Efu Kut Enenu In Esam Mongo In Eku Lun Leum?

“Tu meet Nga eis sin Leum ma Nga asot nu sumwos.”​—1 KORINT 11:23.

1, 2. Mea Jisus el oru ke fong in Kofwen Alukela in yiu 33 C.E.?

MWEN siefwunnu isusla nutin Jeova el oasr ke eku se inge. Oupanu met sap 11 su ‘welul ke me srifwe puspis lal.’ (Luk 22:28) Ekun Thursday pa inge, March 31, 33 C.E., a sie pal pa inge su malem arulanu raun a akkatoye yen engyengu fwin an Jerusalem. Jisus Kraist a met sap nu kemwa lal elos tufwanu aksafyela akfulat lalos ke Kofwen Alukela. Judas Iscariot su arulanu koluk sapkinyuk tari in som, tusruktu tia pa inge pal in fwasrelik. Efu? Meyen Jisus el akola in oru ma se su arulanu yok sripe. Mea se inge?

² Meyen met sim lun Gospel inge pangpang Mattu el oasr we paenang lela kut in fulela nu sel el an sromon ma sikyuk na paye. El simusla: “Jisus el eis bred, a pre, a kunsalik, a el sang nu sin met tuma lutlut, a fwak: ‘Eis, mongo, ma inge monuk.’ A el eis sie kup, a sang kulo, a sang nu selos, a fwak: ‘Komwos nu kemwa nim ka; tu pa inge “srak lun mwoleaung,” su ukweyukla nu sin met puspis in ela ma koluk.’ ” (Mattu 26:26-28) Ya ma inge enenu in orekla pal siefwunnu? Mea kalmen ma inge? Ya oasr kutena kalmen ma inge nu sesr ke len inge?

“Komwos Oru Ma Inge”

3. Efu ku ma Jisus el oru ke fong in Nisan 14, 33 C.E., arulanu yok sripe?

³ Ma Jisus Kraist el oru ke fong in Nisan 14, 33 C.E., tia ma na srisrik ke moul lal. Met sap Poul el sramsram ke ma se inge ke pal se el sim leta lal nu sin met Kristian akmusrala in an Korint, an se su srakna esam me akfulat su Jisus el oakiye ke yiu 20 somla. Poul el fwinne tia muta yurol Jisus a met sap 11 lal in yiu 33 C.E., tusruktu kut ku in lalalfongi la ma sikyuk na paye ke fong sa el lotela sin kutu met sap su muta ke pal sa. Sayen ma inge, arulanu kalem la Poul el eis me sramsram paye ke ma sikyuk inge meyen God el akkalemye nu sel. Poul el fwak: “Tu meet Nga eis sin Leum ma Nga asot nu sumwos, tu Leum Jisus in fong se ke tukakinyukyuk el, el eis bred, a ke el sang kulo tari, el kunsalik a fwak: ‘Ma inge monuk ma musalla keyumwos. Komwos oru ma inge in esam yu.’ Ouyepa tok el eis kup, ke el mongo tari, a fwak: ‘Kup se inge mwoleaung sasu ke srak. Komwos oru ma inge, ke komwos nim, in esam yu.’ ”​—1 Korint 11:23-25.

4. Efu met Kristian nu kemwa enenu in esam Mongo in Eku lun Leum?

⁴ Met sim lun Gospel pangpang Luk el sang me akpayeye ke kas lun Jisus inge: “Oru ma inge in esam yu.” (Luk 22:19) Kas se inge elos langasla pa: “Oru ma inge in me esmakin nu sik” (Today’s English Version) a “Oru ma inge in me esmakin ke mise luk.” (The Jerusalem Bible) Aok, me akfulat inge pal nu kemwa sramsramkinyuk oanu Me Esmakin ke mise lun Kraist. Poul el ouyepa pangon ma inge Mongo in Eku lun Leum​—sie kas sumwos pa inge meyen me akfulat inge oakiyuki ke eku se. (1 Korint 11:20) Sapkinyuk nu sin met Kristian nu kemwa in esam Mongo in Eku lun Leum. Tusruktu, efu me akfulat inge oakiyuki meet?

Efu Oakiyuki Meet

5, 6. (a) Mea sie sripe efu Jisus el oakiye Memorial? (b) Mea siepa sripe efu Mongo in Eku lun Leum oakiyuki.

⁵ Sie sripe efu Me Esmakin ke mise lun Kraist oakiyuki pa, mise lun Kraist akkeye sie akmwuk. El mise oanu sie met su akkeye sumwos lun Papa tumal in kol in kosrao a fwalu. Ke ma inge Kraist el sang me akpayeye la Setan el kikiap, aok, Devil el kikiap meet in fwak la met nu kemwa elos kulansap nu sin God ke sripen oasr ma puspis su elos ku in eis Sel, ku ke sripen rapku. (Job 2:1-5) Mise lun Jisus ke oaru sang me akpayeye la Setan el kikiap, a ma inge akinsemwomwoye Jeova.​—Soakas 27:11.

⁶ Siepa sripe efu Mongo in Eku lun Leum oakiyuki pa, ma inge akismakinye kut la ke inkanek in mise lal oanu sie met sumwosmwos, a wangin ma koluk kel, Jisus el ‘sang moul lal in moli met puspis.’ (Mattu 20:28) Ke pal se met se meet el oru ma koluk lain God, el tula moul sumwosmwos lal a me insemwomwo nu kemwa su kapsreni nu ka. Tusruktu, Jisus el fwak: “Tu God el lungsel fwalu ou inge, tu el ase Mwen siefwunnu isusla nutul, tu el su lalalfongel fwa tia tula, a el fwa eis moul ma patpat.” (Jon 3:16) Paye, “molin ma koluk mise, a me kulang lun God moul ma patpat in Kraist Jisus Leum lasr.” (Rom 6:23) Me esmakin ke Mongo in Eku lun Leum akismakinye kut ke lungse yok emeet su akkalemyeyuk sin Jeova a Mwen nutul su kapsreni nu ke mise lun Jisus oanu me kise. Fuka kut ku in akkalemye insemwomwo ke lungse se inge!

Nge Kom Enenu in Akfulatye Ma Inge?

7. Ke inkanek fuka met akmusrala Kristian nu kemwa elos enenu in wi mongo a nim ke Memorial “pal e nu kemwa”?

⁷ Ke pal se el sramsram ke Mongo in Eku lun Leum, Poul el fwak: “Tu pal e nu kemwa komwos mongo bred inge, a nim kup inge, komwos fwakak mise lun Leum nu ke pal se el sifwil tuku.” (1 Korint 11:26) Met Kristian akmusrala nu kemwa elos enenu in mongo bred a nim wain ke pal in Memorial nu ke pal elos mise. Ke ma inge, ye mutun Jeova God a ye mutun fwal se inge, elos akkalemye pal nu kemwa lalalfongi lalos ke me kise lango lun Jisus.

8. Luseka un met akmusrala inge enenu in akfulatye Mongo in Eku lun Leum?

⁸ Luseka met Kristian akmusrala nu kemwa elos enenu in akfulatye Memorial ke mise lun Kraist? “Nu ke pal se el sifwil tuku,” Poul el fwak, kalem la me akfulat inge el tafwela na in orek nu ke pal se Jisus el tuku in utukla nu in kosrao met tuma lutlut akmusrala lal ke inkanek lun sifwil moulyuk ke lusen pal in “oasr tari lal.” (1 Tessalonika 4:14-17) Ma inge fwal nu ke kas lun Jisus nu sin met sap 11 lal: “A Nga fwin som a ako an sumwos, Nga fwa sifwil tuku, a eis komwos nu yurok, tu yen Nga muta, komwos fwa muta we pa.”​—Jon 14:3.

9. Mea kalmen kas lun Jisus su simusyukla in Mark 14:25?

⁹ Ke pal se Jisus el oakiye Memorial, el sramsram ke kup lun wain a el fwak nu sin met sap oaru lal: “Nga fwa tia sifwil nim fwokin fain soko inge, nu ke len se ke Nga nim ma sasu in togusrai lun God.” (Mark 14:25) Ke sripen Jisus el tia ku in nim wain paye in kosrao, kalem la me pupulyuk pa inge ke me insemwomwo nu kemwa su kutupal el lumeyuk nu ke wain. (Sam 104:15; Ekklisiastis 10:19) In tukeni muta ke Togusrai sie me insemwomwo na paye sel a nu sin met tuma lutlut lal nu kemwa su fwasr tokol, aok elos nu kemwa sano pal inge ke insemwomwo.​—Rom 8:23; 2 Korint 5:2.

10. Pal ekasr enenu in akfulatye Memorial?

¹⁰ Ya me esmakin ke mise lun Jisus enenu in akfulatye ke malem nu kemwa, wik nu kemwa, ku len nu kemwa? Mo. Jisus el oakiye Mongo in Eku Lal a anwuki el ke len in Kofwen Alukela, pa inge me akfulat lun met Israel in oanu me “esmakin” ke sukosok lalos in an Ijipt oanu met sruo in yiu 1513 B.C.E. (Exodus 12:14) Me akfulat ke Kofwen Alukela elos oru pal se ke yiu se, ke len 14 lun malem lun met Ju pangpang Nisan. (Exodus 12:1-6; Livitikus 23:5) Ma inge akkalemye la pal in akfulat ke mise lun Jisus enenu in orek oanu pal in akfulat ke Kofwen Alukela​—pal se ke yiu se—​tia ke malem nu kemwa, wik nu kemwa, ku ke len nu kemwa.

11, 12. Mea me sramsram se akkalemye ke pal in oakiyuki lun Memorial?

¹¹ Ke ma inge, arulanu fwal in akfulatye Memorial ke mise lun Kraist pal se ke yiu se, in Nisan 14. Sie reference work el fwak: “Met Kristian fwin an Asia Minor elos pangpang Quartodecimans [Fourteenthers] ke sripen fasin lalos in akfulatye pascha [Mongo in Eku lun Leum] in len 14 lun Nisan . . . Len se inge ku in sikyuk ke Friday ku ke kutena len ke wik.”​—The New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge, Volume IV, sra 44.

¹² Ke pal se el sramsram ke akmwuk lalos inge in century akluo C.E., met historian inge J. L. von Mosheim el aketeye la Quartodecimans elos akfulatye Memorial ke mise lun Kraist in Nisan 14 meyen “elos loang nu ke me srikasrak lun Kraist oanu el su ku lun ma sap oasr yurol.” Siepa met historian el fwak: “Akfulat lun alu lun Quartodeciman in an Asia el tafwela na oanu ma alu fwin an Jerusalem elos oru pa. Ke century ak 2 alu inge a Pascha lalos ke ak14 lun Nisan akfulatye molela su tuku ke mise lun Kraist.”​—Studia Patristica, Volume V, 1962, sra 8.

Kalme Saok lun Bred

13. Kain in bred fuka Jisus el orekmakin ke pal se el oakiye Mongo in Eku lun Leum?

¹³ Ke pal se Jisus el oakiye Memorial ke mise lal, “el eis bred, a ke el pre tari, el kunsalik, a sang nu selos [met sap].” (Mark 14:22) Bred su oasr ke pal ingo pa bred senpanu su elos orekmakin ke Kofwen Alukela. (Exodus 13:6-10) Ke sripen wangin me pulol ke bred inge, paenang el manini, tusruktu el kururur a mokutkut, elos enenu in kunsalik in ku in kitelik. Ke pal se Jisus el akpusye bred ke inkanek lun menmen tu el an ku in kitakut ma inge nu sin tausen puspis, bred inge kururur pa a manini, el kunsalik pa ma inge tu lan ku in kitakut nu sin met. (Mattu 14:19; 15:36) Ke ma inge, arulanu kalem, kunsalik lun bred ke Memorial el tia kalmekin kutena ma.

14. (a) Efu arulanu fwal fwin bred tia pulol pa orekmakinyuk nu ke Memorial? b) Kain bred fuka kom ku in moli ku orala su kom ku in orekmakin ke Mongo in Eku lun Leum?

¹⁴ In sramsramkin bred su orekmakinyuk ke akfulat lun Memorial ke mise lun Kraist, Jisus el fwak: “Ma inge monuk, ma musalla keyumwos.” (1 Korint 11:24; Mark 14:22) Arulanu fwal la bred inge in tia pulol. Efu? Meyen me pulol nu kemwa lumeyuk nu ke ma koluk, orekma fokfok, ku orekma sesumwos. (1 Korint 5:6-8) Bred el aoliyen mano sumwosmwos lun Jisus, wangin kutena ma koluk, su arulanu fwal in kisekinyuk oanu me kise lango. (Hibru 7:26; 10:5-10) Met Lo lun Jeova elos tia mulkunla ma inge a elos fwasr tokin me srikasrak su Jisus el oakiye ke pal se elos orekmakin bred tia pulol ke pal in akfulat lalos ke Memorial. In kutu luma, elos orekmakin Jewish matzos meyen wangin kutena ma ka oanu union ku atro. Fwin wangin ma inge, elos ku in sifwanu orala bred tia pulol lalos su orekla ke whole-grain flour srisrik (fwin oasr wheat, arulanu mwo) weang kof srisrik. Roller enenu in orekmakinyuk ke dough tu in manini a ku in munanla ke sie pan su oasr oil srisrik ka nu ke na el paola a kururur.

Kalme Saok lun Bred

15. Mea ma inge su oasr ke kup su Kraist el orekmakin ke pal se el oakiye Memorial ke mise lal?

¹⁵ Tokin el kitalik bred tia pulol, Jisus el eis kup se, “a ke el sang kulo tari, el sang nu selos [met sap], a elos nu kemwa nim ka.” Jisus el aketeye: “Kalmen ma inge pa ‘srak lun mwoleung,’ su ukweyukla nu sin met puspis.” (Mark 14:23, 24) Mea ma oasr ke kup? Wain na paye, a tia grape juice. Ke pal se Ma Simusla el sramsram ke wain, el tia sramsram ke grape juice. Ke sie me pupulyuk, wain sasu a tia grape juice, fwa ku in oru “sufwa matu, ma su orek ke kulin kosro” in fogoelik,” fwal nu ke ma Jisus el fwak. A met lokwalok lun Jisus elos fwakak ma sito kel, ke pal se elos fwak mu el “sie met nim wain.” Elos fwa tia oru ou inge fwin Jisus el nim na grape juice. (Mattu 9:17; 11:19) Wain pa orekmakin ke pal in Kofwen Alukela, a Kraist el orekmakin ma inge ke pal se ma el oakiye Memorial lun mise lal.

16, 17. Kain in wain fuka fwal in orekmakin nu ke akfulat ke Memorial, a efu?

¹⁶ Wain srasra mukefwunnu pa ku in orekmakin fwal nu ke ma koanon kup inge el aol, pa inge sran Jisus su surorla liki manol. Jisus el fwak: “Kalmen ma inge pa ‘srak lun mwoleaung su ukweyukla nu sin met puspis.” A met sap Piter el simusla: “Etu tu komwos [met akmusrala Kristian] moliyukla tia ke ma kulamwi, ke silfer ku gold, liki oiyen moul lomwos su, wangin sripe, etuku sin papa tuman papa tumomwos. A ke sra saok, oanu lam wangin kuiye a tia fokfok, aok, sran Kraist.”​—1 Piter 1:18, 19.

¹⁷ Wangin alollo, wain srasra su tuku ke grape pa kain in wain su Jisus el orekmakin ke pal se el oakiye Memorial ke mise lal. Tusruktu, kutu nu ke wain srasra ke pal inge tia fwal in orekmakin meyen elos sang spirits ka ku brandy ku elos sang herbs a spices. Sran Jisus arulanu mwo tari, fwal in orekmakinyuk oanu me kise, tia enenu kutena ma in toeni nu ka. Ke ma inge, kain in wain nu kemwa su oasr ma ka tia fwal in orekmakin. Kup ku wain srusra ke Memorial lun mise lun Leum tia enenu in oasr suka ku kutena ma ka. Aok, wain srusra su orekla ke grape ku in orekmakin, oanu red burgundy a claret.

18. Efu ku Jisus el tia orala menmen ke bred a wain su orekmakinyuk nu ke Memorial?

¹⁸ Ke pal se el oakiye mongo in eku lal inge, Jisus el tia orala menmen, oanu el ekulla bred a wain nu ke ikwel a sral na paye. In mongo ikwen met a nim sran met sie kain in orekma koluk pangpang cannibalism, a ma inge kunausla ma sap lun God. (Genesis 9:3, 4; Livitikus 17:10) Manol a sral nu fon srakna oasr yurol Jisus in fong se. Manol nu fon el sang oanu me kise sumwosmwos, a sral surorla liki manol ke tafun len tok lun Nisan 14, len senpanu lun met Ju. Ke ma inge, bred a wain ke Memorial lun mise lun Kraist pa me pupulyuk, ma inge el aoliyen manol a sral.a

Memorial​—Sie Mongo in Communion

19. Efu ku in orekmakin plate a kup puspis ke akfulat ke Mongo in Eku lun Leum tia sufwal?

¹⁹ Ke pal se Jisus el oakiye Memorial, el suli met sap oaru lal in nim ke kup siefwunu. Ke Gospel lal Mattu, el fwak: “[Jisus] El eis sie kup, a sang kulo, a sang nu selos, a fwak: ‘Komwos nu kemwa, nim ka.’ ” (Mattu 26:27) In orekmakin “kup siefwunnu” a tia kup puspis, tia sang ma upa nu selos, meyen ke pal inge oasr na met 11 su ku in nim ke tebu se a fwusesr nu selos in sang ma inge nu sin met su muta seskelos fwin elos tari. Ke yiu se inge, million puspis sin met elos akola in wi ke akfulat ke Mongo in Eku lun Leum ke 94,000 kutu congregation fwin fwalu nu fon. Ke sripen toeni lulap puspis e fwa orek ke fong siefwunnu, paenang tia ku in kup siefwunnu pa ku in orekmakin nu sin met inge nu kemwa. Aok, akmwuk ke kup se su aoliyen sran Kraist su el kisekin el onnu ke congregation lulap puspis ke pal se elos orekmakin kup ekasr in kitelik ma inge nu sin met nu kemwa ke lusen pal fwal. In oupanu, pus liki plate se orekmakinyuk ke bred. Ma Simusla el tia pa akkalemye aten kup ku sufa su orekmakinyuk ke pal inge. Tusruktu, kup a plate inge enenu in akkalemye sunak fwal nu ke me akfulat saok inge. Sie inkanek lalmetmet in tia nekla kup inge nu ke el apkurun in kakla meyen ma inge ku in sang ma upa ke pal in kitakut.

20, 21. Efu kut ku in fwak la Memorial el sie communion meal?

²⁰ Fwinne pus liki sie ke plate a kup ku in orekmakin ke bred a wain, tusruktu me mongo ke Memorial el sie communion meal ku met nu kemwa su fwal elos ku in epeis. In an Israel in pal meeta, sie met el ku in sang sie communion meal ke pal se el wis kosro ke imwen alu lun God, a kosro se inge anwuki we. Kutu ipen kosro inge elos isukak nu fwin me loang, kutu som nu yurin met tol su orek alu, a kutu som nu yurin mwen nutul Aaron nu kemwa su met tol, a met su kisekin ma inge wekunang met nu kemwa in sou lal elos ku in wi pa epeis ke mongo. (Livitikus 3:1-16; 7:28-36) Memorial el ouyepa sie communion meal meyen met nu kemwa su fwal ku in wi epeis mongo a nim.

²¹ Jeova el wi ke communion meal inge oanu Met su oakiye akmwuk inge. Jisus pa me kise, a met akmusrala Kristian nu kemwa elos wi mongo a nim. In mongo ke tebu lun Jeova ku in kalmekin la oasr misla inmaslon Jeova a met nu kemwa inge su mongo. In fwal nu ke ma inge, Poul el simusla: “Kup lun insemwomwo su kut pre ka, ya tia sie nu sin sie in sran Kraist? Bred, su kut kunsalik, ya tia sie nu sin sie in monin Kraist? Tu kut, met puspis, bred siefwunnu a mano siefwunnu, tu kut nu kemwa mongo ke bred siefwunnu.”​—1 Korint 10:16, 17.

22. Kain in kusensiyuk puspis fuka ke Memorial kut srakna enenu in tuni?

²² Mongo in Eku Lun Leum pa me akfulat siefwunnu ke alu su Met Lo lun Jeova elos oru ke yiu nu kemwa. Ma inge arulanu fwal meyen Jisus el sapkin nu sin met tuma lutlut lal: “Oru ma inge in esam yu.” Ke pal in Memorial, kut esam mise lun Jisus, sie mise su akkeye sumwos lun Jeova in kol in kosrao a fwalu. Oanu ma kut lotela tari, ke communion meal inge, bred el lumeyuk nu ke mano lun Kraist su el kisekinyuk a wain el lumeyuk nu ke sra su surorla liki manol. Aok, arulanu supus met su mongo bred a wain. Efu ou inge? Ya oasr kalmen Memorial nu sin million puspis su tia wi mongo a nim? Aok, mea kalmen Mongo in Eku lun Leum nu Sum?

[Footnote]

Mea Topuk Lom?

• Efu ku Jisus el oakiye mongo in eku lun Leum?

• Pal ekasr kut enenu in akfulatye Memorial?

• Mea ma yok ke bred su tia pulol ke Memorial?

• Wain ke Memorial el aol mea?

[Picture on page 24]

Jisus el oakiye Mongo in Eku lun Leum