Nieuwe hoop voor gehandicapte jongeren

TOT de kostbaarste gaven die de Schepper aan de mens heeft geschonken, behoort stellig het voortplantingsvermogen, kinderen te kunnen voortbrengen naar onze soort. De geboorte van een kind brengt grote vreugde voor zijn ouders. Zoals Jezus, de Grote Onderwijzer, zei: „Wanneer een vrouw gaat baren, is zij bedroefd . . . maar wanneer zij het jonge kind ter wereld heeft gebracht, denkt zij niet meer aan de verdrukking, uit vreugde dat er een mens ter wereld is gekomen.” — Joh. 16:21.

Soms is die blijdschap echter van maar al te korte duur. Wanneer? Wanneer er een kind wordt geboren met de een of andere handicap — mentaal, fysiek of emotioneel. Een schok is het vooral wanneer ouders vernemen dat hun pasgeboren kind aan een vorm van zwakzinnigheid zoals mongolisme lijdt.a

Jaren geleden waren er nog maar weinig beroepsinstellingen waartoe ouders zich in zo’n geval voor raad en steun konden wenden. Thans ligt de situatie, vooral in de grote steden, geheel anders; zo zeer zelfs dat sommigen al spreken over „het aanbreken van een nieuwe, gouden dageraad voor de zwakzinnigen”.

Een van de aankondigingen van deze „nieuwe dageraad” was bijvoorbeeld een rapport in Psychology Today (april 1975) waarin werd gesproken over de verzorging van gehandicapte kinderen in nauw contact met gemiddelde of normale kinderen, voor zover dit mogelijk is. In plaats van al zulke jongeren in speciale inrichtingen op te nemen, zoals de gewoonte is, tracht men er meer en meer voor te zorgen dat zij met het gemiddelde kind kunnen omgaan. Dit blijkt zeer heilzaam te werken.

Verbeterde methoden

Kenschetsend voor de verbeterde manier waarop men geestelijk gehandicapte jongeren opvangt, is het Washington-programma dat door het Amerikaanse ministerie van sociale zaken, onderwijs en volksgezondheid wordt gesteund. Het neemt jongeren uit inrichtingen en geeft hun een speciale behandeling, terwijl men hen afwent van de geneesmiddelen, waar in sommige inrichtingen voor zwakzinnigen of andere geesteszieke patiënten maar al te gretig gebruik van wordt gemaakt. Het gevolg is dat veel van deze jongeren een normale plaats op gewone scholen of in een normaal bedrijf kunnen gaan innemen.

Over de gehele Verenigde Staten zijn momenteel „Kleuter-ontwikkelingsprogramma’s” gereed om zwakzinnige kinderen te helpen. Volgens één rapport zijn „deze kleuters onverschillig welk intelligentieniveau ze bezitten, tot geestelijke groei en leren in staat, mits de speciale opleiding die zij nodig hebben, maar spoedig genoeg wordt begonnen.” Nog aanmoedigender is het standpunt waar het Pacific-staatsziekenhuis te Pomona (Californië) van uitgaat, namelijk: „dat er geen niveau is waarop kinderen als hopeloos betiteld kunnen worden”.

Men heeft ontdekt dat de meeste baby’s graag hun omgeving onderzoeken en op die manier in staat zijn uit zichzelf geestelijke en lichamelijke vaardigheden te ontwikkelen, zelfs wanneer hun omgeving niet ideaal is (hoewel bij een erg slechte omgeving wel zwakzinnigheid kan optreden). Het zwakzinnige kind daarentegen zal met zachte drang moeten worden aangespoord en begeleid om zijn intellect te kunnen ontwikkelen. Ja, de moeder zal, als het even kan, al haar tijd aan zo’n begeleiding moeten geven. Dat betekent: praten met het kind, het bezighouden en aanmoedigen tot lichamelijke activiteit.

De wijze waarop men zich hier het doeltreffendst van kan kwijten, moet geleerd worden door training en onderricht, en die kunnen moeders in veel grote steden krijgen. Soms omvat die hulp ook professionele aandacht thuis, waarbij de werkers anderhalf uur per week besteden aan het onderwijzen van zowel moeder als kind in de eigen woning. Sommige gemeenschappen beschikken ook over centra waar zwakzinnige kinderen een aantal weken kunnen verblijven om training en onderricht te ontvangen. Zij die bij deze activiteit betrokken zijn, zeggen dat het ’een tragedie is’ een zwakzinnig kind ’op te geven en naar een inrichting te zenden’.

Op het belang van vooral lichamelijke activiteit werd de nadruk gelegd in een rapport dat afkomstig is van een commissie van de Amerikaanse Academie van Kinderartsen. Het zwakzinnige kind heeft meer lichamelijke activiteit nodig dan het normale kind, maar de kans dat het minder krijgt, is erg groot. Verwaarlozing van dit probleem, verergert niet alleen de geestelijke handicap, maar schaadt ook de lichamelijke conditie en leidt tot een slechte coördinatie van de bewegingen en tot zwaarlijvigheid. Een privé-hulpbureau geeft moeders van mongoloïde-kinderen de raad reeds na vijf weken met bewegingslessen te beginnen.

Nieuwe en succesvolle benadering

Een andere vorm van behandeling die bij ernstig zwakzinnige kinderen opmerkelijke resultaten heeft opgeleverd, staat bekend als de „Bal-vogel-stok”-methode, een methode die ervan uitgaat dat alle letters van het alfabet zijn gevormd uit een cirkel (een bal), een driehoek (een vogel) of een rechte lijn (een stok). Met behulp van deze methode zijn psychiaters in staat geweest kinderen met een IQ van slechts 30 of 20 lezen en schrijven te leren, en met die geestelijke verbetering ook een verbetering in de persoonlijkheid te bewerken.

Kenmerkend voor de resultaten van deze methode is het volgende geval van een ernstig zwakzinnig meisje van achttien jaar dat weinig uit zichzelf sprak, woedeaanvallen had, waarin ze met van alles gooide, en dat het merendeel van de dag wiebelend doorbracht in een schommelstoel. Als gevolg van de „Bal-vogel-stok”-methode spreekt ze nu vrijuit, heeft nog maar zelden kwade buien, brengt haar dag niet langer schommelend door en heeft zelfs een gevoel voor humor ontwikkeld. Het is zelfs regel te noemen dat zwakzinnigen, onderwezen volgens deze methode, ook al zijn ze soms reeds 49 jaar, een merkbare verbetering in hun persoonlijkheid ondergaan, fierder rechtop gaan lopen en niet langer de hele dag schommelen. Bovendien gaan ze meer op hun uiterlijk letten en willen ze er aantrekkelijk uitzien. Dit zijn allemaal gezonde tekenen. De medewerkers van bepaalde centra berichten dat deze mensen, die eerst weinig „menselijks” vertoonden — voor zover het althans de communicatie met hen betrof — als gevolg van een dergelijke training anderen nu onder de indruk brengen van hun menselijkheid.

Een andere benadering die bij de opleiding van zwakzinnigen zeer doeltreffend is gebleken, of het nu om mongolisme gaat of andere soorten van hersenbeschadiging, is door middel van muziek. De vader van deze methode, Richard Weber van Peoria (Illinois) maakt gebruik van een muzikaal systeem door middel waarvan zwakzinnige kinderen een instrument leren bespelen. Eén kind, met wie samenleven onmogelijk leek en dat niets scheen te kunnen leren, werd met behulp van dit systeem spoedig heel normaal. Door middel van Webers „Muzikale methode” zijn honderden kinderen, van wie sommigen ernstig zwakzinnig waren en nooit een woord hadden gesproken, gebracht tot het punt waarop zij „leerden hoe te leren”. Over deze methode verklaarde een directeur van een zwakzinnigeninrichting: „Webers nieuwigheden stellen een aantal stereotype denkbeelden op losse schroeven. Sinds we deze methode zijn begonnen te gebruiken, zien we kinderen van vegeterende planten in personen veranderen.”

Hyperactieve kinderen

Het hierbovengenoemde jonge kind, met wie het onmogelijk leek te leven, was in werkelijkheid een hyperactieve jongere. Hyperactiviteit (ook bekend als hyperkinesia) tast steeds meer kinderen, voor het merendeel jongens, aan. Ze wordt gekenmerkt door extreme rusteloosheid en verminderd concentratievermogen, waardoor zulke overactieve kinderen hun jonge, ontwikkelende hersenen niet lang genoeg op één onderwerp geconcentreerd houden om hun kennis te vergroten. Wat de zaak nog ingewikkelder maakt, is het feit dat zulke kinderen opstandig en rusteloos zijn en vijfmaal zo snel schadelijke stoffen te pakken hebben als andere kinderen. Zij vormen werkelijk een probleem voor hun ouders.

De gewoonste en populairste behandeling van deze kinderen geschiedt met diverse medicijnen, medicijnen die — vreemd genoeg — volwassenen stimuleren, maar op kinderen een rustgevende uitwerking hebben. Steeds meer stemmen spreken zich echter tegen deze „geneesmiddelen”-methode uit. Er bestaat bijvoorbeeld altijd het gevaar dat kinderen verslaafd raken en ook nadat ze volwassen zijn geworden, geneesmiddelen nodig zullen blijven hebben. Bovendien is er de vraag hoe groot de schade is die deze geneesmiddelen kunnen aanrichten, terwijl ze waarschijnlijk ook de persoonlijkheidsproblemen versluieren die aan de hyperactiviteit ten grondslag liggen. Om die reden gaan steeds meer kinderpsychiaters tot de aanbeveling over dat ouders zich krachtig ten aanzien van zulke kinderen moeten opstellen.

Het is bovendien een ongelukkig feit, aldus één psychiater, dat er vaak geen lichamelijk onderzoek wordt verricht, wat toch werkelijk de eerste stap zou moeten zijn. Telkens opnieuw kwam deze psychiater tot de ontdekking dat de hyperactiviteit van een kind te wijten was aan een lichamelijk gebrek, zoals een falende hartklep of een bepaald tekort in de stofwisseling. Volgens hem „is het wetenschappelijk zinloos hyperactiviteit met geneesmiddelen te onderdrukken zonder een diagnose te stellen, en het medische of fysiologische probleem dat er aan ten grondslag ligt, te corrigeren”. Om een voorbeeld te noemen: een hyperactieve jongen had de gewoonte de zitkamerbank in brand te steken. Nadat hem geneesmiddelen waren gegeven, hield hij hiermee op. Maar toen de behandeling met geneesmiddelen werd gestaakt, in de veronderstelling dat hij was genezen, wat deed hij toen? Toen stak hij de gezinsgarage in brand!

Diverse „somatische” programma’s

Nog een andere benadering die telkens opnieuw zeer doeltreffend is gebleken, is via de voeding. Vaak blijkt de hyperactiviteit van een jongen, vreemd genoeg, veroorzaakt te worden door een laag bloedsuikergehalte, een ziektetoestand die bekendstaat als hypoglykemie. Dit kan door een streng dieet worden behandeld, een dieet dat rijk is aan eiwitten en arm aan koolhydraten en vooral arm aan „ballastvoeding” in de vorm van „frisdrank”, snoep en chips. Bovendien krijgt de jongen grote hoeveelheden vitaminen toegediend en essentiële sporenelementen. Zo’n behandeling is ook zeer doeltreffend gebleken bij kinderen die aan het tegenovergestelde van hyperactiviteit, aan autisme, leden, en zelfs bij lijders aan schizofrenie.

Verder is al meer dan één psychiater tot de ontdekking gekomen dat toevoegstoffen in de voeding, in de vorm van synthetische kleur- en smaakstoffen en anti-oxydanten (toegevoegd om bederf tegen te gaan) bij een kind tot het verschijnsel van hyperactiviteit kunnen leiden. Wanneer ze uit het voedsel van hyperactieve kinderen werden gehaald, verdween ook de hyperactiviteit. Dit levert een niet gering probleem, aangezien 90 percent van de voedingsmiddelen die kinderen graag lusten, zulke elementen bevat.

Het afgelopen jaar heeft zich echter nog een mogelijke oorzaak van hyperactiviteit aangediend, namelijk kunstmatig licht, en dan vooral TL-licht. Eén psychiater ontdekte bijvoorbeeld dat wanneer hij de verlichting veranderde, zodat het natuurlijke spectrum weer aanwezig was en de kinderen werden beschut voor de röntgenstraling die gewoonlijk bij het kathode-einde van deze lampen wordt uitgezonden, de hyperactieve kinderen weer normaal werden.

Evenmin zal men voorbij kunnen gaan aan de benadering die Nobelprijswinnaar Nicholas Tinbergen voor bepaalde soorten van emotionele stoornissen heeft ontwikkeld. In Science van 5 juli 1974 spreekt hij over de waarde van de musculaire benadering, welke omschreven zou kunnen worden als een zachte, maar zeer kundig uitgevoerde, juist toegediende massage van hoofd tot voeten die lichaamsspanningen wegneemt en de spieren en zenuwen weer normaal laat functioneren. Hoewel Tinbergen aan de ene kant blij was dat vele grote geleerden zich gunstig over zijn methode uitlieten, was hij aan de andere kant gealarmeerd omdat, zoals hij zei, „we in deze hoek van de psychiatrie een grote wanorde hebben geconstateerd en omdat we hebben ontdekt dat vele gevestigde deskundigen — doktoren, onderwijzers en therapeuten — zo weinig open staan voor nieuwe ideeën en zelfs feiten.”

„Aantekeningen en cijfers”

Alle voorgaande benaderingsmethoden van hyperactiviteit zou men kunnen aanduiden als „somatisch”, in die zin dat ze het probleem via de lichamelijke gesteldheid te lijf gaan. In tegenstelling hiermee zijn er psychologische methoden waarbij oefening en onderwijs centraal staan en de kinderen „cijfers” en „aantekeningen” ontvangen, afhankelijk van hoe zij zich gedragen en van wat zij presteren, waardoor ze zelf naar een bepaalde beloning kunnen toewerken. Van de onderwijzers wordt bij deze methode veel geduld en begrip vereist, omdat de kinderen doorlopend aandacht nodig hebben. Zo’n 80 percent van de hyperactieve kinderen die zo worden behandeld, keren na ongeveer 18 maanden weer tot hun normale staat terug, terwijl de rest wat meer tijd nodig heeft.

Uit al het voorgaande mag dus wel duidelijk blijken dat er nieuwe hoop bestaat voor hetzij zwakzinnige, hetzij hyperactieve kinderen. Niet alleen dat hun ouders veel meer keuzemogelijkheden hebben wat professionele hulp betreft, maar ook dat er veel dingen zijn ontdekt die zeer nuttig zijn gebleken en die de ouders zelf kunnen toepassen.

[Voetnoten]