Kas Lun Jeova El Moul

Kas Fulat Su Tuku Ke Buk lun Kronikel Akluo

KE mutamweyen buk se in Baibel inge su pangpang Kronikel Akluo, el sramsramkin pal se su Solomon el togusra fwin an Israel. Ke saflaiyen buk inge el akkalemye kas lal Togusra Sairus lun an Persia nu sin met Ju nukemwa su sruo fwin an Babulon: “[Jeova] el sifwana sapkinyu in musai sie loom nu Sel in Jerusalem, su on in Juda. Kutena met su oasr inmasrlomwos sin met sral nukemwa, Jeova God lal in muta yurol, a lela lan utyuk [nu Jerusalem].” (2 Kronikel 36:23, NW) Met tol Ezra el aksafyela tari simusyen buk se inge in yea 460 B.C.E., a buk se inge sramsramkin ke me sramsram lun an Israel su oasr ke lusen yea 500, mutamwauk in yea 1037 B.C.E. nu ke 537 B.C.E.

Masap lal Sairus sang ku nu sin met Ju puspus elos in folokla nu in an Jerusalem a sifwil folokonak alu lun Jeova we. Tusruktu, ke sripen elos muta fwin an Babulon oana met sruo ke lusen yea puspus, paenang met Ju puspus su folokla nu Jerusalem elos tia arulanu etu ke me sramsram lun mutanfwal selos. Buk inge lun Kronikel Akluo el sang me akkalemye mwomwo ke ma puspus su sikyak ke kolyuk lun togusra puspus ke sruf nukemwa lal Devid. Me sramsram inge el mwo pa nu sesr meyen el akkalemye yok ke me insemwomwo puspus su tuku ke akosten mwo nu sin God paye a ke ma koluk su fwa sikyuk fwin seakos nu sel.

SIE TOGUSRA EL MUSAI SIE LOM NU SIN JEOVA

(2 Kronikel 1:1–9:31)

Jeova el sang nu sel Togusra Solomon ma nukemwa su el arlana lungse, oana lalmetmet a etauk, wekunang me kasrup a mwolena. Togusra inge el musai sie loom mwolena nu sin Jeova in an Jerusalem, a metu elos “engan a insemwomwo insielos.” (2 Kronikel 7:10) Solomon el ekla sie togusra su “yok liki togusra nukemwa fwin fwalu in me kasrup a in lalmetmet.” (2 Kronikel 9:22)

Tokin el kol fwin an Israel ke lusen yea 40, Solomon el ‘motul yurin papa tumal, a Rioboam mwen natul el togusra in aolul.’ (2 Kronikel 9:31) Ezra el tia simusla orekma lal Solomon ke el forla liki alu paye. Ma koluk sefwanna su akkalemyeyuk ke togusra se inge pa ke sulela tia mwo lal in akpusye kosro a ors natul su tuku Ijipt me a ke orekma in payuk lal nu sin tulik natul Fero. Ezra el akkalemye me sramsram inge ke inkanek mwo a el tia simusla ma inge in akkolukye togusra se inge.

Kusensiyuk Ke Ma Simusla Eis Me Top Ka:

2 Kronikel 4:2-4​—Efu ku ma srolela ke kao mokul el orekmakinyuk nu ke orekma in musai sie pwelang ke me nenyuk kof ku mwea in pesin lulap? Ke Ma Simusla, kao mokul el lumeyuk nu ke ku. (Ezikiel 1:10; Fwakyuk 4:6, 7) Ke orekmakinyuk kao mokul puspus inge in oana sie me pupulyuk nu ke ku su arulanu fwal meyen kao mokul 12 inge orekla ke copper su us kof ku “mwea” lulap, su paun ke kof ku mwea inge oasr ke ton 30 a kof ka oasr ke 17,000 gallons ke kof. Orekma in orala me srolela lun kao mokul puspus inge tia kunausla masap akluo, ke sripen masap akluo nu sin metu el sapkin in tia orek ma srolela in alu nu ka.​—Exodus 20:4, 5

4:5​—Mea kuiyen mwea in pesin lulap? Fwin nenela, gallon 17,400 ke kof ku in on ke mwea inge. Tusruktu, level ke kof pal nu kemwa oasr ke luo tafwu sengoul ke koanon kof ku mwea su oasr ke ma su fwa fokelik inge. Togusra Se Meet 7:26 el akkalemye: “koano [mwea] luo tausen bath [gallon 11,600].”

5:4, 5, 10​—Kain in furniture fuka ke temple se meet itukla liki a orekmakinyuk nu ke temple lal Solomon? Ma sefwanna su tuku ke loom alu se meet in orekmakinyuk ke temple lal Solomon pa Tuptup in Mwuleang mukena. Tokin temple musaiyukla, tuptup in Mwuleang el utukla liki an Gibeon nu Jerusalem a karunginyuk we. (2 Kronikel 1:3, 4)

Me Lutlut nu Sesr:

1:11, 12. Me siyuk lal Solomon akkalemye nu sin Jeova la in eis etauk a lalmetmet pa inge ma togusra se inge el lungse na paye. Pre lasr nu sin God akkalemye ke ma su oasr ke insiesr. Sie inkanek lalmetmet in liye ku tuni koanon pre lasr.

6:18-21. God el tia oasr ke kutena loom su orek ke po, paenang temple se su musaiyukla el orekmakinyuk oana an in alu lun met kulansap nukemwa lun Jeova. Misenge, Kingdom Hall nukemwa lun Met Lo lun Jeova orekmakinyuk pa oana an in orek alu paye lun met nukemwa su lungse in alu nu sin Jeova.

6:19, 22, 32. Jeova el long pre lun met nukemwa, pre lun togusra a pre lun met srisrik nukewa ke mutanfwal san, el long pa pre lun metsa su sramsram nu sel ke inse paye.a​—Sam 65:2.

OREKMA IN KOLYUK LUN SIE TOGUSRA TOKIN KAIS SIE TOGUSRA KE SRUF LAL DEVID

(2 Kronikel 10:1–36:23)

Togusrai lun an Israel kitakitelik nu ke ip luo, sie pa togusrai lun sruf sengoul ke leyen eir a togusrai lun sruf luo lun Benjamin a Juda leyen epang. Met tol puspus a met Livai puspus in an Israel nu fon elos akkalemye yok oaru lalos nu ke mwuleang ke Togusrai a tia ke lungse nu ke mutanfwalu a elos sang kasru lalos nu sel Rioboam mwen natul Solomon. Tokin yea tolngoul kutu ke temple orekla tari, me kasrup nukemwa ke temple itukla sin met lokwalok puspus lalos.

Inmasrlon togusra 19 su oru kolyuk lalos tokin kolyuk lal Rioboam, togusra 5 selos oaru, togusra 3 selos oaru ke mutamweyen kolyuk lalos a tok elos ekla seoaru, a sie selos el forla liki inkanek koluk lal. Pus sin met kol inge elos oru ma koluk ye mutun Jeova God. Orekma puspus lun togusra limekosr su akkalemye lalalfongi lalos nu sin Jeova akkalemyeyuk yok. Me sramsram kel Hezekaia ke orekma in akmwoye orekma in kulansap ke temple a ke orekma lal Josaia in orala akwuk in oru sie Kofwen Alukela lulap, sang me akkeye yok nu sin met Ju puspus su arulanu lungse in sifwilpa orala akwuk ke orekma in alu nu sin Jeova in an Jerusalem.

Kusensiyuk Puspus Ke Ma Simusla Eis Top Ka:

13:5​—Mea kalmen kas inge “mwuleang ke sol”? Sol el sang kasru ke me mongo ku kutupa ma in tia kolukla, ke ma inge Baibel el orekmakin sol nu ke kas pupulyuk in oana ke me akul in oakiye sie ma su tia ekyek. Ke ma inge “mwuleang ke sol” el sie mwuleang lun met luo ke oiyen tukeni ku insese lalos.

14:2-5; 15:17​—Ya Togusra Esa el kunausla “an fulat” nukemwa? Kalem la el tia kunausla an fulat nukemwa. Saap Esa el kunausla an fulat puspus su met puspus elos oru orekma in alu nu sin god kikiap a tia an fulat puspus su metu orekmakin in alu nu sin Jeova. Ku saap an fulat puspus inge sifwilpa musaiyukla ke saflaiyen kolyuk lal Esa. Tok kutu Jiosafat mwen natul el kunausla an fulat puspus inge. Paye, an fulat puspus inge srakna oasr ne ke lusen kolyuk lal Jiosafat.​—2 Kronikel 17:5, 6; 20:31-33.

16:13, 14​—Ya Esa el cremated ku isisyak ke pal in pukpuki lal? Mo, orekma lun met puspus ke “elos oru e arulanu yok” el sramsramkin ke orekma lun met Israel in esukak me keng puspus a tia sramsramkin ke orekma in esukak manol Esa.

35:3​—Piya an Josaia el eis Tuptup mutal su elos wisla nu in temple? Baibel el tia akkalemyela fwin tuptup mutal utukla sin sie sin togusra koluk ku Josaia el wisla nu ke an saye in karungin we ke lusen pal in orekma in onon temple. Pal sefwanna Baibel el sramsramkin Tuptup mutal inge tokin len lal Solomon pa ke pal se Josaia el wisla nu in temple.

Me Lutlut nu Sesr:

13:13-18; 14:11, 12; 32:9-23. Me lutlut fuka kut ku in lotela ke yok sripaeyen lalalfongi a in tupan nu sin Jeova!

16:1-5, 7; 18:1-3, 28-32; 21:4-6; 22:10-12; 28:16-22. Oasr ma koluk ke oreyen kawuk nu sin metsa puspus ku nu sin met puspus su tia lalalfongi kel Jeova. Kut enenu in fwasr liki kain in asrouki su tia eneneyuk nu sin met puspus lun fwalu.​—Jon 17:14, 16; Jemes 4:4.

16:7-12; 26:16-21; 32:25, 26. Oiyen insefulat lal Togusra Esa orel in oru ma koluk ke saflaiyen moul lal. Oiyen insefulat lal Uzzaia kol nu ke ongoiye lulap lal. Hezekaia el orekmakin oiya su wangin lalmetmet ka a saap el akkalemye nunak in konkun nu sin met Babulon puspus ke el fwakak nu selos me kasrup nukemwa ke temple. (Isaia 39:1-7) Baibel el fwak: “Fulang fwasr meet liki kunausten, a sie inse fulat meet liki putatla.”​—Soakas 16:18.

16:9. Jeova el kasrelos su oasr inse paye nu sel, a el lungse in orekmakin ku lal in kasrelos.

18:12, 13, 23, 24, 27. In oana Maikeia, kut enenu in akkalemye oiya pulaik ke kut akkalemye oiya mwomwo lun Jeova a ke akwuk lal.

19:1-3. Jeova el liye ma mwomwo lasr fwinne oasr pal kut oru kutu ma su tia akinsemwomwoyel.

20:1-28. Kut ku in lalalfongi la Jeova el ku in lela nu sesr in konealak kut fwin futoto nu sel ku kut fwin inse pusisel in forla nu sel a aksol.

20:17. In “liye molela lun Jeova,” kut enenu in “tuyuk a tu misla” in oru ma kunesr in sang kasru Togusrai lun God. Kut tia enenu in oru orekma inge ke ku lasr mukena, a kut enenu in filiye lalalfongi paye lasr nu sin Jeova.

24:17-19; 25:14. Orekma in alu nu ke ma srolela akpayeye la ma inge me sruf nu sel Joas a nu sel Amasaia mwen natul. Misenge, orekma in alu nu ke ma srolela srakna ku in akkolukye met puspus, yokna fwin ma inge akkalemyeyuk ke oiyen rapku ku lungse lun met nu ke mutanfwal selos, su oiya luo inge el oana sie nu ke alu nu ke ma srolela.​—Kolosse 3:5; Fwakyuk 13:4.

32:6, 7. Kut enenu pa in pulaik a ku ke kut “nukomang me meun nukemwa lun God” a wi pal nukemwa ke meun lun ngun.

33:2-9, 12, 13, 15, 16. Sie met el akkalemye la el auliyuk na paye fwin el tui tila fwasr ke inkanek koluk a el arulanu kaifweang in oru ma sumwos. Fwin sie met el orala ma koluk upa tusruktu el auliyuk na paye oana Togusra Manassa ke el oru, met inge ku in eis nunak munas lun Jeova.

34:1-3. Kutena ma tia mwo su kut pulakin ke kut tulik srisrik tia enenu in kutongkuti in eis etauk ke Jeova a in kulansupal. Sie me kasru mwomwo su Josaia el eis ke el tulik srisrik saap tuku sel Manassa papa matou tumal su akkalemye auliyuk paye. Kutena me kasru mwomwo su Josaia el eis tari, orala me insemwomwo puspus. Ma inge ku in sikyuk pa nu sesr.

36:17, 22, 23. Kas lun Jeova akpayeyuk pal nukemwa.​—1 Togusra 9:7, 8; Jeremaia 25:9-11.

Sie Buk In Akkeyel in Oru Me Aksumwos

2 Kronikel 34:33 el fwak: “A Josaia el wisla me srungeyuk nukemwa liki fwal nukemwa su ma sin tulik natul Israel, a oru tu elos nukemwa su koneak in Israel in kulansapu, aok in kulansapu Jeova God lalos. In len lal nukemwa elos tia kufla liki fwasr tokin Jeova, God lun papa tumalos.” Mea akkeyel Josaia in oru ma inge? Ke pal se Sefan met sim lal el utukla nu yurul Togusra Josaia buk ke Masap lun Jeova su elos koneak, togusra el ridi ma inge ke pusra lulap. Josaia el akkeyeyuk ke ma el long inge paenang el akkalemye moniyuk lal in sang kasru nu ke alu paye ke lusen moul lal.

In ridi Kas lun God a sifwilpa nunku ke ma kut ridi tari ku in kasru kut na paye. Ya Paye la in nunku yok ke me sramsram ke togusra puspus su tuku ke sruf lal Devid akkeye kut in etawi me srikasrak lun togusra puspus su akkalemye lalalfongi paye lalos nu sin Jeova a fwasr liki oiya koluk lun togusra puspus su seoaru nu sin Jeova? Buk inge lun Kronikel Akluo el akkeye kut in akkalemye lungse paye lasr nu sin God paye a akkalemye la kut oaru nu sel pal nukemwa. Kas su tuku ka el moul a kulana.​—Hibru 4:12.

[Footnote]

[Picture on page 29]

Ya kom etu la efu ku kao mokul el fwal in orekmakinyuk nu ke pelung lun mwea ku kof puspus su on in pesin lulap?