Elos Kaifweung In Fwafwasyesr In Ma Paye
“Wangin engun luk yok liki engun se inge in long tu tulik nutik elos fwafwasyesr in ma paye.”—3 JON 4.
1. “Ma Paye lun mwosasu” el sramsram yok ke mea?
JEOVA el insemwomwo nu selos mukena su alu nu sel “in ngun a paye.” (John 4:24) Elos orekmakin ma paye ke moul lalos, elos insese ke me luti Kristian nu kemwa su tuku ke Kas lun God. “Ma paye se inge lun mwosasu” el sramsram yok kel Jisus Kraist a ke sumwos lun God in kol ke inkanek lun Togusrai. (Galetia 2:14) God el lela “kutasrik lun ma koluk” in som nu yurin met su sulela ma kikiap, tusruktu molela tuku ke lalalfongi nu ke peng mwo a ke fwafwasyesr in ma paye.—2 Tessalonika 2:9-12; Efesus 1:13, 14.
2. Met sap Jon el sang kulo yok ke mea, a fuka lupan futoto lal nu sel Gaius?
2 Met sulkakin Togusrai nu kemwa elos “met orekma nu kemwa yurolos ke ma paye.” Oanu met sap Jon a Gaius kamwuk se lal, elos kaifweung in srukye ma paye a in fwafwasyesr ka. Ke pal se el nunkel Gaius, Jon el simusla: “Wangin engun luk yok liki engun se inge, in long tu tulik nutik elos fwafwasyesr in ma paye.” (3 Jon 3-8) Met sap Jon su arulanu matuo, fwinne tia el pa lotel Gauis ke ma paye, tusruktu matwe lal in moul, matwe lal in ngun oanu met Kristian, pulakin a futoto lal oanu sie papa nu sin tulik nutul, me purakak yok nu sel Jon in nunkel Gaius sie met fwusr oanu tulik nutul in ngun.
Ma Paye a Alu lun Met Kristian
3. Mea nien sun a ma lane su tuku ke meeting nu kemwa lun met Kristian in pal meeta?
3 In etu ma ma paye, met Kristian nu kemwa in pal meeta elos tukeni nu sie oanu sie congregation, pal nu kemwa in loom sin sie selos. (Rom 16:3-5) Ke ma inge, elos eis kas in akkeye a elos akkeye sie sin sie nu ke orekma mwo. (Hibru 10:24, 25) Kut fwin sramsram ke met puspis su ekin Kristian in pal meeta, Tertullian (c.155–tokin 220 C.E.) el simusla: “Kut tukeni nu sie a rid buk puspis lun God . . . Ke kas mutal inge nu kemwa kut mongo me mongo in ngun su akkeye lalalfongi lasr, kut akmwoye fwinsrak lasr, kut akkeye lalalfongi lasr.”—Apology, sapter 39.
4. Mea ip lun on ke meeting nu kemwa lun met Kristian?
4 Wangin alollo la ipen meeting lun met Kristian in pal meeta pa on. (Efesus 5:19; Kolosse 3:16) Professor Henry Chadwick el simusla la sie critic ke century akluo pangpang Celsus el koneak la on lun met Kristian puspis in pal meeta su elos orekmakin “arulanu kato a arulanu me purakak na paye.” Chadwick el fwak: “Clement lun an Alexandria pa met sim se meet su sramsramkin kain in on su fwal nu sin met Kristian in orekmakin. El akkalemye la kain in on su oasr ip lal ke kosro tia enenu in orekmakin.” (The Early Church, sra 274-5) Oanu on lun met Kristian ke century se meet su elos orekmakin ke pal in tukeni lalos, ou inge Met Lo lun Jeova elos orekmakin ke pal inge, pal nu kemwa elos orekmakin on su tuku ke Baibel su sang kaksak mwomwo nu sin God a Togusrai lal.
5. (a) Fuka me kasru in ngun etukyung nu ke congregation lun met Kristian in pal meeta? (b) Fuka met Kristian paye nu kemwa elos orekmakin kas lun Jisus in Mattu 23:8, 9?
5 Nu sin congregation lun met Kristian in pal meeta, met elder elos luti ke ma paye, a ministerial servants elos sang kasru nu sin met lili wielos ke inkanek puspis. (Filippai 1:1) Sie un met matu pangpang governing body su lalalfongi yok ke Kas lun God a ngun mutal elos sang me kasru in ngun su ku in kololos. (Orekma 15:6, 23-31) Mwal ke alu elos tia orekmakin meyen Jisus el sapkin nu sin met tuma lutlut lal: “A nikmet pangon komwos Rabai, tu sie met luti lomwos, a komwos nu kemwa met lili. A nikmet pangon kutena met fwin fwalu Papa tumomwos, tu sie Papa tumomwos, El su in kosrao.” (Mattu 23:8, 9) Ke ma inge nu kemwa a ke kutupa akmwuk, Met Lo lun Jeova a met Kristian nu kemwa in pal meeta elos oanu sie.
Akeokyeyuk Ke Sripen Elos Luti Ma Paye
6, 7. Elos fwinne sulkakin peng mwo in misla, tusruktu kain in oiye fuka akkalemyeyuk nu sin met Kristian?
6 Elos fwinne sulkakin peng mwo lun Togusrai in misla, met Kristian nu kemwa in pal meeta elos akkeokyeyuk ke kolyai, oanu ma sikyuk pa nu sin Jisus meet. (Jon 15:20; 17:14) Sie met historian pangpang Jon L. von Mosheim el pangon met Kristian ke century se meet oanu “sie un met su tia sang kutena me sensen nu sin kutu met, su tia nunku in lain ku akkolukye kutena guferment.” Dr. Mosheim el aketeye la ma su akkoskosrokye met Rom lain met Kristian pa, inkanek in alu lalos su tia orek ke fasin ku me kafofo puspis a ma elya puspis, su oasr ke alu lalos.” El tafwela in fwak la: “Elos tia orekmakin me kise, tempel, me srulela, sie met iumwe ke god fwin fwalu, ku akmwuk lun met tol; a ma inge nu kemwa purakak met puspis su nukin in akkolukye met Kristian, su nunku la wangin kutena alu su tia oru akmwuk inge nu kemwa. Ke ma inge elos nunku la met Kristian nu kemwa elos tia lalalfongi ke God, a fwal nu ke ma sap lun met Rom elos nu kemwa su tia lalalfongi God elos oanu ma koluk se inmaslon met.”
7 Met tol puspis, met sroasr puspis, a kutupa met su eis mani ke sripen me srulela elos purakak met puspis lain met Kristian, su srunga in alu nu ke me srulela. (Orekma 19:23-40; 1 Korint 10:14) Tertullian el simusla: “Elos lalalfongi la ongoiye nu kemwa su sikyuk ke State, kutena ma koluk su sikyuk nu sin met ma inge tuku sin met Kristian. Fwin Tiber el sronot a sun kalkal fulat puspis, ku fwin srikeni kof ke infwal Nile a tia ku in aksroksrokye imae, fwin wangin af, fwin oasr kusrusrusr, oasr sral, oasr mas su sa na in fwasrelik, ma siefwunnu elos siyuk: ‘Sisla met Kristian na kemwa nu ke laion!’ ” Ke kutena ma sikyuk inge, met Kristian paye elos ‘liyelosyung liki me srulela.’—1 Jon 5:21.
Ma Paye a Me Akfulat Puspis ke Alu
8. Efu met nu kemwa su fwafwasyesr in ma paye elos tia akfulatye Christmas?
8 Elos nu kemwa su fwafwasyesr in ma paye elos fwasr liki me akfulat puspis su wangin in Baibel meyen ‘kalem el tia aenguni nu ke losr.’ (2 Korint 6:14-18) Ke sie me pupulyuk, elos tia akfulatye Christmas, su met puspis elos oru ke December 25. “Wangin kutena met ku in etu len in isusla na paye lun Kraist,” pa inge ma The World Book Encyclopedia el fwak. The Encyclopedia Americana (1956 Edition) el fwak: “Saturnalia, sie kofwo lun met Rom su elos akfulatye ke infwulen-December, el oanu me srikasrak ke fasin a kofwo lun Christmas.” M’Clintock and Strong’s Cyclopædia el fwak: “Me akfulat ke Christmas tia sapkinyuk sin God, ku ma inge tuku ke Testament Sasu.” A buk inge Daily Life in the Time of Jesus el fwak: “Sip nu kemwa . . . elos muta in loom selos ke pulanpal lun winter ku ke pal in musresr; ke ma inge kut ku in liye la len in akfulat ka, su orek ke pulanpal lun winter ku ke pal in musresr, tia sumwos na paye, meyen Gospel el fwak la met seperd elos muta in imae ke pal in isusla lun Jisus.”—Luk 2:8-11.
9. Efu met kulansap lun God in pal meeta a met kulansap lal ke pal inge elos tia akfulatye Easter?
9 Me akfulat lun Easter su akkalemyeyuk mu, pa inge pal in sifwil moulyuk lun Jisus, el tuku pa ke alu kikiap fwal nu ke me rid pengpeng se. The Westminster Dictionary of the Bible el aketeye la me akfulat lun Easter tuku ke “ke sie kofwo ke pulanpal lun spring in akfulatye god mutan inge Teutonic, sie god mutan lun kalem a pulanpal lun spring eteyuk in an Anglo-Saxon oanu Eastre,” ku Eostre. Ke kutena luma a ma sikyuk inge, Encyclopædia Britannica (11th Edition) el fwak: “Wangin me akfulat ke kofwo lun Easter ke Testament Sasu.” Met Kristian in pal meeta elos tia akfulatye Easter, met lun Jeova ke pal inge elos tia pa akfulatye ma inge.
10. Kain in me akfulat fuka Jisus el oakiye, a su akfulatye ma inge ke inkanek sumwos?
10 Jisus el tia sapkin nu sin met tuma lutlut lal in akfulatye isusla lal ku sifwil moulyuk lal, tusruktu, el oakiye Memorial oanu me akfulat ke len in mise lal oanu me kise. (Rom 5:8) Paye, pa inge me akfulat siefwunnu su Jisus el sapkin nu sin met tuma lutlut lal in esam. (Luk 22:19, 20) Me akfulat inge ku in pangpang pa “Mongo In Eku Lun Leum, Met Lo lun Jeova elos srakna akfulatye me akfulat inge su enunu in orek pal siefwunnu ke yiu nu kemwa.—1 Korint 11:20-26.
Ma Paye Sulkakinelik Fwin Fwalu nu Fon
11, 12. Fuka met nu kemwa su fwafwasryesr in ma paye elos akkeye orekma in luti lalos?
11 Elos nu kemwa su etu ma paye elos insemwomwo in kisekin pal, ku, a ma saok lalos ke orekma in luti ke peng mwo. (Mark 13:10) Orekma in luti lun met Kristian in pal meeta akkeyeyuk ke me kasru su tia pakiyuki a tuku ke insien met. (2 Korint 8:12; 9:7) Tertullian el simusla: “Fwinne oasr pok in kasru lalos, tusruktu ma inge tia orekla in siyuk sin met ke mani meet liki elos ku in utyuk ku elos ku in alu, alu lalos tianu oanu business se. Kais sie met ke kais sie malem elos wis mani srisrik—ku ke pal se el lungse in wis, a el lungse na paye in oru ou inge, a el fwin ku; meyen ma inge tia oanu sie ma sap su enenu na paye in orek, na el ku in sang sie me sang su tuku na paye ke insiel.”—Apology, sapter 39.
12 Orekma in luti lun Met Lo lun Jeova ke Togusrai fwin fwalu nu fon akkeyeyuk ke me kasru su tuku ke insien met. Sayen Met Lo, met nu kemwa su pwar in lutlut elos insemwomwo in sang kasru ke orekma inge ke inkanek lun me kasru su tuku ke insielos. Ke oiye se inge, oasr ma oanu sie inmaslon met Kristian in pal meeta a Met Lo lun Jeova.
Ma Paye A Oiyen Moul Lalos
13. Fwin ke oiye lalos, kain in fuka lal Piter Met Lo lun Jeova elos orekmakin ke moul lalos?
13 Oanu sie met su fwafwasyesr in ma paye, met Kristian in pal meeta elos fwasr tokin kas in kai lal met sap Piter: “A in fwal orekma lomwos in maslon met Pegan, tu in ma elos kaskas lain komwos ka oanu met koluk, tu ke orekma mwo lomwos su elos liye, elos kaksakin God in len el tuku nu yurin metu.” (1 Piter 2:12) Met Lo lun Jeova nu kemwa elos filiye kas inge ke insielos.
14. Mea nunuk lun met Kristian ke me akengun fokfok?
14 Fwinne tokin met luti kikiap elos kapkapek, met Kristian puspis elos fwasr liki kutena orekma fokfok a koluk. W. D. Killen, sie professor lun ecclesiastical history, el simusla: “Ke century akluo a aktulo playhouse nu kemwa ke an lulap puspis arulanu pengpeng, fwinne arulanu fokfok moul lun actor nu kemwa ka, luma puspis su elos oru arulanu purakak inse koluk lun met puspis. . . . Met Kristian nu kemwa elos arulanu srunga kain in an inge. . . . Elos srunga kas koluk, a kas fokfok lalos; a me sramsram puspis ka ke god mokul a god mutan lun met Pegan liksreni na in purakak insielos ke srunga.” (The Ancient Church, sra 318-19) Met tuma lutlut lun Jisus ke len inge elos ouyepa fwasr liki kain in orekma a kas fokfok nu kemwa ke me akengun.—Efesus 5:3-5.
Ma Paye a “Guferment”
15, 16. Su “ku su fulat liki kut,” a kain in oiye fuka met nu kemwa su fwafwasyesr in ma paye elos akkalemye nu selos?
15 Fwinne arulanu mwo oiye lun met Kristian in pal meeta, tusruktu Emperor puspis lun an Rom elos nunuk koluk nu selos. Historian E. G. Hardy el fwak la emperor puspis elos nunkelos oanu “me srungeyuk su arulanu moniyuk.” Sie leta inmaslon Governor Pliny the Younger lun an Bithynia a Emperor Trajan akkalemye la met kol a met lulap ke guferment elos etu na paye luma a mokuikui lun met Kristian. A ke nunuk lun met Kristian nu ke State ku guferment?
16 Oanu met tuma lutlut lun Jisus in pal meeta, Met Lo lun Jeova elos pusisel nu ke guferment oanu “ku su fulat lukelos.” (Rom 13:1-7) Fwin oasr ma sap lun guferment su tia fwal nu ke ma sap lun God, elos tu ku ke lalalfongi lalos a fwak: “Mwo tu kut akos God yok liki metu.” (Orekma 5:29) After Jesus—The Triumph of Christianity el fwak: “Fwinne met Kristian elos tia wi ke alu nu ke emperor, tusruktu elos tia purakak met in lain ku su fulat lukelos, a alu lalos, fwinne siena, a kutupal akkoskosrokye met Pegan, tusruktu el tia sang kutena me sensen ke guferment.”
17. (a) Met Kristian nu kemwa in pal meeta elos sang kasru ke kain in guferment fuka? (b) Fuka met tuma lutlut paye lun Kraist elos orekmakin kas in Isaia 2:4 in moul lalos?
17 Met Kristian nu kemwa in pal meeta elos akkeye Togusrai lun God, oanu met patriarch Ebream, Isaak, a Jekob su akkalemye pa lalalfongi ke ‘siti se inge su God el musai a orala.’ (Hibru 11:8-10) Oanu Leum lalos, Jisus’ met tuma lutlut nu kemwa elos “tia ma lun fwalu.” (Jon 17:14-16) A fwin ke meun a anwuk lun metu, elos suk misla ke pal se elos ‘tukye kutlas nutulos nu ke plau.’ (Isaia 2:4) Ke pal se el sramsram ke ma oanu sie inmaslolos, sie met luti ke me sramsram ke alu pangpang Geoffrey F. Nuttall el fwak: “Oiye lun met Kristian in pal meeta su elos akkalemye ke meun oanu sie ke oiye lun met inge su pangnolos sifwanu Met Lo lun Jeova a kut koneak la arulanu upa nu sesr in lalalfongi ke ma se inge.”
18. Efu guferment nu kemwa tia enenu in sangeng nu sin Met Lo lun Jeova?
18 Oanu sie met su tia wi ke kutena u luo su lain sie sin sie a akpusisilyelos nu ke “ku su fulat lukelos,” met Kristian in pal meeta elos tia sang kutena me sensen ke kutena akmwuk lun politic, ou inge Met Lo lun Jeova ke pal inge. “Sie nunuk kikiap a srisri pa eneneyuk nu sin sie met el fwin lungse in lalalfongi la Met Lo lun Jeova elos sang me sensen ke kutena guferment,” pa inge ma sie North American editorialist el fwak. “Elos tia lain kutena u ku kutena ma a elos muta in misla, pa inge ma sie alu el enenu in oru na paye.” Met kol nu kemwa lun guferment su akilen orekma lun Met Lo lun Jeova elos etu la elos tia enenu in sangeng selos ke kutena pal.
19. Kut fwin sramsram ke tax, mea ma eteyuk nu sin met ke orekma lun met Kristian in pal meeta a ke orekma lun Met Lo lun Jeova?
19 Sie inkanek lun met Kristian in pal meeta in akkalemye akfulat a sunak lalos nu ke “ku su fulat lukelos” pa, elos moli takma ku tax lalos. Ke pal se el sim leta nu sin Roman Emperor se pangpang Antoninus Pius (138-161 C.E.), Justin Martyr el fwak la met Kristian elos “akola in moli tax lalos pal nu kemwa liki na kutena met.” (First Apology, sapter 17) A Tertullian el fwak nu sin met kol lun Rom la met roso lalos “arulanu sang kulo nu sin met Kristian” meyen elos akola in moli tax lalos pal nu kemwa. (Apology, sapter 42) Met Kristian nu kemwa elos eis ma lane ke akmwuk lun Pax Romana, ku Akmwuk lun Misla lun Met Rom, wekunang ma sap lalos, inkanek mwo, a ke akmwuk in fwafwasyesr su wangin me sensen. Meyen elos akilen kunokon lalos nu sin met tulan lalos, paenang elos porongo kas in kai lun Jisus: “Sang nu sin Sisar ma lun Sisar, a nu sin God ma lun God.” (Mark 12:17) Met lun Jeova ke pal inge elos orekmakin kas in kai inge, a elos eis kaksak ke oaru lalos in moli tax.—Hibru 13:18.
Ma Paye—Sie Me Kapur
20, 21.Kut fwin sramsram ke un met lili su muta in misla, mea ma inge su kut ku in liye na paye nu ke orekma lun met Kristian in pal meeta a ke orekma lun met kulansap lun God ke pal inge?
20 Meyen elos fwasr in ma paye, paenang met Kristian in pal meeta elos inse siefwunnu oanu un met lili, a ma inge ku in liyeyuk pa nu sin Met Lo lun Jeova ke pal inge. (Orekma 10:34, 35) Sie me sramsram ke The Moscow Times el fwak: “[Met Lo lun Jeova] elos arulanu pengpeng ke lungse lalos in orek kamwuk, kulang, a elos fwokpap paenang fwusesr in asrouki nu selos, elos tia sang kutena ma upa nu sin met ngie a elos suk misla pal nu kemwa ke asrouki lalos nu sin kutena met . . . Elos tia eis me eyeinse koluk, wangin met srui ku met su orekmakin ono koluk inmaslolos, a sripen ma inge nu kemwa pa: Elos kaifweung in lela Baibel in kololos ke kutena ma elos fwak a oru. Fwin met nu kemwa fwin fwalu elos kaifweung in moul fwal nu ke ma Baibel el fwak oanu ma Met Lo lun Jeova oru, na fwal koluk lasr inge ku in ekla na paye.”
21 Encyclopedia of Early Christianity el fwak: “U se inge el akkalemyel sifwanu oanu u sasu mwo se su tuku ke u koluk lun met su ekla.” Met Lo lun Jeova nu kemwa elos ouyepa sie un met lili fwin fwalu nu fon su tukeni muta in misla—sie un met sasu na paye pa inge. (Efesus 2:11-18; 1 Piter 5:9; 2 Piter 3:13) Ke pal se chief security officer lun an Pretoria Show Grounds fwin an South Africa el liye Met Lo lun Jeova su tuku ke kain in sruf nu kemwa elos tukeni nu sie ke sie toeni lulap lalos, el fwak: “Met nu kemwa su muta we elos arulanu kulang a akfulatye sie sin sie, oiye su elos akkalemye ke len ekasr inge—sang me akpayeye ke oiye mwo lun met nu kemwa ke u lom, a komwos nu kemwa tukeni muta oanu sie sou su insemwomwo.”
Akinsemwomwoyeyuk ke Sripen Elos Luti ke Ma Paye
22. Mea ma inge su sikyuk ke sripen met Kristian nu kemwa elos orekmakin ma paye in moul lalos?
22 Ke oiye a orekma in luti lalos, met sap Poul a kutupa met Kristian elos “akkalemye ma paye.” (2 Korint 4:2) Ya kom tia insese la Met Lo lun Jeova elos oru pa ou inge a luti ma paye nu sin mutanfwal nu kemwa? Met nu kemwa fwin fwalu nu fon elos mutamwauk in wi ke alu paye a elos oanu fwafwasyesr som nu ke ‘eol lun loom sin Jeova’ ke sie pise lulap. (Isaia 2:2, 3) Ke kais sie yiu, tausen puspis sin met elos baptaisla in sang akul nu ke mwolela lalos nu sin God, a ma inge kol nu ke oakiyuki lun congregation sasu puspis.
23. Nunuk fuka kom akkalemyeyuk nu selos nu kemwa su luti mutanfwal nu kemwa ke ma paye?
23 Elos fwinne muta a kapek ke kain in an puspis, tusruktu, Met Lo lun Jeova nu kemwa elos inse siefwunnu ke alu paye. Lungse su elos akkalemye akilenyelos oanu met tuma lutlut lal Jisus. (Jon 13:35) Ya kom ku in liye la ‘God el muta inmalolos’? (1 Korint 14:25) Ya kom akkeye tari met nu kemwa su luti ke ma paye nu sin mutanfwal nu kemwa? Fwin aok, lela kom in akkalemye insemwomwo ma patpat ke ma paye a in fwasr ke ma paye ma patpat.
Fuka Kom Topuk?
• Kut fwin sramsram ke alu, mea ma oanu sie inmaslon met Kristian in pal meeta a Met Lo lun Jeova?
• Kain in me akfulat siefwunnu fuka akfulatyeyuk sin met nu kemwa su fwafwasyesr in ma paye?
• Su “ku su fulat liki kut,” a mea nunuk lun met Kristian ke ma se inge?
• Efu kut ku in fwak la ma paye el sie me kapur se?
[Picture on page 16]
Meeting lun met Kristian nu kemwa sie me insemwomwo pal nu kemwa nu selos nu kemwa su fwafwasyesr in ma paye
[Pictures on page 18]
Jisus el sapkin nu sin met tuma lutlut lal in akfulatye Memorial ke mise lal oanu sie me kise
[Picture on page 19]
Oanu met Kristian in pal meeta, Met lo Lun Jeova elos akkalemye akfulat lalos nu ke “ku su fulat lukelos”