Wat te doen wanneer men te zwaar is?

BAART uw gewicht u zorgen? Vermagert u slechts om later weer even hard aan te komen?

Dan zal het voor u aanmoedigend zijn te weten dat te zwaar zijn — althans tot op zekere hoogte — bepaalde voordelen heeft. Jean Mayer, een vooraanstaand voedingsdeskundige, weet te melden dat „het aantal sterfgevallen ten gevolge van tuberculose, zweren en zelfmoord verhoudingsgewijs onder corpulente personen beduidend lager ligt dan gemiddeld”.

En volgens Hippocrates „zijn zij die een beetje dik rond de buik zijn, het beste af”. Een van Amerika’s meest vooraanstaande psychiaters die zich met dit probleem heeft beziggehouden, namelijk Dr. A. Stunkard, heeft zich op soortgelijke wijze uitgelaten. Maar merk op, „een beetje dik”. Veel te veel personen hebben veel meer dan „een beetje”.

Hoe kunt u nagaan of u te dik bent? Door in de spiegel te kijken, dat is één manier. Daarnaast kunt u uw gewicht vergelijken met het aangegeven gemiddelde voor uw lengte, lichaamsbouw en geslacht. Het beste is echter een huidplooi tussen de vingers te nemen — bijvoorbeeld aan de achterkant van uw bovenarm — en te kijken hoe dik deze is. Komt u boven de twee en een halve centimeter, dan bent u waarschijnlijk te zwaar.

De nadelen van een te hoog gewicht

Een van de nadelen van een te hoog gewicht is dat het u in uw bewegingen belemmert, zodat u minder doet. Voorts tonen verzekeringstabellen aan dat hoe zwaarder men is, des te korter men leeft. Het probleem is dus zeker wel enige aandacht waard.

En dan is er natuurlijk nog de kwestie van romantiek, verkering en het huwelijk. Het is nu eenmaal een feit dat in de moderne samenleving de slanke figuur meer in trek is dan de dikke. Vandaar ook dat dieet houden wel eens „de populairste binnenhuissport van de Amerikaanse vrouw” is genoemd. Ze houdt dieet om een man te winnen en die daarna te behouden.

Grote belangstelling voor vermageren

Letterlijk honderden boeken zijn al over het onderwerp dieet en vermageren verschenen. En met wat voor oplagen? Van één boek werden in minder dan een jaar bijna een miljoen exemplaren verkocht. Van een ander gingen in enkele jaren tijds vijf miljoen exemplaren over de toonbank, terwijl een calorie-telboek in de Verenigde Staten reeds een verspreiding van zeventien miljoen exemplaren heeft bereikt.a Daarnaast bevatten ook tijdschriften jaarlijks een groot aantal artikelen over dit probleem. Ja, men heeft wel eens terecht opgemerkt dat al het geschrevene over overgewicht, dieet en aanverwante problemen „verbijsterend” is, „niet alleen vanwege de tegenstrijdige inhoud, maar ook vanwege de regelrecht ontzagwekkende massa”.

Maar alle belangstelling voor vermageren ten spijt, blijft, om maar een voorbeeld te noemen, 25 tot 45 percent van alle Amerikanen ruim 20 percent of meer te zwaar, terwijl hun aantal snel toeneemt. Dit feit ontlokte aan een vooraanstaand voedingsdeskundige de klacht: „We weten eenvoudig nog niet hoe we de afzonderlijke persoon moeten motiveren.” Het probleem krijgt nog meer dimensie als men weet dat waarschijnlijk wel 90 percent van degenen die door middel van een drastisch dieet zijn vermagerd, vroeg of laat toch weer terugkeren in de rijen der overzwaren.

Wat veroorzaakt overgewicht?

Met betrekking tot de oorzaken van overgewicht bestaat inderdaad een ’verbijsterende reeks van tegenstrijdige meningen’. Er zijn velen die voet bij stuk houden dat het hele probleem eenvoudig een kwestie van calorieën is — dat hoe meer calorieën men eet, hoe zwaarder men wordt. Toch is dat niet altijd zo. Sommige mensen blijven mager hoewel ze veel eten, doordat ze een zeer actief leven leiden of zwaar lichamelijk werk verrichten. Of, zoals Dr. W. A. Nolen, een bekend chirurg, opmerkte: „Er bestaan individuele variaties in het metabolisme (waarbij metabolisme de term is die we gebruiken om de opbouw en afbraak van lichaamsweefsels mee aan te duiden, welke processen beide doorlopend voortgang vinden). Wij kennen ze allemaal wel, die mensen die nooit zwaarder worden, hoeveel ze ook eten.”

Hoe het ook zij, afgaand op de laatste onderzoekingen schijnt men het probleem thans te willen samenvatten met de woorden: ’Dikke mensen weten niet wanneer ze honger hebben en ze weten niet wanneer ze genoeg hebben.’ Soms kan de oorzaak gelegen zijn in een onjuiste functionering van de „appestat”, een in de hypothalamus gelegen centrum dat het honger- en verzadigingsgevoel regelt.

Bovendien geloven sommigen, gezien het feit dat eunuchen en gecastreerde dieren naar dikheid neigen, dat ook gebrek aan mannelijke hormonen dikheid in de hand kan werken.

Ook de erfelijke aanleg speelt een niet te onderschatten rol. Een team van onderzoekers in Londen ontdekte dat van kinderen bij wie zowel de vader als de moeder een gemiddeld gewicht had, nauwelijks 10 percent te zwaar was. Maar waren beide ouders zwaarlijvig, dan bleek wel 80 percent van de kinderen eveneens te dik te zijn, hetgeen zoals uit de experimenten bleek, niet alleen tot dezelfde eetgewoonten kon worden herleid.

De resultaten van bepaalde medische onderzoekingen schijnen er tevens op te duiden dat iemand die in zijn kinderjaren meer en grotere vetcellen opbouwt dan normaliter gewoon is, met het verstrijken der jaren naar zwaarlijvigheid zal neigen. En alle diëten van de wereld zullen hem nooit van zijn probleem verlossen. Voor sommigen geldt dus dat overgewicht wel controleerbaar maar niet geneesbaar is.

Daarnaast zijn er ook psychische factoren die een rol spelen. Druk, frustraties, teleurstellingen, verveling, eenzaamheid of eenvoudig ledigheid kunnen er de oorzaak van zijn dat u meer eet dan goed voor u is. Eten is bovendien een aangename bezigheid, en vooral dikke mensen kunnen er buitengewoon van genieten. Zo hebben onderzoekingen aangetoond dat de eetgewoonten van mensen met een gemiddeld gewicht in het algemeen onder controle staan van interne factoren zoals het hongergevoel en de behoefte aan voedsel, terwijl daarentegen de eetgewoonten van dikke mensen maar al te vaak door uitwendige factoren blijken te worden beïnvloed zoals de aanblik, de reuk en de smaak van voedsel.

Een ander verschijnsel is dat we met het ouder worden minder voedsel nodig hebben maar onze eetlust hetzelfde blijft. En ofschoon het wel gewoon is om op oudere leeftijd zwaarder te worden, is dit in de regel toch niet het gezondste dat ons kan overkomen.

Boeken vol remedies

De remedies waaruit u kunt kiezen, zijn inderdaad legio. Honderden overmatig zware personen zijn geholpen door een operatie — waarbij een groot gedeelte van hun darm werd verwijderd. Op die wijze bewerkt men een sterke vermindering van de hoeveelheid darmoppervlak dat voedingsstoffen kan opnemen en aan de bloedstroom kan afstaan. Maar dit is natuurlijk wel duidelijk een zeer drastische ingreep, waartoe men niet te haastig moet besluiten.

Wat het gebruik van medicamenten betreft, bij de soorten die de eetlust onderdrukken of de stofwisseling verhogen, moet u altijd rekening houden met neveneffecten. Terecht heeft men wel gezegd: „Geen gemakkelijke manier is veilig; geen veilige manier is gemakkelijk.”

Sommigen bevelen zelfhypnose aan. Anderen zijn geholpen door de een of andere anonieme club voor dikke mensen. Met het oog echter op het risico dat aan elke vorm van hypnose is verbonden, is het hoogst onverstandig zich erop te verlaten voor het oplossen van het zwaarlijvigheidsprobleem. Maar ook met betrekking tot andere methoden zou een opgedragen christen zich zeer terecht kunnen afvragen hoe een dergelijke omgang geestelijk op hem van invloed zou zijn. — 1 Kor. 15:33; 2 Kor. 6:14-18.

En dan zijn er natuurlijk de zogenaamde „vermageringsdiëten”, zoals het driedaagse pruimendieet, of een dieet van grapefruit en hardgekookte eieren, dan wel een dieet van alleen melk en bananen, om er maar enkele te noemen. Een probleem dat aan al deze „vermageringsdiëten” kleeft, is dat het niet raadzaam is ze lang achtereen te volgen. De meeste „aanvaardbare” vermageringsdiëten hebben een betrekkelijk hoog eiwitgehalte; de calorieverlaging wordt verkregen door beperking van vet en koolhydraten. Ofschoon ze wel eens met de naam hoog-proteïnedieet worden aangeduid, is er in feite geen sprake van een extra eiwitopname.

Een andere, zowel eenvoudige als goedkope benadering van het probleem, is volledige onthouding van voedsel. Hieromtrent stond in het boek Current Therapy 1970: „De methode om zich elke drie à tien dagen volledig van voedsel te onthouden is een al jaren beproefde methode. Het voordeel van een één- of tweemaal per week voorkomend caloriegemis van 2500 tot 4000 calorieën, is niet te onderschatten. Voor mensen die afgezien van hun zwaarlijvigheid geen lichamelijke problemen hebben, zijn de erbij betrokken risico’s te verwaarlozen klein. Voor een vasten van 7 tot 10 dagen — de nieuwere methode — is echter medisch toezicht in een ziekenhuis gewenst.

Gezond verstand en zelfbeheersing

Natuurlijk is voorkomen de eenvoudigste (alhoewel niet de gemakkelijkste) oplossing. Voorkomen is beter dan genezen. Ouders zullen zich erom bekommeren dat hun kinderen een goed begin maken met betrekking tot gezonde eetgewoonten. Maar bent u eenmaal te zwaar, dan zit er niets anders op dan dat u zich verzoent met het feit dat u heel wat moeilijkheden en beproevingen te wachten staan voordat de beloning er is die dit alles de moeite waard zal maken.

Eén medisch leerboek bracht het als volgt onder woorden: „Een patiënt die erin is geslaagd zijn overtollige gewicht kwijt te raken, moet voorbereid zijn op een leven van voortdurende waakzaamheid wil hij zijn succes bestendigen. Niettemin wegen de te verwachten voordelen van gewichtsverlies volledig op tegen de uiterste krachtsinspanning die er zowel van de arts als de patiënt nodig zullen zijn om het meest gunstige gewicht te bereiken en te behouden.” Of om met de woorden van een andere autoriteit op voedingsgebied te spreken: „Ik geloof niet dat men gezond kan zijn zonder enige zelfverloochening.” Nog krachtiger wist een andere specialist het te zeggen: „De invloed van gebrek aan karakter en wilskracht, zoals dit bij het zwaarlijvigheidsprobleem aan de dag treedt in de vorm van een zich zonder enige beperking overgeven aan eigen neigingen, dient niet te worden onderschat.”

Tevens zult u in gedachten moeten houden dat het beperken van voedselgebruik slechts een gedeeltelijke oplossing is. Er is ook de kwestie van lichaamsbeweging. Verhoog uw lichamelijke activiteit. In een gezaghebbend medisch leerboek stond hierover: „Bij tal van zwaarlijvige personen, met name vrouwen, moet een afgenomen lichamelijke activiteit in plaats van een verhoogde voedselopname worden geconstateerd . . . Een programma van gaandeweg toenemende activiteit vormt een belangrijk onderdeel van een vermageringsbehandeling.” Houd in gedachten dat een wandeling van drie tot vijf kilometer per dag werkelijke waarde heeft.

Enige suggesties

Hier volgen enige praktische methoden waarmee vooraanstaande Amerikaanse voedingsdeskundigen en andere doktoren hun gewicht laag houden:

De gezinskok werkt mee. Dit is voor elk gezinslid dat zijn gewicht op een bepaald peil wil houden, even belangrijk als zelfbeheersing.

Zij eten langzaam. De meeste personen met een ernstig overgewicht, zijn snelle eters. Eet langzaam en geniet meer van minder voedsel.

Zij beperken het gebruik van voedsel dat lekker smaakt maar geen of weinig echte voedingswaarde bezit, tot een minimum. Ook bij u kan het heilzame resultaten afwerpen wanneer u zich beperkingen stelt ten aanzien van het gebruik van frisdranken, gebak, pasteitjes, koekjes en cake.

Sommigen van hen vermijden alle alcoholische drank. Als het u ernst is met vermageren, zult u wellicht hetzelfde willen doen.

„Mevrouw Stare [vrouw van een bekende voedingsdeskundige] maakt nooit, maar dan ook nooit, enig gebraden voedsel klaar.” Ook geroosterd of gebakken voedsel kan heerlijk zijn.

Zij vermijden bij de maaltijden ook extra’s en bekrimpen zich tevens met het gebruik van vet in allerlei vormen, of het nu van zuivel, vlees of groenten is. Een eenvoudige tip — verdun uw salade-dressing met tomatensap.

Over toetjes merkte Dr. Jean Mayer op: „Ik mijd ze als vergif.”

Nog iets anders waarmee velen hebben geleerd voorzichtig te zijn, zijn snacks, kleine hapjes tussen de maaltijden door. Hebt u er toch een onbedwingbare trek in, neem dan een selderijstengeltje, een worteltje, een stukje zuur of kleine partjes vers fruit.

Natuurlijk vormt, zoals gezegd, uw voedselgebruik nog slechts de helft van uw vechtterrein. Voor de andere helft zult u bereid moeten zijn enige lichaamsbeweging te nemen, trappen te klimmen in plaats van de lift te nemen en naar de winkel op de hoek te lopen in plaats van de auto te nemen.

Als u een goed motief hebt om te vermageren, kunt u het ook. Het betekent echter wel dat u de aangelegenheid ernstig moet nemen. Als u aanleg hebt om dik te worden, geldt voor u de uitspraak van Dr. Jean Mayer: „De prijs voor slankheid is eeuwige waakzaamheid en zelfdiscipline in verband met eten en bewegen.”

[Voetnoten]