Mayë

Ko ja israelitëty yˈawäˈätspëtsëëmdë mä nety jap yajtuumbëˈat yajmosëˈattë Egipto, ta Jyobaa ojts twinˈixy pënaty tunëp saserdotë mä ja tabernakulo. Ets yëˈë tyuknipëjk ja Leví tyëëm yˈääts parë jap tyundët. ¿Per niˈigyëdaa ojts tˈijxˈity tkuentëˈaty pënaty jap tuundë o pënaty wingon tsënääytyë? Kyaj, pesë Jyobaa niˈamukë tkuentëˈäjtääy ja israelitëty. Ja israelitëty mbäädë nety niˈamukë tmëwingondë Jyobaa. Extëm nˈokpëjktakëm, niˈamukë tˈijxtë ja yoots mëdiˈibë pëdëˈk xëëny mä ja witëjk ets ja jënˈyaˈank mëdiˈibë pëdëˈk koots (Éx. 40:38). Ets ko ijty ja yoots yeˈeytsyoˈonë niˈamukë tˈixtë, ta dyajmujktäˈäytyë tijaty myëdäjttëp, dyajpëdëˈëktë ja wyitëjk ets ta tsyoˈondäˈäytyë (Núm. 9:​15-23). Nanduˈun tyamë Jyobaa ttuny mëët ëjtsäjtëm, oy mä ntsënäˈäyëm, yëˈë niˈamukë xytsyojkëm, xyˈijxˈijt xykyuentëˈäjtëm ets xynyëˈëmoˈoy xytyuˈumoˈoyëm. w24.06 paj. 4 parr. 10-12

David atsëˈëgëtumë netyë jyukyˈäjtënë yajpääty, ja myäänk Absalón yëˈë nety pëjkxëyanëp ja kyutujkën (2 Sam. 15:​12, 13). Tsojkëbë nety jam tsyoonët Jerusalén. Ko nety të tsyoˈonëdë, ta David jyënany ko tsojkëbë nety pën wyëˈëmët Jerusalén parë tyukˈawäˈänxëdët ti ja myäänk Absalón tyukniwinmäˈäyëp. Pääty yëˈë kyajxëmbijtë Sadoc etsë ja wiinkpë saserdotëty (2 Sam. 15:​27-29). Per tsojkëbë nety mëk nyaygyuentëˈatëdëty. David yˈëxtääyë winmäˈäny parë tnijawëyaˈany tii nety ja myäänk tyunaampy ets yëˈë tpudëjkë Sadoc mëdë Husái, mëdiˈibë nety nanduˈun oy mët yˈity (2 Sam. 15:​32-37). Husái tyuun ixtëm netyë David të tuknimäˈkxë, wyinˈëˈën ja Absalón ets tyukmëbëjk ko yëˈë nety pyuwäˈkëp. Pääty ko Husái tˈanmääyë Absalón wiˈixë nety mbäät dyajkäˈäy ja tyeety, yˈoymyëdoow, ko duˈunë Husái ttuuny ta David tmëdäjtyë tiempë parë nyayjyëjpˈixëdët. Husái ta ttukmëtmaytyakyë Sadoc etsë Abiatar ti nety tyunaambyë Absalón (2 Sam. 17:​8-16). Ets tyukˈawäˈänëdë David ti nety tyunaampy ja myäänk, duˈun ojts tkuwäˈändë David (2 Sam. 17:​21, 22). w24.07 paj. 4, 5 parr. 9, 10

Näägë Diosmëduumbëty duˈunyëm tpokyjyawëdë ti tyuundë, waˈan ja tyëgooytyë mä kyajnëm nyëbattë o mä nety të nyëbajnëdë. Per oy ko nyaˈijtëm winmäˈänyoty ko Jyobaa ojts xyjuuybyëtsëˈëmëm mët ko xytsyojkëm. Pääty, oy ko ngupëjkëm ko të xypyokymyaˈkxëm mët ko ja yˈUˈunk tkejxy. Yëˈë duˈun xyˈanmäˈäyëm: “Mindë, ets nˈokˈyaˈoˈoyëmë jotmay animajtsk”. Ko nety mëët të nyaˈoˈoyëm ja jotmay, mbäät nˈijtëm seguurë ko të tmaˈkxtäˈäy ja poky kaytyey. Agujk jotkujk nnayjyäˈäwëm ko Jyobaa të tjäˈäytyëgoy mëdiˈibë ojts nduˈunëm, per ninäˈä tkajäˈäytyëgoyaˈany tijaty të ndukmëduˈunëm (Sal. 103:​9, 12; Eb. 6:10). ¿Ti mbäät xytyuny parë kyaj yëˈëyë xymyëmääy xymyëdäjnët ja poky kaytyey mëdiˈibë mduun? Yëˈë ko yëˈëyë xymyëmay xymyëdäjët mëdiˈibë jam tyam mduumpy ets mëdiˈibë mdunaampy mä tiempë myiny kyëdaˈaky. w24.10 paj. 8 parr. 8, 9

Ko ngäjpxëmë Biiblyë waˈan näˈäty axëëk nnayjyäˈäwëm ko nˈijxëm kanäk pëky mä mbäät nnayaˈoˈoyëm. Extëm nˈokpëjktakëm, mä ja myëduˈuk xëëwbë ngäjpxëm ko kyaj yˈoyëty ntsojkëm winˈixy wingexy ja nmëguˈukˈäjtëm (Sant. 2:​1-8). Ta nbëjktakëm ja winmäˈäny ko nyaˈoyëyäˈänëm ja jäˈäyˈäjtën. Per jakumbom, ta ngäjpxëm ko tsojkëp nguentëˈäjtëm ja nˈääwˈäjt nˈayukˈäjtëm (Sant. 3:​1-12). Ta nbëjkëmë kuentë ko näˈäty të axëëk nyajnayjyäˈäwëm tuˈugë nmëguˈukˈäjtëm, ets ta nduknibëjktakëm ko nanduˈun nyaˈoyëyäˈänëm ja jäˈäyˈäjtën. Mä ja myëdëgëk xëëbë ta ngäjpxëm ko kyaj yˈoyëty ntsojkëm mëdiˈibë yä naxwiiny (Sant. 4:​4-12). Ta njaygyujkëm ko tsojkëp nwinˈijxëm ti pelikula nˈixäˈänëm ets tii ëy nmëdoowˈitäˈänëm. Ets mä myëmäjtaxk xëëbë ta mon tuk nnayjyäˈäwëm ets nwinmäˈäyëm ko xytsyiptäˈägäˈänxëm duˈun nduˈunëm. Këdii xymyëmony xymyëduky. Jamyats ko tsojkëp nyajtëgäjtsˈadëtsëm ja jäˈäyˈäjtën tuˈuk tuˈugë xëëw. w24.09 paj. 5, 6 parr. 11, 12

Jesús nyijäˈäwëbë nety ko Jyobaa yˈijxypy wiˈix jyajty kyëbejty ets tyukjotkujkˈäjt ko yaˈoyëyaampy ja jotmay näˈä yëˈë ttsoky. Ko pën axëëk xytyuˈunëm, mbäät nayˈaguwijts nayjyëjpkuwijtsëm extëmë Jesus ttuuny. Pën kyaj tyim mëjwiin tyim kajaajëty wiˈix të nyajtuˈunëm, oy ko duˈunyë nyajnäjxëm. Ets oy ko kyaj wiˈix njënäˈänëm parë kyaj niˈigyë nyajmëjwindëjkëm ja jotmay (Ecl. 3:7; Sant. 1:​19, 20). Per näˈäty, oy ko nanduˈun nikäjpxtutëm tuˈugë jäˈäy ko nˈijxëm jam axëëk yajtuny o mä nimaytyakëm tiko duˈun tijaty nmëbëjkëm ko jäˈäy xynyibëdëˈkëm (Apos. 6:​1, 2). Per oy ko nduˈunëm mëdë myayˈäjt wintsëˈkën ets kyaj njotˈambëjkëm. Nˈoktukëdëjkëmë Jyobaa mëdiˈibë tijaty “pyayeˈepy mët ja tëyˈäjtën” ets nˈoktukˈijxpajtëm duˈun extëmë Jesus ttuuny (1 Peed. 2:23). w24.11 paj. 5, 6 parr. 10-12.

Jantsy jotkujk nnayjyäˈäwëm ko ja jäˈäy mëdiˈibë të pyokytyunyën yˈajëmbity jyodëmbity (Luk. 15:7). Per ¿pënëdaa mbäät nyajmëjpëtsëˈëmëm? ¿Yëˈëdaa ja mëjjäˈäytyëjkëtyë? Nˈokjamyajtsëm ko apostëlë Pablo jyënany: “Waˈanxyëp ja Dios [pyudëkëty ets jyodëmbitët] es tjaygyukët ja tëyˈäjtën” (2 Tim. 2:25). Pääty ko tuˈugë jäˈäy jyodëmbity mëdiˈibë mëjwiin kajaa të pyokytyuny, nituˈugë naxwinyëdë jäˈäy mbäät kyamëjpëtsëmy, yëˈëjënë Jyobaa mët ko yëˈë pudëjkëp parë dyajtëgatsët ja wyinmäˈäny. Pablo ojts tnigajpxy wiˈix ja jäˈäy ttukˈoyˈaty ko yˈajëmbity jyodëmbity: niˈigyë yajxon tˈaknijawë ja tëyˈäjtën, pudëjkëp parë dyajtëgatsët ja wyinmäˈäny ets nanduˈun parë tjëjpkuwäˈägët tijaty yajtëgoyanëp (2 Tim. 2:26). Ko ja nmëguˈukˈäjtëm jyodëmbity mëdiˈibë të pyokytyuny, ja mëjjäˈäytyëjk duˈunyëm pyudëkëyäˈänëdë parë mëk yˈitëty ja myëbëjkën, këdiibë jatëgok ja Satanás yajkäˈäjëdët ets parë ttunët mëdiˈibë oy (Eb. 12:​12, 13). w24.08 paj. 23, 24 parr. 14, 15

Ja jäˈäyëty mëdiˈibë Jesús yajkääy yaˈukëdë mëjˈäjtëngyëjxm, këˈëm jeˈeyë ojts nyaymyëmay nyaymyëdäjëdë. Jakumbom ko tˈijxtë ko të ja Jesús mëdë yˈapostëlëtëjk nyëjkxtë Capernaúm, ta nanduˈun ttuktëjkëdë ja barkë mëdiˈibë tsoˈomp Tiberíades ets ojts tpatsoondë Jesús (Fwank 6:​22-24). Per ¿päätyëdaa ojts tpanëjkxtë Jesús parë niˈigyë tnijawëyäˈändë ja Diosë yˈAnaˈam Kyutujkën? ¡Kyaj! Jeˈeyë nety tpanëjkxtë parë kyayäˈän yˈuugäˈändë. ¿Wiˈix nnijäˈäwëm? Ko Jesús nyaybyatë mëdë mayjyaˈay jam Capernaúm, ta tˈanëmääy: “Xyˈëxtääytyëpts mët ko mgääytyë, yajxon mˈujts mjotkëdaktë” “mët ja mgäˈäy mˈukën diˈibë kyaj yˈiiky”. Per ta net tˈanëmääy: “Tundë mët ja mgäˈäy mˈukën diˈibë iigëp es mmoˈoyëdët ja jikyˈäjtën winë xëë winë tiempë” (Fwank 6:​26, 27). w24.12 paj. 5 parr. 8, 9

Ja nmëguˈukˈäjtëm mëdiˈibë tuump mëjjäˈäy parë oy yaˈëxpëkët, tsojkëp xëmë dyajtunëdë Biiblyë, duˈun ko nyaxët mä plataformë ets ko tpudëkët tuˈugë nmëguˈukˈäjtëm. Tsojkëp tˈëxpëkëdë Biiblyë ets ja ëxpëjkpajn mëdiˈibë pëtsëëmp (Prov. 15:28). Ko yˈëxpëky, jyaygyujkëp wiˈix mbäät dyajtuny tuˈugë tekstë. Ets ko tyukniˈˈixë, tyuumbyë mëjääw parë tˈajäˈt tjotjäˈtë ja mëdiˈibë jam myëdoowˈijttëp. Mëdiˈibë mbäät pyudëkëty parë oy yaˈëxpëkët, yëˈë ko dyajtëwët ja mëjjäˈäytyëjk mëdiˈibë jeky kujk Diosmëduunëdëp ti të pyudëkëdë etsë net duˈun ttunët (1 Tim. 5:17). Tsojkëp nanduˈun tnijawët wiˈix mbäät “tmëjääwmoˈoy ja myëguˈuktëjk” ets “tjëjwijtsëmbitët” o tˈëwij tkäjpxwijtët, per tsojkëp duˈun ttunët tsuj yajxon. Pën tyukˈijxtëbë oyjyot oywyinmäˈäny ja myëguˈuktëjk ets pën xëmë dyajtundë Biiblyë, ta yaˈëxpëkäˈändë jantsy oy extëmë Jesus (Mat. 11:​28-30; 2 Tim. 2:24). w24.11 paj. 24 parr. 16

Mä yäˈädë tekstë xyˈanëmäˈäyëm ets nguyˈëˈëw nguyyaxëmë Jyobaa, nmëjjäˈäw ngunuˈkxyjyäˈäwëmë xyëëw, nnigäjpx nimaytyakëm wiˈix yëˈë xyaˈˈawäˈätspëtsëˈëmëm ets nanduˈun wiˈix tmëdatyë mëjˈäjtën (Sal. 96:​1-3) Duˈunën nety nyajmëjpëtsëˈëmëm ja nDeetyˈäjtëm Jyobaa (Hech. 4:29). Mbäät nyajmëjpëtsëˈëmëmë Jyobaa ko nyäjkëm tijaty nmëdäjtëm. Nuˈun kujkë tiempë pyety kyuˈty, duˈunyëmë Diosmëduumbëty dyajmëjpëtsëmdë Jyobaa ko dyaktë tijaty myëdäjtëp (Prov. 3:9). Ixtëm nˈokpëjktakëm, ja israelitëty ojts yˈayak yˈagonëdë parë ojts yajkojy ja templë (2 Rey. 12:​4, 5; 1 Crón. 29:​3-9). Nääk ja Jesúsë yˈëxpëjkpëty ojts nanduˈun dyajtundë ja jyukyˈäjt myadakën parë tpudëjkëdë Jesús ets ja yˈapostëlëty (Luc. 8:​1-3). Ets mä primer siiglë, nan ojtsë Dios mëduumbëty yˈayak yˈagonëdë parë tpudëjkëdë ja myëguˈuktëjk mëdiˈibë nety të yˈayoˈonbäättë (Hech. 11:​27-29). Tyam, nanduˈun nˈayäjk nˈagoˈonëm parë Jyobaa nyajmëjpëtsëˈëmëm. w25.01 paj. 4 parr. 8; paj. 5 parr. 11

¿Ti pudëjkë Cornelio parë nyëbejty? Biiblyë jyënany ko “pënaty mëët tsyënääytyë mä jyëën tyëjk tuˈugyë tˈawdäjttë Dios ets twintsëˈëgëdë” (Apos. 10:2). Ko Pedro tyukmëtmaytyakë ja oybyë ayuk, ta Cornelio mëdë fyamilyë tmëbëjktë Jesús ets ënetyë nyëbajttë (Apos. 10:​47, 48). Seguurë ko Cornelio yajtëgäjts ja jyukyˈäjtën parë mbäät mët ja fyamilyë tˈawdäjttë Jyobaa (Jos. 24:15; Apos. 10:​24, 33). Cornelio mëjë nety yˈity, ets mbäätxyëp yëˈë yajnëˈëˈadujk yajtuˈuˈadujkë parë kyaj tpanëjkxëdë Jesús, per kyaj tnasˈijxë ets duˈun tyun jyatëdët. Ets mijts, ¿tsojkëp xyajtëgatsët mëjwiin kajaa mjukyˈäjtën parë mbäät mnëbety? Pën duˈun, it seguurë ko Jyobaa mbudëkëyanëp, yëˈë mgunuˈkxanëp ko xykyuytyunët ja yˈëwij kyäjpxwijën mëdiˈibë yajpatp mä Biiblyë. w25.03 paj. 5 parr. 12, 13

Ko nmëdoˈowëm ko axëëk yajnimaytyaˈagyë Diosë nyax kyäjpn o pënaty xynyëˈëmoˈoy xytyuˈumoˈoyëm, nˈokjamyajtsëm ko Jesus mët ja yˈëxpëjkpëty nanduˈunën jyäjttë. Ets duˈun extëmë Biiblyë ojts tnaskäjpxë, taajën tyamë jäˈäy tnibëdëˈëktë Jyobaa tyestiigëty ets tniwäämbattë (Mat. 5:​11, 12). Ëtsäjtëm nnijäˈäwëm pënën tyam yajtuunëdëbë yäˈädë jäˈäy, pääty kyaj nmëbëkäˈänëm wiˈix jyënäˈändë. ¿Ti mbäät nduˈunëm parë nnaygyuentëˈäjtëm? Nˈokjëjpkudijëm mä yajmaytyaˈaky mëdiˈibë kyaj tyëyˈäjtënëty. Apostëlë Pablo yajxon ojts tnigajpxy ti mbäät nduˈunëm ko yajmaytyäˈägët mëdiˈibë kyaj tyëyˈäjtënëty. Mä 1 Timotee 1:3 etsë 4 duˈun jyënany: “Kyaj yajkupëkët ja ëxpëjkën diˈibë kyaj tyëyˈäjtënëty”. Ets ja Timoteo duˈun tˈanmääy: “[Këdii] xytyunyë kuentë lyokë winmäˈänyëty es diˈibë jeky myaytyaktëp nanëgoobë”. Ja tukniˈˈijxënë mëdiˈibë kyaj tyëyˈäjtënëty, kyaj nmëbëjkëm, yëˈëyë ngupëjkëm “ja ëxpëjkënë oybyë” o mëdiˈibë tëyˈäjtën (2 Tim. 1:13). w24.04 paj. 11 parr. 16; paj. 13 parr. 17

Këdii xypyuwäˈktuˈudët ja mëdiˈibë myëmëdoowdëbë Jyobaa. Dios tsyojkypy ets tuˈugyë nˈawdäjtmëty, perë parë duˈun nduˈunmëty kyaj mbäät ndukpëtsëëmdutëm ja tëyˈäjtën. Pënaty myëwingamgaktëp ja tëyˈäjtën kyaj dyajjapˈattë tuˈugyëˈäjtën mä tuˈukmujkën. Päätyënë Dios xyˈanmäˈäyëm ets nnaygyuentëˈäjtëm ets kyaj mëët oy nayjyaˈawëmëtyë duˈumbë jäˈäy, këdiibë nmastutëm ja tëyˈäjtën (Rom. 16:17). Pen nˈëxkäjpëm ja tëyˈäjtën ets kyaj nmastutëm, ta mas niˈigyë nmëwingonäˈänëmë Jyobaa ets ja mëbëjkën niˈigyë kyëktëkëyaˈany (Éfes. 4:​15, 16). Pen nduˈunëm duˈun ta kyaj xywyinˈëënäˈän xywyinxäjäˈänëmë Satanás, ets nëjkxëbë Jyobaa xyˈixˈijt xykyuentëˈäjtëm ko nety tyuˈuyeˈey ja mëj ayoˈon. Pääty niwiˈixtsoow xykyaˈëxmatsëty ja tëyˈäjtën etsë Dios yëˈë moˈoyanëp “ja agujkˈäjt jotkujkˈäjtën” (Filip. 4:​8, 9). w24.07 paj. 13 parr. 16, 17

Jesus kyaj jagam jëxkëˈëm tpëjktaky ja pokyjyaˈayëty, tsyojk ets dyajtëgatstët ja jyukyˈäjtën. Nyijäˈäwëbë nety ko pääty yˈayowdë naxwinyëdë jäˈäy mët ko pyokyjyaˈayˈattë. Päätyën tˈëxtääyë winmäˈäny parë tpudëkëyaˈany ja jäˈäyëty mëdiˈibë nety yaˈixyˈäjttëp ko axëëgë jyukyˈäjtën dyajnëjkxtë. Yëˈë duˈun jyënany: “Kyaj tsyekyëty ja kutsooy mä yëˈë diˈibë oyˈäjt mëkˈäjttëp, jaayë duˈun mä yëˈë pumäˈäyjyaˈayëty”. Duˈun yˈakjënany: “Kyajts ëj nwoy ja jäˈäy diˈibë jikyˈäjttëp tëyˈäjtën mëët, yëˈë duˈunë pojpë jäˈäyëty es jyodëmbittët” (Mat. 9:​12, 13). Jesus kyaj jeˈeyë duˈun jyënany tyuunën duˈun, extëm nˈokpëjktakëm, ja toxytyëjk mëdiˈibë ojts yajtekypyujˈyëty mët ja wyinnëë pyokymyaˈkx (Luk. 7:​37-50). Nan tyukmëtmaytyakë Diosë yˈayuk ja samaritanë toxytyëjk mëdiˈibë pyat mä ja nëgoondakn oyë nety axëëgë jyukyˈäjtën dyajnëjkxy (Fwank 4:​7, 17-19, 25, 26). Ets nan yajjukypyëjkë oˈkpëty mëjjäˈäy mutskjäˈäy, duˈun dyajnigëxëˈky ko mbäät tmëmadaˈaky ja poky mëdiˈibë xyaˈoˈkëm (Mat. 11:5). w24.08 paj. 4 parr. 9, 10

¿Wiˈixë Jyobaa tim tsojk dyajmëjpëtsëmäˈänyë xëëw? Ko tpayeˈeyaˈany tijaty ets ttunäˈäny ja tëyˈäjtën. Tim tsojkë dyajkutëgoyaˈany tukëˈëyë relijyonk mëdiˈibë kyaj tyëyˈäjtënëty mët ko tëgatsy të nyigäjpx të nyimaytyäˈägëdë (Apoc. 17:​5, 16; 19:​1, 2). Waˈan näägë jäˈäy nëjkx tpëjktäˈäktë wyinmäˈäny tmëdunäˈändë Jyobaa ko nety tˈixtë kyutëgoy ja relijyonk mëdiˈibë kyaj tyëyˈäjtënëty. Ets mä Armajedon, ta Jyobaa dyajkutëgoyaˈany niˈamukë Satanásë jyaˈay, pënaty axëkˈijxëdëp ets pënaty axëëk nigäjpx nimaytyakëdëp, per yajnitsoˈogaampy pënaty tsojkëdëp, mëmëdoowëdëp ets yajmëjpëtsëëmëdëp (Mar. 8:38; 2 Tes. 1:​6-10). Ko netyë Jesús të yˈAnaˈamgëbajnë Tuk Mil Jëmëjt ets të nˈaktuknäjxëm ja tim okpë jotmay, ta Jyobaa xyëëw dyajmëjpëtsëmäˈäny ixtëm pyaaty nyitëkëty (Apoc. 20:​7-10). Mä taabë tiempë, të nety ‘ja naxwinyëdë tyuktujktäˈäy mët ja wintsën [Jyobaa] ja myëjˈäjt yˈoyˈäjtën, jëduˈun ta yëˈë mëj nëë kyomyën’ (Hab. 2:​14, TY). ¡Jantsy oy ko jyäˈtët ja tiempë mä nëjkx niˈamukë naxwinyëdë jäˈäy dyajmëjpëtsëmyë Jyobaa ixtëm pyaaty nyitëkëty! w25.01 paj. 7 parr. 15, 16

¿Ti nety pudëkëyanëdëp yäˈädë Diosmëduumbëty parë tmëmadäˈäktët ko yajnibëdëˈëktët? Yëˈë ko tjamyatstët wiˈix ttukˈoyˈatäˈändë pen myëmadaktëp ja jotmay. Päätyë Pablo tnimaytyaky ko tuˈugë Diosmëduumbë dyajnaxyë jotmay mbäät pyudëkëty parë niˈigyë oy Diosmëdunët. Ko nety duˈun dyajnaxtë amay jotmay mbäät pyudëkëdë parë dyaˈoyëdë jyaˈayˈäjtën, ets pen myëmadaktëp niˈigyë nety oy Diosmëdunäˈändë (Eb. 12:11). Pablo yˈanëmääy ja Diosmëduumbëty parë yˈittëty jotmëk ets kyaj yˈëxtëkëwäˈäktët ko nety tpäättë jotmay. Yëˈë mbäädë nety dyakyë oybyë ëwij käjpxwijën mët ko nyijäˈäwëbë nety wiˈix nyayjyawëdë Diosmëduumbëty ko yajpajëdittë, pes të nety tˈokpajëdijtpë pënaty Diosmëduundëp. Yëˈë ojts nanduˈun yaˈixjëdity jajpajëdity ko ojts tyëkë Diosmëduumbë, pääty nyijäˈäwëbë nety wiˈix yajmëmadaˈagyë jotmay (2 Kor. 11:​23-25). w24.09 paj. 12, 13 parr. 16, 17

Tyam niˈigyën jyëjpˈamëty ets nˈëwäˈkx ngäjpxwäˈkxëm. ¿Tiko? Yëˈko jawaanë jeˈeyë tiempë yˈakwëˈëmy. Nˈokjamyajtsëm wiˈixë Jesus ojts tnaskäjpxë ngäjpxwäˈkxäˈänëm mä nety ja tiempë jyëjpkëxanë extëm jyënaˈanyë Markʉs 13:10. Nanaduˈundëkë Jesus jyënany mä Mateo, ko ja oybyë ayuk yajkäjpxwäˈkxäˈäny abëtsëmy nyaxwinyëdë, mä kyaminyëm “ja kutëgoˈoyën” (Mat. 24:​14, TNM). Yäˈädë yëˈë yˈandijpy wiˈix nëjkx kyutëgoyanë mä Satanás yˈaneˈemy. Jyobaa nyijäˈäwënëp ti xëëw ets ti oorë ttunäˈäny mëdiˈibë të ttuknibëjktäägë (Mat. 24:36; Apos. 1:7). Ets tuˈuk tuˈugë xëëw nyaxy niˈigyë wyingoonˈadëtsnë ja kutëgoˈoyën (Rom. 13:11). Pääty mä kyaminyëm, oy ko duˈunyëm nˈakˈëwäˈkx nˈakkäjpxwäˈkxëm. Waˈanë net nnayajtëˈëwëm. ¿Tiko nˈëwäˈkx ngäjpxwäˈkxëm?. Ko nˈëwäˈkx ngäjpxwäˈkxëm yëˈë nyajnigëxëˈkëm ko nyajtsobatëm ja oybyë ääw ayuk, ko ntsojkëmë jäˈäy, Jyobaa ets ja xyëëw. w24.05 paj. 14 parr. 2, 3

Pudëkëdë ja mˈuˈunk mˈënäˈk parë tˈix ttundët wiˈix tijaty të kyojy. Mä nety jam xyˈixtë wiˈix të kyojy tuˈugë pëjy o ääy ujts, ta xyˈixäˈändë ko duˈunxyëp ixtëm pën të ttuknigojë. Ets ko nëgooyë kyuwijyˈäjnë mëdiˈibë duˈun të dyajkojy. Ixtëm nˈokpëjktakëm, të ëxpëkyjyaˈaytyëjk tˈëxpëjkpëtsëmdë ko taaˈäjtpë kojy pëjktaˈaky mëdiˈibë duˈun nabyaˈˈawëdijtëp ets kyëxëˈëky ixtëmë pojxujtyky. Ets kanäk jëmëjt të tniˈëxpëkëdë tiko duˈun të kyojy. Tuˈugë ëxpëkyjyaˈay mëdiˈibë xyëwˈäjtypy Nicola Fameli tnimaytyaˈaky ko yajmaytsyoop ja mëdiˈibë duˈun naybyaˈˈawëdijtëp ixtëm ja pojxujtyky duˈun meerë ja numero pyëtsëmy ixtëm mëdiˈibë yaˈixyˈäjtp la sucesión de Fibonacci. Ets ta mayë kojy pëjktaˈaky mëdiˈibë duˈun këxëˈkp, ixtëm näägë galaxia, ujtsˈääy, karakol etsë jyotë jirasol pëjy. w24.12 paj. 16 parr. 7

Moisés, David etsë apostëlë Juan tëëyëp ojts jyukyˈäjnëdë ets kyaj duˈun jyukyˈäjttë extëm ëtsäjtëm tyam. Per yëˈëjëty myëduundë Jyobaa, myënuˈkxtaktë, tyukˈijxpajttë ets naytyuknëˈëmooy nnaytyuktuˈumooyëdë duˈun extëm ëtsäjtëm tyam nduˈunëm. Myëbëjktë ko Jyobaa kyunuˈkxypy pënaty mëmëdoowëdëp ets ëtsäjtëm nanduˈun tyam nmëbëjkëm. Pääty, nˈokˈijxkujk nˈokjaygyujkëm extëmë yäˈädë Diosmëduumbëty ojts nyayjyëˈëëw nyayjyëgäjpxëdë ets nˈokmëmëdoˈowëm tijatyë Jyobaa nyiˈanaˈamëp. Ko nmëmëdoˈowëm, ta xykyunuˈkxäˈänëm, xypyudëkëyäˈänëm ets njukyˈatäˈänëm “jeky” o xëmëkyëjxm. Agujk jotkujk nanduˈun nyanayjyawëyäˈänëm ko nduˈunëm tijatyë Jyobaa nyiˈanaˈamëp, ja mëdiˈibë kyuytyuumbyë wyandakën. ¡Mëjwiin kajaa nˈaxäjëyäˈänëmë kunuˈkxën extëm kyaj ndimyˈëwxijt ndimyjyëjpˈijxëm! (Éfes. 3:20). w24.11 paj. 13 parr. 20, 21

Mä primer siiglë, tamˈäjttë nmëguˈukˈäjtëmëty mëdiˈibë yajtuunkmooytyë ets tpudëkëdët ja mëjjäˈäytyëjkëty (1 Tim. 3:8). Waˈanë yäˈädë nmëguˈukˈäjtëm dyäjktë naybyudëkë extëmë apostëlë Pablo jyënany. Pënaty pyudëjkëdëbë mëjjäˈäytyëjkëty kajaa ijty tyundë parë mbäädë mëjjäˈäytyëjk dyajtundë ja xyëëw tiempë mä yaˈëxpëktë ets tkuˈixy tkugäjpxëdë ja myëguˈuktëjk. Ixtëm nˈokpëjktakëm, waˈan ijty yëˈë tjääynyaxtë ja Diosë jyaaybyajtën o nëjkx tjuy tkëbattë ti ijty tuump parë yajjääynyaxy. ¿Tijaty tyam tyuundëp pënaty pyudëjkëdëbë mëjjäˈäytyëjkëty? (1 Peed. 4:10). Yëˈë yˈijxtëp wiˈix tyuˈuyeˈey ja kuentë mä kongregasionk, tˈixtë ja territooryë, tˈamdowdë ëxpëjkpajn ets ko jyaˈty ta tmoˈoytyë ja nmëguˈukˈäjtëm. Yëˈë nanduˈun yˈijxtëp ja soniidë, tyundë akomodadoor ets mä yˈaˈoyë salonk. Ko duˈun tyundë, ta oy tijaty yajtuny mä ja kongregasionk (1 Kor. 14:40). w24.10 paj. 19 parr. 4, 5

Pën nmëbëjkëm ko Jyobaa yëˈë tuˈugë Diosë juukypyë ets ko xypyudëkëyäˈänëm, ta nmëmadäˈägäˈänëm ja amay jotmay, duˈun ja mëjwiin kajaabë ets ja yiˈinëm waanëbë. Ets kom kumëjääw, mbäät xymyëjääwmoˈoyëm parë nmëmadaktäˈäyëm ja amay jotmay mëdiˈibë nbatëm. Pääty, mbäät nˈijtëm seguurë ko nmëmadäˈägäˈänëm. Ko nˈijxëm wiˈixë Jyobaa xypyudëjkëm parë nmëmadakëm ja amay jotmay mëdiˈibë yiˈinëm waanë, ta nˈijtëm seguurë ko xypyudëkëyäˈänëm ko nëjkx nbatëm ja mëjwiin kajaabë. Min nˈokˈijxëm wiˈixë ja rey David majtskˈok tˈijxy wiˈixë Jyobaa pyudëjkë. Tëgok, ja ko myiiny tuˈugë kää ets ojts yajtsëëmgeˈeky ja byorreegë, ets jatëgok, ko myiiny tuˈugë osë. David amëk jotmëk tpatsoˈony ja kää ets ja osë parë ojts tpëjkë ja byorreegë, per nyijäˈäwëbë nety ko yëˈë Jyobaa pudëjkëp, pääty kyaj ojts nyaymyëjkugäjpxëty (1 Sam. 17:​34-37). David ijt seguurë ko ja Diosë juukypyë xëmë pyudëkëyaˈanyëty oy ti jotmay twinguwäˈägët. w24.06 paj. 21 parr. 5, 6

Nˈokpëjktakëm ko myajwoy mä tuˈugë reunyonk sosial. ¿Wiˈix xynyijawët pën oy ko mnëjkxët o kyaj? Pën kyaj xyˈixyˈaty ja mëdiˈibë jam tyuknibëjktakëp o kyaj xynyijawë tijaty jam yajtunäämp, oy ko xyajtëwët: “¿Mää ets näˈä tyunäˈänyë ja reunyonk sosial? ¿Ninäägë jäˈäy nyëjkxäˈändë? ¿Pën të ttuknibëjktäägë? ¿Pënaty të yajwowdë? ¿Tijaty jam yajtunäämp? ¿Uugandëp jam?”. Ko duˈun xyajnidëwët, yëˈë mbudëkëyäˈänëp pën oy ko mnëjkxët o kyaj. Ko nety të xynyijawë wiˈix tijaty yˈixˈatäˈäny, ta net kajabäät xymyëmay xymyëdäjët. Okwinmay, ¿nëjkxandëbë jäˈäy mëdiˈibë kyaj twintsëˈëgëdë Diosë yˈanaˈamën ets jamˈatäämbë nëë? Mä jam yˈatsäˈän pyutäˈändë, ¿mbäät ja mayjyaˈay myujknë ets axëëgë net yˈadëtsnëdët? (1 Ped. 4:3). Ko duˈun kajabäät xymyëmay xymyëdäjët, yëˈë mbudëkëyanëp ets xytyunët mëdiˈibë mbäät yˈoybyëtsëmy. w25.01 paj. 15 parr. 4, 5

Tijaty ijxpajtënë Biiblyë pyëjktakypy parë njaygyujkëm wiˈixë Jyobaa të xytyukniwatsëm ja poky kaytyey mët ko të xyjuuybyëtsëˈëmëm ets të njodëmbijtëm. Ko tuˈugë poop wit yaˈˈaxëëgëtyë koloorë tsaptspë, jantsy tsip nyajwatsëm. Päätyënë Jyobaa tpëjktaˈagyë yäˈädë ijxpajtënë parë xytyukˈijxëm ko yëˈë mbäät dyajjëgaktäˈäy ja nbokyˈäjt ngaytyeyˈäjtëm ets ninuˈun kyawëˈëmët. Ja poky kaytyey yaˈijxkijpxyë mëdë “nuˈkxy” (Mat. 18:​32-35). Pääty tëgok tëgok nbokytyuˈunëm, duˈunxyëp ixtëm nnaynyinuˈkxëm mä Jyobaa. Per ko yëˈë xypyokymyaˈkxëm, duˈunxyëp ixtëm xyˈanëmäˈäyëm: “Kyaj xynyekykyëbatët ja mnuˈkxy”, ets duˈunë duˈun, kyaj tiko nekykyëbajtëm. Kom të Jyobaa xymyaˈkxëm, duˈunxyëp ixtëm të nmëgëbajtëm ets kyaj xynyekynyuˈkxykyäjpxëm. ¡Agujk jotkujkë net nnayjyäˈäwëm ko Jyobaa të xyˈanëmäˈäyëm ets kyaj nekykyëbajtëm ja nuˈkxy! w25.02 paj. 10 parr. 9, 10

Ko ja tääk teety myëjjäˈäyënë, mbäät dyajtëgoyˈattë ets ja yˈuˈunk yˈënäˈk pyudëkëdët o myoˈoyëdët ja meeny sentääbë. Ets mayë uˈunk ënäˈk, tyuundëp duˈun xondaˈakyˈääw xondaˈakyjyot (1 Tim. 5:4). Per ja uˈunktääk uˈunkteety mëdiˈibë Diosmëduundëp, agujk jotkujk nyayjyawëdë ko tpudëkëdë ja yˈuˈunk yˈënäˈk parë tmëdundëdë Jyobaa ets kyaj dyajˈyaak dyajpattë parë myoˈoyëdët ja meeny sentääbë ko nety të myëjjäˈäyëndë (3 Juan 4). Tääk teety mä xypyudëkëdë ja mˈuˈunk mˈënäˈk wiˈix tpäättët ja myeeny syentääbë, mmoˈoytyë oybyë ijxpajtën ets tukniˈˈixëdë parë ttukjotkujkˈattëdë Jyobaa. Tukniˈˈixëdë desde mutsknëm ko oy ko jäˈäy tyuny yˈayoy mëk (Prov. 29:21; Éfes. 4:28). Mä ja mˈuˈunk mˈënäˈk yaak pyattë, pudëkëdë ets tjotmoˈoytyët ja yˈëxpëjkënë mä eskuelë. Payeˈeytyë mä ëxpëjkpajn ja ëwij käjpxwijën mëdiˈibë yajpatp mä Biiblyë, duˈuntsow xypyudëkëdët ja mˈuˈunk mˈënäˈk parë tnijawëdët ti nyiˈëxpëkëyandëp. Pudëkëdë parë tpäättëdë tyuunk mëdiˈibë mmoˈoyëdëp ja tiempë ets nyëjkxtët ëwäˈkx käjpxwäˈkxpë o axtë tyundët prekursoor. w25.03 paj. 30, 31 parr. 15, 16

Mä Isaías 65 japë Jyobaa ojts tnigajpxy wiˈixë nety nmëdunäˈänëm tuˈugyë ets agujk jotkujk, ets tim jawyiin ja yˈadëëy mä jëmëjt 537 mä kyajnëm myinyë Jesus. Mä taabë tiempë, ja judiyëtëjk mëdiˈibë nety të jyodëmbittë, ojts yˈawäˈätspëtsëmdë Babilonia ets jyëmbijttë mä ja nyax kyäjpn. Jyobaa pudëjkëdë, pes yˈagojëdë jatëgok ja Jerusalén käjpn mëdiˈibë nety të wyindëgooytyaˈay, ets yˈagojëdë nanduˈun ja templë parë mbäät jatëgok tˈawdäjttë Jyobaa extëm ttsoky (Is. 51:11; Zac. 8:3). ¿Naa jatëgok yˈadëëy mëdiˈibë ojts yajnaskäjpxë mä Isaías? Ja mä jëmëjt 1919 ko Diosë kyäjpn yˈawäˈätspëtsëëmy mä tukëˈëyë relijyonk mëdiˈibë kyaj tyëyˈäjtënëty. Desde jaa, niˈigyë jäˈäy ojts tmëduuntsoˈondäˈäktë Dios oytyim määjëty. Nimayë nmëguˈukˈäjtëm yajnaxkëdaktë kanäägë kongregasionk ets pyudëjkëdë jäˈäy parë dyajtëgäjtstë jyukyˈäjtën. Oyë nety axëëk të jyukyˈattë, yajtsondaktë “ja jembyë jukyˈäjtën mëdiˈibë Dios të ttuknibëjktäägë”. w24.04 paj. 20, 21 parr. 3, 4

Mä näägë it lugäär yëˈëjë tääk teety wyinˈijxtëp pën mbäät tpëky ja yˈuˈunk yˈënäˈk. Ets ta mëdiˈibë pudëjkëdëp ja jyëëky myëguˈuk o mëdiˈibë mëët oy nyayjyawëdë parë nyayˈixyˈatëdëty. Pen jam pën xyˈanmäˈäyëm ets nbudëjkëmëty parë pën mët nyayˈixyˈatëdëty, oy ko nwinmäˈäyëm ti niduˈuk niduˈuk yajtëgoyˈäjttëp. Per pen të nbatëm pën mbäät tˈokpëky, oy ko yajxon nnijäˈäwëm wiˈixën ja jäˈäy jyaˈayˈaty ets wiˈixën Diosmëduny. Pes mëdiˈibë niˈigyë tsobatp yëˈë ko oy yˈitëty mëdë Jyobaa, kyaj yëˈëjëty ko tmëdatyë meeny sentääbë o ko të yˈëxpëky mëjwiin kajaa. Per ja mëdiˈibë mbäät tˈixtë pen pëkandëp o kyaj, yëˈë ja kiixy ets ja mixy. w24.05 paj. 23 parr. 11

Ja tuk pëky wiˈix mbäät nbudëjkëm pënaty naynyoobyëˈäjtëdëp, yëˈko nwingutsëˈkëm ets kyaj nimaytyakëm (Prov. 12:18). Extëm nˈokpëjktakëm waˈan jotkujk nnayjyäˈäwëm ko pën nyaynyoobyëˈatëdë ets njantsy tyukmëtmaytyäˈägäˈänëm niˈamukë nmëguˈukˈäjtëm. Per oy ko kyaj nˈëbat ngäjpxpatëm ko nˈijxëm ttundë mëdiˈibë ëtsäjtëm kyaj nˈoyˈijxëm (Prov. 20:19; Rom. 14:10; 1 Tes. 4:11). Nan kyaj mbäät nyajtëˈëwëm extëm näˈäjën pyëkäˈändë. Ko nnijäˈäwëm ko ja mëdiˈibë nety naynyoobyëˈäjtëdëp kyaj yˈoknaynyoobyëˈäjtëndë, ¿ti mbäät nduˈunëm? Kyaj yˈoyëty nyajtëˈëwëm tiko kyaj yˈoknaynyoobyëˈäjtëndë etsë net niduˈuk nbuugäjpxëm (1 Peed. 4:15). Pen ja mëdiˈibë nety naynyoobyëˈäjtëdëp, kyaj yˈoknaynyoobyëˈäjtëndë, kyaj yëˈë tˈandijy ko kyaj ti oy të ttundë. Pes ko duˈun ja wyinmäˈäny tpëjktäˈäktë yëˈëjën yaˈijxëp ko të yajxon nyayˈixyˈatëdë. Mbäät mon tuk nyayjyawëdë ko kyaj yˈoknaynyoobyëˈäjtëndë, pääty oy ko nbudëjkëm. w24.05 paj. 31 parr. 15, 16

Nitii duˈun mëk kyayajawë extëm ko tuˈugë jëëky mëguˈuk o ja mëdiˈibë oy mëët nnayjyäˈäwëm tmastuˈutyë Jyobaa (Sal. 78:40). Ets pen jantsy oyë nety mëët mˈity niˈigyë mëk xyjyawëyaˈany. Pen jam duˈun mjaty mgëbety, ja yˈijxpajtënë Sadoc mbudëkëyanëp mëjwiin kajaa, pes yëˈë ninäˈä tkamastutyë David. Mä netyë David të myëjjäˈäyënë, ta ja myäänk Adonías jyapëjkëyanë ja kyutujkën, perë Jyobaa yëˈë nety të twinˈixyë Salomón parë tyunët rey (1 Crón. 22:​9, 10). Sadoc kyaj tmastutyë Jyobaa, perë Abiatar mëdiˈibë nety oy mëët yˈity yëˈë pyuwäˈkë Adonías (1 Rey. 1:​5-8). Ko duˈunë Abiatar yˈadëtsy kyaj yëˈëyë tmastutyë David ets Sadoc, nan myastutënë Jyobaa. Tuˈugyë nety të tyundë 40 jëmëjt naxy saserdotë (2 Sam. 8:​17, 15:​29, 19:​11-14). w24.07 paj. 6 parr. 14, 15

Ndukˈoyˈäjtëm mëjwiin kajaa ko nnayaˈijtëm wijy kejy parë këdiibë nbokytyuˈunëm. Pes niˈigyë nˈagujkˈäjt njotkujkˈäjtëm ko Jyobaa nmëmëdoˈowëm këdiinëm ko nbokytyuˈunëm (Eb. 11:25; Sal. 19:8). Jyobaa duˈun ojts xyajkojëm parë njukyˈäjtëm ixtëm yëˈë ttsoky (Gén. 1:27). Pen nduˈunëm duˈun, ta jot winmäˈäny oy njawëyäˈänëm ets nëjkxëp njukyˈäjtëm xëmëkyëjxm (1 Tim. 6:12; 2 Tim. 1:3; Juud. 20, 21). Tëyˈäjtën ko ja niniˈkx kyaj tmëdanëyaˈany mëdiˈibë ja jot wyinmäˈäny jyatunaambyën (Mat. 26:41). Perë Jyobaa yëˈë xypyudëkëyäˈänëm parë duˈun nduˈunmëty (2 Kor. 4:7). Yëˈë xytyukpudëjkëm ja myëkˈäjtën mëdiˈibë niˈigyë mëjwiin kajaa. Per ëtsäjtëm tsojkëp nduˈunëm ja mëjääw parë këdiibë xymyëmadakmëty mëdiˈibë xyajtëgoyäˈänëm. Mbäät nˈijtëm seguurë ko Jyobaa yëˈë xymyoˈoyäˈänëm ja jot mëjääw (1 Kor. 10:13). Ets mëët yëˈëgyëjxmë Jyobaa nyaybyudëkë, mbäät nˈijtëm wijy kejy parë këdiibë xymyëmadakmëty ja mëdiˈibë xyajtëgoyäˈänëm. w24.07 paj. 19 parr. 19-21

Apostëlë Pablo yˈanëmääyë Timoteo mëdiˈibë nety nanduˈun tuump mëjjäˈäy, extëm jyënany tyamë tekstë, parë tjëjpwijtsëmbitët “mayjyaˈayoty” ja jäˈäy mëdiˈibë nety të pyokytyuny. Ko Pablo jyënany “mayjyaˈayoty”, ¿pënatyën myaytyäˈägan? Kyaj yëˈë tmaytyäˈägany ets niˈamukë ja nmëguˈukˈäjtëm yajtukˈawänëdët mä ja kongregasionk. Yëˈëjën myaytyäˈägan pënaty të ttimyˈixy të ttimnyijawën o mëdiˈibë tyukmëtmaytyakën ko të pyokytyuny. Pääty ja mëjjäˈäytyëjkëty yëˈëyë tyukˈawäänëyandëp ko të ja nmëguˈukˈäjtëm yajpudëkë ets ko të yajjëjwijtsëmbity. Näˈäty ja nmëguˈukˈäjtëmëty mëdiˈibë mä kongregasionk nyijäˈäwëdëp ko të tuˈugë nmëguˈukˈäjtëm pyokytyuny mëjwiin kajaa o mbäät ok tnijawëdë. Ko Pablo jyënany “mayjyaˈayoty” yëˈë nanduˈun myaytyäˈägan ja nmëguˈukˈäjtëm mëdiˈibë yajpattëp mä kongregasionk. Pääty yëˈë tuˈugë ansianë nyigajpxypy mä kongregasionk ko të yajjëjwijtsëmbity ja mëdiˈibë të pyokytyunyën. ¿Tiko? Pablo duˈun jyënany ko net ja nmëguˈukˈäjtëm tˈixtët ko kyaj yˈoyëty mëdiˈibë të ttuny ets këdiibë nanduˈun pyokytyundët mëjwiin kajaa. w24.08 paj. 24 parr. 16, 17

Tsojkëp duˈunyëm njotmoˈoyëm ja Diosë tyuunk axtë ko myinët ja kutëgoˈoyën. Jesus ojts tˈanëëmë pënaty nëjkxandëp tsäjpotm, parë nyayaˈitëdëty wijy kejy ets kyaj nyaygyumänäxëdëty, pes pen tyuundëp duˈun netën yajmënëjkxäˈändë mä ja Diosë yˈAnaˈam kyutujkën (Mat. 24:40). Yëˈëjëty jyantsy yˈëwxijnëdëp ets tpäädët ja tiempë mä mëdë Jesus yajpäättët tsäjpotm. Ets ko nety të nyäjxnë ja Armajedon, Jesus ta pyëkäˈäny mëët yëˈëjëty (2 Tes. 2:1). Tim tsojkë Jesus tpayeˈeyaˈanyë naxwinyëdë jäˈäyëty, per kyaj tiko ntsëˈk njäˈäwëm. Pen kyaj nmäjtstutëmë Jyobaa yëˈë xytyukpudëkëyäˈänëm ja myëkˈäjtën parë mbäät amëk jotmëk nwinguwäˈkëm “ja Naxwinyëdë Jäˈäyëtyë Kyudënaabyë” (2 Kor. 4:7; Luk. 21:36). Per oy njukyˈatäˈänëm yä Naxwiiny o jam tsäjpotm, nˈokmëjˈijx nˈokmëjpëjktakëm ja ëwij käjpxwijën mëdiˈibë Jesus yäjk mä ja ijxpajtën mëdiˈibë nyimaytyak. Pen nduˈunëm duˈun, nëjkxëbë Jyobaa xykyupëjkëm ets kom mëk xytsyojkëm nëjkxëp tkujayë “nekykyëjxy” ja xyëëwëty pënaty jukyˈatandëp xëmëkyëjxm (Dan. 12:1; Diˈibʉ Jat. 3:5). w24.09 paj. 25 parr. 19, 20

Mijts mbäät nanduˈun agujk jotkujk mnayjyawëty ko xyjyamyatsët wixatyë Jyobaa mgunuˈkxyëty ets ko moˈoyanëp tijaty mëjwiin kajaa extëm kyaj xytyimˈëwxity xytyimjëjpˈixy (Sal. 145:16). Jamyats ko pënaty kyaj tmëdundë Jyobaa kyaj tˈëwxit tjëjpˈixtë ja oybyë jukyˈäjtën, pääty yëˈëyë myëmääy myëdäjtëp ja tuunk ayoˈon ets ja meeny sentääbë. Ëtsäjtëm, kyajxyëp tyam nnijäˈäwëm wiˈixxyëp njukyˈäjtëm koxyëp ojts ngawinˈijxëm nmëdunäˈänëmë Jyobaa. Per mëdiˈibën nnijäˈäwëm, yëˈë ko pënaty myëduundëbë Jyobaa nitii kyatëgoyˈatäˈänxëdë ets agujk jotkujk yajpäädäˈändë. w24.10 paj. 27 parr. 12, 13