Kas lun Jeova el Moul
Kas Fulat su Tuku ke Buk lun Joel a Emos
MA SEFWANNA su el akkalemye kel sifwana la el inge “Joel pa mwen nutal Petuel.” (Joel 1:1) Ke buk inge su inel oasr ka, Joel el akkalemye kutu srisrik na ke ma puspus saye a el akkalemye yok ke kas in palu lal, la fwinne ke pal se su el oru orekma lal inge in oana sie met palu su ku in motkoeyuk mukena—mu saap oasr ke yea 820 B.C.E., ke yea yu tokin Uzzaia el ekla togusra fwin an Juda. Efu ku Joel el tia arulanu sramsram kel sifwana? Sripe u pa el lungse in akkalemye yok ke kas palu lal a tia ke moul lun met palu.
Oapana ke len lal Uzzaia, Emos su muta in an Juda a el “sie met liaung kosro a sie met imom sak sikamor” sapkinyuk nu sel in oru orekma lun sie met palu. (Emos 7:14) Tia oana Joel, su fwakak kas palu in an Juda, tusruktu Emos el supeyukla nu leyen eir ke togusrai lun sruf sengoul fwin an Israel. Buk lal Emos el aksafyeyukla in yea 804 B.C.E. tokin met palu sa el folokla nu in an Juda, a buk inge el simusyukla ke kas fusrasr tusruktu yok kalmeya.
“WE NU SESR KE LEN SA”—EFU?
Joel el liye aruruma se ke me keok su sikyak ke sripen me akkoluk lun caterpillar ku ke wet su kang sra, ke lokus, a ke cockroach ku waten. Ma orakrak nukewa inge su kunausla anu el akkalemyeyuk oana “sie mutanfwal lulap a ku” a “met ku.” (Joel 1:4; 2:2-7) “We nu sesr ke len sa,” Joel el fwak, “tu len lun Jeova apkurun me, a a fwa tuku oana kunausten liki El su Ku liki ku!” (Joel 1:15) Jeova el sang kas in kai nu sin met nukewa su muta in an Saion: “Komwos forla nu sik ke insiomwos kemwa.” Fwin elos oru, Jeova el fwa “pakomuta met sral” a el fwa akloesye liki an se inge “un met meun yupangu me”—su petsaeyukla nu ke me akkoluk lun won srisrik nukewa. Tusruktu, meet liki tuku lun len lulap lal, Jeova el fwa “okoila ngunal fwin ikwe nu kemwa” a el “fwa fwakak ma sakuruk in kosrao a fwin fwalu.”—Joel 2:12, 18-20, 28-31.
Mutanfwal puspus suliyuk ku siyukyuk se in akola in wi meun: “Tuktukye mwusin plau lomwos tu in kutlas, a mitmit in pakpuk lesak nutumwos nu in mwusra” a akola nu ke meun. Sapkinyuk nu selos in “utyuk nu infwalfwal Jihosefat,” nu ke an se su elos fwa nununkeyuk a kunausyukla we. “A Juda fwa muta ma patpat.”—Joel 3:10, 12, 20.
Kusensiyuk Puspus Ke Ma Simusla Eis Top Ka:
1:15; 2:1, 11, 31; 3:14—Mea se inge “len lun Jeova”? Len lun Jeova pa len in oru nununku lun Jeova nu sin met lokwalok nukewa lal, a tokin ma inge elos fwa kunausyukla tusruktu ke pal se inge el fwa molela met nukewa su wi ke alu paye. Ke sie me pupulyuk, in oana ke luma se su sikyak ke sie len nu in an Babulon ke pal meeta in yea 539 B.C.E. ke pal se met Medo a met Persia elos tuku a sruokye an se inge. (Isaia 13:1, 6) Oasr siepa “len lun Jeova” su apkurun me, ke pal se el fwa oru nununku lal nu sin “Babulon Lulap”—su u lun alu kikiap nukewa.—Fwakyuk 18:1-4, 21.
2:1-10, 28—Fuka kas palu ke me keok su orek ke won srisrik puspus akpayeyuk? Wangin ma simusla in Baibel ke me keok su won srisrik el oru nu in an Kenan ke lupan ma sakuruk su akkalemyeyuk in buk lal Joel. Ke ma inge orekma in akkoluk inge su Joel el akkalemye el kas in palu se su akpayeyuk in yea 33 C.E. ke pal se Jeova el mutamwauk in okoila ngun mutal lal nu fwin met tuma lutlut puspus lun Kraist in pal ingo a elos mutamwauk in sulkakin kas in nununku su me akasor yok nu sin met kol puspus lun alu. (Orekma 2:1, 14-21; 5:27-33) Pa inge sie kunokon mwomwo lasr in wi ke orekma oinge ke pal lasr inge.
2:32—Mea kalmen in ‘pangon nu ke en Jeova’? Pangon nu ke en Jeova el kalmekin nu ke eisyen etauk lun e se inge, in akkalemye sunak yok nu ka, a in fungfung nu ka a in lulalfongi ke God se su orekmakin e se inge.—Rom 10:13, 14.
3:14—Mea se inge “infwalfwal in sulela”? An se inge el oana sie me pupulyuk nu ke orekma in nununku lun God. In len lal Jihosefat Togusra lun an Juda, su kalmekinyen e se inge pa “Jeova el sie Met Nununku,” ke God el molela an Juda liki mutanfwal puspus su raunela ke el akfosyeak un met meun lalos. Ke ma inge, an se inge el pangpang pa “infwalfwal Jihosefat.” (Joel 3:2, 12) In len lasr inge, el petsaela sie an su pupulyukkinyuk nu ke mutunfwal puspus su fwa longyuki ku kunausyukla oana grepu ke futfuti in sie nien fut wain.—Fwakyuk 19:15.
Me Lutlut Nu Sesr:
1:13, 14. Auliyuk paye a eis etauk paye kel Jeova oana God paye el yok sripe nu ke inkanek in molela.
2:12, 13. Auliyuk paye el enenu in tuku ke inse. Ma inge enenu in akkalemyeyuk oana ke orekmakinyen kas inge in ‘seye insiesr,’ a tia oana in ‘seye nuknuk’ su oana met in pal meeta elos oru.
2:28-32. Met nukewa su “pangon nu ke en Jeova fwa moliyukla” ke “len lulap a me aksangeng lun Jeova.” Kut arulanu engan in sang kulo ke sripen Jeova el okoila ngun mutal lal nu sin ikwe nukewa a oasr met fwusr a met matu, mokul a mutan, su wi ke orekma in palye, kalme pa in sulkakin “orekma sakuruk lun God”! (Orekma 2:11) Ke len lun Jeova fototoeni, ya kut tia akkalemye yok “moul mutal a sumwosmwos”?—2 Piter 3:10-12.
3:4-8, 19. Joel el palye la mutanfwal nukewa su raunela an Juda fwa nununkeyuk ke sripen elos akkolukye met nukewa su God el sulela. Me akpayeyen kas palu inge pa, ke pal se siti lun an Tair el kunausyukla sel Togusra Nebukadnezzar lun an Babulon. Tok, ke pal se Alexander Lulap el sruokye siti se inge, tausan puspus sin met meun a met pengpeng lun an se inge anwuki a met 30,000 lun an se inge el kukakinyukla oana met kos. Met Filistia elos sun pa kain in oiya inge ye kolyuk lal Alexander a sin togusra puspus su aolal. In century ak akosr B.C.E., an Idom sikeyukla. (Malakai 1:3) Kas palu nukewa inge su akpayeyuk el akkeye lulalfongi lasr nu sin Jeova oana sie Met su Akpayeye mwulela nukewa lal. Ma sikyak nukewa inge akkalemye pa la Jeova el fwa oru nununku lal nu sin mutanfwal nukewa su oru me kalyai nu sin met nukewa su alu nu sel ke pal inge.
3:16-21. “Kosrao a fwalu fwa kusrusr,” a mutanfwal puspus fwa liye a sun nununku upa lun Jeova. “A Jeova el fwa sie nien molela nu sin met sral,” a el fwa sang moul nu selos ke sie paredais. Ya kut fwa tia oru sulela fukoko lasr in fototo pal nukewa nu sel ke len in nununku lal nu sin fwal koluk se inge ke fototoeni?
“AKO IN SUN GOD LOM”
Oasr kas su Emos el akkalemye nu sin mutanfwal nukewa su raunela an Israel a Juda, a el akkalemye pa kas lun God nu sin an Juda a Israel. Ke saflaiye an Syria, an Filistia, an Tair, Idom, a an Moab fwa kunausyukla meyen elos akkalemye oiya sulallel nu sin met kulansap nukewa lun God. Met puspus fwin an Juda fwa kunausyukla pa ke sripen elos “srangesr nu ke ma sap lun Jeova.” (Emos 2:4) Mea e fwa orek nu sin togusrai lun sruf sengoul lun an Israel? Ma koluk su el oru pa ke inkanek in akkalemye oiyen rapku lal su paenang el an akkolukye met sekasrup, orekma lun kosro, a elos tia akkalemye sunak nu sin met palu puspus lun Jeova. Emos el sang kas in sensen nu selos la Jeova el fwa oru nununku nu sin met Israel nukewa ke sripen “loang lun Betel” a el fwa kunausla “loom ke pal musrisr wi loom ke pal fwol.”—Emos 3:14, 15.
Fwinne oasr tari me kai upa su orek, met Israel su seakos ke elos orek alu nu sin god kikiap a elos srakna likkeke. Emos el fwak nu selos: “Ako in sun God lom.” (Emos 4:12) Nu sin met Israel, kalmen len lun Jeova pa elos fwa “som nu in an Damaskus oana met sruo,” su an se inge pa an Assiria. (Emos 5:27) Emos el lainyuk sin sie met tol lun an Betel tusruktu el tia sangeng. “Safla summu nu fwin Israel met srak,” Jeova el fwak nu sel Emos. “Nga fwa tia sifwil alikelosla kutu srisrik.” (Emos 8:2) Fwinne Sheol ku eol fulat tia ku in molelosla liki nununku nukewa lun God. (Emos 9:2, 3) Ne oinge, oasr sie akwuk lun mwulela orekla in sifwil folokonak in akmwoyela ma nukewa. “A Nga fwa sifwil wise sruo lun Israel met srak,” Jeova el fwak, “a elos fwa musai siti su sikeyukla, a muta we, a elos fwa eoki nien grepu, a nim wain ka, elos fwa orek ima pa, a kang fwako ka.”—Emos 9:14.
Kusensiyuk Puspus Ke Ma Simusla Eis Top Ka:
4:1—“Kao lun Besan” el lumeyuk nu sin su? An tupaspasr fwin an Besan, el sie an su oasr leyen kutulap lun Mwea Galili, el eteyuk ke kain in kosro mwomwo puspus, wekunang kao. An se inge oasr me mongo mwomwo nen kosro we paenang oasr kain in kosro mwomwo puspus we. Emos el pupulyukkin mutan puspus lun an Samaria su lungse me akengan nu ke kao puspus lun Besan. Wangin alolo ka la mutan puspus inge elos kaifwe yok nu sin “leum lalos,” ku mokul tumalos, in akkolukye met pusisel a sekasrup puspus in akpayeye lungse lun mutan kiyelos ke me kasrup puspus.
4:6—Mea kalmen kas inge “mwus nasnas”? Ke sripen kas inge el orekmakinyuk nu ke pal se su oasr “enenu ke bred,” paenang kas inge el ku in sramsramkin nu ke pal in sral ke mwus el nasnas pal nukewa ke sripen wangin mongo.
5:5—Ke inkanek fuka met Israel elos tia enenu in ‘suk Betel’? Jeroboam el oakiye orekma in alu nu sin kao fwusr in an Betel. Mutamwauk in pal sa, met puspus elos som nu in siti se inge in oru alu kikiap lalos. Met puspus su som liki alu paye saap elos orek alu kikiap pa in an Gilgal a in an Bier-siba. In kaengla liki ongoiye su palyeyuk tari, met Israel elos enenu in tui liki fwufwasryesr lalos in oru alu kikiap nu in an puspus inge a elos enenu in mutamwauk in suk Jeova.
7:1—Mea kalmen kas inge “tokin laslasla [“imonla,” NW] maa lun togusra”? Saap el kalmekin nu ke tax su sapkinyuk sin togusra in orekmakinyuk in sang kasru met nukewa lal su wi ke ors a nu sin kosro nukewa natul. Metu enenu in moli tax inge “ke mutamweyen srunak lun kapak se tok.” Tokin ma inge, metu elos ku in kosrani fwokun sak sunalos. Tusruktu, meet lilki elos ku in oru ma inge, oasr lokus puspus elos tukeni nu sie a kunausla fwokin sak sunalos wekunang sak nukewa.
8:1, 2—“Sie foto lun fwokin pal fwol” el kalmekin nu ke mea? Kas inge el kalmekin la len lun Jeova in pal ingo el apkurun. Fwokin pal fwol el kosrani ke saflaiyen pal in kosrani, kalme pa ke saflaiyen orekma lalos ke imae in sie yea. Ke pal se Jeova el oru tu Emos elan liye “sie foto lun fwokin pal fwol,” kalmen ma inge pa safla el apkurun nu sin met Israel. Ke ma inge, God el fwak nu sel Emos: “Safla summu nu fwin Israel met srak. Nga fwa tia sifwil alikelosla kutu srisrik.”
Me Lutlut Nu Sesr:
1:3, 6, 9, 11, 13; 2:1, 4, 6. Ke sripen mulat upa lal nu sin met Israel, met Juda, a nu sin mutanfwal onkosr su raunelosla paenang Jeova el fwak: “Nga fwa tia furokla kaiyuk ka.” Nununku lun Jeova tia ku in kaengkinyukla.—Emos 9:2-5.
2:12. Kut fwa tia akmunasye met lili nukewa su moniyuk oana pioneer nukewa, traveling overseer nukewa, missionary nukewa, a met lili su oasr ke Betel a kut fwa tia kaifwelos in fuleak orekma lalos in kulansap nu sin God ke pal nukewa in moulkin moul mwomwo. A, kut enenu in akkeyelos in kafweang in oru orekma mwomwo lalos.
3:8. In oana ke sie met el fosrngala ke pal se el longak soko laion ke el ngutngut, Emos el akkeyeyuk in sulkakin kas lun God ke el long ke Jeova el fwak: “Fwala, palu nu sin Israel met Srak.” (Emos 7:15) Sangeng nu sin God fwa mokle kut in moniyuk oana met sulkakin peng mwo lun Togusrai.
3:13-15; 5:11. Ke kasru lun Jeova, Emos su sie met liaung kosro el ku in “sang ma lo” nu sin met puspus su kasrup a ke ma inge elos tia loang yok ka. Ke inkanek oinge, Jeova el ku in sang me akpa nu sesr in sulkakin peng mwo lun Togusrai fwinne nu ke sie territory su arulanu upa.
4:6-11; 5:4, 6, 14. Fwinne met Israel elos tia “foloko” nu yurin Jeova, elos akeyeyuk: “Suk yu [Jeova], a komwos fwa moul.” Ke sripen Jeova el muteng in lela akwuk lun ma puspus inge in on ne ke pal inge, kut enenu in akkeye met pupsus elos in forla nu sin God.
5:18, 19. “Kena yok ku lungse ke len lun Jeova” fwin sie met el tia akola nu ka el fwa oana sie met lalfon. Oiya se su sikyak nu sin sie met su oru ma inge el oana sie nu ke sie met su kaengla liki soko laion tusruktu el sun soko bear a tokin ma inge el sifwil kaengla liki bear soko a tusruktu ke saflaiye el sun soko serpent a el ngalsilya. Mwo kut fwin “tia motul” pal nukewa ke ma lun ngun a kut in sano a akola pal nukewa.—Luk 21:36.
7:12-17. Kut enenu in tia sangeng a in pulaik in oru orekma in fwakak kas lun God.
9:7-10. Fwinne met Israel elos tuku ke sruf lun met patriarch puspus su oaru a ke sruf lun met puspus su moliyukla liki an Ijipt oana met sulosolla lun God, tusruktu ma inge tia kosrala met Israel su seakos a seoaru in akkalemye oiya koluk ye mutun God oana ma met Cus elos oru. Oiya mwomwo ye mutun God tia fwal nu ke sie sruf mwomwo lun sie met, a el fwal nu ke orekma in ‘sangeng nu sel a oru ma sumwosmwos.’—Orekma 10:34, 35.
Mea Kut Enenu in Oru
Len lun God in oru nununku lal nu ke fwal lun Setan el apkurun. God el sang ngun mutal lal nu sin met nukewa su alu nu sel, a el kasrelos in sang kas in sensen nu sin met nukewa ke len lal su apkurun in tuku. Ya kut tia orekmakin pal yok lasr in wi orekma pal nukewa in kasru met puspus in eis etauk kel Jeova a elos in ‘pangon nu ke el’?—Joel 2:31, 32.
“Srunga ma koluk,” Emos el akkeye kut, “a lungse ma mwo, a oakiye nununku sumwos in mutunoa.” (Emos 5:15) Ke len lun Jeova el fototoeni, sie inkanek mwo a lalmetmet pa in kafweang in fototo nu sin God a in srikutla pal nukewa liki fwal koluk a ke me asrouki koluk lal. In akpayeye niyen sun inge, oasr me lutlut mwomwo su kut ku in lotela ke buk lal Joel a Emos su fwal nu ke pal lasr!—Hibru 4:12.
[Picture on page 14]
Joel el palye: “Len lun Jeova el apkurun!”
[Pictures on page 17]
In oana Emos, kut enenu in tia sangeng a pulaik oana met fwakak kas lun God