij en verzendafdeling. Er wonen en werken honderden mensen [nauwkeuriger gesteld, meer dan 800].

De faciliteiten voor het ontwikkelen van hardware en software op de Wachttorenboerderij zijn erg indrukwekkend. Programmeren in machinetaal gebeurt op een aantal onderling verbonden ontwikkelingssystemen van Intel. Voor het testen van de apparatuur wordt gebruik gemaakt van een goed toegerust prototypelaboratorium. In de buurt bevinden zich voltooide apparaten waarop nieuwe software kan worden getest en nieuwe gebruikers kunnen worden opgeleid.

Nieuwe software. Men toonde ons een verscheidenheid aan nieuwe ontwikkelingen. Men is bezig met programma’s die de verwerking mogelijk maken van Hebreeuws, Arabisch en andere talen die van rechts naar links worden geschreven, en ten tijde van ons bezoek werden ons de bijbehorende wijzigingen in de cursorbewegingen enz., getoond. Het systeem is speciaal ontworpen met het oog op de veeltalige uitgeversactiviteiten van de Wachttoren en heeft nogal wat bijzondere mogelijkheden op taalgebied, met inbegrip van een volledig nieuw te definiëren toetsenbord . . . Bovendien is het beschikbare potentieel aan lettertekens groot genoeg om talen te verwerken die (zoals Japans en Chinees) tienduizenden onderscheiden karakters hebben.

Om de eindeloze variaties in het afbreken van woorden over de gehele wereld te kunnen verwerken, heeft de Wachttoren een vragenlijst ontwikkeld om de regels daarvoor te weten te komen, en deze vragenlijst wordt naar de kantoren in elk land gezonden. Uitgaande van de vragenlijst wordt dan de juiste combinatie van tabellen, algoritmen en lijsten met uitzonderingsgevallen ontwikkeld om met die taal te kunnen werken. . . .

Het fotozetterproject. De groep op de Wachttorenboerderij heeft ook een prototype van een zetmachine gebouwd.”

Werken met MEPS

Sinds meer dan een jaar komen er Getuigen uit meer dan 20 landen van over de hele wereld naar de Wachttorenboerderij om er een opleiding te ontvangen om met MEPS te werken. Vanwege het eenvoudige ontwerp van de apparatuur kost het mensen die kunnen typen en bekend zijn met de opmaak van zetsel slechts ongeveer twee weken om bedreven te raken in zowel het invoeren van kopij als het opmaken van een bladzijde. Anderen zijn langer gebleven en hebben een opleiding ontvangen in het onderhoud van de apparatuur. Toen de MEPS in Griekenland arriveerde, kwam er dan ook iemand uit Duitsland om het systeem te installeren.

Op dit moment wordt MEPS gebruikt voor het vervaardigen van De Wachttoren en Ontwaakt! in talen zoals Oekraïens, Arabisch, Hongaars, Pools, Duits, Nederlands, Samoaans, Grieks en Maltees, en te zijner tijd zal MEPS worden gebruikt om deze tijdschriften in nog tientallen andere talen uit te geven. Bijbels, boeken en brochures worden eveneens met gebruikmaking van de MEPS-computer vervaardigd. Op een groot bijkantoor zoals bijvoorbeeld Duitsland geldt dat voor alle fasen — vanaf het invoeren van de vertaalde Duitse tekst in MEPS tot aan het drukken van de voltooide publikatie. Duitsland heeft een commerciële fotozetmachine gebruikt totdat er een MEPS-fotozetter beschikbaar kwam.

Andere bijkantoren die niet zelf drukken, zenden een dunne „floppy diskette” waarop zij hun opgemaakte publikatie hebben vastgelegd, naar een bijkantoor waar wel wordt gedrukt, zoals Duitsland. Daar wordt deze diskette in de MEPS-apparatuur gestopt; de publikatie wordt fotografisch gezet, de drukplaten worden gemaakt, en de publikatie wordt gedrukt en vervolgens verzonden naar het bijkantoor dat de publikatie heeft besteld.

Momenteel kost het dank zij MEPS minder tijd om publikaties in andere talen te drukken. Denk bijvoorbeeld aan de met verlangen tegemoetgeziene, 256 bladzijden tellende publikatie U kunt voor eeuwig in een paradijs op aarde leven. Spoedig nadat het boek in de zomer van 1982 in het Engels was vrijgegeven, werd het in het Arabisch vertaald. Het probleem was toen het vertaalde materiaal voor het drukken gereed te maken. Hoe moest dat worden gedaan aangezien het procédé met warm gegoten metaal al bijna verdwenen was?

Het zou vele weken duren om de vertaalde tekst op een regelzetmachine te typen en de smalle metalen regels vervolgens tot bladzijden op te maken. Het kwam goed van pas dat de MEPS juist voor het van rechts naar links geschreven Arabisch was geprogrammeerd. Het hele boek werd vorig jaar herfst in twee weken in MEPS ingetypt. Vervolgens werd het op de MEPS-terminal opgemaakt en gereedgemaakt voor een laatste controle door proeflezers om daarna te worden gedrukt. De Arabische Getuige die dit alles op de MEPS deed, gaf één reden waarom er met MEPS zo veel sneller en gemakkelijker gewerkt kon worden.

„Arabische letters worden op vier verschillende manieren geschreven, afhankelijk van de plaats waar ze in een woord of zin voorkomen”, zei hij. „Als een letter aan het begin van een woord staat, wordt hij op één manier geschreven, in het midden van een woord op een andere manier, aan het eind van een woord op weer een andere manier, en als de letter alleen staat in een zin, wordt hij op een vierde manier geschreven. Een Arabische regelzetmachine moet aparte toetsen hebben voor al die verschillende variaties van de 22 Arabische letters met hun vier verschillende schrijfwijzen. Maar MEPS was zo geprogrammeerd dat er slechts één toets hoeft te worden aangeslagen voor elke Arabische letter. De machine bepaalt automatisch de juiste schrijfwijze van de letter aan de hand van de positie van de letter in het woord of de zin. Zoals u zich kunt voorstellen maakt dit het invoeren van kopij in MEPS veel gemakkelijker en sneller.”

MEPS maakt het publiceren van lectuur in veel talen inderdaad gemakkelijker. MEPS is uniek omdat het systeem niet voor commercieel gebruik werd ontwikkeld, alhoewel vele commerciële bedrijven onder de indruk zijn van de mogelijkheden ervan. Na verloop van tijd zal MEPS zonder twijfel in veel grotere mate worden gebruikt bij het vervaardigen van bijbelse lectuur om mensen uit alle natiën en talen te helpen meer over Jehovah God en zijn Koninkrijksregering te weten te komen.

[Voetnoten]

[Inzet op blz. 22]

Het aantal talen waarvoor MEPS kan worden geprogrammeerd is in principe onbeperkt

[Illustraties op blz. 21]

1. MEPS-computer

2. Printer

3. Grafisch beeldscherm

4. Toetsenbord

5. MEPS-fotozetter

[Illustraties op blz. 24]

Nadat de tekst is ingevoerd, kan het artikel op hetzelfde werkstation tot pagina’s worden opgemaakt

[Illustratie op blz. 25]

Om een letterbeeld digitaal vast te leggen wordt de betreffende letter (1) opgenomen met een tv-camera (2), omgevormd tot een puntenpatroon op het tv-scherm (3), overgebracht op het beeldscherm van de computer (4), nog wat bijgewerkt en vervolgens voor gebruik in de computer (5) opgeslagen