“Komwos Tia Sang Ma Koluk ke Ma Koluk nu sin Met Nukewa”
“Komwos tia sang ma koluk ke ma koluk nu sin met nukewa. Nunku ke ma mwo ye mutun met nu kemwa.”—ROM 12:17, New World Translation.
1. Kain in oiya ku ella fuka el akkalemyeyuk pal nukewa?
FWIN sie tulik el senukunla sie tulik wiyel, ke pal puspus tulik se wiyel inge fwa suk pa in senukunla tulik se wiyel inge su senukunulla. Sie me asor yok pa inge, meyen kain in oiya inge su lungse in orek foloksak ke ma koluk nu ke ma koluk, el tia orek inmasrlon tulik srisrik mukena. Oasr met matu puspus su akkalemye pa kain in oiya inge. Fwin oasr met akkolukyelos, elos lungse pa in orek foloksak. Paye la, met matu elos tia oru inkanek oinge in senukunla met, tusruktu met puspus elos oru ma koluk nu sin met su akkolukyelos ke inkanek puspus. Saap elos orek lesrik in akkolukye pa met su akkolukyelos ku in suk inkanek pus in kosrala in tia eis me insemwomwo ku kutangla ke oiya puspus su el oru. Ke kutena inkanek su orekmakinyuk, lungse lalos oana sie—su pa in sang foloksak.
2. (a) Efu ku met Kristian paye enenu in lain inkanek in foloksak? (b) Kusensiyuk puspus fuka a sapta fuka in Baibel kut fwa akuteye?
2 Fwinne oasr kena ku lungse yok lun met in oru ma oana sie, tusruktu met Kristian paye elos tia suk in oru kain in oiya inge. A, elos kafweang in akos ma sapkinyuk ke kas in kasru lun met sap Poul: “Komwos tia sang ma koluk ke ma koluk nu sin sie met.” (Rom 12:17) Mea fwa akkeye kut in moulkin moul fwal nu ke akwuk fulat a mwo inge? Nu sin su kut fwa tia sang ma koluk ke ma koluk? Kain in me insemwomwo fuka kut ku in eis kut fwin tia foloksak? In sang me top nu ke kusensiyuk nukewa inge, lela kut in lutlutkin context ke ma simusla lal Poul a liye la fuka Rom sapta 12 el akkalemye ke orekma in fwasr liki na in suk foloksak su pa inge inkanek sumwos, a kulang, a pusisel in orek. Kut fwa akuteye kais sie inkanek inge.
“Ke Ma Inge Nga Kaifwe Komwos”
3, 4. (a) Mutamwauk ke Rom sapta 12, mea Poul el akuteye, a mea ma yok sripe su el orekmakin ke kas inge “ke ma inge”? (b) Mea pakoten lun God el ku in oru nu sin met Kristian nukewa in an Rom?
3 Mutamwauk ke sapta 12, Poul el akuteye ke me lutlut akosr su sang me kasru yok nu ke moul lun sie met Kristian. El akuteye ku akkalemye ke oiyen fototo lasr nu sin Jeova, nu sin met lili nukewa, nu sin met selalalfongi, a nu sin met kol puspus lun gufernment. Poul el akkalemye la oasr sripe yok in lain oiya koluk nukewa wekunanng kutena kain in inkanek in suk foloksak, ke pal se el fwak: “Ke ma inge Nga kaifwe nu sumwos met lili, ke kulang lun God.” (Rom 12:1) Loang akmwoye nu ke kas inge “ke ma inge,” su kalmekin nu ke “in fwal nu ke ma sikyak.” Ke kas saye Poul el akkalemye la, ‘In fwal nu ke ma su Nga tufwana akuteye nu sumwos, Nga kaifwe komwos in oru ma su Nga fwa fwak nu sumwos toko.’ Mea Poul el akuteye nu sin met Kristian nukewa in an Rom?
4 Mutamwauk ke sapta 1 nu ke 11 ke leta lal, Poul el akuteye ke pal mwomwo su oasr yurin met Ju a met Pegan nukewa in ekla met kol su fwa welul Kraist ke Togusrai lun God, su pa inge sie me fwinsrak met Israel elos tia eis. (Rom 11:13-36) Kain in kunokon ku pal mwomwo inge ku in oasr mukena ke “kulang lun God.” Oiya fuka met Kristian elos akkalemye nu ke kulang yok lun God inge? Insiyelos enenu in nenela ke kena yok in sang kulo a ke sripe inge elos fwa mokleyuk in oru ma Poul el fwak toko: “In sang monumwos me kise moul, mutal, me akinsemwomwoye God, pa inge orekma nu sin God in orekmakinyen ku lun nunak lasr sifwana in sang me top.” (Rom 12:1) Ke ma inge, fuka met Kristian nukewa in pal ingo elos ku in sang manolos sifwana oana “me kise” nu sin God?
5. (a) Fuka sie met el ku in kisekunal sifwana oana “me kise” nu sin God? (b) Akwuk mwo fuka enenu in orekmakinyuk yurin met Kristian nukewa in sang kasru ellalos?
5 Poul el tafwela in akuteye: “A komwos in tia oana luman met fwal se inge; a komwos in ekla ke aksasu lun nunak lomwos, tu komwos in srike mea lungse lun God, su mwo a me akinsemwomwo a sumwoslanu.” (Rom 12:2) Elos enenu in akfwalye nunak lalos in fwal nu ke nunak lun Kraist, a elos tia enenu in lela ngun lun fwalu in kufusla nunak lalos. (1 Korint 2:16; Filippai 2:5) Akwuk mwomwo inge enenu in orekmakinyuk yurin met Kristian paye nukewa in sang kasru ellalos a wi kut yang ke pal inge.
6. In fwal nu ke me akuteye lal Poul su oasr in Rom 12:1, 2, mea akkeye kut in tia foloksak?
6 Fuka me akuteye lal Poul in Rom 12:1, 2 kasre kut? In oana met Kristian akmusrala nukewa in an Rom, kut arulanu lungse in sang kulo yok ke sripen pakoten su God el ase nu sesr a akkalemyeyuk ke pal inge a ke kain in inkanek puspus su el tafwela in oru nu ke moul lasr len nukewa. Ke ma inge, insiyesr tingtingi ke lungse yok in sang kulo wi kaksak su mokle kut in kulansap nu sin God ke ku lasr kewa, ma saok lasr, a oiya mwomwo lasr. Lungse paye lasr inge su tuku ke insiyesr el akkeye kut pa in oru ke ku lasr kewa in karungin nunak lasr, in tia oana nunak lun fwalu, a in oana Kraist. A in oasr yurosr nunak lun Kraist ku in kasre kut ke oiya su kut akkalemye nu sin met nukewa—in oana sie nu sin met lulalfongi a nu sin met su selulalfongi. (Galetia 5:25) Ke sie me pupulyuk, kut fwin nunku oana Kraist, kut fwa eis ku in lain kena koluk su lungse in orek foloksak.—1 Piter 2:21-23.
“Lela Lungse Lom in Tia Kutasrik”
7. Kain in lungse fuka akuteyuki in Rom sapta 12?
7 Kut karungin kut sifwana in tia folokin ma koluk nu ke ma koluk su tia ke sripen pa inge inkanek sumwos in orek mukena a meyen pa inge inkanek su akkalemye kulang paye. Loang akmwoye ke inkanek Poul el akuteye tok ke niyen sun lun lungse. Ke leta lal Poul nu sin met Rom, el orekmakin kas inge “lungse” (a·gaʹpe in kas Grik) ke pal puspus su el sramsramkin lungse lun God a lun Kraist. (Rom 5:5, 8; 8:35, 39) Tusruktu in sapta 12, Poul el orekmakin a·gaʹpe ke inkanek saye—ke el sramsramkin ke lungse su akkalemyeyuk nu sin met puspus. Tokin el akkalemye la me sang puspus lun ngun el tia oana sie a oasr yurin kutu met lulalfongi, Poul el akkalemye pa ke oiya se su met Kristian nukewa enenu in akkeyeyuk a orekmakin. El fwak: “Lela lungse [lomwos] in tia kutasrik.” (Rom 12:4-9) Orekma in akkalemye lungse nu sin met puspus el sie me akul yok sripe nu sin met Kristian paye nukewa. (Mark 12:28-31) Poul el kaifwe kut in akpayeye la lungse su kut akkalemye in oana met Kristian el paye a tia kutasrik.
8. Fuka kut ku in akkalemye lungse tia kutasrik?
8 Sayen ma inge, Poul el simusla ke inkanek mwo in akkalemye lungse su tia kutasrik, ke el akkalemye: “Komwos in kwase ma koluk, a fulfuli nu ke ma mwo.” (Rom 12:9) “Kwase” a “fulfuli” kas luo inge kas na fukoko. “Kwase” el ku in lungasyukla oana “in srunga na paye.” Kut enenu in srunga tia ke fwako lun ma koluk mukena a in srunga pa ma koluk. (Sam 97:10) Kas se inge “fulfuli” pa kas su tuku ke sie kas Grik su kalmekin “in sremla.” Sie met Kristian su oasr lungse paye el sremla na paye, ku fulfuli, nu ke oiya mwomwo nukewa su ma inge fwa oasr yurol pal nukewa, tia ku in wanginla.
9. Kas in kai fuka Poul el akkalemye ke pal puspus?
9 Sie oiya nu ke akkalemyeyen lungse el akkalemyeyuk sel Poul ke pal puspus. El fwak: “Akinsemwomwoyelos su kolyai komwos; pre a tia selngawi.” “Komwos tia sang ma koluk ke ma koluk nu sin sie met.” “Met kulu, komwos in tia sifwana foloksak.” “Ma koluk in tia kutangkomla, a kom in kutangla ma koluk ke ma mwo.” (Rom 12:14, 17-19, 21) Kas lal Poul inge el akkalemye kalem ke oiya mwomwo su kut enenu in akkalemye nu sin met selulalfongi nukewa, fwinne nu sin met nukewa su lain kut.
“Akinsemwomwoyelos Su Kalyai Komwos”
10. Ke inkanek fuka kut ku in akinsemwomwoye met puspus su kalyai kut?
10 Fuka kut akpayeye kas in kai lal Poul inge: “Akinsemwomwoyelos su kalyai komwos”? (Rom 12:14) Jisus el fwak nu sin met tuma lutlut lal: “Lungse met lokwalok lomwos, a pre kalos su kolyai komwos.” (Mattu 5:44; Luk 6:27, 28) Ke ma inge, sie inkanek su kut ku in akinsemwomwoye met su oru me kalyai pa ke kut pre kelos, siyuk sin God fwin oasr kutena met su lain kut ke sripen nunikin lalos, Jeova elan ikasla mutalos in eis etauk ke ma paye. (2 Korint 4:4) Paye la, in siyuk sin God in akinsemwomwoye sie met su kalyai kut el tia orek pal nukewa. Tusruktu, ke inkanek su kut etawi nunak lun Kraist, ku in kasre kut ke inkanek yok in akkalemye lungse nu sin met lokwalok lasr. (Luk 23:34) Mea fwako mwo su ku in sikyak ke orekma in akkalemye lungse oinge?
11. (a) Mea kut ku in lotela ke me srikasrak lal Stefen? (b) In oana ke ma sikyak nu ke moul lal Poul, kain in ekla fuka ku in sikyak nu sin kutu met kalyai?
11 Stefen el sie su pre ke met puspus su kalyai el, a oasr fwako mwomwo ke pre lal. Tia pat tokin yea 33 C.E., met puspus su lain congregation lun met Kristian elos sruokilye Stefen, elos sisella liki an Jerusalem, a tunglal. Meet liki el mise, el wowoyuk ke pusra lulap: “Leum [“Jeova,” NW] tia filiye ma koluk se inge tu in metalos.” (Orekma 7:58–8:1) Sie sin met su Stefen el pre ke in len se inge pa Soul, su met lo ka a el akkeyela orekma in akmas nu sel Stefen. Tok kutu, Jisus su akmoulyeyukyak tari el sikyak nu sel Soul. Met se inge su oru me kalyai meet el ekla sie met tuma lutlut lun Kraist a el eteyuk tok oana met sap Poul, su simusla leta inge nu sin met puspus in an Rom. (Orekma 26:12-18) In fwal nu ke pre lal Stefen, kalem la Jeova el sang nunak munas nu sel Poul ke ma koluk su el oru oana sie met kalyai. (1 Timote 1:12-16) Tia sie me lut ke Poul el kaifwe met Kristian nukewa: “Akinsemwomwoye elos su kalyai komwos”! El etu fwal nu ke ma sikyak nu sel la kutu sin met su oru me kalyai elos ku in ekla met kulansap lun God. Ke len lasr misenge, kutu met kalyai elos ku in ekla met lulalfongi meyen elos liye ke oiya mwo su lungse el orala in oasr misla yurin met kulansap puspus lun Jeova.
“Komwos Misla Yurin Met Nukewa”
12. Fuka kas in kai lal Poul su oasr in Rom 12:17 el kupasr nu ke kas lal in fus 9?
12 Kas in kai lal Poul toku ke oiya se su fwal in akkalemyeyuk nu sin met lulalfongi a nu sin met selulalfongi puspus pa: “Komwos tia sang ma koluk ke ma koluk nu sin sie met.” Kas inge akkalemyeyuk sel tokin el fwak tari kas inge: “Komwos in kwase ma koluk.” Aok, fuka sie met el ku in fwak mu el kwase ma koluk, fwin el orekmakin ma koluk in sang oru inkanek in foloksak nu sin met puspus? In oru ma inge el lain na paye oiyen inkanek in akkalemye lungse “tia kutasrik.” Tokin ma inge Poul el fwak: “Nunku ke [“sang,” NW] ma mwo ye mutun met nu kemwa.” (Rom 12:9, 17) Fuka kut ku in orekmakin kas inge?
13. Ke inkanek fuka kut akkalemye oiya mwo lasr sifwana “ye mutun met nukewa”?
13 Meet liki pal se, ke leta lal nu sin met Korint puspus, Poul el simusla ke me kalyai su met sap puspus elos sun. El fwak: “Tu kut me intoe nu fwalu, oak, nu sin lipufon, a nu sin met. . . . Ke elos aksruksruke kut, kut akinsemwomwoyeyuk; ke elos kolyai kut, kut muteng; ke elos lesriki kut, kut kaifweang na.” (1 Korint 4:9-13) Ke inkanek oinge, met Kristian paye nukewa elos tuniyuk a liyeyuk sin met puspus lun fwal se inge. Fwin met puspus su raunekutla elos liye ma mwo puspus su kut oru fwinne metu elos akkalemye oiya koluk nu sesr, ma inge ku in kasrelos in akkalemye oiya mwomwo lalos nu ke peng mwo lasr oana met Kristian.—1 Piter 2:12.
14. Nu ke luma fuka kut ku in oru nu ke inkanek in orek misla?
14 Tusruktu, nu ke luma fuka kut ku in oru in akkeye inkanek in orek misla? Kut enenu in kafweang in oru ma inge fwal nu ke ku nukewa su eneneyuk. Poul el fwak nu sin met lili Kristian wiyel nukewa: “Komwos fwin ku, oana on yurumwos, komwos misla yurin met nu kemwa.” (Rom 12:18) Kas inge “fwin ku” a “oana on yuromwos” el akkalemye la in orek misla nu sin met puspus saap el tia ku in orek pal nukewa. Ke sie me pupulyuk, kut tia enenu in seakos sie masap lun God in paenang in oasr misla nu sin metu. (Mattu 10:34-36; Hibru 12:14) Ne oinge, kut suk in oru ma nukewa in orala misla ke ku lasr kewa—ke inkanek su kut fwa tia kunausla akwuk mwo a sumwosmwos—nu ke inkanek in orek misla “yurin met nukewa.”
“Nik Komwos Foloksak”
15. Sripe fuka oasr in Rom 12:19 su akkalemyeyuk nu sesr kut in tia foloksak?
15 Poul el akkalemye pa sie sripe na mwomwo la efu ku kut tia enenu in foloksak; a pa inge inkanek mwo emeet in orek. El fwak: “Met kulu, komwos in tia sifwana foloksak, a sang an sin mulat lun God; tu simla tari: ‘Ma luk in foloksak; Nga fwa moli, Jeova el el fwak.’” (Rom 12:19, NW) Sie met Kristian su srike in foloksak el insefulat a fulang. El suk in oru nu sel sifwana sie orekma su ma lun God. (Mattu 7:1) Sayen ma inge, fwin el sifwana orek foloksak nu ke ma koluk, el akkalemye la wangin lulalfongi lal nu ke mwulela lun God inge: “Nga fwa moli.” A, met Kristian paye elos lulalfongi la Jeova el fwa “oru nununku sumwos in orek nu sin met sulosolla lal.” (Luk 18:7, 8, NW; 2 Tessalonika 1:6-8) Elos inse pusisel in lela ku filiye nu in poun God in oru foloksak ke ma koluk.—Jeremaia 30:23, 24; Rom 1:18.
16, 17. (a) Mea kalmen “elosak mulut in e” fwin sifwen sie met? (b) Ya kom liye tari nu sum sifwana la fuka oiya kulang el akfusrasrye insien sie met selulalfongi? Fwin aok, sang sie me pupulyuk.
16 Orekma in foloksak nu sin sie met lokwalok el ku in purakak insiyel, tusruktu orekma su akkalemye kulang nu sel ku in akfusrasrye insiel. Efu? Loang akmwoye nu ke kas lal Poul nu sin met Kristian in an Rom. El fwak: “Ke ma inge, met lokwalok lom el fwin musrinsral, kom kitel; el fwin malu, kom kitel kof; tu ke kom oru ou inge kom fwa elosak mulut in e fwin sifwel.” (Rom 12:20; Soakas 25:21, 22) Mea kalmen ma inge?
17 In “elosak mulut in e fwin sifwel” el sie kas in pupulyuk su tuku ke inkanek lun met in oru mwusra in kofwelik in pal se Baibel el orekla. Ma se inge pangpang ore su filiyuki fwin an in ta e, a mulut pukanten filiyuki ye mwusra keke inge su oasr pa mulut pukanten fuliyuki fwin ore inge. Mulut in e su ilusyukyak fwe el akyokyelik fol in e inge in orala mwusra keke inge in mulesrelik a in sriyukla liki kutkut puspus su oasr ke ore inge. Ke inkanek oapana inge, in oru orekma mwo a kulang nu sin sie met su lain, kut ku in akfusrasrye ku oru in “mulesrelik” oiya upa lun sie met a oru elan akkalemye oiya mwomwo puspus. (2 Togusra 6:14-23) Aok, oasr met puspus su wi ke congregation lun met Kristian elos lungse wi alu paye ke sripen elos liye orekma mwo a oiyen kulang su met kulansap puspus lun Jeova elos oru nu selos.
Efu Kut Tia Sang Ma Koluk nu ke Ma Koluk
18. Efu ku inkanek sumwos, kulang, a inse pusisel kut fwin tia foloksak?
18 Ke me akuteye fototo inge ke Rom sapta 12, kut liye tari sripe puspus su yok sripe nu ka la efu ku kut tia “sang ma koluk nu ke ma koluk nu sin sie met.” Ma se meet, orekma in tia sang ma koluk nu ke ma koluk pa inkanek mwo a sumwos in orek. Fwin nunkeyuk ke pakoten lun God su akkalemyeyuk nu sesr, arlanu mwo a sumwos in kisekin kut sifwana nu sin God a akos masap nukewa lal—wekunang masap lal in lungse met lokwalok lasr. Ma se akluo, in tia sang ma koluk nu ke ma koluk pa inkanek mwo a kulang in orek. Orekma lasr su tia sang ma koluk nu ke ma koluk a in akkeye misla, kut fwinsrakkin la ma inge ku in sang kasru met puspus wekunang met su lain upa in ekla met alu nu sin Jeova. Ma se aktolu, orekma in tia moli ma koluk nu ke ma koluk pa inkanek pusisel emeet in orek. In orek foloksak pa inge sie orekma su akkalemye insefulat a fulang, meyen Jeova el fwak: “Ma luk in foloksak.” Kas lun God el oayepa sang kas in sensen: “Ke fulang tuku? Na mekin tuku; a lalmetmet on yurin met fwokpap.” (Soakas 11:2) Orekma lasr in filiye nu in poun God orekma lun foloksak el akkalemye la kut inse pusisel a fwokpap.
19. Mea fwa akuteyuki ke me lutlut toko?
19 Poul el akfototoye me akuteye lal ke oiya mwo su kut enenu in akkalemye nu sin met puspus. El kaifwe met Kristian nukewa: “Ma koluk in tia kutangkomla, a kom in kutangla ma koluk ke ma mwo.” (Rom 12:21) Kain in ma koluk puspus fuka kut pulakin ke pal inge? Fuka kut ku in kutangla ma inge? Me top nu ke kusensiyuk puspus inge fwa akuteyuki ke me lutlut toko.
Ya Kom Ku in Akuteye?
• Ke Rom sapta 12, kas in kasru fuka akkalemyeyuk ka in pal puspus?
• Mea fwa akkeye kut in tia foloksak?
• Me insemwomwo puspus fuka kut a met puspus saye fwa kosrani kut fwin tia “sang ma koluk nu ke ma koluk”?
[Box on page 3]
Rom sapta 12 el akkalemye fototo lun sie met Kristian nu sin
• Jeova
• met lili nukewa
• met selulalfongi nukewa
[Picture on page 5]
Leta lal Poul nu sin met Rom el akkalemye kas in kasru mwomwo nu sin met Kristian nukewa
[Picture on page 7]
Mea kut ku in lotela ke me srikasrak lun met tuma lutlut Stefen?