Suk Jeova, Su Ilus Inse
“Komwos suk yu, a komwos fwa moul.”—EMOS 5:4.
1, 2. Mea kalmeyen Ma Simusla su fwak la Jeova el “liye ma oasr ke inse”?
JEOVA God el fwak nu sin met palu Samuel: “Tu metu liye likin met; a Jeova el liye inse.” (1 Samuel 16:7) Fuka Jeova el “liye mea oasr ke inse”?
2 In Ma Simusla, insie el orekmakinyuk ke pal puspus oana me pupulyuk nu ke ma on lun sie met—oana kena lal, nunak lal, pulakin lal, a ma el lungse. Paenang ke Baibel el fwak la God el liye insie, kalmeyen ma inge pa el liye oiya paye lun sie met a tia likin met mukena.
God El Tuni Israel
3, 4. Fwal nu ke Emos 6:4-6, oiya fuka sikyuk ke togusrai lun sruf sengoul lun Israel?
3 Ke pal se God su Ilus insie el liye togusrai lun sruf sengoul lun Israel in len lal Emos, mea el liye? Emos 6:4-6 el sramsramkin mokul puspus su ‘onnu ke me on aifori, a asroelik fwin nien on kielos.’ Elos “kangla lam liki un sipu a kao fwusr liki inmasrlon nien kao.” Met puspus inge elos “su kineuk me on nu selos sifwana” a elos “nim wain in bolu.”
4 Ke liye se meet, ma inge sikyuk mwo. Fwal nu ke me insemwomwo nu ke loom mwolena selos, met kasrup elos engankin me mongo a me nim su mwo emeet a akinsemwomwoyeyuk ke me on mwolana puspus. Oasr pa yurolos “me on aifori.” Archaeologist puspus elos koneak kain in carving puspus ke aifori in an Samaria, capital siti ke togusrai lun met Israel. (1 Togusra 10:22) Saap oasr ma puspus ke ma inge elos fulusya ke me on a siya lalos a sang nawela sinke su orek ke sak in loom selos.
5. Efu ku God el tia insemwomwo yurin met Israel in len lal Emos?
5 Ya Jeova God el srunga met Israel in moulkin moul mwomwo, engankin mongo yuyu, nim wain mwo, a long on kato? Mo, El tia srunga! Paye, la el sang ma puspus inge in me akenganye metu. (1 Timote 6:17) Lungse koluk lun metu pa Jeova el srunga, nunak koluk lun insielos, oiya koluk lalos su tia sunakin God, a wanginla lungse lalos inmasrlon met Israel atulani lalos.
6. Fuka oiyen ngun lun met Israel in len lal Emos?
6 Nu selos su ‘asroelik fwin me on kielos, kangla lam liki un sipu, nimnim wain, a kineuk me on puspus’ elos fwa lut. Mokul puspus elos siyuk: “Ya komwos sisla ke nunak lomwos len koluk?” Elos enenu in pulakin asor yok ke ma sikyuk in Israel, tusruktu elos tia pulakin ma inge a elos “tia toasr nu ke keok lal Josef.” (Emos 6:3-6, NW) Fwinne oasr kapkapek ke inkanek in moul lun mutanfwal inge, God el liye la Josef—ku Israel—el oasr ke ma upa ku me keok in ngun. Fwinne oinge, metu elos tia nunku ka a srakna oru orekma lalos ke len nu kemwa. Met puspus in pal inge elos oru oapana. Elos ku in akilen la kut moul ke pal in ma upa, tusruktu ke sripen elos sifwana tia sun kutena me keok, paenang elos tia nunku ke ma sikyuk nu sin met puspus a elos akkalemye la wangin insemwomwo lalos ke ma lun ngun.
Israel—Sie Mutanfwal su Yoklanu Ma Koluk
7. Mea fwa sikyuk fwin met Israel elos tia porongo kas in sensen lun God?
7 Buk lal Emos akkalemye ke sie mutanfwal su kulamwi in wanginla ke sripen yoklanu ma koluk lal, fwinne el kapkapek ke inkanek lal. Tusruktu ke sripen elos tia long kas in sensen lun God a elos tia aksumwosye nunak lalos, Jeova el tila karunginelos liki met lokwalok lalos. Met Assyria elos sruokyelos ke me on aifori kato lalos a wiselosla nu ke sruo. Elos fwa tila engankin moul mwomwo!
8. Fuka oreya met Israel elos in sun oiya koluk lun ngun?
8 Fuka oreya nu sin met Israel elos in sun kain in ma upa inge ku oiya inge? Oiya inge mutamwauk in sikyuk in yea 997 B.C.E., ke pal se Rehoboam el aolulla Togusra Solomon papa tumal a sruf sengoul lun Israel elos srelulosla liki sruf lun an Juda a Benjamin. Togusra se meet lun togusrai ke sruf sengoul lun Israel pa Jeroboam I, “mwen nutul Nibat.” (1 Togusra 11:26) Jeroboam el akkalemye nu sin met nu kemwa su muta ye koko lal la arlana upa nu selos in fwufwasryesr som nu Jerusalem in oru alu lalos nu sin Jeova. Tusruktu, el tia nunku paye ke ma mwo nu sin metu. A, el nunku mukena ke ma lal sifwana. (1 Togusra 12:26) Jeroboam el sangeng fwin met Israel elos som pal nu kemwa nu in temple lun an Jerusalem in oru kofwo ke yea nu kemwa in akfulatye Jeova, paenang kais kutu srisrik elos ekulla moul paye lalos nu ke togusrai lun an Juda. In suk inkanek in tulokinye ma inge, Jeroboam el orala kaf gold lukoa, sie in an Dan a sie in an Betel. Ke sripe se inge alu nu ke ma srulela kaf el ekla alu lun Mutanfwal ke Togusrai lun an Israel.—2 Kronikel 11:13-15.
9, 10. (a) Me akfulat puspus fuka oakiyuki sin Togusra Jeroboam I? (b) Fuka Jeova el liye me akfulat puspus orek in an Israel in len lal Togusra Jeroboam II?
9 Jeroboam el srike in oru alu sasu inge in sie alu mwomwo. El orala akwuk nu ke me akfulat puspus su oana me akfulat orek in an Jerusalem. In 1 Togusra 12:32, el fwak: “A Jeroboam el pakiye sie kofwo in malem se akoalkosr, in len se aksengoul limekosr in malem sa, oana kofwo su orek in Juda, a el utyuk nu ke loangu, el oru oinge in Betel.”
10 Jeova el tia akinsemwomwoye ke kutena pal kofwo kikiap puspus lun alu inge. El oru ma inge in arulanu kalem ke inkanek lal Emos tokin yea siofok kutu ke lusen pal in kolyuk lal Jeroboam II, su ekla togusra lun togusrai ke sruf sengoul lun Israel in yea 844 B.C.E. (Emos 1:1) Fwal nu ke Emos 5:21-24, NW, God el fwak: “Nga srunga, Nga pilesru kofwo lomwos, a Nga fwa tia insemwomwo ke tukeni mutal lomwos. Aok, komwos fwinne kisekin nu sik me kise furur lomwos a me kise flau, Nga fwa tia eis ma inge, a nga fwa tia aksaokye me kise misla lun kosro fat nutumwos. Kom eisla liki yu pusren on lom; tu nga fwa tia long pusren me on lom. A lela nununku sumwos in surorla oana kofu, a sumwosmwos oana infwal ku.”
Ma Puspus Su Oana Sie in Pal Inge
11, 12. Fuka oana sie lun ma puspus su oasr inmasrlon alu su orek in an Israel in pal meeta a ke Kristendom?
11 Kalem la, Jeova el tuni inse lun met nu kemwa su wi oru kofwo puspus lun met Israel a el tia insese nu ke kofwo a me kise furur nu kemwa lalos. Oapana misenge, God el tia insese nu ke me akfulat nu kemwa lun Kristendom su tuku sin met pegan, oana Christmas a Easter. Nu sin met nu kemwa su alu nu sin Jeova, wangin aengani lalos yurin ma sumwosmwos a ma sesumwos, wangin aengani yurin kalem a losr.—2 Korint 6:14-16.
12 Oasr kutupa ma su oana sie ku in liyeyuk in masrlon ma orekla sin met Israel in alu nu ke me srulela kaf a ke oiya su orek ke Kristendom. Fwinne elos fwak mu elos eis ma paye ke kas lun God, tusruktu inkanek in alu lalos tia akkalemye lungse paye nu sin God. Fwin alu lalos orek ke sripen lungse paye, elos fwa kaifweang in alu nu sin Jeova ke “ngun a paye” meyen pa inge kain in alu su akinsemwomwoyel. (Jon 4:24) Sayen ma inge, Kristendom el tia “lela nununku sumwos in surorla oana kofu, a sumwosmwos oana sie infwal ku.” A, el pulesru pal nu kemwa masap lun God ke moul nasnas. El lela orekma lun kosro in orek a kutupa ma koluk upa a el oru pa in akinsemwomwoye akwuk ke payuk lun mokul nu sin mokul!
“Lungse Ma Mwo”
13. Efu ku kut enenu in akos kas in Emos 5:15?
13 Nu sin met nu kemwa su lungse in alu nu sin Jeova ke inkanek mwo, el fwak: “Srunga ma koluk a lungse ma mwo.” (Emos 5:15) Lungse a srunga pa pulakin luo su tuku ke inse. Ke sripen inse kutasrik, paenang kut enenu in oru ma nu kemwa ke ku lasr kemwa in karungin ma inge. (Soakas 4:23; Jeremaia 17:9) Kut fwin lela kena koluk in onna ke insiesr, kut ku in mutamwauk in lungse ma koluk a srunga ma mwo. A fwin kut lungse in orekma fwal nu ke kena koluk inge kut ku in oru ma koluk pal nu kemwa, paenang fwinne oasr moniyuk upa su akkalemyeyuk ke orekma in kulansap nu sin God tia ku in folokonma insemwomwo lun God nu sesr. Ke ma inge kut enenu in pre nu sin God a siyuk in kasreyuk kut in “srunga ma koluk, a lungse ma mwo.”
14, 15. (a) In an Israel, su met puspus su oru ma mwo, tusruktu oiya fuka akkalemyeyuk nu selos? (b) Fuka kut ku in akkeyelos su wi ke orekma in kulansap pal nu kemwa in pal inge?
14 Tia met Israel nu kemwa oru ma koluk ye mutun Jeova. Ke sie me pupulyuk, Hosea a Emos elos ‘lungse ma mwo’ a kulansap nu sin God ke oaru paye oana sie met palu. Kutu selos orala mwuleang in moulkin sie moul oana Nazarait. Ke lusen pal su elos moul oana sie Nazarait, elos fwasr liki orekmakinyen me nimnim ma tuku ke grepu, yokna wain. (Oekyuk 6:1-4) Fuka liye ku nunak lun kutu met Israel nu ke oiya mwo lun met su lungse ma mwo? Me top nu ke kusensiyuk inge oasr me lut ka ke sripen el akkalemye yokiyen ma koluk lun mutanfwal sa. Emos 2:12 el fwak: “A komwos sang nu sin met Nazarait wain in nim, a sap nu sin met palu, fwakang: ‘Nik met palu.’ ”
15 In liye me srikasrak mwo lun met Nazarait a met palu puspus, met Israel inge enenu in oasr pulakinyen mwekin lalos a elos enenu in kasreyuk in ekulla inkanek lalos. Tusruktu elos tia oru, a elos srike in akmunasye met mwo nu kemwa in tia sang mwolena nu sin God. Lela kut in tia oru met Kristian wiyesr su oru orekma lun pioneer, missionary, traveling overseer ku met liaung fwufwasryesr, ku met lili su orekma in Betel in tui ke orekma in kulansap lalos pal nu kemwa in folokla nu ke kain in moul su pangpang moul sukosok ku moul mwomwo. A, lela kut in akkeyelos in kaifweang in oru orekma in kulansap lalos pal nu kemwa!
16. Efu ku oiyen ngun lun met Israel in pal lal Moses mwo liki in pal lal Emos?
16 Fwinne met Israel puspus elos engankin moul mwomwo ke sripen oasr ma puspus yurolos in len lal Emos, tusruktu elos “tia kasrup nu sin God.” (Luk 12:13-21) Papa tumun papa tumalos elos mongo manna yen mesis ke lusen yea 40. Elos tia orek kofwo ke a kangla kao fat ku elos tia alsrangesr fwin me on aifori. Tusruktu, Moses el sumwos in fwak nu selos: “Jeova God lom el akinsemwomwoye kom in orekma nu kemwa lun poum. . . . Jeova God lom el muta yurum yea angngoul inge. Wangin enenu lom.” (Duteronomi 2:7) Aok, met Israel elos engankin pal nu kemwa ma elos enenu yen mesis. Ma yok sripe emeet, pa elos pulakin lungse, me karungin a me insemwomwo lun God!
17. Efu ku Jeova el kol met Israel in pal meeta nu ke Fwal Mwolela?
17 Jeova el akesmakinye met su moul in len lal Emos la el wisla papa tumun papa tumalos nu ke Fwal Mwolela a kasrelos in akwanginyela met lokwalok nu kemwa lalos. (Emos 2:9, 10) Tusruktu efu ku God el kol la met Israel in pal meeta liki an Ijipt nu in fwal mwolela? Ya meyen elos moulkin sie moul mwomwo a in mwulkunla Met Oralosla? Mo! A, el oru ma inge elos in ku in alu nu sel oana met sukosok a met su nasnas in ngun. Tusruktu met ma muta ke togusrai lun sruf sengoul lun Israel elos tia srunga ma koluk a lungse ma mwo. A, elos sang mwolena nu ke ma srulela, tia nu sin Jeova God. Sie me akmwekin na paye!
Jeova El Siyuk Ke Ma Koluk
18. Efu ku Jeova el aksukosokye kut ke oiya lun ngun?
18 God el etu a el tia insese ke oiya koluk lun met Israel puspus. El akkalemye nunak lal ke el fwak: “Nga fwa wise nu fwomwos ma koluk lomwos nu kemwa.” (Emos 3:2) Kas inge enenu in mokle kut in nunku ke molela lasr liki sruo in an Ijipt ke pal lasr inge, su lumeyuk nu ke akwuk koluk lun ma puspus ke pal inge. Jeova el tia aksukosokye kut in ngun tu kut in ku in oru nien sun lasr sifwana. A, el oru ma inge tu kut fwa ku in sang nu sel kas in kaksak su tuku ke insiesr oana sie u lun met sukosok su wi oru alu nasnas. A kais sie sesr fwa fwakak kel sifwana ke inkanek su el orekmakin ke oiyen sukosok su God el ase nu sesr.—Rom 14:12.
19. Fwal nu ke Emos 4:4, 5, mea met Israel puspus elos lungse?
19 Sie me asor, ke met Israel puspus elos pilesru kas in sensen upa lal Emos. Met palu se inge el akkalemye oiyen insielos su mas in ngun ke kas lal su simusyukla in Emos 4:4, 5: “Fwasru nu Betel, a oru ma koluk. Nu Gilgal a akyokye ma koluk, . . . tu ma inge akinsemwomwoye komwos, O komwos tulik natul Israel.” Met Israel elos tia akyokye kena mwomwo. Elos tia karungin insielos. Fwokin ma inge pa, pus selos mutamwauk in lungse ma koluk a srunga ma mwo. Met puspus inge su alu nu ke me srulela kaf elos tia auliyuk. Jeova el fwa siyuk sie me siyuk, a elos fwa mise ke ma koluk lalos!
20. Fuka sie met el ku in fwasr ke inkanek in fwal nu ke Emos 5:4?
20 Saap tia fusrasr nu sin kutena met su muta fwin an Israel in pal ingo in sruokye paye lalos nu sin Jeova. In oana sie kas in pupulyuk, arulanu upa in kofkof fwin kofkof lain esr, oana met Kristian ke pal inge, met matou a met fwusr elos etu ma inge. Tusruktu, lungse yok nu sin God a in oasr sie kena yok in akinsemwomwoyel mokle kutu met Israel in oru alu paye. Jeova el akkalemye nu selos me solsol su simusyukla in Emos 5:4: “Komwos suk yu, a komwos fwa moul.” Misenge, God el akkalemye pa pakoten nu selos su auliyuk a sokol ke inkanek in eis etauk sumwos ke Kas lal a oayepa in oru ma lungse lal. Tia ma fusrasr in oru inkanek inge, tusruktu in oru oinge kol nu ke moul ma papat.—Jon 17:3.
Kapkapek fwinne Oasr Sral in Ngun
21. Sral fuka sikyuk nu selos su tia wi oru alu paye?
21 Mea sano met nu kemwa su tia sang kasru nu ke alu paye? Sral su upa emeet—sral in ngun! “Liye len e fwa tuku,” Leum Jeova el fwak, “ke nga fwa supwela sie sral fwin fwal se inge, tia sie sral ke bred, ku sie malu ke kof, a ke long kas lun Jeova.” (Emos 8:11) Kristendom ke oiya inge el pulakin sral in ngun. Tusruktu met puspus su paye insielos elos liye kapkapek lun ngun nu sin met kulansap lun God paenang elos tuku wi u lun Jeova. Ma sikyuk nu kemwa su tia oana sie inmasrlon met ke Kristendom a met Kristian paye ku in akkalemyeyuk ke kas lun Jeova inge: “Liye! Met kulansap luk fwa mongo, a komwos fwa musrinsral. Liye! Met kulansap luk fwa nimnim, a komwos fwa malu. Liye! Met kulansap luk fwa engan, a komwos fwa akmwekinyeyuk.”—Isaia 65:13.
22. Efu ku oasr sripe lasr in engan?
22 Oana met kulansap lun God, ya kut sifwana sang kulo a aksaokye me insemwomwo in ngun nu kemwa? Ke kut lutlutkin Baibel a me rid su tuku ke Baibel a wi ke meeting nu kemwa, assembly nu kemwa a toeni lulap nu kemwa, paye kut lungse in wowoyuk ke pusra lulap in akkalemye insemwomwo lasr ke sripen oiya mwo lun insiesr. Kut engan ke etauk mwo su oasr yurosr ke Kas lun God, wekunang kas palu lal Emos su tuku sin God.
23. Mea engankinyuk sin met puspus su sang mwolena nu sin God?
23 Nu sin met nu kemwa su lungse God a lungse in sang mwolena nu sel, elos oasr ke kas palu lal Emos su fwakak ke sie peng mwo nu ke fwinsrak lasr. Fwinne kut met kasrup ku met sekasrup ku oasr kutena me keok su kut sun ke fwal koluk se inge, lela kut su lungse God kut in engankin me insemwomwo nu kemwa lun God a engankin mongo in ngun su mwo emeet. (Soakas 10:22; Mattu 24:45-47) Ke ma inge, mwolena nu kemwa, fwal nu sin God, su ase ma nu kemwa tu kut in engankin. Ke ma inge, lela kut in insemwomwo in sang kas in kaksak su tuku ke insiesr nu tok ma patpat. Pa inge kunokon su kut fwa engankin kut fwin suk Jeova, El su Ilus inse nu kemwa.
Kom E Topuk Fuka?
• Oiya puspus fuka sikyuk in len lal Emos?
• Ke pal inge, ma puspus fuka sikyuk oana sie nu ke ma sikyuk ke togusrai lun sruf sengoul lun Israel?
• Sral fuka su palyeyuk tari la oasr ke pal inge, tusruktu su tia sun ma inge?
[Pictures on page 17]
Met Israel puspus elos moulkin moul mwomwo tusruktu elos tia engankin oiya mwomwo ku kapkapek in ngun
[Picture on page 19]
Akkeye met su wi orekma in kulansap pal nu kemwa in tafwela in oru orekma mwo lalos