Kas lun Jeova el Moul
Kas Fulat su Tuku ke Buk lun Luk
GOSPEL lal Mattu el eteyuk mu simusyukla nu sin met rid puspus su met Ju, a Gospel lal Mark, simusyukla nu sin met rid puspus su tia met Ju. Oapana, Gospel lal Luk el simusyukla pa nu sin met in mutanfwal puspus. Bul lal Luk su simusyukla in yea 56-58 C.E., el sie report mwomwo ke moul a orekma in luti lal Jisus.
Oasr ella a oiya mwomwo lal Luk a el sie taktu mwomwo, el eis etauk yok a sumwos ke “ma nukewa ke mutamwauk me nu inge” a me sramsram ka oasr ke lusen yea 35—mutamwauk ke yea 3 B.C.E. nu ke 33 C.E. (Luk 1:3) Apkurun in oasr percent 60 ke ma simusla su oasr ke Gospel lal Luk el tia akkalemyeyuk ke Gospel saye.
MUTAMWEYEN OREKMA IN LUTI LAL
Tokin el akkalemye ma puspus ke isusla lal Jon Baptais a lal Jisus, Luk el akkalemye nu sesr la Jon el mutamwauk oru orekma in luti lal ke yea ak 15 ke kolyuk lal Tiberius Caesar, kalme pa, ke mutamweyen yea 29 C.E. (Luk 3:1, 2) Jisus el baptaisla sel Jon ke saflaiyen yea se inge. (Luk 3:21, 22) In yea 30 C.E., ‘Jisus el folokla nu in an Galili a mutamwauk in luti in imwen lolngok lalos.’—Luk 4:14, 15.
Jisus el mutamwauk oru orekma in luti se meet lal in an Galili. El fwak nu sin u lulap: “Fwal nu sik tu ngan luti mwo sasu lun togusrai lun God.” (Luk 4:43) El esal Saimon met patur se a kutupa met. El fwak: “Ke pal se ingela kom fwa kwa met.” (Luk 5:1-11, Mattu 4:18, 19) Met sap 12 elos welul Jisus ke pal se el oru orekma in luti akluo lal in an Galili. (Luk 8:1) Ke orekma in luti ak tolu lal, el supwela met sap 12 “in luti togusrai lun God, a in akkeyela met mas.”—Luk 9:1, 2.
Kusensiyuk Puspus Ke Ma Simusla Eis Top Ka:
1:35—Ya egg cell lal Mary, ku ovum, el orekmakinyuk in orala tulik mokul srisrik se natul inge, su Kraist? In tulik se natul Mary inge el fwa tulik na paye se su tuku ke sruf lal Ebream, Juda, a Devid, in oana ma God el mwulela ka, egg cell lal enenu in orekmakinyuk in sang orala tulik se natul inge. (Genesis 22:15, 18; 49:10; 2 Samuel 7:8, 16) Tusruktu, ngun mutal lun Jeova el orekmakinyuk nu ke moul sumwosmwos lun Mwen nutin God su oasr insiyen mutan se inge su pututuyuk. (Mattu 1:18) Ma inge orekla oinge in sang aksumwosye kutena kain in oiya sesumwos su oasr ke ovum ku ke fute lal Mary su paenang ke mutamwauk el sang me karungin mwomwo nu sin tulik srisrik se su srakna oasr ke insiel liki kutena me akkoluk.
1:62—Ya Zekaraia el ekla sekas a selongkas? Mo. Ku lal in kaskas mukena pa wanginla. Met puspus elos orek kusensiyuk nu sel orekmakin “srisrsrisr” in siyuk sel la e fuka el lungse in sang nu ke en tulik mokul srisrik se inge tusruktu tia ke sripen Zekaraia el selongkas tia ku in long. Kalem la el long ke ma mutan kiyel el fwak ke e se su fwa itukyang nu ke en tulik se natulos inge. Saap kutu sin met elos siyuk sel Zekaraia ke ma se inge a elos orekmakin srisrsrisr ke paolos. Ke sripen ku in kaskas lal mukena pa enenu in folokinyukyang, ma inge akkalemye la ku lal Zekaraia in long el tia tula ku wanginla.—Luk 1:13, 18-20, 60-64.
2:1, 2—Fuka masap ke “sim e se meet” el sang kasru mwo in etu ke pal se su Kraist el isusla? Ye kolyuk lal Caesar Augustus, oasr orekma in sim e pal luo orek—pal se meet pa in yea 2 B.C.E. in akpayeye kas palu su oasr in Daniel 11:20 a sim e se akluo el orek in yea 6 ku 7 C.E. (Orekma 5:37) Mokul se inge su pangpang Quirinius el kulansap oana governor se lun an Siria ke pal in sim e luo inge, saap el orekma oana governor se ke term luo inge. Ke pal se Luk el orekmakin sim e se meet ke ma simusla lal kalme pa isusla lun Jisus el oasr ke yea 2 B.C.E.
2:35—Mea kalmen “sie kutlas” loeloes fwa fwakisye ngunal Mary? Kalmeyen kas inge pa oasr asor yok su Mary el sun pulakin ke el liye met puspus elos pulesrel Jisus oana Messaia a ke asor yok su tuku ke mise lal Jisus.—Jon 19:25.
9:27, 28—Efu ku Luk el fwak la me aruruma el sikyak ke lusen “len oalkosr” tokin Jisus el mwulela nu sin met tuma lutlut puspus lal la kutu selos fwa “tia pulakin mise” nu ke elos liyel tuku ke Togusrai lal, a Mattu a Mark elos akkalemye mu ma inge sikyak “tokin len onkosr”? (Mattu 17:1; Mark 9:2) Saap Luk el sang pa len luo nu ka—in oana ke len se su Jisus el orala sie mwulela nu ka a ke sie len in akpayeye ma inge.
9:49, 50—Efu ku Jisus el tia tulokinye sie met ke orekma lal in sisla dimon puspus, fwinne met se inge el tia fwasr tokol? Jisus el tia tulokinye mokul se inge meyen congregation lun met Kristian el soenna oakiyuki. Ke ma inge, tia eneneyuk nu sin mokul se inge in welul Jisus tu elan ku in akkalemye lulalfongi lal nu ke en Jisus a in sisla dimon puspus.—Mark 9:38-40.
Me Lutlut Nu Sesr:
1:32, 33; 2:19, 51. Mary el filiye ke insiel ma sikyak nukewa a kas nukewa ke kas palu puspus su akpayeyuk. Ya kut kafweang pa in esam ma Jisus el palye ke “saflaiyen akwuk lun ma puspus lun fwalu,” a nunku ke ma el fwak a ke ma sikyak ke pal inge?—Mattu 24:3, NW.
2:37. Me srikasrak lal Anna el luti kut la kut enenu in alu nu sin Jeova pal nukewa, “sikalani in pre,” a in tia pulesru in “likiye tukeni nu sie lasr” ke meeting nukewa lun met Kristian.—Rom 12:12; Hibru 10:24, 25.
2:41-50. Josef el oru meet ke moul lal orekma in alu nu sin God a el karungin me enenu lun sou lal ke ikwe a ke orekma in alu nu in God. Ke ma inge, el oakiye sie me srikasrak mwomwo nu sin sifwen sou nukewa.
4:4. Kut enenu in nunku ke kas lun God len nukewa.
6:40. Sie met luti ke Kas lun God el enenu in akkalemye me srikasrak fwal a mwo nu sin tulik lutlut lal. El enenu in moulkin ma el luti.
8:15. In “srukye [kas] a isus fwako wi mongfusesr,” kut enenu in etu, aksaokye, a in lutlutkin a orekmakin ma paye ke Kas lun God. Kut enenu in sifwilpa nunku ke ma simusla a wi pre ka ke pal se kut ridi Baibel a me rid nukewa su tuku ke Baibel.
OREKMA IN LUTI LUN JISUS TOK
Jisus el supwela met tuma lutlut 70 nu ke siti puspus a an puspus in an Juda meet liki el som nu we. (Luk 10:1) El fwasr sasla in “siti lulap a siti srisrik, a luti.”—Luk 13:22.
Len limekosr meet liki Kofwen Alukela in yea 33 C.E., Jisus el ilyuk nu an Jerusalem fwin soko ass. Pal se inge el tuku in akpayeye kas lal nu sin met tuma lutlut puspus lal: “Mwen nutin met fwa keok ke ma puspus a met matu a met tol fulat a met sim elos fwa sisella, a fwa unilye, a in len se aktolu el fwa sifwil moulyuk.”—Luk 9:22, 44.
Kusensiyuk Puspus Ke Ma Simusla Eis Top Ka:
10:18—Mea Jisus el kalmekin ke pal se el fwak nu sin met tuma lutlut 70: “Nga liyel Setan putatla in kosrao me oana sarom.”? Jisus el tia akkalemye la Setan el sisila tari liki kosrao nu fwalu. Meyen ma inge el tia sikyak in pal san, a el sikyak tia pat tokin Kraist el srusrngiyuki oana sie Togusra in yea 1914. (Fwakyuk 12:1-10) Fwinne kut tia ku in fwak na paye la oinge, Jisus el fwakak ke ma inge su fwa sikyak ke pal fwasru tusruktu ke inkanek se su el akkalemye la el oana in sikyak tari, ke ma inge Jisus el akkalemye kalem la ma inge fwa sikyak na paye.
14:26—Ke oiya fuka met tuma lutlut lun Kraist elos in “srunga” sou lalos? In Baibel, kas se inge “srunga” ku in kalmekin nu ke lungse su tia arulana yok nu sin sie met ku nu ke ma se. (Genesis 29:30, 31) Met Kristian elos fwa “srunga” met in sou lalos, su kalme pa lungse lun met Kristian nu sin Jisus el yok liki lungse lalos nu sin met puspus in sou lalos.—Mattu 10:37.
17:34-37—Su “igul puspus,” a mea kalmen “mano” su elos tukeni nu ka? Met nukewa su “utukla,” ku moliyukla, elos pupulyukkinyuk nu ke igul su ku in liye ma fwinne oasr ke an loeloes. “Mano” su elos tukeni nu ka el lumeyuk nu sin Kraist ke pal in oasr tari lal a ke kas nukewa su sang me akkeye nu selos su Jeova el akola nu ka.—Mattu 24:28.
22:44—Efu ku Jisus el pulakin me keok yok? Ma inge sikyak ke sripe puspus. Jisus el nunku yok ke mise lal la fuka mise lal in oana sie met koluk fwa ku in akkolukye Jeova a nu ke inel. Sayen ma inge, Jisus el etu na paye la moul ma patpat lal a wekunang moul in pal fwasru lun met nukewa fwa akpayeyuk fwal nu ke orekma lal in sruokye oiyen oaru a paye lal.
23:44—Ya oasr solar eclipse sikyak paenang oasr losr ke lusen ao tolu? Mo. Solar eclipse el sikyak pal nukewa ke pal in malem sasu, tia ke pal malem el raunla, in oana ke pal in Kofwen Alukela orek. Losr upa su sikyak in len se ke Jisus el mise el sie mwenmwen sakuruk su God el orala.
Me Lutlut Nu Sesr:
11:1-4. Fwin tuniyuk kas ke fus puspus inge nu ke kas su oasr ke pre lun leum, su akkalemyeyuk nu ke Me Sramsram Fwin Eol a ke malem 18 kutu meet liki pal inge, ku in akkalemyeyuk kalem la pre lasr tia enenu in kalweniyuk ke kas puspus.—Mattu 6:9-13.
11:5, 13. Fwinne Jeova el lungse na paye in long pre lasr, tusruktu kut enenu in kafweang in pre.—1 Jon 5:14.
11:27, 28. Insemwomwo paye el tuku ke orekma in oru ma lungse lun God ke inkanek oaru a tia tuku ke fototo lun sou ku orekma in eis me kasrup yok ku ma puspus lun fwalu.
11:41. Me sang ke pakomuta lasr el enenu in tuku ke sie inse mulala.
12:47, 48. Sie met su oasr kunokon yok lal tusruktu el tia akpayeye in karunganang ma inge el sang meta yok lal liki na sie met su tia etu ke kunokon puspus lal.
14:28, 29. Kut lalmetmet kut fwin tia moli ma puspus su yok liki budget ku mani lasr.
22:36-38. Jisus el tia sapkin met tuma lutlut lal elos in us kofwen me meun in sang karungin ku in me loeyuk nu ke manolos ku moul lalos. A, kutlas su oasr yurolos ke fong se su Jisus el tukakinyukyak el sang pal mwomwo nu sin Jisus in lotelos ke sie me lutlut yok sripe: “Elos nu kemwa su eis kutlas fwa mise ke kutlas.”—Mattu 26:52.
[Picture on page 21]
Josef el oakiye sie me srikasrak mwomwo oana sie sifwen sou
[Picture on page 22]
Luk el simusla me sramsram ke moul a orekma in luti lun Jisus ke inkanek yok