Kas lun Jeova el Moul
Kas Fulat Su Tuku Ke Buk lun Ekklisiastis
“MET su isusla sin mutan, len pu lal, a tingtinginu ke asor,” met se inge in pal meeta su pangpang Job el fwak. (Job 14:1) Arulanu yok sripe fwin kut tia orekmakin moul lasr ke nunak a orekma nukemwa su wangin sripe! Kut orekmakin pal lasr, ku lasr, a ma saok lasr nu ke orekma fuka? Orekma ku kafweang fuka kut enenu in fwasr liki ku tia oru? Kas lalmetmet su simusyukla ke buk lun Baibel su pangpang Ekklisiastis el sang kas in kasru yok. Kas ke buk inge el akkalemye oana “el ku in akilen nunak a lungse lun inse” a ku in kasre kut in moulkin sie moul mwo su oasr sripe.—Hibru 4:12.
Simusyukla sin sie met su eteyuk ke lalmetmet lal, su pangpang Togusra Solomon in pal meeta in an Israel, oasr ke buk inge Ekklisiastis kas in kai mwomwo ke ma yok sripe na paye nu ke moul a ke ma su wangin sripe. Ke sripen Solomon el sramsramkin kutu orekma in musa su el orala, ke ma inge el simusla Ekklisiastis tokin orekma in musa inge aksafyeyukla a meet liki el som liki alu paye. (Niemaia 13:26) Ma inge akkalemye la buk inge simusyukla meet liki yea 1000 B.C.E., apkurun nu ke saflaiyen kolyuk lal Solomon ke lusen yea 40.
MA FUKA TIA MA LUSRONGTEN?
“Ma nukemwa ma lusrongten!” met luti el fwak, a el siyuk: “Ma laesla su yurin sie met ke orekma lal nu kemwa su el orekma ka ye fwatu?” (Ekklisiastis 1:2, 3) Kas inge “ma lusrongten” a “ye fwatu” sikyak pal puspus ke buk lun Ekklisiastis. Kas Hibru su lungasyukla oana “ma lusrongten” el kalmekin nu ke “momong” ku “vapor” ku usren kof fol a ma inge kalmekinyuk oana sie ma tia liyeyuk ku wangin sripe, tia oasr pal nukemwa, ku saokiyen ma inge tia on pal nukemwa. Kas se inge “ye fwatu” kalmekin “fwin fwalu” ku “ke fwal se inge.” Ke ma inge, ma nukemwa—ku, met nukemwa su kafweang in pilesru ma lungse lun God—el ma lusrongten.
“Liaung niom ke kom som nu ke loom sin God,” Solomon el fwak, “tu kalukyung in long mwo.” (Ekklisiastis 5:1) In wi ke alu paye nu sin Jeova God el tia ma lusrongten se. Paye la, in loang akmwoye nu ke futoto lasr nu sel pa inkanek ku key yok nu ke sie moul mwomwo.
Kusensiyuk Puspus Ke Ma Simusla Eis Top Ka:
1:4-10—Ke inkanek fuka natural cycles el “sesesla ke me aktotoye”? Met luti el akkalemye ma tolu ke oiya puspus su sang kasru in oasr moul fwin fwalu—pa fwatu, mukuikui lun engu, a mukuikui lun kofu. Aok, oasr natural cycle puspus, a elos nukemwa arulanu sakuruk. Sie met el ku in orekmakin ke lusen moul lal nufon in lutlutkin ma inge tusruktu el tia ku in eis kalem mwomwo ka. Oiya inge ku in oru sie met in “sesesla ke me aktotoye.” Sie me asor yok fwin srikeyuk nu ke lusen moul futoto lasr oana ke mukuikui lun ma puspus ku cycles lun ma inge su sikyak pal nukemwa a wangin tui ka. Fwinne ke orekma in suk kain in ma sasu puspus el sesesla ke me aktotoye. Fwinne oinge, ke ma sasu puspus su orekla sin met ke sripen kafweang yok lalos in konauk akwuk mwomwo puspus su tuku ke ma God paye el oakiye tari a akwuk inge orekmakinyuk tari nu ke ma orekla.
2:1, 2—Efu ku me akisrasr el sramsramkinyuk oana “ma mwel”? Me akisrasr el ku in oru kut in mulkunla ma upa puspus lasr ke kitin pal, a me akengan el ku in oru kut in tia nunku yok ke ma upa lasr. Tusruktu, me akisrasr el tia oru ma upa lasr in wanginla. Ke ma inge, kafweang in suk me akengan ke inkanek lun me akisrasr el sramsramkinyuk oana “ma mwel” se.
3:11—Mea God el orala in “oasku in pal la”? Kutu sin ma puspus su Jeova God el orala “oasku,” ku fwal a mwo ke pal fwal pa ke orekma in oralla Adam a If, ke mwuleang lun nelakem, ke mwuleang nu sel Ebream, ke mwuleang nu sel Devid, ke tuku lun Messaia, a ke orekma in oru Jisus Kraist oana sie Togusra ke Togusrai lun God. Tusruktu, oasr kutupa ma su Jeova el fwa oru in oana ma “oasku” ke pal na futoto fwasru. Kut ku in lulalfongi la akwuk ke sie fwal sasu lun sumwosmwos fwa akpayeyuk ke pal fwal la.—2 Piter 3:13.
3:15b—Fuka ‘God paye el tafwela in suk ke ma wanginla tari [ukweyukla, NW]’? ‘Ma wanginla’ tari el sramsramkinyuk nu ke ma puspus su God el akola tari in oru. Fwinne cycle lun isusla a mise el sikyak pal nukemwa a ke meun a misla el ku in oru metu in pulakin mu wangin ku lalos a oral in nunku mu ma sikyak tari el ku in sifwilpa sikyak, tusruktu God paye el ku in suk a akpayeye ma nukemwa su el lungse in oru. (Ekklisiastis 3:1-10, 15a) ‘Ma wanginla’ el ku in orekmakinyuk pa nu ke ma sumwosmwos, su me lain pal nukemwa nu ke ma koluk. Ke oiya se inge, Jeova el suk met sumwos pal nukemwa in “fwakulak sifwana ke ku lal” kalos.—2 Kronikel 16:9.
5:9—Fuka ‘ma yokelik lun fwalu ma lun met e nukemwa’? Met nukemwa su muta fwin fwalu elos enenu “ma yokelik lun fwalu”—ma nukemwa su oana fwako lun fwalu. Togusrai nukemwa elos enenu pa ma inge. An ku imae lalos enenu pa in karunginyuk, ku in eokala ma puspus ka.
Me Lutlut Nu Sesr:
1:15. Wangin sripe in orekmakin pal a ku lasr in srike in aksumwosye orekma in akkeokye met puspus a orekma koluk su kut liye ke pal inge. Togusrai lun God mukena ku in akwanginyela ma koluk nukemwa.—Daniel 2:44.
2:4-11. Orekma nukemwa lun metu ke sie an, oana architecture, orekma ke imae, a ke akwuk ke on, oayepa ke oiyen moul mwomwo lun met kasrup pa oana ma “ukweyen engu” meyen ma nukemwa inge tia oru moul in oasr akwuk mwo ku tia ase me insemwomwo ma patpat.
2:12-16. Lalmetmet lun met oasr ma mwo ka liki ma lalfon meyen el ku in sang kasru in aksumwosye kutu ma upa. Tusruktu, ke mise, lalmetmet lun met el tia ku in sang me kasru. A fwinne sie met el ekla pengpeng ke sripen oasr kain in lalmetmet oinge yurol, fwa tia pat met inge fwa mulkinyukla.
2:24; 3:12, 13, 22. In engankin fwako lun orekma lasr el tia ma koluk se.
2:26. Etauk su tuku sin God, su oru sie met in insemwomwo, el itukyang nu sin ‘sie met su akinsemwomwoyel Jeova.’ Etauk su oinge tia ku in eisyuk fwin sie met el wangin futoto paye lal nu sin God.
3:16, 17. In tawi ku tupan ke ma sumwosmwos nu ke oiya nukemwa el tia ma fusrasr se in akpayeyuk. Kut enenu in sano ku tupan Jeova in aksumwosye ma puspus, a tia in nunku yok ke ma puspus su sikyak fwin fwalu ke pal inge.
4:4. Alken ke orekma su orek ke inkanek utuftuf ku in oru sie met in engan. Tusruktu, fwin sie met el orekma upa in akkalemye mukena la el sumat liki met puspus, ma inge ku in orala inkanek in alein a in oasr inkanek in sok ku lemta sikyak. Oiyen alken lasr ke orekma in luti lun met Kristian enenu in orek ke sripen oasr nunak mwomwo lasr ka.
4:7-12. Fototo lun metu el yok sripe liki ma saok puspus a tia enenu in fuleyukla ke sripen orekma in suk me kasrup.
4:13. Kunokon ku mwal a matwe lun sie met el tia sang kasru met puspus pal nukemwa in akkalemye sunak nu sel. Met nukemwa su oasr kunokon yok lalos elos enenu in lalmetmet in oru ma kunelos.
4:15, 16. “Met fwusr se, ma se akluo”—met su fwa aola togusra—ke mutamwauk el ku in engankin me kasru lun met nukemwa su ‘el leum fwelos,’ tusruktu ‘elos su tuku tukol fwa tia engan in el.’ Paye la, oiyen pengpeng el tia oan ma patpat a ma na ke kitin pal.
5:2. Ke pre lasr kut enenu in nunku yok ka a kut akkalemye sangeng a sunak nu sin God, a in tia oasr kas puspus.
5:3-7. Kafofo ke orekma in suk ma puspus lun fwalu ku in oru sie met in mwemwe ku nunku yok ke ma su akinsemwomwoyel sifwana. Oiya inge ku in oru pa sie met in tia motul, ke sripen el mwemwe ku nunku ka, paenang ma inge oru sie met in tia motul fulosumwos ke fong. Kaskas puspus ku in oru sie met in oana sie met lalfon ye mutun met puspus a ku in oru el an sa in oru sie kas in fulak ye mutun God. ‘Sangeng sin God paye’ ku in kutongkuti in tia oru ma inge.
6:1-9. Mea mwoiyen me kasrup, mwolena, moul loes, a fwinne sie sou lulap fwin oasr oiya puspus su kutongkuti in tia engankin ma inge nukemwa? A “liye lun muta mwo,” ku mwo in lulalfongi ke ma sikyak na paye, mwo liki in oru ma “tafongla lun kena,” su kalmekin nu ke kafweang in akinsemwomwoye kena su tia ku in sikyak. Ke ma inge, inkanek su mwo emeet lun moul pa in akfwalye ma oasr yurosr ke “me mongo a nuknuk” a ke pal sepana inge in engankin ma mwomwo nu ke moul a in nunku yok in karungin oiyen fototo mwomwo nu sin Jeova.—1 Timote 6:8.
KAS IN KAI NU SIN MET LALMETMET
(Ekklisiastes 7:1–12:8)
Fuka kut ku in karungin esr ku oiya mwomwo lasr? Oiya fuka kut enenu in akkalemye nu sin met kol nukemwa a ke orekma sesumwos su kut liye? Ke sripen wangin etauk ke pal in mise, fuka kut ku in orekmakin moul lasr ke pal inge? Ke inkanek fuka met fwusr elos ku in orekmakin pal a ku lalos ke inkanek lalmetmet? Oasr kas in kai mwomwo lun met luti ke ma inge a ke kutupa oiya su simusyukla ke sapta 7 nu ke 12 lun Ekklisiastis.
Kusensiyuk Puspus Ke Ma Simusla Eis Top Ka:
7:19—Fuka lalmetmet el ku liki “met leum sengoul”? Fwin orekmakinyuk oana me pupulyuk, ke numbu se inge sengoul in Baibel el lumeyuk nu ke fasriyen ma nukemwa. Solomon el akkalemye mu me karunginyuk su tuku ke oiyen lalmetmet el mwo liki pise nukemwa lun met meun su karungin sie siti.
10:2—Mea kalmen insien sie met el “oan paul leyut” ku “oan paul lese”? Ke sripen lepo leyut el lumeyuk nu ke an se su oasr me insemwomwo ka, paenang insien sie met su oasr ke lepaul leyut el kalmekin la insiel moklel in oru ma mwo. Tusruktu, fwin insien met el moklel in fwasr ke inkanek koluk, insiel oan ke lepaul lese.
10:15—Fuka tu “orekma lun met lalfon aktotoyelos nu kemwa”? Fwin sie met el tia oru sulela mwo, oiyen alken lal ke orekma fwa tia orala kutena ma yok sripe. El tia eis me insemwomwo ka. Kain in kafweang upa lal inge ku in oru el an aktotoyel mukena.
11:7, 8—Mea kalmen pulo kas inge: “Paye kalem ma mwo, a me insemwomwo nu ke muta in liye fwatu.” Kalem a fwatu sang me akinsemwomwoye ma moul. Solomon el akkalemye ke kas inge la mwo kut in moul a kut in “insemwomwo” meet liki len in losr, ku pal in matou, su eisla ku a oiyen fukoko lasr.
11:10—Efu ku “pal in fwusr a lenelik lun moul ma lusrongten”? Fwin tia orekmakinyuk ke inkanek fwal a mwo, ma inge lusrongten, oana ukwe engu ku vapor ku aunfong, pal in fwusr el sa in wanginla.
Me Lutlut Nu Sesr:
7:6. Me akisrasr ke pal tia fwal el ku in oru met in pulakin ma tia mwo ku mulat a wangin sripe oana pusren etong tia mwo su furruryuk ye topu. Kut enenu in fwasr liki kain in me akisrasr inge.
7:21, 22. Kut tia enenu in nunku yok ke ma met puspus fwak.
8:2, 3; 10:4. Fwin met kol ke orekma ku met ma la company el akkolukye kut ku aksumwosye kut ke orekma, arlena mwo kut in muta na misla. Oiya inge mwo liki in “sa in illa liki ye mutal,” kalme pa, in tia nunku ka a paenang kom sa in resign ku sisila liki orekma lom.
8:8; 9:5-10, 12. Kut ku in mise ke pal su kut tia nunku ka oana ke sie ik su sruokyuki ke sie nek ku sie mwon ke sie sruf. Sayen ma inge, wangin sie met ku in tulokinye ku lun moul in som liki monun met se ke pal in mise, ku oasr kutena met su tia pulakin mise, su oana met lokwalok lun met. Ke ma inge, kut tia enenu in muta na a sisla pal ke sripen pulesru. Jeova el lungse kut in aksaokye moul a engankin moul lasr ke inkanek mwo. In oru ma inge, kut enenu in oru meet orekma in kulansap nu sin Jeova ke moul lasr.
8:16, 17. Kut tia ku in kalem ke oiya nukemwa ke ma God el orala a ke ma nukemwa su el lela in sikyak nu sin metu, fwinne kut tia ku in motul ke sripen kut srike in eis kalem ka. In nunku yok ku fosngala ke ma koluk puspus su kut orala fwa oru kut in tia insemwomwo ke moul lasr.
9:16-18. Lalmetmet enenu in aksaokyeyuk fwinne oasr oiya su akkalemyeyuk ke wangin kulo nu ka. Kas lun sie met lalmetmet su orek ke inkanek misla fwa longyuk liki kas in wowoyuk lun sie met lalfon.
10:1. Kut enenu in taran ke kas a orekma lasr. Oasr sie orekma su tia mwo, oana ke kasrkusrak, su sikyak ke orekmakinyen wain alukela ma fwal, ku ke sie oiya nu ke orekma lun kosro, ma inge nukemwa ku in kunausla oiya mwomwo lun sie met mwo.
10:5-11. Metu tia enenu in sok ke sie met su tia fwal nu ke sie orekma fulat. Wangin eteuk yok in oru orekma fwinne sie orekma fusrasr ku in paenang in oasr ma koluk puspus in sikyak. A, in akyokye ku in ‘orekmakin lalmetmet’ oasr ma mwo su tuku ka. Arlena yok sripe fwin kut fwal nu ke orekma in luti peng mwo lun Togusrai a ke orekma in oru met tuma lutlut!
11:1, 2. Kut enenu in oru pal nukemwa oiya lun lungse in sang ke inse kemwa. Ma inge akkeye oiya su lungse in sang.—Luke 6:38.
11:3-6. Me fos nukemwa lun moul tia enenu in oru kut in tia ku in oru sulela.
11:9; 12:1-7. Met fwusr elos fwa nununkeyuk sin Jeova. Ke ma inge, elos enennu in orekmakin pal a ku lalos in kulansap nu sin Jeova meet liki elos munasla ke pal elos matou tari.
“KAS LUN MET LALMETMET” MWO IN KOL KUT
Nunak fuka kut enenu in akkalemye ke “kas mwomwo nukemwa” su met luti el suk a simusla? In tia oana sie nu ke “buk puspus” su tuku ke lalmetmet lun metu, “kas lun met lalmetmet oana me lullul kosro; a oana mwusra su kasiki ku kas lun met leum lun mwalilu, su etukyung sin met sropu siefwanna.” (Ekklisiastis 12:10-12) Kas lun lalmetmet el tuku sin Jeova, “met sropu sefwanna, su oasr me kasru yok nu ke moul lasr kut in tu na ku.
In orekmakin kas in kai mwomwo su oasr ke buk lun Ekklisiastis fwa ku in kasre kut na paye in kol moul su oasr kalme yok a insemwomwo ka. Sayen ma inge, kas inge mwuliyukla nu sesr: “A fwa mwo yurolos su sangeng sin God.” Ke ma inge, lela kut in sruokye sulela paye lasr in “sangeng sin God a liaung masap lal.”—Ekklisiastis 8:12; 12:13.
[Petsa ke sra 29]
Wekunang ke me sang lun God pa mongo, me nim, a in liye ma mwo ke orekma moniyuk nukemwa lasr
[Petsa ke sra 31]
Sie ke ma ma oasku ku kato emeet ke orekma lun God fwa akpayeyuk ke pal fwal la