Oru Insiom In Sangeng Sin Jeova
“O ke in oasr sie inse ou inge in elos, tu elos fwa sangeng sik, a liaung ma sap luk nu kemwa pal e nu kemwa.”—DUTERONOMI 5:29.
1. Efu kut ku in lalalfongi na paye la sie pal met nu kemwa elos fwa sukosok liki fosrnga?
SANGENG el akkolukye metu ke century puspis. Sangeng ke sral, mas, orekma silolel, ku meun oru million sin met in fosrnga pal e nu kemwa. Ke sripe se inge preamble lun Universal Declaration of Human Rights akkalemye ke sie akmwuk in oasr kain in fwal se su met nu kemwa engunkin sukosok lalos liki in sangeng.a Sie me insemwomwo, yok meyen God el sifwanu akkalemye la kain in fwal inge e fwa tuku na paye—tusruk tia ke ku lun met. Ke inkanek lun met palu se inge Maika, Jeova el mwolela nu sesr la ke fwal sasu sumwosmwos lal, ‘wangin kutena met su fwa aksangengye met lal.’—Maika 4:4.
2. (a) Fuka Ma Simusla mokle kut in sangeng sin God? (b) Kain in kusensiyuk fuka ku in sikyuk ke pal se kut sramsram ke kunokon lasr in sangeng sin God?
2 Ke inkanek saye, sangeng el ku in sie me kasru pa. Ke Ma Simusla, pal puspis sapkinyuk nu sin met kulansap lun God in sangeng sin Jeova. Moses el sapkin nu sin met Israel: “Kom fwa sangeng sin Jeova God lom, a kom fwa orekma nu sel.” (Duteronomi 6:13) Century puspis toko Solomon el simusla: “Sangeng sin God a liaung ma sap lal. Tu pa inge orekma mwo kemwa lun metu.” (Ekklisiastis 12:13) Ke inkanek lun orek ma lo lasr, su orekla ye koko lun lipufon, kut kaifwe pa nu sin met nu kemwa in “sangeng sin God a sang mwolanu nu sel.” (Fwakyuk 14:6, 7) In toeni nu ke sangeng sin Jeova, met Kristian nu kemwa elos enenu in lungsel ke insielos kemwa. (Mattu 22:37, 38) Fuka kut ku in lungse God a in pal se na sangeng sel? Efu ku arulanu yok sripe in sangeng sin sie God lun lungse? Kain in ma lane fuka kut ku in eis kut fwin akyokye sangeng lasr nu sin God? In topuk kusensiyuk inge, kut enenu meet in etu mea kalmen sangeng sin God a la fuka kain in sangeng inge oakiye sie ip yok nu ke futoto lasr nu sin Jeova.
Sunak Mutal, Akfulat Yok a Sangeng
3. Mea kalmen sangeng sin God?
3 Sangeng sin God el sie kain in oiye su met Kristian nu kemwa enenu in akkalemye nu sin Met Su Orekutla. Kalmen sangeng inge pa “sunak mutal a akfulat nu sin Met Orekutla a in sangeng in aksupwaryel.” Ke ma inge, sangeng sin God el akkeye oiye saok luo nu ke moul lasr: ke oiye su kut akkalemye nu sin God a ke oiye su kut akkalemye nu ke kain in orekma su God el srunga. Arulanu kalem, kain in ma luo inge su arulanu yok sripe a fwal nu sesr in tuni na paye. Oanu Vine’s Expository Dictionary of New Testament Words el akkalemye, nu sin met Kristian nu kemwa kain in sangeng sumwosmwos inge pa ‘sie kain in me purakak nu ke akmwuk lun moul, ke ma lun ngun a ke oiyen moul nasnas.’
4. Fuka kut ku in akyokye sunak mutal a akfulat nu sin Met Orekutla?
4 Fuka kut ku in akyokye kain in pulakin lun sunak mutal a akfulat nu sin Met Orekutla? Kut akkalemye sunak mutal ke pal se kut liye sie kain in an kato, kof putat kato, ku ke kato lun fwat ke el tilli. Kain in pulakin inge yokyokelik kut fwin akilen, ke mutun lalalfongi, la ma inge nu kemwa ma orekla sin God. Sayen ma inge, in oanu Togusra Devid, kut enenu in sifwanu akilen la wangin sripasr kut fwin srikeye moul lasr nu ke ma orekla sakuruk lun Jeova. “Ke Nga nunku ke kosrao lom, orekma lun kufinpoum, malem a itue ma kom pakiye, mea met tu kom in esmakunal?” (Sam 8:3, 4) Sangeng paye inge kol nu ke akfulat, su mokle kut in sang kulo a kaksakin Jeova ke ma nu kemwa el oru nu sesr. Devid el ouyepa simusla: “Nga fwa sot kulo nu sum tu kom orala luman in sie oiyen me aksangeng a me lut. Orekma lom ma sakuruk, a ma inge ngunik etulanu.”—Sam 139:14.
5. Efu kut enenu in sangeng sin Jeova, a kain in me srikasrak fuka oasr yurosr ke ma se inge?
5 Kain in sunak mutal a akfulat oakiye kain in inkanek sumwos in sangeng ke ku lun God oanu Met Orekutla a ke ku lal oanu sie Met Kol sumwos in kosrao a fwin fwalu. Ke sie arurumu su met sap Jon el liye, “elos su kutangla kosro soko a fwin me srulela lal”—met tuma lutlut akmusrala lun Kraist su muta ke mwal lalos in kosrao—elos fwak: “Yoklanu a me lut orekma lom, Jeova God, Ku Liki Ku. Sumwosmwos a paye inkanek lom, kom Togusra ma patpat. Su fwa tia sangeng kom, Jeova, a akmwoye em?” (Fwakyuk 15:2-4) Sangeng sin God, tuku ke akfulat yok nu ke mwolanu lal, in purakak met kol inge nu kemwa su akola in wi Kraist ke Togusrai lal in kosrao in akfulatye God oanu El Su Ku Liki Ku. Kut fwin loang akmwoye nu ke ma nu kemwa su Jeova el akpayeye tari a ke inkanek sumwos lal in kol kosrao a fwalu, ya ma inge tia mokle kut in sangeng sel?—Sam 2:11; Jeremaia 10:7.
6. Efu kut enenu in akkalemye sangeng paye in aksupwarye Jeova?
6 Tusruktu, sayen sunak mutal a akfulat, sangeng paye in aksupwaryel a in seakos enenu in toeni pa nu ke inkanek in sangeng sin God. Efu? Meyen, fwinne Jeova el “tia sa in mulat a yoklanu lungkulang paye lal,” kut enenu in esam la “el tia pilesru ma koluk, a el sang kai.” (Exodus 34:6, 7 NW) Fwinne oasr oiye lun lungkulang a pakoten, Jeova el tia insemwomwo ke ma kikiap a met su lungse in oru ma koluk. (Sam 5:4, 5; Hebakkuk 1:13) Elos nu kemwa su lungse in oru ma koluk ye mutun Jeova a srunga in auliyuk a lainul, elos tia ku in oru ou inge ke sukosok a in wangin kai. Oanu met sap Poul el fwak, “pa inge ma aklangung lulap, in putatla nu in poun God moul.” Sie me loeyuk nu sesr kut fwin akkalemye sangeng paye in sun kain in luma inge.—Hibru 10:31.
“Fulyung Nu Sel”
7. Kain in sripe puspis fuka oasr yurosr oru kut in lalalfongi ku lun Jeova in molela?
7 Sangeng sin God wi akfulat a etauk yok ke ku lulap lal pa mutamweyen lalalfongi a tupan Jeova. Oanu pulakin lun tulik srisrik se su tia sangeng fwin papa tumal muta seskel, kut tia pa sangeng a kut insemwomwo ye po mwomwo lun Jeova. Loang akmwoye ke oiye su met Israel elos akkalemye tokin Jeova el molelosla liki fwal Ijipt: “A met Israel elos liye orekma lulap Jeova el oru fwin met Ijipt, a elos sangeng sin Jeova, a elos lalalfongi Jeova.” (Exodus 14:31) Experience lal Elaisa sang pa me akpayeye la “lipufon lun Jeova el muta in kalsalosyuk su sangeng sel, a molilosla.” (Sam 34:7; 2 Togusra 6:15-17) Me sramsram lun met lun Jeova ke pal inge a experience puspis lasr orala me akpayeye la God el orekmakin ku lal in kasru met nu kemwa su kulansap nu sel. (2 Kronikel 16:9) Ke ma inge kut mutamwauk in akilen la “in sangeng sin Jeova oasr lalalfongi ku.”—Soakas 14:26.
8. (a) Efu sangeng sin Jeova mokle kut in fwasr ke inkanek lal? (b) Aketeye fuka kut ku in “fulyung” nu sin Jeova.
8 Sangeng paye nu sin God tia mutamweyen ke lalalfongi a in tupanul mukena, a ma inge kol kut in fwafwasyesr ke inkanek lal. Ke pal se Solomon el kise tempel, el pre nu sin Jeova: “Tu elos [Israel] fwa sangeng sum, in fwasr inkanek lom, lusen pal elos muta in fwal se su kom ase nu sin papa tumasr.” (2 Kronikel 6:31) In pal meeta, Moses el kaifwe nu sin met Israel: “Komwos fwa fwasr tokin Jeova God lomwos, a sangeng sel, a liaung ma sap lal, a akos pusral, a komwos fwa orekma nu sel, a fulyung nu sel.” (Duteronomi 13:4) Oanu fus inge lungse in akkalemye, kena in fwafwasyesr ke inkanek lun Jeova a in “fulyung” nu sel ku in tuku ke lalalfongi a in tupan Jeova. Aok, sangeng paye nu sin God mokle kut in akos Jeova, kulansapul, a in fulyung nu sel, oanu sie tulik srisrik su fulyung na paye nu sin papa tumal meyen el lalalfongel a tapan paye lal.—Sam 63:8; Isaia 41:13.
Lungse God Pa in Sangeng Sel
9. Mea ma oanu sie inmaslon lungse God a sangeng sin God?
9 Fwal nu ke Ma Simusla, sangeng sin God tia kosroela in lungse el ke kutena inkanek. Aok, met Israel nu kemwa sapkinyuk in “sangeng sin Jeova . . . fwasr ke inkanek lal nu kemwa a in lungse el.” (Duteronomi 10:12) Ke ma inge, sangeng sin God a in lungse God kapasr nu sin sie sin sie. Sangeng sin God mokle kut in fwafwasyesr ke inkanek lal, a ku in akpayeye la kut lungse el. (1 Jon 5:3) Ma inge arulanu paye, meyen ke pal se kut lungse met se, kut arulanu sangeng in aksupwaryel. Met Israel elos aksupwarye Jeova ke pal se elos lainul yen mwesis. Payela, kut tia lungse in oru kutena ma su ku in aksupwarye Papa tumasr su in kosrao. (Sam 78:40, 41) Ke inkanek saye, ke sripen “Jeova el insemwomwo nu selos su sangeng sel,” paenang akos a oaru lasr oru insiel in engun. (Sam 147:11; Soakas 27:11) Lungse nu sin Jeova mokle kut in akinsemwomwoyel, a sangeng sin God mokle kut in tia akngalyel. Oiye inge akesrui sie sin sie, a tia lain sie sin sie.
10. Fuka Jisus el akkalemye la el insemwomwo in sangeng sin Jeova?
10 Moul a orekma lun Jisus Kraist akkalemye la kut ku pa in akkalemye lungse a in sangeng sin God ke pal sefannu. Met palu Isaia el simusla kel Jisus: “A ngunin Jeova fwa on fwel, ngunin lalmetmet a etauk, ngunin papu a ku, ngunin etu a sangeng sin Jeova.” (Isaia 11:2, 3) Fwal nu ke kas palu lal, ngun lun God moklel Jisus in sangeng sin papa tumal in kosrao. Sayen ma inge, kut ku in liye pa la sangeng inge, tia toasr nu sel, a ma inge sropon me insemwomwo. Jisus el engunkin in oru ma lungse lun God a in akinsemwomwoyel, fwinne ke pal in ma upa yok. Ke pal se el apkurun in mise fwin sak in keok lal, el akkalemye nu sin Jeova: “Tia oanu ma Nga lungsik, a oanu ma kom lungsum.” (Mattu 26:39) Ke sripen sangeng paye lal inge, Jeova el porongo pre a kaifwe lun Mwen nutul, el akkeyel, a molella liki mise.—Hibru 5:7.
Lutlut in Sangeng Sin Jeova
11, 12. (a) Efu kut enenu in lutlut in sangeng sin God? (b) Fuka Jisus el luti kut in sangeng sin Jeova?
11 Tia oanu kutena inkanek in sunak mutal su kut pula ke pal se kut liye ku a mwolanu lun God ke ma orekla lal, sangeng sin God el tia sikyuk nu sesr oanu in ma na automatic se. Ke sripe inge, Devid kulanu, su Jisus Kraist, el ase nu sesr sie me solsol ke kas palu: “Fwasru, komwos tulik, poronge yu; Nga fwa luti nu sumwos sangeng sin Jeova.” (Sam 34:11) Fuka kut fwa ku in lutlut ke inkanek lun Jisus in sangeng sin Jeova?
12 Jisus el luti kut in sangeng sin Jeova ke pal se el kasre kut in etu ke oiye mwolanu lun Papa tumal in kosrao. (Jon 1:18) Me srikasrak lun Jisus sifwanu akkalemye ke nunuk lun God a ke oiye fuka el akkalemye nu sin kutu met, ke Jisus el sifwanu akkalemye ke orekma sumwosmwos lal ke oiyen sumwosmwos lun Papa tumal. (Jon 14:9, 10) Sayen ma inge, pa ke me kise lun Kraist, su ku in akfutotoye kut nu sin Jeova ke pal se kut pre siyuk ke nunuk munas lun ma koluk lasr. Yoklanu pakoten lun God su el akkalemye nu sesr paenang arulanu sumwos in sangeng sel. Met simusla Sam el fwak: “A oasr nunuk munas yurom, tu met elos fwa sangeng sum.”—Sam 130:4.
13. Kain in step fuka akkalemyeyuk in buk lun Soakas kasru kut in sangeng sin Jeova?
13 Buk lun Soakas el akkalemye ke step puspis in sang kasre kut in etu in sangeng sin God. “Mwen nutik, kom fwin lungsum in eis kas luk, a elosak ma sap luk yurum, a ou inge in kolang srem nu ke lalmetmet, a sang insiom nu ke etauk, . . . na kom fwa etu sangeng sin Jeova, a konoiyuk etauk lun God.” (Soakas 2:1-5) Ke ma inge, kut fwin lungse in sangeng sin God, kut enenu in lutlut ke Kas lal, kaifweung in eis etauk ke me luti lal, a loang akmwoye nu ke kas in kai lal.
14. Fuka kut ku in fwasr tokin kas in kai su etukyung nu sin togusra lun Israel?
14 Kais sie togusra lun an Israel sapkinyuk in orala sie copy lun Ma Sap a ‘ridi ma inge ke lusen moul lalos nu kemwa, tu el fwa ku in lutlut in sangeng sin Jeova God lal, in liaung kas nu kemwa ke ma sap lal.’ (Duteronomi 17:18, 19) Rid Baibel a lutlut ka arulanu yok sripe nu sesr kut fwin lungse in lutlut in sangeng sin Jeova. Ke kut orekmakin ma sap lun Baibel in moul lasr, na kut fwa ku in mutamwauk in eis lalmetmet a etauk su tuku sin God me. Kut mutamwauk pa in “etu sangeng sin Jeova” meyen kut liye fwako mwomwo lun ma inge ke moul lasr, a kut aksaokye futoto lasr nu sin God. Sayen ma inge, ke kut asrouki pal nu kemwa nu sin met lili wiesr in lalalfongi, met fwusr a met matu ku in porongo ke me luti mutal, elos ku in lutlut in sangeng sin Jeova, a fwasr ke inkanek lal.—Duteronomi 31:12.
Insemwomwo Elos Nu Kemwa Su Sangeng Sin Jeova
15. Ke inkanek puspis fuka sangeng sin God kapsreni nu ke alu lasr nu sel?
15 Fwal nu ke ma akkalemyeyuk tari, kut ku in liye la sangeng sin God el sie oiye mwo su kut nu kemwa enenu in orekmakin, meyen pa inge sie inkanek saok nu ke alu lasr nu sin Jeova. Ma inge kasre kut in lalalfongel in ma nu kemwa, in fwasr ke inkanek lal, a in fulyung nu sel. Fwal nu ke ma sikyuk nu sin Jisus Kraist, sangeng sin God ku in mokle kut pa in akpayeye mwolela lasr ke pal inge a ke pal fwasru nu tok ma patpat.
16. Efu Jeova el akkeye kut in sangeng sel?
16 Sangeng sin God tia koluk ku in me aksupwarye kut. “Insemwomwo elos nu kemwa su sangeng sin Jeova, su fwasr inkanek lal,” Baibel el akkalemye nu sesr. (Sam 128:1) Jeova el akkeye kut in sangeng sel meyen el etu la kain in oiye inge ku in kurungin kut. Kut ku in liye nunuk yok a lungkulang lal ke kas lal nu sel Moses: “O ke in oasr sie inse ou inge in elos, tu elos fwa sangeng sik a liaung ma sap luk nu kemwa pal e nu kemwa, tu e fwa ku in mwo yurolos, a yurin tulik nutulos ma patpat!”—Duteronomi 5:29.
17. (a) Kain in ma lane fuka kut ku in eis ke sangeng sin God? (b) Kain in oiye puspis fuka ke sangeng paye e fwa sramsramkinyuk ke me lutlut toko?
17 In oupanu, kut fwin akkeye insiesr in sangeng sin God, ma inge arulanu mwo nu sesr. Ke inkanek puspis fuka? Ma se meet, kain in oiye inge e fwa akinsemwomwoye God a ku in ore kut in futoto nu sel. Devid el etu ke experience lal sifwanu la “el e fwa akpayeye ma lungse lalos su sangeng sel, el e fwa ouyepa long tung lalos, a molelosla.” (Sam 145:19) Ma se akluo, sangeng sin God wise nu sesr me insemwomwo meyen ma inge ku in kasru kut ke oiyesr su kut akkalemye ke ma koluk. (Soakas 3:7) Me lutlut toko kut fwa tuni ke oiye fuka sangeng inge ku in kurungin kut liki me sensen lun ngun, a el ku in luti nu sesr ke kutu me srikasrak lun Baibel ke met su sangeng sin God a fwasr liki ma koluk.
[Footnote]
a General Assembly lun United Nations akkalemye insese lalos nu ke Universal Declaration of Human Rights ke December 10, 1948.
Ya Kom Ku In Topok Ma Inge?
• Mea kalmen sangeng sin God, a fuka ma inge mokle kut?
• Mea ma oanu sie inmaslon sangeng sin God a fwasr yurin God?
• Fuka me srikasrak lun Jisus akkalemye la sangeng sin God kapasr nu ke lungse sin God?
• Ke inkanek puspis fuka kut ku in akkeye insies in sangeng sin Jeova?
[Picture on page 23]
Sapkinyuk nu sin togusra nu kemwa lun Israel in orala copy lun Ma Sap a in rid ma inge len nu kemwa
[Picture on page 24]
Sangeng sin Jeova mokle kut in lalalfongel oanu sie tulik su lalalfongi papa tumal
[Picture Credit Line on page 21]
Stars: Photo by Malin, © IAC/RGO 1991