Long Ke Ma Ngun El Fwak!
“El su oasr sre, lela lan long ma ngun el fwak nu sin congregation.”—FWAKYUK 3:22.
1, 2. Kain kai fuka orekla pal puspis ke kas lun Jisus nu ke congregation itkosr su akkalemyeyuk in Fwakyuk?
MET kulansap nu kemwa lun Jeova elos enenu in long kas lun Jisus su etuku ke ngun nu ke congregation itkosr in Baibel in buk lun Fwakyuk. Paye, kas in kai inge ku in liyeyuk ke me sramsram inge: “El su oasr sre, lela lan long ma ngun el fwak nu sin congregation.”—Fwakyuk 2:7, 11, 17, 29; 3:6, 13, 22.
2 Kut sramsram tari ke kas lal Jisus nu sin lipufon, ku met sropu, lun Efesus, Smurna, a Pergamum. Fuka kut ku in eis me lane ke ma el fwak ke inkanek lun ngun mutal nu ke congregation akosr su lula?
Nu Sin Lipufon lun Taietaira
3. Oya ku in konoiyukyuk an se inge Taietaira, a el arulanu pengpeng ke kain in me kuka fuka?
3 “Mwen nutin God” el sang kas in kaksak a kas in kai nu ke congregation lun Taietaira. (Rid Fwakyuk 2:18-29.) An Taietaira (an Akhisar ke pal inge) ku in liyeyuk sisken sie lulu lun Infwal Gediz (ancient Hermus) leyen roto lun an Asia Minor. Siti se inge el arulanu pengpeng ke kain in orekma puspis su met we arulanu sumat. Met su orala tun ke nuknuk we elos orekmakin kain in oka pangpang madder in orala nuknuk srasra, ku folfolnemnem. Mutan se inge Lidia, su ekla met Kristian ke lusen pal in muteta lun met sap poul nu Filippai in an Greece, el “sie met kuka ke ma folfolnemnem, lun siti se inge Taietaira.”—Orekma 16:12-15.
4. Congregation in an Taietaira el eis kas in kaksak ke sripen mea?
4 Jisus el kaksakin congregation lun Taietaira ke orekma mwo lalos, lungse, lalalfongi, muteng, a moniyuk ke orekma lun forfor in luti. Paye, ‘orekma lalos tok pus liki meet.’ Tusruktu, fwinne oasr record mwomwo lasr, kut enenu in kurungin kut sifwanu pal nu kemwa ke oiyen moul nasnas lasr.
5-7. (a) Su “mutan se inge Jesebel,” a mea inge su enenu in orek in pal meeta ke sripen me purakak lal? (b) Kas lun Kraist nu ke congregation lun Taietaira kasru mutan nu kemwa su sangeng sin God in oru mea?
5 Congregation lun Taietaira elos fulela na ma sikyuk inmaslolos oanu alu nu ke me srulela, me luti kikiap, a orekma lun kosro. Oasr inmaslolos “mutan se inge Jesebel—saap un mutan pa inge su oiye lalos oanu oiye lun Kasra koluk inge Jesebel lun sruf siengoul lun Togusrai lun Israel. Kutu scholar akkalemye la ‘met palu mutan’ puspis lun Taietaira elos srike in purakak met Kristian in alu nu ke god mokul a god mutan lun met kuka a in wi akesrui nu ke me akfulat su mokle met in epeis nu ke me mongo su kisekinyukla nu ke me srulela puspis. Lela in wangin kutena mutan su pakiyelos sifwanu oanu met palu mutan in purakak kutu met ke pal inge ke congregation lun met Kristian!
6 Kraist el ‘apkurun in sisella nu in bed lun mas mutan se inge Jesebel, a elos nu kemwa su kosro yurol nu ke keok lulap, elos fwin tia auliyuk ke orekma lalos.’ Met liaung nu kemwa lun congregation enenu in tia lela kain in me luti a me purakak koluk inge, a wangin kutena met Kristian su enenu in srike in sroang nu ke kosro in ngun a ikwe ku in alu nu ke me srulela tu in etu mukena la, “ma loal lun Setan” arulanu koluk na paye. Kut fwin loang nu ke kas in sensen lun Jisus, ‘kut fwa srukye ku ma su on yurosr,’ a ma koluk el tia ku in akpusisilye kut. Ke sripen elos fwasr liki orekma koluk, kena koluk, a nien sun koluk, paenang met akmusrala nu kemwa elos eis “ku fwin mutanfwal” a elos fwa welul Kraist in kunausla mutanfwal nu kemwa. Ke kas pupulyuk, oanu oasr itu puspis ke congregation ke len inge, a ke pal fwasru etukyung nu sin met akmusrala “niesran saromrom,” Met Pusrla, Jisus Kraist, ke pal in sifwil moulyuk lalos in kosrao.—Fwakyuk 22:16.
7 Congregation lun Taietaira el eis kas in sensen in tia fulela me purakak koluk lun met luti kikiap mutan inge. Kas lun Kraist nu ke congregation su etuku ke ngun lun God sang kasru nu sin mutan puspis su sangeng sin God in srukye na kunokon su etukyung nu selos. Elos tia srike in leumi inmaslon mokul ku purakak met lili mokul wielos in orek kosro in ngun a ikwe. (1 Timote 2:12) A, mutan inge nu kemwa elos orala me srikasrak mwo ke orekma a kulansap lalos ke kaksak lun God. (Sam 68:11; 1 Piter 3:1-6) Fwin congregation el kurunganang ma on yurol—me luti nasnas, oiye mwo, a aksaokye orekma lun Togusrai—na Kraist el e fwa tuku in akinsemwomwoyelos, a tia in nununkelos ke mise.
Nu Sin Lipufon lun Sardis
8. (a) Oya kut ku in koneak an se inge Sardis, a mea kutu me sramsram ke an inge? (b) Efu ku congregation in an Sardis enenu kasru?
8 Congregation in an Sardis enenu na paye kasru ke pal sa meyen el mise tari in ngun. (Rid Fwakyuk 3:1-6.) An inge ku in liyeyuk apkurun nu ke mile 30 leyen epang lun Taietaira, an Sardis el sie siti su arulanu kapkapek. Akmwuk lun business, fwokinsak ke imae, nuknuk inge pangpang wool a carpet orekla ke wool su elos oru fwin an we sang kasru na paye ke siti se inge su oasr 50,000 met su muta we. Fwal nu ke sie met sramsram pangpang Josephus, oasr u lulap lun met Ju in an Sardis in century se meet B.C.E. Wikin ma musalla ke siti se inge pa imwen lolngok ku an in alu pangpang synagogue a sie tempel lun god mutan lun met Efesus pangpang Artemis.
9. Mea kut enenu in oru kut fwin akilen la orekma in kulansap lasr oanu me na kunokon paenang kut oru?
9 Kraist el fwak nu sin lipufon lun congregation lun Sardis: “Nga etu orekma lom, tu kom pengpeng tu kom moul, a kom mise.” A fuka fwin kut sie met su eteyuk oanu tia mutol in ngun tusruktu ke ma paye kut mutol tari ke orekma lun met Kristian a orekma in kulansap lasr kut oru in oanu me na kunokon a kut “akurun na mise” in ngun? Fwin ou inge, kut enenu in ‘esam fuka kut eis a long’ peng mwo lun Togusrai, a kut enenu in sifwil aksasuye kaifweung lasr nu ke orekma mutal. Kut enenu in kaifweung in sifwil akesrui ke insiesr kemwa ke meeting lun met Kristian. (Hibru 10:24, 25) Kraist el sang kas in sensen nu ke congregation in an Sardis: “Na kom fwin tia sano, Nga fwa tuku oanu met pusrapasr, a kom fwa tia etu aur se su Nga fwa tuku nu fwom.” Ya ma inge fwal pa in len lasr? Ke lusen pal na futoto kut ouyepa tu ye mutun God.
10. Fwinne ke kain in luma a ma sikyuk in an Sardis, tusruktu mea ma inge su arulanu paye nu sin met Kristian?
10 Fwinne oasr kain in luma a ma sikyuk inge in an Sardis, tusruktu oasr kutu sin met su ‘tia akfokfokye nuknuk lalos, a fwafwasyesr yurol Kraist in nuknuk fwosrfwosr, meyen elos fwal nu ke ma inge.’ Pal nu kemwa met puspis elos akilenyelos oanu met Kristian, elos tia akfokfokyelos, a elos sukosok liki tun a ku lun fwal se inge. (Jemes 1:27) Ke ma inge, Jisus ‘el fwa tia ela elos liki buk in moul, a el fwa akilenyelos ye mutun Papa tumal a ye mutun lipufon lal.’ Meyen elos inge fwal in fwafwasyesr yurin Kraist, paenang mutan pusrla akmusrala lal elos nukomang linen srik eou su akilenyen sumwosmwos lun met mwo. (Fwakyuk 19:8) Orekma mwolanu su sanolos in kosrao arulanu purakak insielos in kutangla fwalu se inge. Me insemwomwo puspis oakiyuki pa nu selos nu kemwa su oasr fwinsrak in moul ma patpat fwin fwalu. Enen met inge nu kemwa simusyukla pa nu ke buk in moul.
11. Mea kut enenu in oru kut fwin mutamwauk in mwetkal ke ma lun ngun?
11 Wangin kutena met inmaslosr su lungse in sun kain in ma upa in ngun su sikyuk nu ke congregation lun Sardis. Tusruktu, mea kut enenu in oru kut fwin mutamwauk in akilen la kut mwetkal in ngun? Kut enenu in silaklak in aksumwosye ma inge ke insemwomwo lasr sifwanu. A fuka kut fwin mutamwauk in futoto nu ke inkanek sesumwos ku kut mutamwauk in tia wi ke meeting pal nu kemwa ku ke orekma lun forfor. Fwin ou inge, lela kut in suk kasru lun Jeova ke inkanek lun pre. (Filippai 4:6, 7, 13) Rid Baibel len nu kemwa a lutlut ke Ma Simusla a me rid su tuku sin “met kulansap oaru” fwa ku in kasru kut in tia mutol in ngun. (Luk 12:42-44) Ke ma inge, kut fwa oanu sie selos su eis insemwomwo lun Kraist in an Sardis, a kut e fwa ekla me insemwomwo nu sin met lili wiesr in lalalfongi.
Nu Sin Lipufon lun Filadelfia
12. Fuka kom ku in aketeye luman alu in an Filadelfia meet?
12 Jisus el kaksakin congregation lun Filadelfia. (Rid Fwakyuk 3:7-13.) Filadelfia (an Alasehir ke pal inge) el sie an kasrup a center lun met orek wain in an roto lun Asia Minor. Aok, god yok emeet lalos pa Dionysus, sie god lun wain. Kalem la, met Ju in an Filadelfia elos tia kutangla in purakak met Ju Kristian in srukye kutu Ma Sap lal Moses ku in akos nu fon ma inge.
13. Fuka Kraist el orekmakin “ki lal Devid”?
13 Oasr “ki lun Devid” lun Kraist, a ke ma inge etukyung nu sel ma lun Togusrai nu kemwa a sumwos in kol ke un met lalalfongi. (Isaia 22:22; Luk 1:32) Jisus el orekmakin ki se inge in ikasla me sang nu kemwa a kunokon ke Togusrai nu sin met Kristian in an Filadelfia in pal meeta a in an nu kemwa. Mutamwauk ke yiu 1919 el ikasla nu sin “met kulansap oaru” “sie srungal lulap” su kol nu ke orekma in luti ke Togusrai su wangin kutena met lain su ku in kaliye. (1 Korint 16:9; Kolosse 4:2-4) Paye, srungal ke orekma lun Togusrai tia ikakla nu sin met nu kemwa su wi ke “imwen lolngok lun Setan,” meyen elos tia wi ke Israel in ngun.
14. (a) Kain in mwolela fuka Jisus el sang nu ke congregation lun Filadelfia? (b) Fuka kut ku in kurunginkutyung sifwanu ke “aur in srifwe”?
14 Jisus el sang sie mwolela nu sin met Kristian meet fwin an Filadelfia: “Meyen kom srukye kas lun mongfwusesr luk, Nga fwa ouyepa sruokkomi liki aur in srifwe, su e fwa tuku nu fwin fwalu nu fon.” Mongfwusesr eneneyuk nu sin met nu kemwa su oru orekma in luti oanu Jisus el oru meet. El tia fuleak ke kutena pal ke sripen met lokwalok lal, a el kaifweung na in oru ma lungse lun Papa tumal. Ke ma inge, Kraist el sifwil moulyuk nu ke sie kain in moul su on nu tok ma patpat in kosrao. Aok, kut fwin kaifweung nu ke sulela lasr a kut fwin akkeye Togusrai ke inkanek in luti ke peng mwo, kut e fwa tia putatla ke lusen pal in srifwe, “ke aur in srifwe.” Kut fwa ‘srukye ku ma su on yurosr’ su Kraist el wise ke kut kaifweung in akkapye ma lun Togusrai. In oru ou inge ku in kol nu ke me sang ke tefuro in kosrao nu sin met akmusrala a moul ma patpat fwin fwalu nu sin met nu kemwa su asrouki nu selos ke oaru.
15. Mea eneneyuk nu selos nu kemwa su e fwa ekla ‘sru lun tempel lun God’?
15 Kraist el tafwela: “El su kutangla—Nga fwa oral tu lan soko sru in tempel lun God luk, . . . a Nga fwa simusla fwel en God luk, a en siti lun God luk, Jerusalem sasu, su tuku in kosrao me sin God luk, a ek sasu.” Met sropu nu kemwa su akmusrala elos enenu in akkeye alu paye. Elos enenu in kaifweung in fwal oanu sie met lun “Jerusalem sasu” ke inkanek in luti ke Togusrai lun God a ke inkanek in nasnas pal nu kemwa ke ma lun ngun. Ma inge arulanu yok sripe elos fwin lungse in ekla soko sru in tempel mwolanu in kosrao a elos fwin lungse in simusla fwelos en siti lun God oanu sie citizen in kosrao a en Kraist oanu mutan pusrla lal. A, paye, enenu in oasr sre lalos su “long ma ngun el fwak nu ke congregation.”
Nu Sin Lipufon lun Leodisia
16. Mea kutu me sramsram paye ke an Leodisia?
16 Kraist el sang kai nu ke congregation lun Leodisia su tia nunku in kapkapek. (Rid Fwakyuk 3:14-22.) An inge oasr ke mile 90 kutu liyen kutulap lun an Efesus su ku in liyeyuk ke inkanek lun met kuka su arulanu kafofo ke infwalfwal lun Lycus River. Leodisia el sie siti su arulanu kapkapek ke business lal a ke akmwuk lun mani. Nuknuk puspis su orekla ke black wool lun an inge arulanu pengpeng. Meyen oasr loom lutlut lal ke met ono, paenang Leodisia el orala kain in ono ke muta su pangpang Phrygian powder. Asclepius, su god lun ono, pa god fulat emeet ke siti se inge. Luman oasr met Ju puspis in an Leodisia, a kutu selos arulanu kasrup.
17. Efu ku met Leodisia elos eis kai?
17 Ke pal se el sramsram nu ke congregation lun Leodisia ke inkanek lun “lipufon” lal, Jisus el kaskas ke ku oanu “met lo oaru, a paye, ma mutamwauk lun ma orekla lun God.” (Kolosse 1:13-16) Met Leodisia elos eis kai ke sripen elos “tia musris ku fol” in ngun. Meyen elos fwusfwus, paenang Kraist el akola in mwitelosla liki oalul. Tia upa nu selos in kalem nu ke me pupulyuk inge. Oasr sie unon in kof fol ke sie an su futoto nu selos pangpang Hierapolis, a oasr kof musris in an Kolosse. Tusruktu, ke sripen kof nu kemwa su som nu Leodisia enenu in suror nu ke paip loeloes, paenang kof se inge el fwusrfwusr tari fwin el sun siti se inge. In kutu an elos lela kof in suror nu ke sie aqueduct. Futoto nu ke an Leodisia, kof el suror nu ke stone blocks su elos oru in ma siefwunnu ke inkanek lun cement.
18, 19. Fuka met Kristian ke pal inge su oanu met Leodisia elos ku in eis kasru?
18 Met puspis ke pal inge su akkalemye oiye lun met Leodisia elos tia fol su ku in purakak kutu met ku elos tia musris su ku in sang mongle nu sin met. Elos oanu kof fwusrfwusr, su mwitela liki oalu! Jisus el srunga met inge in ekla met tutafpo lal, oanu met akmusrala “oanu met tutafpo ke Kraist.” (2 Korint 5:20) Elos fwin tia auliyuk, elos e fwa tula me sang nu selos oanu met sulkakin Togusrai. Met Leodisia elos suk me kasrup lun fwalu a elos ‘tia etu la elos met asor, a keok a sikasrup a kunla a koflofol.’ Tu in wanginla sikasrup lalos in ngun, kunla lun mutalos, a moul koflofol lalos, met nu kemwa su oanu elos ke pal inge elos enenu in moli nu sel Kraist ‘gold nasnas’ lun lalalfongi su srikeyuk tari, “nuknuk fwosrfwosr” lun sumwosmwos, a “unwen muta” su akkapye kalem in ngun. Met sropu Kristian nu kemwa elos insemwomwo in kasrelos in nunku yok ke me enenu lalos in ngun tu elos in “kasrup in lalalfongi.” (Jemes 2:5; Mattu 5:3) Sayen ma inge, met sropu nu kemwa enenu in kasrelos in orekmakin “unwen muta” in ngun—in eis a akfwalye moul lalos ke me luti lun Jisus, kai lal, me srikasrak lal, a nunuk lal. Sie kain in ono pa inge lain “lung lun ikwe, a lung lun muta a mwolanu losrongten lun moul.”—1 Jon 2:15-17.
19 Jisus el aksumwosye a sang kai nu sin met nu kemwa su el lungse. Met sropu nu kemwa su muta ye koko lal elos enenu pa in akkalemye kain in oiye se inge. (Orekma 20:28, 29) Met Leodisia elos enenu in “akkeyelos sifwanu a auliyuk,” elos enenu ekulla nunuk lalos a inkanek in moul lalos. Ya oasr kutu met inmaslosr su pala tari ke kain in moul su orala orekma mutal lun God in oanu tia arulanu yok sripe? Fwin ou inge, lela kut in ‘moli unwen muta lal Jisus, kut fwin lungse in liye ma saok su tuku ke moniyuk in suk meet Togusrai.—Mattu 6:33.
20, 21. Su sang topuk sumwos nu ke “tungtung” lun Jisus ke len inge, a mea fwinsrak lalos?
20 “Liye!” Kraist el fwak, “Nga tu liki mutunoaoa a tumwolak. Kutena met fwin long pusrek, a ikasla mutunoaoa, Nga fwa utyuk nu yurol, a fwa mongo yurol, a el yuruk.” Pal nu kemwa Jisus el sramsram ke ma lun ngun ke pal in mongo. (Luk 5:29-39; 7:36-50; 14:1-24) Ke pal inge el tungtung ke srungal lun congregation su oanu Leodisia. Ya met nu kemwa ke congregation inge elos topuk nu ke tungtung lal, in sifwil akkeyeyuk futoto lalos nu sel, in paingnul inmaslolos, a fulela El an luti nu selos? Fwin aok, Kraist el mongo yurul, a akinsemwomwoyelos na paye ke ma lun ngun.
21 Ke kas pupulyuk, “sip ngie” ke len inge elos lela Jisus in utyuk nu yurulos, a ma elos oru inge ku in kol nu ke moul ma patpat. (Jon 10:16; Mattu 25:34-40, 46) Nu sin met akmusrala nu kemwa su kutangla, Kraist el sang nu selos pal mwo in ‘muta yurul fwin tron lal, oanu el ouyepa kutangla a muta yurin Papa tumal fwin tron Lal.’ Aok, nu sin met akmusrala nu kemwa su kutangla, Jisus el mwolela nu selos me sang lulap in muta yurol fwin tron ke lepo leyut lun Papa tumal in kosrao. A sip ngie su kutangla elos ngetuk nu ke pal fwasru ke sie an misla mwolanu fwin fwalu ye koko lun Togusrai.
Me Lutlut Nu Sesr Kemwa
22, 23. (a) Fuka met Kristian nu kemwa elos ku in eis me lane ke kas lun Jisus nu ke congregation itkosr? (b) Mea kut nu kemwa enenu in kaifweung in oru?
22 Wangin alollo la met Kristian nu kemwa elos ku in eis me insemwomwo ke kas lun Jisus nu ke congregation itkosr lun an Asia Minor. Esam la Kraist el sang kas in kaksak fwal, paenang met Kristian elder nu kemwa elos mokleyuk in sang kaksak nu sin kais sie met a kais sie congregation su arulanu kaifweung ke ma lun ngun. Fwin oasr kutena oiye munas su sikyuk, met elder elos sang kasru nu sin met lili wielos in lalalfongi in orekmakin me kasru su tuku ke Ma Simusla. Kut nu kemwa ku in tafwela in eis me insemwomwo ke kain in kai nu kemwa su Kraist el sang nu ke congregation itkosr, kut fwin orekmakin ma inge ke pal sa wikin pre.a
23 Ke len safla se inge, wangin an lun oiye su srunga in kapkapek, lungse ke ma lun fwalu, ku kutena ma su orala orekma in kulansap lasr nu sin God in oanu me na kunokon. Ke ma inge, lela congregation nu kemwa in saromrom oanu lam su Jisus el filiye in an selos. Oanu met Kristian oaru, lela kut in kaifweung pal nu kemwa in porongo ke pal se Kraist el kaskas a long ke ma ngun el fwak. Ou inge, kut ku in eis insemwomwo ma patpat oanu met wis kalem ke mwolanu lun Jeova.
[Footnotes]
a Fwakyuk 2:1–3:22 el ouyepa sramsramkinyuk in sapter 7 nu ke 13 lun buk inge Revelation—Its Grand Climax At Hand!, orekla sin Met Lo lun Jeova.
Fuka Kom Topuk?
• Su “mutan se inge Jezebel,” a efu ku mutan nu kemwa su sangeng sin God enenu in tia etawi orekma lal?
• Kain in luma a ma sikyuk fuka ku in liyeyuk ke congregation lun Sardis, a mea kut enenu in oru kut fwin srunga in ekla oanu met Kristian puspis su muta we?
• Kain in mwolela fuka Jisus el sang nu ke congregation lun Filadelfia, a fuka ma inge arulanu fwal pa ke len inge?
• Efu met Leodisia elos eis kai, tusruktu kain in pal mwo fuka ke pal fwasru sano met Kristian moniyuk nu kemwa?
[Picture on page 14]
Kut enenu in fwasr liki orekma koluk lun “mutan se inge Jesebel”
[Pictures on page 16]
Jisus el ikasla nu sin met tuma lutlut lal “sie srungal lulap” su kol nu ke orekma yok ke Togusrai
[Picture on page 18]
Ya kom paing Jisus a porongo kas lal?