Kas lun Jeova el Moul
Kas Fulat su Tuku ke Buk lun Eoksra
MET palu Jeremaia el liye me akpayeyen kas in nununku su el kaskaskin ke lusen yea 40. Mea pulakin lun met palu se inge ke pal se el liye ke mutal sifwana kunanela lun siti se su el lungse? “Jeremaia el muta tung a eoksra ke me eoksra lal ke Jerusalem,” buk se inge Greek Septuagint el akkalemye ke kas in mutamwauk lal ke buk lun Eoksra. Simusyukla in yea 607 B.C.E. ke pal se me akesmakin nu ke orekma in sruo ke lusen malem 18 a ke orekma in esokak nu ke an Jerusalem srakna oasr kalmeya nu ke nunak lun met palu se inge, buk lun Eoksra el akkalemye na paye asor yok lal Jeremaia. (Jeremaia 52:3-5, 12-14) Wangin kas ku on in eoksra su akkalemyeyuk ke kas su purakak pulakin a nunak in pakoten a asor yok su orek nu ke siti saye ke me sramsram lun fwalu.
Oasr lyrical poems ku on limekosr ke buk lun Eoksra. On akosr el kas in eoksra, ma se aklimekosr el sie me siyuk, ku pre. On akosr inge takunyukla ke akwuk su pangpang acrostics, su ke kais sie fus el mutamwauk ke leta se su tia oana sie nu ke leta-22 ke alphabet lun kas Hibru. Fwinne oasr fus 22 ke on aklimekosr su fwal nu ke pisen leta ke alphabet lun kas Hibru, ma inge el tia takunyukla nu ke inkanek su fwal nu ke akwuk lun alphabet.—Eoksra 5:1.
‘MUTUK WANGINLA KE SRONINMET’
“O fuka siti se inge on sikeyukla, su sesesla ke metu meet! El ekla oana sie katinmas, su yok in masrlon mutanfwalu meet! El su sie mutan fwisrak in masrlon fwalu ekla met sang takma nu sin kutena!” Pa inge mutamweyen eoksra lun met palu Jeremaia ke an Jerusalem. Ke el akkalemye sripe yok nu ke ongoiye se inge, met palu se inge el fwak: “Tu Jeova el akkeokyel ke pusien ma koluk lal.”—Eoksra 1:1, 5.
An se inge su pupulyukkinyuk oana sie mutan katinmas lun mokul tuma a tulik puspus, Jerusalem el siyuk: “Liye a suiye ya oasr kutena asor oana asor luk?” Ke met lokwalok lal el pre nu sin God: “Lela ma koluk lalos nu kemwa in tuku ye mutom, a oru nu selos, oana kom oru nu sik ke ma koluk luk nu kemwa. Tu mongi luk pus, a insiuk mulalla.”—Eoksra 1:12, 22.
Ke el arlanu asor, Jeremaia el fwak: “El otela koen Israel in mulat fwol lal. El lukosmu lepaul leyut liki ye mutun met lokwalok; a el esukak Jekob oana sie e furur, su kangla raunela.” In akkalemye asor yok lal, met palu se inge el fwak: “Mutuk wanginla ke sroninmet. Insiuk toasr. Esuk okwokla nu fwin fwalu.” Fwinne met puspus su fwasr alukela an se inge elos lut, a fwak: “Ya pa inge siti se su metu pangon, ‘Sumwosna in oasku me akengun lun fwalu na fon’?”—Eoksra 2:3, 11, 15.
Kusensiyuk Puspus Ke Ma Simusla Eis Top Ka:
1:15—Fuka Jeova el “longye an natul Juda su virgin oana in sie niyen fut wain”? In kunausla siti sa, su pupulyukkinyuk nu ke sie virgin, met Babulon elos aksurorye sran met puspus su ma inge ku in srikeyuk nu ke orekma in fuliya grepu nu ke niyen fut wain. Jeova el palye ma inge a lela ma inge in sikyak, ke sripe se inge ku in fwak mu el ‘longye niyen fut wain.’
2:1—Fuka ‘oasku lun Israel sisye in kosrao me nu fwalu’? Ke sripen “kosrao el fulat liki fwalu,” paenang orekma in sisye ma fulat puspus ke kutu pal ku in lumeyukla nu ke oiya lalos su “sisye in kosrao me nu fwalu.” “Oasku lun Israel”—mwolanu a ku su el engankin ke pal se me insemwomwo lun Jeova oasr ka—el sisyukla nu ten ke kunanula lun an Jerusalem a sikeyukla lun an Juda.—Isaia 55:9.
2:1, 6—Mea se inge “loangon niyen” Jeova a “loom srisrik” sel? Met sim lun sam el on kin kas inge: “Kut fwa utyuk nu in loom sel; kut fwa alu ke sisken ma loangon niel.” (Sam 132:7) Ke ma inge “loangon niye” ke Eoksra 2:1 el sramsramkin loom in alu lun Jeova, ku temple lal. Met Babulon elos ‘esukak loom sin Jeova’ oana loom srisrik su orek ke fasu, in sie imae.—Jeremaia 52:12, 13.
2:17—“Kas” fuka Jeova el akpayeye ke Jerusalem? Saap kas inge el fwal nu ke Livitikus 26:17, su akkalemye: “A Nga fwa filiye mutuk in lain komwos, a komwos fwa laslasla ye mutun met lokwalok lomwos; elos su srunge komwos fwa leum fwomwos; a komwos fwa kaengla ke wangin met ukwe komwos.”
Me Lutlut Nu Sesr:
1:1-9. Jerusalem el tung upa ke fong, a sronin mutal suror nu ke likintupal. Mutanoa lal musalla, a met tol nukewa lal elos sasao. Mutan virgin lal elos pulakin asor upa, el sifwana el asor yok. Efu? Meyen Jerusalem el orala ma koluk upalanu. Ma fokfok lal oasr ke skirt lal. Fwako lun ma koluk el tia me insemwomwo; ma inge pa tung, sao, asor yok, a inse toasr yok.
1:18. In sang kai nu sin met orekma koluk, Jeova el akkalemye nununku sumwos a sumwosmwos lal pal nukewa.
2:20. Met Israel elos sensenkinyuk la fwin elos tia porongo pusren Jeova, elos fwa sun ma upa ku me selngawi puspus, a in wekunang nu ka pa elos fwa kang ‘ikwen mwen natulos a an nutulos sifwana.’ (Duteronomi 28:15, 45, 53) Tia mwo in sulela inkanek in seakos nu sin God!
“NIKMET OKANLA SREM IN KASRE YU”
In Eoksra sapta 3, mutanfwal lun Israel elos sramsramkinyuk oana “met ku se, [New World Translation].” Fwinne el pulakin ma upa, mokul se inge el onkin kas inge: “Jeova el mwo nu selos su sanol, nu sin ngun su sokol.” Ke el pre nu sin God paye, el siyuk: “Kom long pusrek. Nikmet wukunla srem liki momong luk, liki pang luk.” El siyuk sin Jeova in loang akmwoye nu ke kas a orekma in akkoluk lun met lokwalok, el fwak: “Kom fwa sang nu selos me mol, O Jeova, fwal nu ke orekma lun paulos.”—Eoksra 3:1, 25, 56, 64.
Jeremaia el akkalemye yok pulakin lal ke fwako koluk su tuku ke orekma in sruo ke lusen malem 18 in an Jerusalem a el tung: “Tu ma koluk lun an nutin met srak yok liki ma koluk lun Sodom, su ekulla oana in sie minit, a wangin po filiyuki nu fwe.” Jeremaia el tafwela: “Elos su anwuki ke kutlas mwo liki elos su anwuki ke musrinsral; tu elos inge srila, fwakisyuki tari, ke enenu fwokin imae.”—Eoksra 4:6, 9.
Poem ku on aklimekosr el akkalemye ke met puspus su muta fwin an Jerusalem oana elos kaskaskin kas inge. Elos fwak: “Esam, O Jeova, ma tuku nu fwes. Liye, a suiye angonkas lasr.” Ke elos akkalemye me keok puspus lalos, elos pre a siyuk: “Kom O Jeova, muta ma patpat. Tron lom liki fwil nu ke fwil. Kom in furok kut nu sum, O Jeova, a kut fwa forla. Aksasuye len lasr oana pal omeeta.”—Eoksra 5:1, 19, 21.
Kusensiyuk Puspus Ke Ma Simusla Eis Top Ka:
3:16—Mea kalmen kas inge: “El kunausla pa mwusik ke fukar”? Oasr sie buk su akkalemye me akuteye inge: “Met Ju, ke elos som fwufwasryesr nu ke an su elos fwa muta we oana met sruo, elos kaifweyuk in mananla bread nelos ke luf su pukpukyak ke foku, ke ma inge bread nelos kureyukyak ke pok a fukar srisrik.” In kang kain in bread inge fwa ku in kunausla wus lun sie met.
4:3, 10—Efu ku Jeremaia el srike “an nutin met [lal]” nu ke “mwon ostrij yen mesis”? Ostrij el “oru upa yurin mwon srisrik natul, oana tia ma natul,” Job 39:16 el akkalemye. Ke sie me pupulyuk, tokin atro nukewa lal ekla nu ke won srisrik, mwon mutan el ku in som liki ang lal wi kutupa mwon mutan a ostrij mokul pa muta karungin mwon srisrik natultal. A mea sikyak fwin elos sun me sensen? Ostrij mokul a mutan kemwana elos som liki ang lalos, som liki won srisrik natulos. Ke pal se met meun lun an Babulon elos raunela an Jerusalem, oasr sral fwin an sa su arlanu upa paenang oasr nine puspus su in pal sa elos tila kulang a pakoten a elos ekla koluk a sulallel nu sin tulik natulos sifwana, oana mwon ostrij puspus yen mesis. Ma sikyak inge tia oana sie nu ke orekma in karungin lun kosro srisrik su karunginyuk sin kosro inge su pangpang jackal.
5:7—Ya Jeova el sang nununku nu sin metu ke sripen ma koluk lun papa a nine matu puspus kiyelos? Mo, Jeova el tia sang kai nu sin metu ke sripen ma koluk lun papa a nine matu puspus kiyelos. “Na oinge kais sie sesr fwa fwakak kel sifwana nu sin God,” Baibel el akkalemye. (Rom 14:12) Tusruktu, fwako koluk puspus su tuku ka ku in on na a pulakinyuk sin fwil lun met puspus tokolos. Ke sie me pupulyuk, orekma lun met Israel in forla nu ke alu lun ma srolela oru ma upa fwinne nu sin met Israel oaru puspus ke pal tok elos fwasr ke inkanek lun sumwosmwos.—Exodus 20:5.
Me Lutlut Nu Sesr:
3:8, 43, 44. Ke pal se su oasr ongoiye sikyak nu in an Jerusalem, Jeova el srunga in long tung a me siyuk lun met puspus su muta ke siti se inge. Efu? Meyen ke oiyen metu elos akkalemye la elos seakos, a elos srunga in auliyuk. Kut fwin lungse Jeova elan topuk pre lasr, kut enenu in aksol.—Soakas 28:9.
3:20. Jeova, “El su Fulatlanu fwin fwalu nafon,” el arlanu akfulatyeyuk elan akpusiselyel in “liye ma in kosrao a fwin fwalu.” (Sam 83:18; 113:6) Ne oinge, Jeremaia el etu na paye ke inse pakoten lun God Fulatlanu in akpusiselyel nu sin metu, kalme pa, in akpusiselyel in fwal nu ke oiyen moul lalos in akkeyelos. Kut arlanu engan meyen God paye el tia kulanu a lalmetmetlanu mukena a el pusisel pa!
3:21-26, 28-33. Kut ku in muteng fuka fwin me keok el arlana upa? Jeremaia el akkalemye nu sesr. Lela kut in tia mwulkunla la Jeova el akkalemye pal nukewa oiya mwomwo lal nukewa ke lung-kulang a yoklanu lun pakoten lal. Kut enenu pa in esam la meyen kut moul pasis oasr sripe mwomwo lasr in tia fuleak fwinsrak lasr a kut enenu in mongfusesr a misla in sano, a in wangin pusren torkaskas, nu sin Jeova ke me molela. Sayen ma inge, kut enenu in “filiye oalusr in kutkutu,” kalme pa, in pusisel in muteng ke ma upa, a akilen la ma Jeova el lela in sikyak el fulela ma inge ke sripa mwomwo.
3:27. In sun me srike puspus nu ke lulalfongi ke pal in fwusr ku in lumeyuk nu ke ma upa puspus a kas in akkoluk. Tusruktu mwo nu ‘sin sie met ku in utuk enu in pal el fwusr.’ Efu? Meyen in lotela in us soko enu lun me keok ke pal in fwusr sang kasru sie met in akola in muteng ke ma upa puspus ke pal su el matula.
3:39-42. Orekma in ‘torkaskas’ pal nukewa el sikyak fwin kut pulakin me keok ke sripen ma koluk lasr el tia mwo. “Lela kut in tuni a srike inkanek lasr, a sifwil forla nu sin Jeova.” Kut lalmetmet kut fwin auliyuk a aksumwosye inkanek koluk lasr.
Akkalemye La Kom Lulalfongi Na Paye Jeova
Buk se inge ke Baibel su pangpang Eoksra el akkalemye ke oiya fuka Jeova el nunku ke an Jerusalem a ke an Juda tokin met Babulon elos esukak siti sa a kunausla an se inge. Kas nukewa su akkalemyeyuk ka la metu elos akilen ma koluk lalos su simusyukla ke buk inge, su arlanu kalem la, ke nunak lun Jeova, sripe su paenang ongoiye nukewa sikyak pa ke sripen ma koluk lun metu. On puspus su simusyukla ke buk inge oasr kas su akkalemye ke fwinsrak nu sin Jeova a lungse lun metu in forla nu ke inkanek sumwosmwos. Fwinne tia oana nunak lun met puspus in len lal Jeremaia, kas inge el akkalemyeyuk ke nunak lal Jeremaia a lun met lula nukewa su auliyuk.
Orekma lun God in sang nununku nu ke ma sikyak nu sin met puspus in an Jerusalem el oana ke ma akkalemyeyuk in buk lun Eoksra su luti kut ke me lutlut yok sripa luo. Ma se meet, kunanela lun an Jerusalem a sukela lun an Juda akkeye kut in akos Jeova a ma sikyak inge el oana me sensen yok in tia pulesreyuk ma lungse lun God. (1 Korint 10:11) Me lutlut se akluo pa ke me srikasrak lal Jeremaia. (Rom 15:4) Fwinne ke ma sikyak su wangin fwinsrak nu ka, met palu se inge el arlanu asor a el ngetak nu sin Jeova in siyuk ke me molela. Arlanu yok sripe kut in filiye lulalfongi yok lasr nu sin Jeova a ke Kas lal a akkalemye la kut lulalfongel na paye!—Hibru 4:12.
[Picture on page 9]
Met palu Jeremaia el liye akpayeyen kas in nununku su el akkalemye
[Picture on page 10]
Lulalfongi lun Met Lo puspus inge fwin an Korea srufweyukla ke sripen elos tu na ku oana met Kristian a elos tia wi in sang kasru nu sin kutena u su lain sie sin sie