Kraist El Sramsram Nu Ke Congregation
“El su srukye itu itkosr lepaul leyut el fwak ma inge.”—FWAKYUK 2:1.
1, 2. Efu kut enenu in pwar ke ma Jisus el fwak nu ke congregation itkosr in an Asia Minor?
MWEN kulo siefwunnu nutin God, Jisus Kraist el pa Sifwen congregation lun met Kristian. In kurunganang congregation lun met akmusrala lal tu in nasnas pal nu kemwa, Kraist el orekmakin kolyuk lal ke inkanek in sang kas in kaksak nu selos a ke inkanek in sang kas in aksumwosyelos. (Efesus 5:21-27) oasr me srikasrak puspis ke ma se inge in Fwakyuk sapter 2 a 3, a ke fus inge kut ku in koneak me sramsram fukoko a lungse su Jisus el fwak nu ke congregation itkosr fwin an Asia Minor.
2 Meet liki el long kas lun Jisus nu ke congregation itkosr, met sap Jon el eis sie arurumu ke “len lun Leum.” (Fwakyuk 1:10) “Len” se inge el mutamwauk ke pal se Togusrai lun Messaia oakiyuki in yiu 1914. Ke ma inge Ma Jisus el fwak nu ke congregation itkosr arulanu yok sripe ke len safla se inge. Kas in akkeye lal a kas in kai ku in kasre kut in aksumwosye kutena ma upa su kut ku in sun ke pal in ma upa se inge.—2 Timote 3:1-5.
3. Mea kalmen “itu,” “lipufon,” a “lam gold” su met sap Jon el liye?
3 Jon el liye Jisus Kraist ke arurumu lal, el eis tari mwolanu lal, a “srukye itu itkosr lepaul leyut” a el “fwafwasryesr in maslon nien lam gold itkosr,” ku congregation. “Itu” inge pa “lipufon lun congregation itkosr.” (Fwakyuk 1:20; 2:1) Kutupal itu el lumeyuk nu ke lipufon su ma orekla in ngun, tusruktu Kraist el tia orekmakin met na paye in simusla me sramsram su fwal nu sin ma orekla in ngun. Ke ma inge, ke sie inkanek lalmetmet “itu” inge el lumeyuk nu ke met sropu akmusrala nu kemwa, ku un met elder. Kas se inge “lipufon” el kalmekin nu ke kunokon lalos oanu met tatafpo. Ke sripen u lun God arulanu kapkapek paenang “met tutafpo oaru” inge el pakiye pa mokul fwal nu kemwa ke “sip ngie” lun Jisus in ekla met sropu.—Luk 12:42-44; Jon 10:16.
4. Fuka met elder nu kemwa elos ku in eis me lane elos fwin loang nu ke ma Kraist el fwak nu ke congregation?
4 “Itu” inge oasr ke lepaul leyut lal Jisus—elos muta ye koko lal, el ku in moklelos, akinsemwomwoyelos, a kurunginelos. Ke ma inge, oasr kunokon lalos nu sel. Elos fwin porongo kas lal su el akkalemye nu ke congregation itkosr, met elder nu kemwa ke len inge elos ku in liye fuka elos ku in aksumwosye kain ma upa su oanu ma sikyuk in pal meeta. Paye, met Kristian nu kemwa enenu in porongo Mwen nutin God. (Mark 9:7) Ke ma inge, mea kut ku in lotela kut fwin porongo ke pal se Kraist el sramsram nu ke congregation?
Nu Sin Lipufon lun Efesus
5. Kain in siti fuka an se inge Efesus?
5 Jisus el sang kas in kaksak a kas in kai nu ke congregation lun an Efesus. (Rid Fwakyuk 2:1-7.) Tempel lulap lun god mutan inge pangpang Artemis ku in liyeyuk ke leyen center lun west coast lun Asia Minor, center pa inge lun business lulap a alu. Fwinne an Efesus el arulanu pengpeng ke orekma lun kosro, alu kikiap, a orekmakinyen magic, tusruktu God el akinsemwomwoye orekma lun forfor lun met sap Poul a kutupa met ke siti se inge.—Orekma, sapter 19.
6. Fuka met Kristian oaru ke pal inge elos oanu met Kristian in an Efesus in pal meeta?
6 Kraist el sang kas in kaksak nu ke congregation lun an Efesus, el fwak: “Nga etu orekma lom, a ma konum a mongfwusesr lom, a tu kom tia ku in muteng yurin met koluk, a kom srikelos su sifwanu pangnolos met sap, a elos tia, a kom liye tu elos met kikiap.” Ke len inge, congregation nu kemwa lun met tuma lutlut paye lun Jisus elos akkalemye pa record ke orekma mwo, moniyuk, a mongfwusesr. Elos tia muteng yurin met lili kikiap su lungse in akfulatyeyuk oanu sie met sap. (2 Korint 11:13, 26) Oanu met Efesus, met Kristian oaru ke len inge “elos tia muteng yurin met koluk.” Ke ma inge, in srukye akmwuk nasnas lun alu lun Jeova a in kurunganang congregation lal, elos arulanu taran in tia asrouki nu sin met luti kikiap nu kemwa su srunga in auliyuk.—Galetia 2:4, 5; 2 Jon 8-11.
7, 8. Kain in ma upa yok fuka ku in liyeyuk ke congregation in an Efesus, a oiye fuka kut enenu in akkalemye ke kain in ma sikyuk inge?
7 Aok, oasr ma upa yok lun met Kristian in an Efesus. “A oasr ma inge yurok lain kom,” Jisus el fwak, “tu kom som liki lungse lom meet.” Met nu kemwa in congregation elos enenu in sifwil akkeye lungse lalos nu sin Jeova oanu ma oasr yurolos meet. (Mark 12:28-30; Efesus 2:4; 5:1, 2) Kut nu kemwa enenu in kurungin kut sifwanu in tia tula lungse yok lasr nu sin God in pal meeta. (3 Jon 3) Tusruktu, fuka fwin lungse ke me kasrup lun fwalu ku me akengun el mutamwauk in yok emeet ke moul lasr? (1 Timote 4:8; 6:9, 10) Fwin ou inge, na kut enenu in kaifweung in pre ke kasru lun God in ekulla kena koluk inge nu ke lungse nu sin Jeova a insemwomwo ke ma nu kemwa su el a mwen nutul elos oru nu sesr.—1 Jon 4:10, 16.
8 Kraist el kaifwe nu sin met Efesus: “Ke ma inge kom in esam an kom ikori we, a auliyuk, a oru orekma meeta.” A fuka fwin el tia oru ou inge? “Kom fwin tia auliyuk,” Jisus el fwak, “Nga fwa tuku nu yurom a mokle nien lam lom liki an sel.” Fwin sip nu kemwa elos tula lungse lalos meet, “nien lam,” ku congregation, e fwa wanginla. Oanu met Kristian moniyuk, lela kut nu kemwa in kaifweung in oru congregation lasr in kalem ke ma lun ngun.—Mattu 5:14-16.
9. Oiye fuka enenu in akkalemye ke kitakatelik ke alu?
9 Sie me insemwomwo in etu la met Efesus elos srunga “orekma lun met lal Nikolas.” Sayen ma buk inge lun Fwakyuk el fwak, wanginla aketeye saye ke mutamwauk lal, me luti lal, a orekma lun alu srisrik inge su muta ye koko lun met. Tusruktu, meyen Jisus el selngawi orekma in fwasr tokin met, paenang kut enenu in fwasr liki oiye koluk inge, oanu met Kristian fwin an Efesus elos oru in pal meeta.—Mattu 23:10.
10. Mea experience lun met nu kemwa su porongo ma ngun el fwak?
10 “El su oasr sre, lela lan long ma ngun el fwak nu sin congregation,” Jisus el fwak. Ke pal se el muta fwin fwalu, Jisus el kaskas ke kasru lun ngun mutal lun God. (Isaia 61:1; Luk 4:16-21) Ke ma inge kut enenu in long ma God el fwak ke len inge ke inkanek lun ngun mutal. Ye kasru lun ngun mutal, Jisus el mwolela: “Nu sel su kutangla, Nga fwa sang nu sel tu lan mongo ke sak lun moul, su on in paredais lun God.” Nu sin met akmusrala, su long ma ngun el fwak, ma inge ku in kalmekin moul ma patpat in kosrao ke “paredais in ngun lun God,” ku in muta yurin God. “U lulap,” su long ma ngun el fwak, elos fwa insemwomwo ke sie paredais fwin fwalu, ke an se inge elos fwa nim ke “infwal lun kof in moul” a elos fwa koneak ono ke mas su tuku ke “sran sak puspis” su oan sisken infwal.—Fwakyuk 7:9; 22:1, 2; Luk 23:43.
11. Fuka kut ku in akkeye lungse nu sin Jeova?
11 Met Efesus elos som liki lungse lalos meet, a fuka fwin ma inge sikyuk pa ke congregation ke pal inge? Lela kais sie sesr in akkeye lungse nu sin Jeova ke kut sramsram pal nu kemwa ke inkanek lal in akkalemye lungse. Kut ku in akkalemye insemwomwo lasr ke lungse lun God su el akkalemye nu sesr ke pal se el ase nu sesr lango ke inkanek lun Mwen kulu nutul. (Jon 3:16; Rom 5:8) Fwin oasr pal fwal, lela kut in akkalemye lungse lun God ke comment lasr a ke kunokon lasr ke program ke meeting. Kut ku in akkalemye lungse lasr nu sin Jeova ke kut kaksakunul ke orekma lun forfor lasr oanu met Kristian. (Sam 145:10-13) Aok, kas a orekma lasr ku in kasre yok in sifwil akkeye lungse lun congregation meet.
Nu Sin Lipufon lun Smurna
12. Mea me sramsram lun fwalu el akkalemye ke an Smurna a orekma lun alu nu kemwa su oasr we?
12 Kraist el sang kas in kaksak nu ke congregation lun Smurna, “ ‘El Su Meet a Tok,’ su mise, a sifwil moul” ke inkanek lun sifwil moulyuk. (Rid Fwakyuk 2:8-11.) Smurna (ke pal inge Izmir, Turkey) oasr ke west coast lun an Asia Minor. Met Greek elos muta ke siti se inge meet, tusruktu met Lydians elos kunausla siti se inge in yiu 580 B.C.E. Met kol puspis su aolul Alexander the Great elos sifwil musaiyuk Smurna ke an sasu se. El ekla ipen province lun Rom in an Asia, el sie center lun business su arulanu kapkapek a el arulanu pengpeng ke loom lulap kato puspis. Tempel lal Tiberius Caesar su oasr we orala an se inge in center ke alu nu ke emperor. Met nu kemwa su alu we elos esukak me keng srisrik a elos fwak “Sisar el Leum.” Met Kristian nu kemwa elos tia ku in oru ou inge meyen nu selos kemwa, “Jisus el Leum.” Ke ma inge, elos sun ongoiye.—Rom 10:9.
13. Elos fwinne srikasrup ke me enenu in mano, tusruktu, ke inkanek fuka met Kristian in an Smurna elos kasrup?
13 Sayen ongoiye, met Kristian in an Smurna elos enenu in muteng ke moul sikasrup, saap kutu met akkeokyelos ke sripen elos tia wi ke alu nu ke emperor. Met kulansap lun Jeova ke pal inge elos sun pa kain in ma upa inge. (Fwakyuk 13:16, 17) Fwinne elos sikasrup a wangin ma lalos, tusruktu elos nu kemwa su oanu met Kristian in an Smurna elos kasrup ke ma lun ngun, a pa inge ma yok emeet!—Soakas 10:22; 3 Jon 2.
14, 15. Kain in me pwarak fuka met akmusrala nu kemwa elos eis in Fwakyuk 2:10?
14 Apkurun met Ju nu kemwa in an Smurna elos “imwen alu lun Setan” meyen elos srukye na sramsram matu lalos su kunausla ma simusla, elos srunga Mwen nutin God, a elos kaskaskou nu sin met akmusrala nu kemwa su fwasr tokin Jisus. (Rom 2:28, 29) Tusruktu met akmusrala nu kemwa arulanu akkeyeyuk ke kas lal Kraist toko! El fwak: “Nik kom fosrnga ke ma kom fwa keok ka. Liye! Devil el fwa sisla kutu sumwos nu in prison, tu lan srike komwos, a komwos fwa asor len siengoul. Kom in oaru nu ke mise, a Nga fwa sot nu sum tefuro lun moul.”—Fwakyuk 2:10.
15 Jisus el tia sangeng in mise ke sripen oaru lal in akkeye sumwos lun Jeova in kol. (Filippai 2:5-8) Fwinne Setan el meun ke pal inge nu sin met lula akmusrala, tusruktu elos tia sangeng ke ma su elos e fwa keok ka oanu sie u—ongoiye, kalpous, ku fwinne mise ke inkanek silolel. (Fwakyuk 12:17) Elos fwa met kutangla fwalu. Aok, elos fwa tia eis tefuro su orek ke ros su elos filiye nu ke sifwen met kutangla ke sritel lun met pegan meet, a Kraist el mwolela nu sin met akmusrala inge nu kemwa su sifwil moulyuk “tefuro lun moul,” sie ma orekla su ku in moul ma patpat in kosrao. Sie me sang na paye pa inge su wangin ma oanu!
16. Kut fwin wi ke kain in congregation oanu congregation lun an Smurna meet, kut enenu in loang nu ke me sramsram fuka?
16 A fuka fwin kut, su oasr fwinsrak in kosrao ku fwin fwalu, kut wi ke sie congregation su oanu congregation lun Smurna meet? Fwin ou inge, lela kut in kasru met lili wiesr in lalalfongi in loang akmwoye ke sripe se yok efu God el lela kolyai—pa ke sripen me sramsram yok ke sumwos in kol in kosrao a fwalu. Kais sie Met Lo lun Jeova su oaru enenu in sang me akpayeye la Setan el kikiap a elos enenu in akkalemye la fwinne sie met el keok el srakna ku in akkeye sumwos lun God in Kol in kosrao a fwalu. (Soakas 27:11) Lela kut in akkeye met Kristian wiesr in muteng ke kolyai a, ke sripe se inge, elos ku in tafwela in “orekma nu sel a wangin sangeng in mutal [Jeova] a sumwosmwos ye mutal in len nu kemwa”—nu tok ma patpat.—Luk 1:68, 69, 74, 75.
Nu Sin Lipufon lun Pergamum
17, 18. Pergamum el center ke kain in alu fuka, a mea sikyuk fwin sie met el srunga in akesrui nu ke kain in alu nu ke me srulela inge?
17 Kas in kaksak a kas in kai etukyung nu sin congregation lun Pergamum. (Rid Fwakyuk 2:12-17.) Siti se inge oasr ke mile 50 kutu leyen eir lun Smurna, Pergamum el sie siti su nenela ke alu lun met Pegan. Met megai lun an Kaldia (met inutnut su liye ma in kosrao) elos luman kaengla liki Babulon a elos som nu we. Met mas puspis elos fwafwasryesr som nu ke tempel pengpeng lal Asclepius in an Pergamum, sie god lun ono a me akkeye. An Pergamum, wikin tempel lal su mwoleyukla nu ke alu lal Caesar Augustus mukena, elos pangpang “center fulat lun alu nu ke emperor ye koko lun guferment lun Rom in pal meeta.”—Encyclopædia Britannica, 1959, Volume 17, sra 507.
18 Oasr sie me loang in an Pergamum su elos mwolela nu sel Zeus. Siti se inge el center pa lun alu nu sin met su etuku ke Devil. Tia me lut, congregation fwin an we akkalemyeyuk oanu el muta “yen tron lal Setan on we” in pal meeta! Srunga in alu nu ke emperor ku in kol nu ke mise lun met nu kemwa su tu ku leyen kolyuk lun Jeova. Fwalu nu fon srakna muta ye koko lun Devil, a akul puspis lun mutanfwalu srakna orekmakinyuk ke alu ke pal inge. (1 Jon 5:19) Mutamwauk ke century se meet nu ke len lasr misenge, met Kristian oaru puspis elos anwuki ke sripen lalalfongi lalos, oanu ma sikyuk nu sin sie met su Kraist el pangpang “Antipas, met lo oaru luk, su anwuki inmaslomwos.” Paye na paye, Jeova a Jisus Kraist elos tia mulkunla kain in met kulansap oaru inge.—1 Jon 5:21.
19. Mea Belum el oru meet, a met Kristian nu kemwa enenu in kurunginelos sifwanu ke mea?
19 Kraist el sramsram pa ke “me luti lal Belum.” Ke sripen rapku nu ke me lane, met palu kikiap Belum el srike in selngawi met Israel. Ke pal se God el ekulla me selnga lal nu ke me insemwomwo, Belum el akesrui nu sel Togusra Belak lun an Moab in purakak met Israel puspis in alu nu ke me srulela a in oru orekma lun kosro. Met Kristian elder nu kemwa elos enenu in tu ku ke ma sumwos oanu Fineas, su lain orekma lal Belum. (Oekyuk 22:1–25:15; 2 Piter 2:15, 16; Jud 11) Aok, met Kristian nu kemwa enenu in kurunginelos sifwanu lain alu nu ke me srulela a ilyuk lun orekma lun kosro nu ke congregation.—Jud 3, 4.
20. Fwin sie met Kristian el mutamwauk in nunku ke me luti kikiap, mea el enenu in oru?
20 Congregation in an Pergamum el muta ke me sensen yok meyen elos lela in muta inmaslolos “kutu sin met su srukye me luti lun met lal Nikolas.” Kraist el fwak nu ke congregation: “Kom auliyuk. Fwin tia ou inge, Nga fwa sa in tuku nu yurum, a Nga fwa meun lainelos ke kutlas lun oalik.” Alu srisrik puspis su muta ye koko lun met elos lungse in akkolukye ku in ngun lun met Kristian, a elos nu kemwa su kaifweung in akkeye oiyen kitakatelik a alu srisrik puspis ye koko lun met elos fwa tia eis usru lalos ke Togusrai lun God. (Rom 16:17, 18; 1 Korint 1:10; Galetia 5:19-21) Fwin oasr kutena met Kristian su mutamwauk in srukye nunuk lun met luti kikiap a lungse in sulkakin ma inge, el enenu in nunku ke kas in sensen lun Kraist! El fwin lungse in molela moul lal ke ongoiye, el enenu in auliyuk a suk kasru in ngun lun met elder in congregation. (Jemes 5:13-18) El enenu in silaklak in oru ou inge, meyen Jisus el e fwa sa in tuku in oru nununku lal.
21, 22. Su ku in wi mongo ke “manna in lukma,” a mea kalmen ma inge?
21 Met Kristian akmusrala oaru a met oaru nu kemwa su oelul elos tia enenu in sangeng ke nununku su apkurun in tuku. Me insemwomwo puspis el sano met nu kemwa su porongo kas in kai lun Jisus su etukyung nu selos ke inkanek lun ngun mutal lun God. Ke sie me pupulyuk, met akmusrala nu kemwa su kutangla fwalu elos fwa eis me solsol in mongo “manna in lukma” a etukyung nu selos “sie eot fwosfwos” su simla ke eot se inge “e sasu.”
22 God el sang manna nu sin met Israel in kasrelos ke me enenu lalos in mano ke lusen yiu 40 ke fwafwasyesr lalos ke yen mwesis. Kutu nu ke “bred” inge elos filiye nu ke sie alu gold a alu se inge elos filiye nu in tuptup lun mwoleaung, ke ma inge elos okanla nu ke Infwokil Mutal na Mutal ke loom nuknuk in alu, ke an se inge oasr sie kalem su ku in liyeyuk ke inkanek lun menmen su ku in kalmekin la Jeova el oasr we. (Exodus 16:14, 15, 23, 26, 33; 26:34; Hibru 9:3, 4) God el tia lela nu sin kutena met in mongo manna in lukma se inge. Tusruktu, tokin sifwil moulyuk lalos, met akmusrala nu kemwa su fwasr tokin Jisus elos fwa nukomang mano sasu in ngun su tia ku in sifwil mise, pa inge kalmen mongo lalos ke “manna in lukma.”—1 Korint 15:53-57.
23. Mea ma saok su tuku ke “eot fwosrfwosr” a “e sasu”?
23 Sie met su eis eot sralsral ke court lun met Rom ku in kalmekin la met inge nununkeyuk in mise, tusruktu sie eot fwosrfwosr ku in kalmekin sukosok a wangin meta. Paenang ke pal se Jisus el sang “sie eot fwosrfwosr” nu sin met akmusrala Kristian nu kemwa su kutangla ma inge ku in kalmekin la wangin meta lalos ye mutal, elos nasnas a tia ku. Ke sripen met Rom elos orekmakin pa eot puspis oanu sie ticket ke sie ma orek ku me akfulat saok puspis, paenang “eot fwosrfwosr” ku in kalmekin la met akmusrala nu kemwa elos sukosok in ilyuk nu in kosrao ke marut lun Lam. (Fwakyuk 19:7-9) “E sasu” ku in kalmekin me sang fulat in welul Kraist oanu met usru ke togusrai in kosrao. Paye, ma inge nu kemwa akkeye na paye met akmusrala a met nu kemwa su welulos ke orekma lun Jeova, su oasr fwinsrak in moul ma patpat ke sie paredais fwin fwalu!
24. Kain in oiye fuka kut enenu in akkalemye ke me luti kikiap?
24 Sie inkanek lalmetmet in esam la congregation lun Pergamum el muta ke me sensen su tuku sin met luti kikiap. Fwin kain in me sensen inge sun pa congregation su kut wi ke pal inge, lela kut in lain me luti kikiap, a kaifweung in fwasr tokin ma paye. (Jon 8:32, 44; 3 Jon 4) Ke sripen met luti kikiap nu kemwa ku kais sie met su lungse me luti kikiap elos ku in sang me sensen nu ke congregation, paenang kut enenu in tu ku lain me luti kikiap, nikmwet lela me purakak koluk in akkolukye kut ke akos lasr ke ma paye.—Galetia 5:7-12; 2 Jon 8-11.
25. Me sramsram lun Jisus ke kain in congregation fuka e fwa sramsramkinyuk ke me lutlut toko?
25 Sie me purakak na paye ke insie kas in kaksak a kas in kai inge su Jisus Kraist mwolanu el fwak nu ke congregation tulo lun congregation itkosr in an Asia Minor su kut tufwanu tuni. Tusruktu, oanu ngun mutal el moklel in oru, oasr pa ma puspis su el akola in fwak nu ke congregation akosr lula. Me sramsram inge su ma nu ke Thyatira, Sardis, Philadelphia, a Laodicea, e fwa srasramkinyuk ke me lutlut toko.
Fuka Kom Ku In Topuk?
• Efu kut enenu in loang nu ke ma Kraist el fwak nu ke congregation?
• Fuka kut ku in kasru in sifwil akkeye lungse lun congregation in pal meeta?
• Efu kut ku in fwak la met Kristian sikasrup ke me enenu in mano in an Smurna elos kasrup na paye ke ma saye?
• In nunku nu ke luma a ma sikyuk nu ke congregation in an Pergamum, oiye fuka kut enenu in akkalemye ke me luti kikiap?
[Map on page 8]
(For fully formatted text, see publication)
GREECE
ASIA MINOR
Efesus
Smurna
Pergamum
Taietaira
Sardis
Filadelfia
Leodisia
[Picture on page 10]
“U lulap” elos fwa engunkin paredais
[Pictures on page 11]
Met Kristian nu kemwa su sun kolyai elos kutangla fwalu