Tûna Him Nia Inhriata Chatuana Him
ENGVANGIN NGE himna hi hmuh a har êm êm a, hmuh a nih hunah pawh chu himna chuan rei a daih theih loh le? Him nia kan inhriatna chu neih theih thil aiin neih theih kan inbeiseina—suangtuahna—thilah a innghah vâng a ni thei ang em? Chutiang bumna chu mumang khawvêla nunna a tih theih ang.
Suangtuahna chuan rilru chu a taka nunna leh chu miin a ken tel him lohnate kalsantîrin dinhmun mawi tak leh him takah a hruai lût a; mumang khawvêl tichhe thei thil engpawh chu a ngaihthahtîr a ni. Mahse, a tak ram khawvêl buainate chuan chu mumang khawvêl chu rûnin, him tak nia an inhriatna chu nunrâwng takin a nuairehsak ṭhîn a; mumang neitu chu a tak khawvêlah a tiharh châwk ṭhîn.
Mite’n himna an zawnna kawng pakhat—awmna hmun—chungchâng hi ngaihtuah ta ila. Entîr nân, khawpui chu beisei awm tak, hun hlimawm tak hman theihna, sum tam tak hailuh theihna, leh chênna in nuam tak neih theihna hmun angah a lang mai thei. Chu chuan hun rei tak chhûng i lo nghah tawh himna chu pe thei dâwn chein a lang mai thei bawk. Mahse, chu thlîr dân chu a dik em?
Awmna Hmun—Khawpui Hi Himna Hmun Nge Him Inbeiseina Hmun?
Ram retheiahte chuan, khawpuia awm tûra thlêmna chu thil siam fakmawinate’n a awmtîr a. Mahse, chutiang thil siam fakmawina phêna pâwlte chuan nangma himna an duh tihna a ni kher lo; an inhralh theih duh vâng a ni zâwk mah ṭhîn. A tak ram khawvêl buainate chu târ lang lovin, himna lantîr hlawhtlinnate chu an târ lang zâwk a ni. Chuvângin, himna chu khawpui leh an thil siam fakmawite nên a inkawp ta tlat a ni.
Heta entîrna hi ngaihtuah teh. West African khawpui pakhata sawrkâr thuneitute chuan zial zûk chu, a nihna takah chuan, harsa taka hlawh chhuah sa sum hâlral nên a inang reng a ni tih chiang taka târ langtu sign-board lian pui pui an târ chhuak thluah a. Chu chu a ram mi leh sate zial zu lo tûra khapna beihpui an thlâkna pêng pakhat a ni. Mahse, cigarette siam chhuaktute leh a zuartute chuan zial zutute chu mi hlawhtling leh hlim tak anga duhawm taka lantîr sign-board lian pui fing taka siamte târ chhuakin, an dolêt a ni. Chu bâkah, cigarette company pakhat chuan an hnathawktu ṭhenkhat chu nasa taka cheimawi thawmhnaw inang tlâng leh baseball khêltute lukhum mawi taka thuamin, kawtthlêra kal ṭhalaite hnênah cigerette an semtîr a, “zu chhin ve” tûrin a fuihtîr a ni. Chu kawtthlêra kal ṭhalai tam takte chu thingtlâng aṭanga lo kalte an ni hlawm a, chutianga thil siam fakmawina chu an la hriat ngai loh avângin bumin an awm ta a. Tichuan, zial zûk ngawl chu an vei ta hlawm a ni. Thingtlâng aṭanga lo kal ṭhalaite chu an chhûngte châwm nân emaw, sum leh pai lama an dinhmun tihhmasâwn nân emawa himna zawnga khawpuia lo kal an ni hlawm a. Mahse, thil dang atâna an hman theih tûr an sum neih tam takte chu zial zûk nân an khawhral ta zâwk ṭhîn a ni.
Khawpuia nun hlawhtling tak lantîr thu thehdarhna chu sumdâwngtute tih a ni reng bîk lo. Chûng chu khawpuia pêm lût a, thingtlânga haw leh ngam si lo mite kâ aṭang pawh a ni thei a ni. Hlawhchham anga lan an duh loh avângin, khawpuia hmuh an tum hausakna leh hlawhtlinnate chu uang takin an sawi a. Nimahsela, an sawi ang dinhmun bihchianna chuan tûna an nunphung chu tûn hma, thingtlânga an nunphung aiin a changkâng zâwk lo tih a târ lang; khawpuia chêng mi dangte ang bawkin sum hmuh nân an thawk rim êm êm a ni.
A bîk takin khawpui lian taka himna zawnga lo thleng tharte chu pawlawh takin an khawsa ṭhîn a ni. Engvângin nge? A tlângpui thuin, anni chuan ṭhian ṭha neih nân hun an nei thei lo va, chhûngte nên an inhlat bawk a. Chuvângin, hausak âtchilhna khawpui nun hlauhawmnate pumpelh tûra thurâwn petu tûr an nei lo a ni.
Josué-a chu mei zu tûra thlêmnaah chuan a tlu lo va. Khawpui nun chu a tlin lo a ni tih a hre chhuak zâwk a ni. A chungchângah chuan, dinhmun ṭha ber hnuaiah pawh khawpuiin a pêk theih awmchhun chu beiseina thleng famkim lo lian tak hi a ni. Khawpuiah hian himna tak tak a nei lo tih a hria a; khawpuia awm chi a ni lo ringawt mai a ni. Ruak nia inhriatna te, mi aia hniam nia inhriatna te, leh hlawhchham nia inhriatna te hneha awmin, a tâwpah chuan inngaitlâwm takin an thingtlâng khuaah chuan a haw leh ta a ni.
Mite nuizat a nih a hlau hle a. Mahse, a chhûngte leh a ṭhian ṭhate chuan lâwm takin an lo hmuak zâwk a. A chhûngte hmangaihna te, a tlângnêlna khua leh a chhehvêl te, leh Kristian kohhrana a ṭhiante hmangaihna avângtein rei lo têah chuan, mi tam takte suangtuahna mumang râpthlâk taka a inthlâkna hmun khawpuia a awm aiin him zâwk niin a inhre ta a ni. Lo lama a pa nêna an thawhrimna chuan khawpuia a sum lâk luh aiin amah leh a chhûngte tân sum a huilût hnem zâwk a ni tih mak tak maiin a hmu chhuak a ni.
Sum leh Pai—Eng Nge Harsatna Dik Tak Chu?
Sum leh pai hian him nia inhriatna a pe che ang em? Canada rama mi Liz-i chuan: “Ka naupan lai chuan sum leh pai hian lungngaihna a paihbo ka lo ring ṭhîn,” a ti. Tichuan, mi hausa tak pakhat nên an inngaizâwng ta a. Rei lo têah an innei ta a ni. Him niin a inhria em? Liz-i chuan: “Pasal ka neih chuan, in mawi tak leh motor pahnih kan nei a, sum leh pai kan neih avângin khawvêl thil engpawh, zinvah te, leh intihhlimna kawngah te duh tâwkin kan inhmang thei a. Mak tak maiin, sum leh pai ka la lungkham tho a ni,” tiin a sawi belh a ni. A chhan chu: “Hloh theih thil tam tak kan nei a. I neih tam poh leh him lo niin i inhre zâwk mah niin a lang. Sum leh pai chuan lungngaihna leh lungkhamna ata zalenna min pe lo a ni,” tiin a sawi.
I him tâwkna tûr sum leh pai nei lo nia i inhriat chuan, ‘Eng nge harsatna dik tak chu? Sum leh pai awm loh vâng nge ni a, hman thiam loh vâng zâwk?’ tiin inzâwt ang che. A tûn hma nun chu ngaihtuah lêtin Liz-i chuan: “Ka naupan laia kan chhûngkaw harsatna bul chu sum leh pai hman thiam loh vâng a ni. Leibâin thil kan lei a, chuvângin bâ tam tak kan neih reng phah a. Chu chuan lungkhamna min thlen a ni,” tiin a sawi a ni.
Amaherawhchu, Liz-i leh a pasal chuan tûn hma aiin sum nei tlêm zâwk mah se, him nia inhriatna an nei zâwk a ni. Pathian Thu, thutak an hriat chuan, sum leh pai lam panga mi hîp thei tak thute ngaithla tawh lovin, Pathian finna thu chu an ngaithla ta zâwk a, chu finna thuah chuan he thu hi a tel a ni: “Ka thu pawm apiangte erawh chu him takin an awm ang a, thil ṭha lo hlau lovin an awm hle hle ang,” tih hi. (Thufingte 1:33) An nun chu pawisa tam takin a pêk theih aia awmze nei zâwk nihtîr an duh a. Tûnah chuan, Liz-i leh a pasal chu ram hla takah missionary niin, hausa leh retheite hnênah Pathian Jehova’n leilung pumpuiah himna dik tak a awmtîr dâwn tih zirtîrin an awm a ni. Chu rawngbâwlna chuan thiltum sâng zâwk leh hlu zâwk tak aṭanga lo awm, sum leh pai aṭanga neih theih loh, lungawina dik tak leh ngelnghehna chu a pe a ni.
He thudik hi hre reng rawh: Pathian lama hausak chu khawvêl thila hausak aiin a ṭha zâwk daih a ni, tih hi. Pathian Lehkhabu Thianghlim bu pum puiah chuan, khawvêl thil hausakna ni lovin, Jehova lama dinhmun ṭha neih chu sawi uar hle a ni; rinnaa Pathian duhzâwng tih rengna hmanga neih reng theih dinhmun ṭha chu. Krista Isua chuan “Pathian lama ngah” tûrin leh “vânah . . . sum ral thei lo te insiam” tûrin min fuih a ni.—Luka 12:21, 33.
Dinhmun—Eng Nge I Ûm?
Khawtlânga nihna ûmna chu himna kawng a ni tih rin dân nei tûra thlêm i nih chuan, heti hian inzâwt rawh: ‘Nihna sâng chelhtu tu berin nge himna dik tak nei tawh? Chu mi neih theih nân eng dinhmun nge ka chelh ngai?’ tiin. Hnathawh hlawhtling tak chuan himna der a pe mai thei che a, chu chuan beidawnna, a nih loh leh chu aia chhe zâwk tlûkchhiatna a thlen thei che a ni.
Thiltawnte chuan Pathian lama hming ṭhatna chuan mihring lama hming ṭhat aiin himna a pe zâwk a ni tih a târ lang a ni. Jehova chauhvin mihringte hnênah chatuana nunna thilthlâwnpêk chu a pe thei a. Chu mi dawng tûr chuan kan hming chu mi pawimawhte ziakna lehkhabuah ni lovin, Pathian nunna buah a inziak tûr a ni.—Exodus 32:32; Thu Puan 3:5.
Duhthusâm ngaihtuahna i dah ṭhat chuan, tûn dinhmun hi engtin nge i chhût a, nakin hunah eng nge dik takin i beisei theih? Tumahin thil engkim a nei lo. Kristian unau pakhat sawi ang hi a ni, “Nunah hian engkim a neih theih lo va, duh kan thlang zâwk tûr a ni tih ka zir a ngai a ni,” tih hi. Châwl phawt la, bâwma mi “Benin Rama Thawnthu Tawi” tih hi chhiar phawt ang che.
Tûnah chuan hêng zawhnate hi chhâng rawh: Eng nge ka nuna ka thiltum pawimawh ber chu? Chu mi ka thiltum tihhlawhtlin theihna hnai ber chu eng nge ni? Kawng him lo leh thui tak lamah ka kal kual a ni ang em? Ka duh leh a taka thil theih tûr chu kawng buaithlâk lo zâwkin a tihhlawhtlin theih ang em?
Isua chuan thlarau lam thilte nêna khaikhin chuan tisa thilte’n hlutna an neih lohzia a zirtîr hnuah chuan mit “tifîm” a nih loh leh “tifiah” tûrin a sawi a. (Matthaia 6:22; NW footnote) Ani chuan nuna thil pawimawh berte chu Pathian hming leh a Lalrama innghat tlat, thlarau lam hlutna leh thiltumte a ni tih a sawi chiang êm êm a ni. (Matthaia 6:9, 10) Thil dangte chu a pawimawh lo zâwk, a nih loh leh ngaihsak ber tûr a ni lo, a tih theih a ni.
Tûn laia thlalâkna tam tak chuan hmun hla tak tak leh hnai tak takte pawh amahin a tifiah zung zung thei a. Chutiang mit neitu i ni em? I thil thlîr apiang deuhthaw chu ‘a fiah’ em? A awmzia chu i thil hmuh apiang chu pawimawh leh duhawm tak niin, duhthusâm ngaihtuahna chhe tê a tel phei chuan neih theih tûr angin a lang nghâl em? Chhetê tal pawha chutiang a nih chuan, chûng chuan Kristiante tâna thil pawimawh ber, Lalram ngaihsakna chu awlsam têin a khuh bo thei a ni. Isua fuihna thu khauh tak chu: “A ram leh a felna chu zawng hmasa zâwk rawh u, tichuan chûng zawng zawng chu a pêk belhchhah dâwn che u nia,” tih hi a ni.—Matthaia 6:33.
Tûnah leh Chatuanin Him Rawh
Kan za hian mahni tân leh kan hmangaihte tân thil ṭha zâwk kan ngaihtuah ṭheuh va. Amaherawhchu, ṭha famkim lo kan nihna te, khawvêl ṭha famkim lova kan awmna te, leh kan dam chhûng nîin tâwp chin a neihnate hian a taka kan beisei theih leh kan tihhlawhtlin theih chin insiam tûrin min turlui a ni. Bible ziaktu pakhat chuan kum sâng tam tak kalta khân heti hian a hrilhfiah a ni: “Ka han thlîr leh a, ni hnuaia intlânsiaknaah mi chak chu a hlawhtling chuang lo va, indonaah mi huai a hlawhtling chuang hek lo; mi fingin ei tûr a hmu bîk lo va, mi nîkhaw hria an hausa chuang hek lo va, mi themthiamin duhsak an hlawh chuang hek lo, mi zawng zawng chungah hun leh khawrêl ang angin a thleng mai zâwk tih ka hmu a,” tiin.—Thuhriltu 9:11.
A châng chuan, kan nî tin nun chu hrehawm taka kan hman zawh ṭhin avângin, tute nge kan nih tih leh, him tak tak nia inhriat nâna kan mamawhte chu kan hmaih palh ṭhîn. He hmân lai thufing hi ngaihtuah teh: “Tangka sum ngainatu chuan tangka sumah duhtâwk a hmu lo vang a, hausak ngainatu chuan duhtâwk a hlêp hek lo vang: hei pawh hi engmah lo mai a lo ni. Thawkrimtu chu a ei tlêm emaw, a ei tam emaw, a mut a tui ṭhîn a, mi hausa chuan a ngahna chu a muthilh loh phah zâwk ang,” tih hi. (Thuhriltu 5:10, 12) A nih leh, khawiah nge i himna chu a innghah?
I dinhmun chu Josué-a duhthusâm, a tak chang ta lo ang a nih chuan i thiltum chu i thlâk thei ang em? Josué-a chhûngte leh Kristian kohhrana a ṭhiante ang bawkin, nangmah hmangaih tak taktute chuan a ṭanpui ang che. Hmun tlâwm taka nangmah hmangaihtute bula awm chu i chunga remchâng la duh rân mi tam tak awmna khawpuia awm ai chuan him i tizâwk mai thei a ni.
Liz-i leh a pasal anga hausa tawhsa i nih chuan, rethei leh hausate pawh tiamin mi zawng zawngin himna dik tak an hmuh theihna tûr, Lalram chanchin hriattîr nâna i hun leh i chakna hmang tûrin i nun dân chu i siamrem thei ang em?
Khawtlângah emaw, i hnathawhna hmunah emaw nihna sâng zâwk i ûm a nih chuan, a ûmtîrtu che hriat nân tih tak zetin i ngaihtuah duh mai thei. Mi mal remchânna ṭhenkhat chuan nun a tihlimawm zual ngei ang. Amaherawhchu, Lalram—chatuan himna neih theihna ber—chu i hmu fiah reng thei em? Isua ṭawngkam hi hre chhuak rawh: “Englo lâk aiin pêkin lukhâwng a nei zâwk” tih hi. (Tirhkohte 20:35) Kristian kohhran rawngbâwlna chi hrang hranga i inhman chuan, himna lâwmman chu i dawng ang.
Jehova leh a Lalram rinchhan tlattute chuan himna duhawm tak tûnah ngei hian an chên a, nakina himna famkim chu an beisei bawk a ni. Fakna hla phuahtu chuan heti hian a ti: “LALPA chu ka hmâah ka awmtîr fo va: ka ding lama a awm avângin ka nghîng lo vang. Chuvângin ka thinlung hi a lâwm a, ka ropuina hi a hlim a: ka tîsa pawh him takin a awm ang.”—Sâm 16:8, 9. (w02 4/15)
[Phêk 6-naa bâwm/milem]
Benin Rama Thawnthu Tawi
He thawnthu hi chi hrang hrangin vawi tam tak sawi a ni ṭhîn. Tûn hnai mai khân, Africa Khawthlang lama Benin rama thingtlângpa upa tawh tak pakhat chuan a hnuaia thawnthu hi ṭhalai ṭhenkhat hnênah a hrilh a ni.
Sangha mantu pakhat a lawnglênga rawn haw chu an rama raw ngbâwla awm sumdâwnna lama mi thiam pakhat hian a tâwk a. Chu mi thiam chuan a lo haw hma chhan a zâwt a. Ani chuan thang rei deuh thei zawng a ni nâ a, a chhûngte mamawh phuhrûkna tûr tâwk sangha a man tawh thu a hrilh a ni.
Mi thiam chuan, “A nih leh, i hun neih zawng zawng hi engtin nge i hman ṭhin rêng rêng?” tiin a zâwt a.
Sangha mantu chuan: “Awle, sangha tlêm azâwng ka man a. Ka fate nên kan infiam a. Chhûn khaw lum hun a lo thlen chuan kan chhûnmut dial a. Tlaiah zanriah kan kîlho leh a. Chu mi hnu chuan, ṭhiante nên rimawi ngaihthlâ leh thil dang dangte tiin kan intihlim ṭhîn,” tiin a chhâng a.
Mi thiam chuan a thusawi lai chu lo pawhchahsakin: “En teh, zirna sânga zir chhuak ka ni a, hêng thute hi ka zir tawh a ni. Ṭanpui che ka duh a nia. Sangha man tûra i chhuah hian i thang rei zâwk tûr a ni. Tichuan, sum i hlawh hnem zâwk anga, he lawnglêng aia lawng lian zâwk hi i lei thei thuai mai ang. Lawng lian zâwk hmangin sum tam zâwk i lalût anga, rei lo têah chuan sangha manna len lian hnûktu lawng rual chu i nei thei mai ang,” a ti a.
“Tichuan?” tiin sangha mantu chuan a zâwt a.
“Tichuan, sangha chu a khârchhâwngtute kaltlanga hralh aiin sangha ṭîn siamna neitute nên in indâwr thei ang, a nih loh leh nangmah ngeiin sangha sâwngbâwlna khâwlte i nei thei ang a. He i thingtlâng khua hi hnuchhawnin, Cotonou-ah emaw, Paris-ah emaw, New York-ah emaw i insawn daih ang a, chutaṭang chuan i sumdâwnna zawng zawng chu i enkawl mai dâwn a ni. Chu bâkah, i sumdâwnna chu stock market-a dah a, maktaduai têla a hlâwkna têl dân pawh i ngaihtuah thei bawk ang.”
“Chutianga tih nân chuan kum eng zât nge ngai dâwn?” tiin sangha mantu chuan a zâwt a.
“Kum 15 aṭanga 20 vêl a ngai ang,” tiin mi thiam chuan a chhâng a.
“Tichuan?” sangha mantu chuan a zawhbelh a.
“Chuti lai hun chu a ni nun hlimawmna lai tak tûr chu,” tiin mi thiama chuan a hrilhfiah a. “Tichuan i hna i bânsan thei ang a. Khawpui buai nuai nuai chu kalsanin thingtlâng khaw têah i insawn thei ang.”
“Tichuan engtin nge ni ta ang?” tiin sangha mantu chuan a zâwt leh a.
“Tichuan, sangha tlêm azâwng man nân te, i fate nêna infiam nân te, chhûn khaw lum laia chhûnmut nân te, chhûngte nêna zanriah eiho nân te, leh i ṭhiante nêna rimawi ngaihthlâa intihhlim nân te hun i nei dâwn a ni.”
[Phêk 7-naa milemte]
Hmasâwnna chuan himna a thlen em?
[Phêk 8-naa milemte]
I Kristianpuite chuan i himna an ngaihtuah tak zet