എഴുപതു വർഷ​ത്തോ​ളം ക്യൂബ​യിൽ യഹോ​വയെ സേവി​ക്കു​ന്നു

സന്തോ​ഷ​ത്തോ​ടെ അവിടെ കഴിഞ്ഞി​രുന്ന ആ കാലം ഞാൻ ഇപ്പോ​ഴും ഓർക്കു​ന്നു. ആന്റിമാ​രും അങ്കിളു​മാ​രും വല്യപ്പ​ച്ച​നും വല്യമ്മ​ച്ചി​യും എല്ലാം അടുത്തു​ത​ന്നെ​യാ​യി​രു​ന്നു താമസം. ജീവി​ക്കാൻ ആവശ്യ​മാ​യ​തെ​ല്ലാം ഞങ്ങൾക്കു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നു.

എനിക്ക്‌ ഏകദേശം അഞ്ച്‌ വയസ്സു​ള്ള​പ്പോൾ എന്റെ പപ്പയും മമ്മിയും വാൾട്ടൻ ജോൺസ്‌ സഹോ​ദ​ര​നോ​ടൊ​പ്പം ബൈബിൾ പഠിക്കാൻതു​ടങ്ങി. തീക്ഷ്‌ണ​ത​യുള്ള ആ സഹോ​ദരൻ ഏകദേശം 10 മണിക്കൂർ നടന്നാണ്‌ ഞങ്ങളുടെ ഗ്രാമ​ത്തിൽ എത്തിയി​രു​ന്നത്‌. അദ്ദേഹം വരു​മ്പോ​ഴെ​ല്ലാം എന്റെ കുടും​ബ​ത്തി​ലെ പലരും വല്യപ്പ​ച്ചന്റെ വീട്ടിൽച്ചെന്ന്‌ മണിക്കൂ​റു​ക​ളോ​ളം സഹോ​ദ​ര​നു​മാ​യി ബൈബി​ളി​ലെ കാര്യങ്ങൾ സംസാ​രി​ക്കു​മാ​യി​രു​ന്നു. എന്റെ പപ്പയ്‌ക്കും മമ്മിക്കും എന്റെ അങ്കിൾ പാ​ഡ്രോ​യ്‌ക്കും ആന്റി ഏലയ്‌ക്കും ബൈബി​ളി​ലെ കാര്യങ്ങൾ ഒത്തിരി ഇഷ്ടപ്പെട്ടു, അവർ യഹോ​വ​യു​ടെ സാക്ഷി​ക​ളാ​യി സ്‌നാ​ന​മേൽക്കു​ക​യും ചെയ്‌തു. എന്റെ ആന്റി ഏലയ്‌ക്ക്‌ 100-നോട​ടുത്ത്‌ പ്രായ​മുണ്ട്‌. ക്യൂബ​യിൽ ആന്റി ഇപ്പോ​ഴും ഒരു മുൻനി​ര​സേ​വി​ക​യാ​യി പ്രവർത്തി​ക്കു​ന്നു.

ആ സമയത്ത്‌ യഹോ​വ​യു​ടെ സാക്ഷി​കൾക്ക്‌ ക്യൂബ​യിൽ സ്വാത​ന്ത്ര്യ​ത്തോ​ടെ പ്രസം​ഗ​പ്ര​വർത്തനം നടത്താ​മാ​യി​രു​ന്നു. വീടു​തോ​റു​മുള്ള പ്രസം​ഗ​പ്ര​വർത്ത​ന​ത്തിൽ പേരു​കേ​ട്ട​വ​രാ​യി​രു​ന്നു യഹോ​വ​യു​ടെ സാക്ഷികൾ. പ്രസി​ദ്ധീ​ക​ര​ണ​ങ്ങ​ളൊ​ക്കെ എടുത്ത്‌ വലിയ ബാഗു​മാ​യി വയൽസേ​വ​ന​ത്തിന്‌ പോകു​ന്നത്‌ ഞാൻ ഇപ്പോ​ഴും ഓർക്കു​ന്നു. നടന്നതി​നാ​ണെ​ങ്കിൽ ഒരു കണക്കു​മില്ല. ആ ‘അനുകൂ​ല​കാ​ലത്ത്‌’ യഹോ​വയെ സേവി​ച്ച​തി​ന്റെ നല്ല ഓർമകൾ എന്റെ മനസ്സിൽ ഇപ്പോ​ഴു​മുണ്ട്‌. എന്നാൽ ‘പ്രതി​കൂ​ല​കാ​ലം’ തൊട്ട​ടു​ത്തെ​ത്തി​യി​രു​ന്നു.—2 തിമൊ. 4:2.

പ്രതി​കൂ​ല​കാ​ലത്ത്‌

എനിക്ക്‌ ഏകദേശം അഞ്ച്‌ വയസ്സു​ള്ള​പ്പോൾ എന്റെ പപ്പയും അങ്കിളും കൂടി ഒരു സമ്മേള​ന​ത്തിൽ പങ്കെടു​ക്കാൻവേണ്ടി ദ്വീപി​ന്റെ മറ്റൊരു ഭാഗ​ത്തേക്കു പോയി. എന്നാൽ ആ യാത്ര​യ്‌ക്കി​ടെ അഴുക്കു​വെ​ള്ള​ത്തിൽനിന്ന്‌ അവർക്ക്‌ ടൈ​ഫോ​യ്‌ഡ്‌ പിടി​പെട്ടു. സമ്മേളനം കഴിഞ്ഞ്‌ വീട്ടിൽ തിരി​ച്ചെ​ത്തി​യ​പ്പോൾ അങ്കിളി​ന്റെ മുടി​യെ​ല്ലാം പോയി. എന്നാൽ എന്റെ പപ്പയുടെ ആരോ​ഗ്യം കൂടുതൽ മോശ​മാ​യി. അങ്ങനെ വെറും 32 വയസ്സു​ള്ള​പ്പോൾ പപ്പ മരിച്ചു.

പപ്പ മരിച്ചു​ക​ഴിഞ്ഞ്‌ മമ്മി ഞങ്ങളെ​യും കൂട്ടി ലാംബി​യോ എന്ന ഗ്രാമ​ത്തിൽ താമസി​ക്കുന്ന മമ്മിയു​ടെ ആങ്ങളയു​ടെ അടു​ത്തേക്കു പോയി. വല്യപ്പ​ച്ച​നെ​യും വല്യമ്മ​ച്ചി​യെ​യും ഒക്കെ വിട്ടിട്ട്‌ അങ്ങോട്ട്‌ താമസം മാറു​ന്നത്‌ സങ്കടമുള്ള കാര്യ​മാ​യി​രു​ന്നു. എന്നാൽ ഞങ്ങളെ​ല്ലാ​വ​രും യഹോ​വയെ തുടർന്നും സേവിച്ചു.

1957 ആഗസ്റ്റ്‌ 26-ാം തീയതി ലാംബി​യോ​യ്‌ക്ക്‌ അടുത്തുള്ള ഒരു തടാക​ത്തി​ലാണ്‌ ഞാൻ സ്‌നാ​ന​പ്പെ​ട്ടത്‌. അപ്പോൾ എനിക്ക്‌ 10 വയസ്സാ​യി​രു​ന്നു. ഏതാണ്ട്‌ രണ്ടു വർഷത്തി​നു​ള്ളിൽ ക്യൂബ​യി​ലെ യഹോ​വ​യു​ടെ സാക്ഷി​ക​ളു​ടെ ജീവിതം മാറി​മ​റി​യാൻ പോകു​ക​യാ​യി​രു​ന്നെന്ന്‌ അപ്പോൾ എനിക്ക്‌ അറിയി​ല്ലാ​യി​രു​ന്നു. 1959-ൽ, ആ സമയത്ത്‌ ഉണ്ടായി​രുന്ന ഗവൺമെന്റ്‌ മാറു​ക​യും കമ്മ്യൂ​ണിസ്റ്റ്‌ ഭരണകൂ​ടം അധികാ​രം ഏറ്റെടു​ക്കു​ക​യും ചെയ്‌തു.

ആ പുതിയ ഗവൺമെന്റ്‌ സൈനി​ക​സേ​വ​ന​ത്തിന്‌ വളരെ പ്രാധാ​ന്യം കൊടു​ത്തി​രു​ന്നു. എന്നാൽ യഹോ​വ​യു​ടെ സാക്ഷികൾ രാഷ്‌ട്രീയ-സൈനിക കാര്യ​ങ്ങ​ളിൽ നിഷ്‌പ​ക്ഷ​രാ​യ​തു​കൊണ്ട്‌ അവി​ടെ​യുള്ള സഹോ​ദ​ര​ങ്ങ​ളു​ടെ ജീവിതം ബുദ്ധി​മു​ട്ടി​ലാ​യി. അങ്ങനെ പതു​ക്കെ​പ്പ​തു​ക്കെ ഞങ്ങൾ ആസ്വദി​ച്ചി​രുന്ന ആരാധ​നാ​സ്വാ​ത​ന്ത്ര്യം ഇല്ലാ​തെ​യാ​യി. ഗവൺമെന്റ്‌ നമ്മുടെ ക്രിസ്‌തീ​യ​പ്ര​വർത്ത​ന​ങ്ങ​ളെ​ല്ലാം നിരോ​ധി​ച്ചു. അനേകം സഹോ​ദ​രങ്ങൾ ജയിലി​ലാ​യി. അവരെ പലപ്പോ​ഴും അധികാ​രി​കൾ അടിക്കു​മാ​യി​രു​ന്നു. ആവശ്യ​ത്തിന്‌ ഭക്ഷണവും കൊടു​ക്കില്ല. ചില​പ്പോ​ഴൊ​ക്കെ കിട്ടി​യി​രുന്ന ഭക്ഷണത്തിൽ, രക്തം അടങ്ങി​യി​ട്ടു​ണ്ടെന്ന്‌ സഹോ​ദ​ര​ങ്ങൾക്ക്‌ അറിയാ​മാ​യി​രു​ന്നു. അതാ​ണെ​ങ്കിൽ ബൈബിൾ വിലക്കി​യി​രു​ന്ന​തു​കൊണ്ട്‌ കഴിക്കാൻ പറ്റില്ലാ​യി​രു​ന്നു.

ഇങ്ങനെ​യു​ള്ള ബുദ്ധി​മു​ട്ടു​ക​ളൊ​ക്കെ ഉണ്ടായി​രു​ന്നെ​ങ്കി​ലും ഞങ്ങൾ യഹോ​വയെ ആരാധി​ക്കാ​നാ​യി ഒരുമി​ച്ചു​കൂ​ടു​മാ​യി​രു​ന്നു. (എബ്രാ. 10:25) രാജ്യ​മെ​ങ്ങും സമ്മേള​ന​ങ്ങൾപോ​ലും നടത്തി. ഫാമു​ക​ളി​ലും മറ്റു സ്ഥലങ്ങളി​ലും വെച്ചാണ്‌ അത്‌ നടത്തി​യി​രു​ന്നത്‌. അങ്ങനെ​യൊ​രു സമ്മേളനം നടത്താ​നാ​യി ഒരു സഹോ​ദരൻ തന്റെ വലിയ ആട്ടിൻതൊ​ഴുത്ത്‌ വിട്ടു​ത​ന്നത്‌ ഞാൻ ഇപ്പോ​ഴും ഓർക്കു​ന്നു. സമ്മേള​ന​ത്തിന്‌ മുമ്പ്‌ ഞങ്ങൾക്ക്‌ ശരിക്കും അത്‌ ക്ലീൻ ചെയ്യാ​നോ ആടുകളെ മാറ്റാ​നോ പറ്റിയില്ല. രസകര​മായ സംഗതി, ആടുക​ളും ഞങ്ങളും ഒരുമി​ച്ചി​രു​ന്നാണ്‌ സമ്മേളനം കൂടി​യത്‌.—മീഖ 2:12.

ആ സമയത്ത്‌ ആത്മീയ​ഭ​ക്ഷണം ലഭ്യമാ​ക്കാ​നാ​യി സഹോ​ദ​രങ്ങൾ ഒരുപാട്‌ കഷ്ടപ്പെ​ട്ടി​രു​ന്നു. ഉദാഹ​ര​ണ​ത്തിന്‌, സമ്മേള​ന​ങ്ങ​ളി​ലെ പ്രസം​ഗ​ങ്ങ​ളെ​ല്ലാം കാസറ്റിൽ റെക്കോർഡ്‌ ചെയ്‌ത്‌ രാജ്യ​ത്തു​ട​നീ​ളം എത്തിക്കു​മാ​യി​രു​ന്നു. ചില​പ്പോ​ഴൊ​ക്കെ സമ്മേള​ന​ത്തി​ലെ പരിപാ​ടി​കൾ തയ്യാറാ​കാ​നും നടത്താ​നും അതു റെക്കോർഡ്‌ ചെയ്യാ​നും രണ്ട്‌ സഹോ​ദ​ര​ന്മാ​രെ മാത്ര​മാണ്‌ നിയമി​ച്ചി​രു​ന്നത്‌. ഇത്തരം റെക്കോർഡി​ങ്ങു​ക​ളൊ​ക്കെ രഹസ്യ​സ്ഥ​ല​ങ്ങ​ളിൽ ഇരുന്നാണ്‌ ചെയ്‌തി​രു​ന്നത്‌. അതു​കൊ​ണ്ടു​തന്നെ ചില​പ്പോ​ഴൊ​ക്കെ കോഴി കൂവു​ന്ന​തി​ന്റെ ശബ്ദവും മറ്റും റെക്കോർഡി​ങ്ങിൽ കേൾക്കാ​മാ​യി​രു​ന്നു. ഇനി കറന്റ്‌ ഇല്ലാത്ത സ്ഥലങ്ങളി​ലാണ്‌ സമ്മേളനം നടത്തു​ന്ന​തെ​ങ്കിൽ ഡൈനാ​മോ​യിൽനിന്ന്‌ വൈദ്യു​തി ഉത്‌പാ​ദി​പ്പി​ക്കും. അതിനാ​യി ഡൈനാ​മോ ഘടിപ്പിച്ച സൈക്കിൾ ഒരു സഹോ​ദരൻ സ്റ്റാൻഡിൽ വെച്ചിട്ട്‌ ചവിട്ടും. ആ വൈദ്യു​തി ഉപയോ​ഗി​ച്ചാണ്‌ ഞങ്ങൾ റെക്കോർഡി​ങ്ങു​കൾ കേട്ടി​രു​ന്നത്‌. മറ്റു സ്ഥലങ്ങളി​ലെ സഹോ​ദ​രങ്ങൾ ആസ്വദി​ച്ചി​രുന്ന സ്വാത​ന്ത്ര്യ​മോ അച്ചടിച്ച പ്രസി​ദ്ധീ​ക​ര​ണ​ങ്ങ​ളോ ഞങ്ങൾക്ക്‌ അന്നില്ലാ​യി​രു​ന്നു. എങ്കിലും ആത്മീയ​ഭ​ക്ഷ​ണ​ത്തിന്‌ ഒരു കുറവും വന്നിട്ടില്ല. യഹോ​വയെ സന്തോ​ഷ​ത്തോ​ടെ സേവിച്ച ആ നാളുകൾ ഇപ്പോ​ഴും ഞാൻ ഓർക്കു​ന്നു.—നെഹ. 8:10.

മുൻനി​ര​സേ​വ​ക​രാ​യും മാതാ​പി​താ​ക്ക​ളാ​യും

എനിക്ക്‌ 18 വയസ്സാ​യ​പ്പോൾ ഫ്ലോറിഡയിൽ ഞാൻ സാധാരണ മുൻനി​ര​സേ​വനം ചെയ്യാൻതു​ടങ്ങി. ഏകദേശം ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞ്‌ ക്യൂബ​യി​ലെ ഒരു പ്രധാ​ന​പ്പെട്ട നഗരമായ കാമാ​ഗു​വെ​യിൽ എന്നെ ഒരു പ്രത്യേക മുൻനി​ര​സേ​വ​ക​നാ​യി നിയമി​ച്ചു. അവി​ടെ​വെച്ച്‌ സാന്തി​യാ​ഗോ ഡി ക്യൂബ​യിൽനി​ന്നുള്ള സുന്ദരി​യായ എമിലിയ സഹോ​ദ​രി​യെ ഞാൻ കണ്ടുമു​ട്ടി. ഞങ്ങൾ ഡേറ്റിങ്‌ തുടങ്ങി, ഒരു വർഷത്തി​നു​ള്ളിൽ വിവാ​ഹി​ത​രാ​യി.

ഗവൺമെ​ന്റി​ന്റെ ഒരു പഞ്ചസാര ഫാക്ടറി​യിൽ ഞാൻ മുഴു​സ​മയം ജോലി ചെയ്യാൻതു​ടങ്ങി. ആ സമയത്ത്‌ ഞങ്ങൾ മുൻനി​ര​സേ​വകർ അല്ലായി​രു​ന്നു. എന്നാൽ അപ്പോ​ഴും കൂടുതൽ സമയം ആത്മീയ​കാ​ര്യ​ങ്ങൾക്കു​വേണ്ടി ചെലവ​ഴി​ക്കാൻ തീരു​മാ​നി​ച്ചി​രു​ന്നു. വെളു​പ്പിന്‌ മൂന്നു മണിമു​തൽ രാവിലെ പതി​നൊ​ന്നു മണിവ​രെ​യുള്ള ഷിഫ്‌റ്റ്‌ ആണ്‌ ഞാൻ ഫാക്ടറി​യിൽ തിര​ഞ്ഞെ​ടു​ത്തത്‌. രാവിലെ എഴു​ന്നേൽക്കാൻ എനിക്ക്‌ ഒട്ടും ഇഷ്ടമി​ല്ലാ​യി​രു​ന്നു. പക്ഷേ ആ ഷിഫ്‌റ്റ്‌ എടുത്ത​തു​കൊണ്ട്‌ ശുശ്രൂ​ഷ​യിൽ കൂടുതൽ ഏർപ്പെ​ടാ​നും എമിലി​യ​യോ​ടൊ​പ്പം മീറ്റി​ങ്ങി​നു പോകാ​നും എനിക്ക്‌ കഴിഞ്ഞു.

1969-ൽ ഞങ്ങളുടെ ആദ്യത്തെ മകൻ ഗുസ്റ്റാ​വോ ജനിച്ചു. ഏതാണ്ട്‌ ആ സമയത്താണ്‌ ഞങ്ങളോട്‌ സർക്കിട്ട്‌ വേല ചെയ്യാ​മോ എന്ന്‌ ചോദി​ച്ചത്‌. അന്നൊക്കെ കുട്ടി​ക​ളു​ണ്ടെ​ങ്കി​ലും സർക്കിട്ട്‌ മേൽവി​ചാ​രകൻ ആയിരി​ക്കു​ന്നത്‌ ക്യൂബ​യിൽ സാധാ​ര​ണ​മാ​യി​രു​ന്നു. അങ്ങനെ തിരക്കും സന്തോ​ഷ​വും നിറഞ്ഞ ഒരു ജീവി​ത​ത്തിന്‌ തുടക്കം​കു​റി​ച്ചു. ഈ വിധത്തിൽ സഹോ​ദ​ര​ങ്ങളെ സേവി​ക്കാൻ പറ്റിയത്‌ വലിയ ഒരു അനു​ഗ്ര​ഹ​മാ​യി​ട്ടാണ്‌ ഞാനും എമിലി​യ​യും കാണു​ന്നത്‌. സർക്കിട്ട്‌ വേലയിൽ തുടരു​മ്പോൾ ഞങ്ങൾക്ക്‌ മറ്റൊരു മകൻ ജനിച്ചു, ഓബേദ്‌. പിന്നീട്‌ അബ്‌നേർ ഉണ്ടായി. കുറച്ച്‌ വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ​പ്പോൾ ഒരു മകളും ജനിച്ചു, മഹേലി.

സർക്കിട്ട്‌ വേലയിൽ ചെലവ​ഴിച്ച വർഷങ്ങ​ളി​ലേക്ക്‌ പിന്തി​രി​ഞ്ഞു​നോ​ക്കു​മ്പോൾ ക്യൂബ​യി​ലെ സഹോ​ദ​ര​ങ്ങളെ യഹോവ അനു​ഗ്ര​ഹി​ച്ചത്‌ ഞങ്ങൾക്ക്‌ ശരിക്കും കാണാ​നാ​യി. അതു​പോ​ലെ​തന്നെ യഹോ​വ​യോ​ടുള്ള സ്‌നേഹം മക്കളിൽ ഉൾനടാൻ ഞങ്ങൾ ചെയ്‌ത ശ്രമങ്ങ​ളെ​യും യഹോവ അനു​ഗ്ര​ഹി​ച്ചു. ഇനി, സർക്കിട്ട്‌ വേല ചെയ്‌ത ആ നാളു​ക​ളെ​ക്കു​റിച്ച്‌ പറയാം.

നിരോ​ധ​ന​ത്തിൻകീ​ഴി​ലും സർക്കിട്ട്‌ വേല

1960-കളും 70-കളും ഒക്കെ ആയപ്പോൾ സഹോ​ദ​ര​ങ്ങൾക്ക്‌ മീറ്റി​ങ്ങു​കൾക്കു പോകാ​നും ശുശ്രൂ​ഷ​യിൽ ഏർപ്പെ​ടാ​നും കൂടുതൽ ബുദ്ധി​മു​ട്ടാ​യി. കാരണം നിരോ​ധനം ശരിക്കും സഹോ​ദ​ര​ങ്ങളെ ബാധി​ക്കാൻതു​ടങ്ങി. രാജ്യ​ഹാ​ളു​കൾ അടച്ചു​പൂ​ട്ടി, മിഷന​റി​മാ​രെ രാജ്യ​ത്തു​നിന്ന്‌ പുറത്താ​ക്കി. ചെറു​പ്പ​ക്കാ​രായ അനേകം സഹോ​ദ​ര​ങ്ങളെ അറസ്റ്റ്‌ ചെയ്‌ത്‌ ജയിലി​ലാ​ക്കി. ഹവാന​യി​ലുള്ള നമ്മുടെ ബ്രാ​ഞ്ചോ​ഫീസ്‌ അടച്ചു​പൂ​ട്ടി.

നിരോ​ധ​നം കാരണം വാരാ​ന്ത​ങ്ങ​ളി​ലാണ്‌ ഞങ്ങൾ സഭകൾ സന്ദർശി​ച്ചി​രു​ന്നത്‌. സന്ദർശ​ന​ത്തി​നാ​യി ഓരോ സഭയ്‌ക്കും രണ്ട്‌ വാരാ​ന്ത​ങ്ങ​ളാണ്‌ ക്രമീ​ക​രി​ച്ചി​രു​ന്നത്‌. വളരെ കുറച്ച്‌ സാധന​ങ്ങളെ പോകു​മ്പോൾ എടുക്കു​മാ​യി​രു​ന്നു​ള്ളൂ. സൈക്കി​ളി​ലാ​യി​രു​ന്നു മിക്ക​പ്പോ​ഴും യാത്ര. ആളുക​ളു​ടെ ശ്രദ്ധ ആകർഷി​ക്കാ​തി​രി​ക്കാൻ അത്‌ സഹായി​ച്ചു. സന്ദർശ​ന​വാ​ര​ത്തെ​ക്കു​റിച്ച്‌ സഭയിൽ അറിയി​പ്പു​ക​ളൊ​ന്നും നടത്തി​യി​രു​ന്നില്ല. ബന്ധുക്ക​ളെ​യൊ​ക്കെ കാണാൻ പോകു​ന്ന​തു​പോ​ലെ​യാ​യി​രു​ന്നു ഞങ്ങൾ പോയി​രു​ന്നത്‌. സഹോ​ദ​രങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്ക്‌ ഒരു കുടും​ബം​പോ​ലെ ആയിരു​ന്ന​തു​കൊണ്ട്‌ സന്ദർശ​ന​ത്തി​നാണ്‌ വന്നതെ​ന്നു​പോ​ലും ഞാൻ മറന്നു​പോ​കും. (മർക്കോ. 10:29, 30) വളരെ ശ്രദ്ധി​ച്ചു​വേ​ണ​മാ​യി​രു​ന്നു കാര്യ​ങ്ങ​ളൊ​ക്കെ ചെയ്യാൻ. കാരണം പോലീ​സു​കാ​രു​ടെ കണ്ണുകൾ ഞങ്ങളു​ടെ​മേൽ ഉണ്ടായി​രു​ന്നു. പലപ്പോ​ഴും അവർ ഞങ്ങളെ ചോദ്യം​ചെ​യ്യും. ഇതെങ്ങാ​നും അറിഞ്ഞാൽ ഞങ്ങളെ താമസി​പ്പിച്ച വീട്ടു​കാ​രെ​പ്പോ​ലും അറസ്റ്റ്‌ ചെയ്യാ​നുള്ള സാധ്യ​ത​യു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നു.—റോമ. 16:4.

പല സഹോ​ദ​ര​ങ്ങൾക്കും സാമ്പത്തി​ക​മാ​യി അധിക​മൊ​ന്നു​മി​ല്ലാ​യി​രു​ന്നു. എങ്കിലും അവർ അവരെ​ക്കൊണ്ട്‌ ആകുന്ന​വി​ധം ഞങ്ങൾക്കാ​യി കരുതി. മറ്റൊരു പ്രശ്‌നം കൊതു​കു​ക​ളാ​യി​രു​ന്നു. പക്ഷേ സഹോ​ദ​രങ്ങൾ അവർക്ക്‌ ആകെയുള്ള കൊതു​കു​വല ഞങ്ങൾക്ക്‌ തരുമാ​യി​രു​ന്നു, ഞങ്ങൾ നന്നായിട്ട്‌ ഉറങ്ങാൻ. അതു​പോ​ലെ ഭക്ഷണത്തിന്‌ അധിക​മൊ​ന്നും ഇല്ലാതി​രുന്ന സഹോ​ദ​ര​ങ്ങൾപോ​ലും ഞങ്ങളെ അവരുടെ വീട്ടിൽ താമസി​പ്പി​ച്ചു. ചില​പ്പോ​ഴൊ​ക്കെ ഞങ്ങൾ പോകു​മ്പോൾ അവർക്കും ഞങ്ങൾക്കും വേണ്ടി​യുള്ള ഭക്ഷണം കൊണ്ടു​പോ​കു​മാ​യി​രു​ന്നു.

സന്ദർശ​ന​ത്തിന്‌ പോകു​മ്പോൾ കുട്ടി​കളെ എല്ലാവ​രെ​യും കൊണ്ടു​പോ​കാൻ പറ്റില്ലാ​യി​രു​ന്നു. അതു​കൊണ്ട്‌ ഒരാളെ മാത്രം കൊണ്ടു​പോ​കും. ബാക്കി​യു​ള്ള​വരെ അമ്മയും അനിയ​ത്തി​യും ആണ്‌ നോക്കി​യി​രു​ന്നത്‌. ഒരു കൊച്ച്‌ ഞങ്ങളു​ടെ​കൂ​ടെ​യു​ള്ളത്‌ പലപ്പോ​ഴും ഉപകാ​ര​പ്പെ​ട്ടി​ട്ടുണ്ട്‌. ഇടയ്‌ക്കൊ​ക്കെ പോലീസ്‌ പരി​ശോ​ധ​ന​യ്‌ക്ക്‌ വരുമാ​യി​രു​ന്നു. പക്ഷേ ഞങ്ങൾ മാസി​ക​ക​ളെ​ല്ലാം കൊച്ചി​ന്റെ ഉപയോ​ഗിച്ച ഡയപ്പ​റൊ​ക്കെ ഇട്ടു​വെ​ച്ചി​രുന്ന ബാഗി​ലാണ്‌ ഒളിപ്പി​ച്ചി​രു​ന്നത്‌. പോലീ​സു​കാർ ആ ബാഗ്‌ നോക്കി​ല്ല​ല്ലോ.

എമിലിയ എന്നെ എത്ര​ത്തോ​ളം സഹായി​ച്ചെന്ന്‌ പറയാ​തി​രി​ക്കാൻ വയ്യ. കുട്ടി​കളെ നന്നായി നോക്കു​ന്ന​തോ​ടൊ​പ്പം ഈ വർഷങ്ങ​ളി​ലെ​ല്ലാം മുഴു​സ​മ​യ​സേ​വ​ന​ത്തിൽ തുടരാൻ എമിലിയ എന്നെയും സഹായി​ച്ചു. എന്റെ കാര്യം പറയു​ക​യാ​ണെ​ങ്കിൽ ഫാക്ടറി​യി​ലെ ജോലി​യോ​ടൊ​പ്പം സർക്കിട്ട്‌ മേൽവി​ചാ​ര​കന്റെ ഉത്തരവാ​ദി​ത്വ​ങ്ങ​ളും എനിക്ക്‌ ഭംഗി​യാ​യി ചെയ്യാൻ പറ്റി. അതിനു​വേണ്ടി ചില​പ്പോ​ഴൊ​ക്കെ ഞാൻ ആഴ്‌ച​യിൽ ഒന്നോ രണ്ടോ തവണ രണ്ട്‌ ഷിഫ്‌റ്റ്‌ അടുപ്പിച്ച്‌ ചെയ്യും. അങ്ങനെ​യാ​കു​മ്പോൾ എനിക്ക്‌ വാരാ​ന്ത​ങ്ങ​ളിൽ അവധി​യെ​ടു​ക്കാൻ പറ്റും. പിന്നീട്‌ എന്റെ ജോലിക്ക്‌ ഒരു മാറ്റം വന്നു. ടീമിന്റെ ചുമതല എന്നെ ഏൽപ്പിച്ചു. അങ്ങനെ​യാ​യ​പ്പോൾ ആഴ്‌ച​യിൽ ഏഴു ദിവസം എനിക്ക്‌ ജോലി ചെയ്യണ​മാ​യി​രു​ന്നു. അത്‌ എനിക്ക്‌ ഒഴിവാ​ക്കാൻ പറ്റുമാ​യി​രു​ന്നില്ല. പക്ഷേ ഞാൻ ഒരു പോം​വഴി കണ്ടെത്തി. വാരാ​ന്ത​ങ്ങ​ളിൽ ചെയ്യാൻ ആവശ്യ​ത്തി​നുള്ള പണി ടീമിന്‌ ഉണ്ടെന്ന്‌ ഞാൻ ഉറപ്പു​വ​രു​ത്തും. അതു​കൊണ്ട്‌ ആ ദിവസ​ങ്ങ​ളിൽ ജോലി​യിൽനിന്ന്‌ മാറി നിൽക്കാ​നും സഭകൾ സന്ദർശി​ക്കാ​നും ആയി. ഞാൻ ഇങ്ങനെ വാരാ​ന്ത​ങ്ങ​ളിൽ ജോലിക്ക്‌ വരുന്നില്ല എന്ന കാര്യം അധികാ​രി​കൾ ശ്രദ്ധി​ച്ചി​ട്ടി​ല്ലെ​ന്നാണ്‌ എനിക്ക്‌ തോന്നു​ന്നത്‌.

മാറ്റങ്ങ​ളു​ടെ സമയത്തും സന്തോ​ഷ​ത്തോ​ടെ

1994-ൽ ഒരു ദിവസം ക്യൂബ​യിൽ നേതൃ​ത്വ​മെ​ടു​ത്തി​രുന്ന സഹോ​ദ​രങ്ങൾ സർക്കിട്ട്‌ മേൽവി​ചാ​ര​ക​ന്മാ​രെ​യെ​ല്ലാം ഹവാന​യിൽ ഒരു പ്രത്യേക മീറ്റി​ങ്ങി​നാ​യി വിളി​ച്ചു​കൂ​ട്ടി. ഞങ്ങൾ 80 പേരു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നു. സർക്കിട്ട്‌ വേലയി​ലുള്ള സഹോ​ദ​ര​ങ്ങ​ളെ​യെ​ല്ലാം ഒരുമിച്ച്‌ കാണാൻ പറ്റിയ​പ്പോൾ ഒരുപാട്‌ സന്തോഷം തോന്നി. ആ മീറ്റി​ങ്ങിൽ ആദ്യം, സംഘട​നാ​പ​ര​മായ ചില മാറ്റങ്ങ​ളെ​ക്കു​റിച്ച്‌ പറഞ്ഞു. അതിനു ശേഷം ഞെട്ടി​പ്പി​ക്കുന്ന ഒരു അറിയി​പ്പും നടത്തി. ഞങ്ങളുടെ പേരുകൾ അധികാ​രി​കൾക്ക്‌ കൊടു​ക്കു​ന്ന​തി​നെ​ക്കു​റിച്ച്‌ അവർ പറഞ്ഞു. എന്തിനു​വേ​ണ്ടി​യാ​യി​രു​ന്നു അത്‌?

ഗവൺമെന്റ്‌ അധികാ​രി​ക​ളു​മാ​യി അവർ ഒരു കൂടി​ക്കാഴ്‌ച നടത്തി​യി​രു​ന്നു. യഹോ​വ​യു​ടെ സാക്ഷി​ക​ളും ഗവൺമെ​ന്റും തമ്മിൽ നല്ലൊരു ബന്ധം സ്ഥാപി​ക്കുക എന്നതാ​യി​രു​ന്നു അതിന്റെ ലക്ഷ്യം. സർക്കിട്ട്‌ മേൽവി​ചാ​ര​ക​ന്മാ​രു​ടെ​യെ​ല്ലാം പേര്‌ നൽകാൻ അധികാ​രി​കൾ അവരോട്‌ ആവശ്യ​പ്പെട്ടു. പേര്‌ കൊടു​ക്കാൻ ഞങ്ങൾ സമ്മതിച്ചു. ആ ശ്രമങ്ങൾക്കെ​ല്ലാം നല്ല ഫലമു​ണ്ടാ​യി. ഗവൺമെന്റ്‌ അധികാ​രി​ക​ളു​മാ​യി സഹകരി​ച്ചു​പോ​കാൻ പറ്റി.

അങ്ങനെ അവസാനം പ്രസം​ഗ​പ്ര​വർത്തനം നടത്താ​നും ഒന്നിച്ച്‌ കൂടി​വ​രാ​നും നമുക്കാ​യി. എങ്കിലും നിയമ​പ​ര​മാ​യി ഒരു മതമായി അപ്പോ​ഴും നമ്മളെ അംഗീ​ക​രി​ച്ചി​രു​ന്നില്ല. ചില സർക്കിട്ട്‌ മേൽവി​ചാ​ര​ക​ന്മാ​രു​ടെ പേരുകൾ അധികാ​രി​കൾക്ക്‌ അപ്പോൾത്തന്നെ അറിയാ​മാ​യി​രു​ന്നെന്ന്‌ പിന്നീട്‌ ഞങ്ങൾക്ക്‌ മനസ്സി​ലാ​യി. അതൊന്ന്‌ ഉറപ്പി​ക്കാൻവേണ്ടി മാത്ര​മാണ്‌ അവർ പേര്‌ ആവശ്യ​പ്പെ​ട്ടത്‌.

1994 സെപ്‌റ്റം​ബ​റിൽ ബ്രാ​ഞ്ചോ​ഫീസ്‌ വീണ്ടും തുറക്കാൻ ഞങ്ങൾക്ക്‌ അനുമതി കിട്ടി. 20 വർഷം മുമ്പ്‌ അടച്ചു​പൂ​ട്ടിയ അതേ കെട്ടി​ടം​തന്നെ ഉപയോ​ഗി​ക്കാൻ ഞങ്ങൾക്കാ​യി.

1996-ൽ ഞങ്ങൾക്ക്‌ ഒരു ഫോൺകോൾ വന്നു. എന്നെയും എമിലി​യ​യെ​യും ബഥേലി​ലേക്ക്‌ ക്ഷണിക്കാ​നാ​യി​രു​ന്നു അത്‌. ഞങ്ങൾ ആദ്യം ഒന്നു ഞെട്ടി. പക്ഷേ ഞങ്ങൾ അവരോട്‌ പറഞ്ഞു: “രണ്ടു മക്കൾ ഇപ്പോ​ഴും ഞങ്ങളു​ടെ​കൂ​ടെ​യുണ്ട്‌. ഞങ്ങൾക്ക്‌ അവരുടെ കാര്യം നോക്ക​ണ​മാ​യി​രു​ന്നു.” സഹോ​ദ​രങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ സാഹച​ര്യം മനസ്സി​ലാ​ക്കി​യെ​ങ്കി​ലും ഞങ്ങൾ ബഥേലി​ലേ​ക്കു​തന്നെ ചെല്ലണ​മെ​ന്നാ​യി​രു​ന്നു അവരുടെ ആഗ്രഹം. അങ്ങനെ ഞങ്ങൾ ആ ക്ഷണം സ്വീക​രി​ച്ചു. കുടും​ബ​ത്തോ​ടെ ഹവാന​യി​ലേക്കു പോകാൻ പ്ലാൻ ചെയ്‌തു.

ഉള്ളതു പറഞ്ഞാൽ, എനിക്ക്‌ ആദ്യം ബഥേൽസേ​വനം അത്ര ഇഷ്ടപ്പെ​ട്ടില്ല. കാരണം വർഷങ്ങ​ളാ​യി സർക്കിട്ട്‌ വേലയി​ലാ​യി​രു​ന്ന​തു​കൊണ്ട്‌ എന്റെ മനസ്സും ഹൃദയ​വും എല്ലാം ആ നിയമ​ന​ത്തി​ലാ​യി​രു​ന്നു. ഓഫീ​സിൽ ഇരുന്നുള്ള പണി എനിക്ക്‌ പാടാ​യി​രു​ന്നു. എന്റെ കാഴ്‌ച​പ്പാ​ടിന്‌ മാറ്റം വരുത്താൻ ബഥേലി​ലെ പല സഹോ​ദ​ര​ങ്ങ​ളും എന്നെ സഹായി​ച്ചു; പ്രത്യേ​കി​ച്ചും എന്റെ ഭാര്യ എമിലിയ. പതി​യെ​പ്പ​തി​യെ എനിക്ക്‌ ബഥേൽജീ​വി​തം ഇഷ്ടപ്പെ​ട്ടു​തു​ടങ്ങി. ഇപ്പോൾ ഞാൻ സന്തോ​ഷ​ത്തോ​ടെ ബഥേലിൽ സേവി​ക്കു​ന്നു.

ഞങ്ങൾക്ക്‌ ഇപ്പോൾ പ്രായ​മാ​യി. ഇക്കാല​മെ​ല്ലാം സഹോ​ദ​ര​ങ്ങളെ പരിച​യ​പ്പെ​ടാ​നും അവരോ​ടൊ​പ്പം സേവി​ക്കാ​നും കഴിഞ്ഞ​തിൽ ഞങ്ങൾക്ക്‌ ഒത്തിരി സന്തോ​ഷ​മുണ്ട്‌. ഞങ്ങളുടെ മക്കളും കൊച്ചു​മ​ക്ക​ളും എല്ലാം യഹോ​വയെ സന്തോ​ഷ​ത്തോ​ടെ സേവി​ക്കു​ന്നു. പ്രായ​മായ അപ്പോ​സ്‌ത​ല​നായ യോഹ​ന്നാ​നു തോന്നിയ അതേ വികാ​ര​മാണ്‌ ഞങ്ങൾക്കും തോന്നു​ന്നത്‌: “എന്റെ മക്കൾ സത്യത്തിൽ നടക്കുന്നു എന്നു കേൾക്കു​ന്ന​തി​നെ​ക്കാൾ വലിയ സന്തോഷം എനിക്കില്ല.”—3 യോഹ. 4.

ഞങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ബഥേലിൽ സേവി​ക്കാൻ തുടങ്ങി​യിട്ട്‌ ഏകദേശം 30 വർഷമാ​യി. പ്രായ​ത്തി​ന്റെ​യും രോഗ​ത്തി​ന്റെ​യും ഒക്കെ ബുദ്ധി​മു​ട്ടു​കൾ ഉണ്ടെങ്കി​ലും ഞാനും എമിലി​യ​യും ഞങ്ങളുടെ നിയമനം ഏറ്റവും നന്നായി ചെയ്യാൻ ശ്രമി​ക്കു​ന്നു. കഴിഞ്ഞ നാളു​ക​ളി​ലെ​ല്ലാം ചില ബുദ്ധി​മു​ട്ടു​ക​ളൊ​ക്കെ നേരി​ട്ടെ​ങ്കി​ലും ക്യൂബ​യിൽ ഏകദേശം 70 വർഷ​ത്തോ​ളം ‘സന്തോ​ഷ​മുള്ള ദൈവത്തെ’ സേവി​ക്കാൻ കഴിഞ്ഞ​തിൽ ഞങ്ങൾ സന്തോ​ഷി​ക്കു​ന്നു.—1 തിമൊ. 1:11; സങ്കീ. 97:1.