Nghah Dân I Thiam Em?
NGHAH nân ringawta kum tina mite hun khawhral zât i chhût thei em? Dâwr lianah ni se, petrol pump-ah pawh ni se, intlarin an nghâk ṭhup ṭhîn a. Chawdâwrah lah chaw pêk hun an nghâk a. Doctor emaw, ha siamtu emaw hmu tûrin an nghâk leh a. Bus leh rêl an nghâk leh bawk a ni. A ni, mi pakhat hian a dam chhûnga hun tam tak chu thil lo thleng tûr nghah nân hman ral a ni. Chhûttu pakhat chuan German ram ringawtah pawh kum khatah dârkâr vaibêlchhetak 47 lai chu kawngpuia motor jam nghah nân an khawhral niin a chhût tlat a ni! Tuemaw chuan, chuta dârkâr hman ral zât chu mi 7,000 vêl dam chhûng hun nêna intluk angin a chhût chhuak a ni.
Nghah neih chu a beidawn thlâk thei hle a. Tûn laiah, eng tih nân pawh hun indaih neih a har hle a, kan thawh tûrte ngaihtuahna chuan nghah neih a tiharsa zual a ni. Ziaktu Alexander Rose-a chuan, ṭum khat chu: “Nuna hrehawmna chanve chu nghah neih hi a ni,” a ti hial a ni.
American statesman Benjamin Franklin-a chuan nghah man a to thei hle tih a hria a. Kum 250 kal ta khân, “Hun hi pawisa a ni” tih a lo hre tawh a ni. Chuvângin, hnathawh laia ṭûl lêm lova hun khawhral loh dân kawng an zawng a. Rei lo te chhûnga thil tam tak siam chhuahna chuan hlâwkna nasa zâwk a thlen thei a ni. Mipui nêna indâwr ngai sumdâwnnate chuan anmahni dâwrtute a tilâwm dâwn tih an hriat avângin, rang taka mipui rawng bâwlsakna—fast food te, motor aṭang pawha chhuk thlâk ngai lova bank thil engkim tihtheihna te, leh chutiang chi thil dang dangte—siam an tum ṭhîn.
Kan Nun Khawhralna
Kum zabi sâwm-pa-kua-naa American hla phuah thiam Ralph Waldo Emerson-a chuan ṭum khat chu: “Thil nghah nân hringnun hi a va han ral hnem êm!” a ti a. Thuziakmi Lance Morrow-a pawhin nghah neih hrehawmzia leh a ninawmzia tûn hnai maiah khân a sawi bawk. Mahse, ani chuan “nghah tihreawm zualtu thil engemaw” a sawi belh a ni. Chu chu eng nge ni? “Mihringte nun pêng pakhat leh an thil neih hlu ber, hun hi lâk lêt leh theih loh tûra rûk bo a ni tih hriat hi a ni.” A lungchhiatthlâk hle a, mahse a dik miau si. Nghah neih avânga hun kan khawhralte hi a lo lêt leh dâwn si lo.
Nun hi tâwi viau lo sela chuan, nghah neih avânga hun khawral tam hi ngaih pawimawh a ngai vak lo tûr. Mahse, nun hi a tâwi miau si. Kum sâng tam tak kal ta khân, Bible-a fakna hla phuahtu chuan: “Kan dam chhûng kumte chu kum sawmsarih a ni a, chakna avângin kum sawmriat pawh a ni thei e; nimahsela a reina chu thawhrimna leh lungngaihna mai a ni; a ral thuai a, keini pawh kan thlâwk bo ṭhîn a nih hi,” a ti a. (Sâm 90:10) Tupawh niin, khawi hmunah pawh awm ila, kan nun—kan pian chhuah phat aṭanga kan hmaa awm ni te, dârkâr te, minute te—chuan chintâwk a nei a ni. Chutichung pawhin, kan hun hlu tak ṭhenkhat, mi emaw, thil emaw nghah nâna loh theih lohva khawhral kan ngaih chângte chu kan pumpelh thei chuang lo.
Nghah Dân Zirna
A hmaa motor tlân lai tlânpelh tum ran mai motor khalhah kan chuang ṭheuh tawh âwm e. A khalhtu chu hmanmawh viau mah se, tlai hlauh vâng a ni chuang ṭhîn lo. Chutichung pawhin, a aia mi dang tlânchak zâwk chu a ngai thei hauh lo mai. Dawhtheihna a tlâkchhamna chuan nghah dân a la zir lo tih a târ lang a ni. Nghah dân a la zir lo maw? Ni e, nghah dân thiam chu kan zir tûr zirlai pakhat a ni. Tuman nghah dân thiamna an pianpui lo. Nausênte pawhin, an ril ṭam hun emaw, nuam an tih loh hun emawa ngaihsak vat an phût ṭhîn. An lo len deuh hnuah chauh an duh thil engemaw neih theih nân an nghah a ngai tih an hre thiam chauh ṭhîn a ni. Nghah neih chu kan pumpelh theih loh avângin, a ṭûl huna dawh thei taka nghah dân thiam chu mi puitling chhinchhiahna a ni.
Mahse, dinhmun khirh tak avânga hriat thiamawm dawh theih lohna a awm ngei mai. Nau an neih dâwn avânga pasalin a nupui damdawi in hmanmawh taka a panpui laia khawtlaina avânga a dawh theih lohna chu a thiam awm hle a. Sodom chhiatna chu a hnai hle tawh a, Lota leh a chhûngte nunna chu a derthâwng a. Chuvângin Sodom chhuahsan tûra Lota fuihtu vântirhkohte chuan Lota intikhawtlai chu an nghâk hlei thei lo a ni. (Genesis 19:15, 16) Mahse, nghah ngai thil engkimah chuan nun chu a derthâwng chuang lo. Chûng dinhmunah chuan mi tinin dawh theih dân an zir chuan—mi tuemaw dik loh vâng emaw, ngaihsak tâwk loh vâng emawa nghah a ngai a nih pawhin—chu chuan nghah a tinuam sawt ang. Chu bâkah, mi tinin nghah nâna hun an khawhral tûr chu a ṭangkai zâwnga hman dân zir se, dawh theih a awl zâwk ngei ang. Phêk 5-na bâwmah chuan nghah hun chhûng chu dawhtheihna mai bâkah hlâwk taka hman dân tûr rawtna tlêm a awm a ni.
Dawh theih lohna chuan rilru put hmang chapo tak, nghâk thei lo tûr khawpa intihpawimawhna a târ lang tih chu hai rual a ni lo. Chutiang rilru put hmang neite tân, “Rilrua chhel [“dawh theih,” NW] hi a ṭha zâwk, rilrua chapo aiin,” tih Bible thu hi ngaihtuah phû tak a ni. (Thuhriltu 7:8) Chapona hi mize ṭhatlohna pawi tak a ni a, Bible thufing chuan: “Thinlunga chapo apiangte chu LALPA tâna tenawm an ni,” a ti bawk. (Thufingte 16:5) Chuvângin, dawhtheihna zir—nghah dân zir—nân mahni leh mahni inenfiah leh mi dangte nêna kan inlaichînna bihchian a ngai a ni.
Dawh Theihna Chu Malsâwm A Ni Ang
Dân narânin, kan thil nghah chu nghah manhla tak a ni tih leh atâwpah a lo thleng ngei dâwn tih kan hriat hian nghah awlsam kan ti zâwk ṭhîn. He mi chungchângah hian, tih tak zeta Pathian chibai bûktu zawng zawngte chuan Bible-a kan hmuh a thutiam ropui tak takte thlen famkimna an nghah dân ngaihtuah hi a ṭha hle ang. Entîr nân, Pathian thâwk khum fakna hla chuan: “Mi felte chuan ram hi an luah ang a, a chhûngah hian kumkhuain an awm ang,” tih min hrilh a. Chu thutiam chu tirhkoh Johana chuan: “Pathian duhzâwng titu erawh chu kumkhuain a awm reng ang,” tiin a sawi nawn a ni. (Sâm 37:29; 1 Johana 2:17) Chatuana kan nun theih dâwn phawt chuan, nghah chu thil buaithlâk tham a ni hauh lo vang le. Mahse, tûnah chuan chatuanin kan nung thei si lo. Chuvângin, chatuan nunna chu a sawia sawi chi pawh a ni dâwn em ni?
Chu zawhna chhân hmain, Pathianin kan nu leh pa hmasa berte chu chatuana nung tûrin a siam tih ngaihtuah rawh. Sual an tih vâng liau liauvin a ni, anmahni leh keini an fate hian chu beiseina chu kan hlauh tâk ni. Mahse, suala an tlûk hnu lawkah Pathian chuan an thuâwih lohna rah chhuah siam ṭhat a tum thu a puang nghâl a. Isua Krista lo ni tûr, ‘chi thlah’ lo awm tûr thu a tiam a ni.—Genesis 3:15; Rom 5:18.
Chu a thutiam chu kan ṭangkaipui dâwn nge dâwn lo tih thu-ah mimal tinin thutâwp kan siam tûr a ni. Chu mi ti tûr chuan, nghah peih a ngai ang. Hetiang dawhtheihna zirnaa min ṭanpui tûrin, Bible chuan lo neitu entîrna siam ngaihtuah tûrin min fuih a. Ani chuan buh chi a theh a, a buh vênhim nân a tihtheih apiang tih paha dawh thei taka buh lâk hun nghah mai lo chu tih theih a nei lo. Tichuan, a dawhtheihna chu malsâwm a ni a, a thawhrah chu a hmu a ni. (Jakoba 5:7) Tirhkoh Paula chuan dawhtheihna kawnga entîrna dang a sawi leh a. Hmân lai mi rinawm a hmei a pate min hriatchhuahtîr a. Anni chuan Pathian thiltumte thlen famkim hun an beisei a; mahse, Pathian hun tiam an nghâk tlat a ni. Paula chuan: “Rinna leh nghah peihna vânga thutiamte rochung tawhte” entawn tûrin min fuih a ni.—Hebrai 6:11, 12.
A ni, thil nghah chu pumpelh theih a ni lo. Mahse, chu chu lungngaihna thlentu a nih reng lo. Pathian thutiamte thlen famkimna nghâktute tân chu chu hlimna hnâr a ni thei a ni. Anni chuan nghah nâna an hun khawhral chu Pathian nêna inlaichînna bul tak neih nân leh rinna tilang thil tih nân an hmang a ni. Tin, ṭawngṭaina te, zirna te, leh thil lo thleng chhût chianna te hmangin, Pathian thutiam engkim chu ama hunah a lo tleng dâwn a ni tih rinna tihnghîn rual loh an nei thei a ni.
[Phêk 5-naa bâwm/milem]
NGHAH HREHAWMNA TIKIAM RAWH!
Ruahman lâwk rawh! Nghah a ngai dâwn tih i hriat chuan, lehkha chhiar tûr te, ziak tûr te, puan ṭhui pâr tûr te, la phiar tûr te, a nih loh leh thil ṭangkai engemaw ti tûrin inbuatsaih rawh.
Chu hun chu, tûn lai khawvêl buai taka thil tih harsa tak, thil ngun taka chhût nân hmang rawh.
Telephone-a, mi biak tûr i nghah chhûnga chhiar tûr lehkhabu chu telephone bulah dah ang che; minute nga emaw, sâwm emaw chhûngin lehkha tam tak i chhiar hman ang.
A huhova nghah a ngaih hunah, a theih chuan, chu hun remchâng chu mi dang nêna mi tisâwt thei inbiakna ṭan nân hmang rawh.
Beisei loh taka nghah ngai a awm hun atân, i motor-ah lehkha puan leh chhiar tûr dah ang che.
I mit chhîng la, châwl hahdam rawh. A nih loh leh ṭawngṭai rawh.
HLAWHTLING TAKA NGHAHNA CHU RILRU PUT HMANG LEH NGAIHTUAH LAWKNAAH A INNGHAT DEUH BER.