Met Fwusr​—Akpaye Ku Lom In Akilen!

“A mongo upa fwal nu sin met matu, aok nu selos su pala ka, a ku in akilen ma mwo a ma koluk.”​—HIBRU 5:14.

1, 2. (a) Fuka luma a ma sikyuk nu sesr ke len inge ku in srikeye nu ke ma sikyuk meet nu sin met Kristian fwin an Efesus? (b) Kain in oiye mwo fuka ku in karungin kom ke me sensen, a fuka kom ku in akkapye ma inge?

“KE ma inge, komwos in arulanu liaung oiyen fwafwasyesr lomwos, tia oanu met nukin, a oanu met lalmetmet, molela pal tu len koluk.” (Efesus 5:15, 16) Ke pal met sap Poul el simusla kas luo inge ke tausen yiu somla, ‘met koluk a met mwosounkas elos fwa yokyokelik in ma koluk.’ Kut moul ke “sie pal in ma upa su tia fwusesr in muteng” ku kutu leng el fwak, sie pal su “nenela ke me sensen.”​—2 Timote 3:1-5, 13; Phillips.

² Tusruktu, kom ku in fwasr liki me sensen su tia eteyuk ke inkaneku, kom fwin akkapye “lalmetmet, . . . etauk a ku in nunuk.” (Soakas 1:4) Soakas 2:10-12 el fwak: “Tu lalmetmet fwa ilyuk nu insiom, a etauk fwa me insemwomwo nu ke ngunom, liyaten fwa liyekomyung, etauk fwa sruokommi, in molikomla liki inkanek lun ma koluk, liki met su fwak ma sesumwos.” Tusruktu, fuka kom ku in akkapye kain in oiye mwo inge nu kemwa? Hibru 5:14 el fwak: “A mongo upa fwal nu sin met matu, aok nu selos su pala ka, a ku in akilen ma mwo a ma koluk.” Oanu kutena orekma su met se el arulanu etu, akpa eneneyuk tu in pala in orekmakin lalmetmet. Kas Greek su Poul el orekmakin ku in kalmekin na paye ‘akpa oanu sie met gymnast.’ Fuka kom ku in mutamwauk ke kain in akpa inge?

Akpaye Lalametmet Lom

3. Fuka kom ku in orekmakin lalmetmet ke pal se kom enenu in oru sie sulela?

³ Tuni akmwoye ke lalmetmet lom​—ke ku lom in akilen ma mwo a ma koluk—​ke ku in eis akpa ke kom “oru orekmakin.” Ke pal kom enenu in oru sulela, in lumala, sulela fwal nu ke ma kom nunku a pula, ku fwasr tokin orekma lun un met pal nu kemwa tia kol nu ke sulela paye. In oru sulela mwo, kom enenu in orekmakin lalmetmet. Fuka in oru ou inge? Ma se meet, kom enenu in tuni akmwoye luma a ma sikyuk a srukye nu fon me akpayeye. Siyuk kusensiyuk fwin eneneyuk. Srukye ke nunuk lom mea me sulela puspis su kom ku in oru. Soakas 13:16 el fwak: “Met lalmetmet nu kemwa orekma ke etauk.” Na, kaifweung in tuni akmwoye ma sap ku akmwuk ke Baibel su fwal nu ka. (Soakas 3:5) Paye, in oru ou inge, enenu in oasr etauk lom ke Baibel. Pa inge sripe paenang Poul el kaifwe kut in eis “mongo upa”​—in etu “mea sralupa a luse a fulata a lola” lun ma paye.​—Efesus 3:18.

4. Efu ku etauk ke ma sap lun God arulanu yok sripe?

⁴ In oru ou inge arulanu yok sripe, meyen kut sesumwos, fwusesr in oru ma koluk. (Genesis 8:21; Rom 5:12) “Inse kutasrik yok liki ma nu kemwa,” Jeremaia 17:9 el fwak. Fwin wangin ma sap lun God su kol kut, kut ku in sifwanu keapekutla in nunku mu sie ma koluk el ku in ekla mwo​—meyen pa inge kena lun ikwesr. (Srike liye Isaia 5:20.) Met sim lun Sam el simusla: “Ke mea sie met fwusr fwa aknasnasye inkanek lal? Ke el arulanu liaung inkanek lal fwal nu ke kas lom. Ke kas in luti lom Nga eis lalmetmet. Ke ma inge Nga srunga inkanek kikiap nu kemwa.”​—Sam 119:9, 104.

5. (a) Efu kutu sin met fwusr elos fwasr tokin inkanek kikiap? (b) Fuka sie met fwusr el oru ma paye in ma lal na paye?

⁵ Efu met fwusr puspis su matula in loom sin met Kristian elos fwasr tokin inkanek kikiap? Ya fwal in fwak la meyen elos su ou inge ‘elos tia srike ke kutena pal ma mwo a me akinsemwomwo a sumwosmwoslanu’? (Rom 12:2) Saap kutu selos wi meeting yurin papa a nine kielos a elos etu in srumon kutu me luti lun Baibel. Tusruktu fwin siyukyuk selos in sang me akpayeye ke lalalfongi lalos ku in aketeye kutu ma loal ke Kas lun God, fwin na elos tia etu akilenyuk la etauk lalos arulanu srikla. Arulanu fwusesr in keapela kain in met fwusr inge. (Efesus 4:14) Fwin ma inge paye ke moul lom, efu kom ku tia suk in ekulla ma inge? Sie sister fwusr el esam: “Nga oru sie lutlut mwo in tuni akmwoye. Nga siyuk sik sifwanu, ‘Fuka Nga ku in etu la pa inge alu paye? Fuka Nga ku in etu la oasr sie God su e Jeova?’ ”a Lutlut mwo lal ke Ma Simusla oru el an lalalfongi na paye la ma nu kemwa el lotela ma sin papa a nine kiel pa paye!​—Srike liye Orekma 17:11.

6. Fuka kom ku in “srike ma su akinsemwomwoye Leum,” Jeova?

⁶ Fwin oasr etauk lom ke ma sap lun Jeova, na e fwusesr nu sum in “srike ma su akinsemwomwoye Leum.” (Efesus 5:10) Tusruktu, efuka fwin kom tia etu na paye inkanek sumwos su kom enenu in oru nu ke sie ma sikyuk? Pre nu sin Jeova ke me kasru. (Sam 119:144) Srike in sramsram nu sin papa a nine kiom ku nu sin met Kristian matu in ngun ke ma se inge. (Soakas 15:22; 27:17) Me kasru ku in ouyepa konoiyukyuk ke kom oru lutlut ke Baibel a ke me rid puspis lun Watch Tower. (Soakas 2:3-5) Kom fwin orekmakin pal nu kemwa lalmetmet lom, na ma inge ku in yokelik na paye.

Akkalemye Lalmetmet ke Me Akengun

7, 8. (a) Fuka kom ku in orekmakin lalmetmet in akilen kom fwin wi ku tia ke sie toeni? (b) Mea Baibel el nunku ke me akengun?

⁷ Lela kut in liye ingenu la fuka kom ku in orekmakin lalmetmet lom ke kutu luma a ma sikyuk. Nunku, sie me pupulyuk, metu fwin suli kom nu ke sie toeni. Saap kom eis sie me solsol su akkalemye toeni sa. Akkalemyeyuk nu sum la oasr Met Lo fwusr puspis fwa wi. Tusruktu, oasr moul nu ka in sang akfwalye mani su orekmakinyukla ke toeni inge. Ya kom akola in wi?

⁸ Aok, orekmakin lalmetmet lom. Ma se meet, tuni akmwoye ma puspis. Lupaka toeni se inge? Su oasr we? Nge e mutamwauk? Nge e safla? Kain akmwuk fuka oakiyuki in orek? Fuka inkanek in sang kurungin? Na, loang akmwoye, suk nu ke sifwe se inge “Social Gatherings,” a “Entertainment” ke Watch Tower Publications Index.b Mea sikyuk ke ma kom suk? Ma se meet, Jeova el tia srunga in oasr pal in toeni in engun insemwomwo. In kasru oanu Ekklisiastis 8:15 el fwak la in toeni nu ke orekma upa, “tu wangin ma sie ma yurin metu ye fwatu mwo liki in mongo, a in nim, a in engun.” Aok, fwinne Jisus Kraist el wi pa nu ke kofwo puspis a sie kofwo lun married. (Luk 5:27-29; Jon 2:1-10) Orekmakin nunuk sumwos, akmwuk lun toeni ku in oakiye me kasru.

9, 10. (a) Kain in me sensen fuka ku in tuku ke kutu toeni? (b) Kain in kusensiyuk fuka kom ku in siyuk sum sifwanu meet liki kom oru sulela fwin kom wi ku tia ke sie toeni?

⁹ Aok, oasr toeni su tia orek ke inkanek fwal a takla su ku in paenang ma upa. In 1 Korint 10:8 kut ku in ridi la asrouki koluk kol nu ke kosro a mise lun “longoul tulo tausen [met Israel suoaru] in len siefwunnu.” Siepa kas in sensen upa ku in konoiyukyuk in Rom 13:13: “Lela kut in fwafwasyesr sumwosmwos, oanu in len, tia in wowon a srui, tia in kosro a sarnget, tia in akukuin a sok.” (Srike liye 1 Piter 4:3.) Paye, wangin pisen met pakiyuki nu ke sie toeni. Tusruktu experience akkalemye la fwin yok toeni, e arulanu upa in kurunginyuk. Toeni srisrik u, fwusesr in kurunginyuk mwo a wangin pa pal in mwo in oru “party koluk” alukela ma fwal.​—Galetia 5:21, Byington.

¹⁰ Wangin alollo la lutlut lom e ku in purakak kusensiyuk puspis pa saye, oanu: Ya oasr met Kristian matu ke toeni san? Su met liaung ke toeni inge? Ya nien sun lun toeni se inge pa in akkeye asrouki mwo ku in akkapye mani lun sie met. Ya oasr kutena akmwuk in kurungin kutena met in tia wi? Fwin toeni inge orek ke weekend, ya e safla ke pal fwal, in paenang met su wi ka in ku in wi orekma lun forfor ke len tok an? Fwin oasr on a dance, ya ma inge fwal nu ke akmwuk lun met Kristian? (2 Korint 6:3) Tia fwusesr in siyuk kusensiyuk inge nu kemwa. Tusruktu Soakas 22:3 el sang kas in sensen: “Sie met lalmetmet liye ma koluk, a sifwanu mwukla, a met nukin alukela, a keok ka.” Aok, kom ku in fwasr liki me sensen kom fwin orekmakin lalmetmet lom.

Lalmetmet ke Plan Lom ke Lutlut

11. Fuka met fwusr elos ku in orekmakin lalmetmet ke pal se elos orala plan ke pal fwasru lalos?

¹¹ Baibel el fwak la sie inkanek lalmetmet in orala plan nu ke pal fwasru. (Soakas 21:5) Ya kom a papa a nine kiom sramsramkin pal fwasru lom? Saap kom orala plan in sroang nu ke orekma lun forfor pal nu kemwa oanu sie pioneer. Paye, sie orekma pa inge su ku in wise me insemwomwo yok na paye. Kom fwin akyokye kena lun lutlut mwo a akyokye usnguk lom nu ke orekma lun forfor na kom akola na paye moul lom nu ke orekma mwo inge. Ya kom nunkala tari la fuka kom ku in sifwanu fosrngakin me enenu lom ke kom oru orekma lun forfor? Ke pal fwasru, kom fwin sulela in orala sie sou lom sifwanu, ya kom akola in kurunganang kutupa kunokon inge? Enenu in oasr lalmetmet yok kom fwin ke orekmakin nunuk sumwos, a sulela mwo ke ma inge nu kemwa.

12. (a) Fuka kutu sin sou elos sulela in akfwalye moul lalos ke ekla lun mokuikui lun fwalu ke mani? (b) Ya lutlut saye in toeni nu ke ma kom etu tari tia fwal nu ke orekma lun pioneer oanu sie nien sun? Aketeye.

¹² In an puspis lutlut lun akpa srakna ku in orek nu ke orekma su arulanu eneneyuk. Oasr kutu met fwusr su lutlut ke business lun sou ku elos eis akpa sin met kamwuk matu su oasr business lalos. Kutu selos lutlut in loom lutlut nu ke ma su elos ku in orekmakin toko nu ke me enenu lun moul lalos. Fwin wangin kain in pal mwo nu ke akpa ou inge, na enenu in tuniyuk akmwoye ma nu kemwa sin papa a nine elos fwin ku in akkeye tulik nutulos in eis kutupa lutlut su pangpang supplementary tokin elos srola ke high school. In orala plan nu ke inkanek inge elos in ku in kurungin kunokon lalos ke pal elos matu a yokna in ku in wi orekma lun pioneer ke lusen pal loes, ma inge fwal nu ke akmwuk in suk meet Togusrai lun God. (Mattu 6:33) Lutlut saye su pangpang supplementary tia eisla orekma lun pioneer. Ke sie me pupulyuk, sie Met Lo, el lungse in wi pioneer ke lusen pal loeloes. Tokin el srola ke high school, papa a nine kiel​—su pa regular pioneer—​elos sulela el an eis lutlut saye pangpang supplementary. El oru el an wi pioneer a in pal se na el wi lutlut, ke pal inge oasr sie orekma su el etu tari su ma inge kasrel el an suk me enenu lal sifwanu ke moul ke el tafwela na in oru orekma lun pioneer.

13. Fuka sou nu kemwa elos ku in srikeye me mol ke lutlut saye?

¹³ Fwin lutlut saye weang ma kom lotela tari, kais sie sou oasr sumwos a kunokon in oru sulela lalos sifwanu. Fwin lutlut inge suleyukla mwo, ma inge ku in sang kasru na paye. Tusruktu, ma inge ku in ekla pa sie me sruf. Kom fwin nunku in sroang nu ke lutlut inge, mea nien sun lom? In akola moul lom in srukye kunokon lun met matu ke sie inkanek mwo? Ku kom “suk ma yok nu sum sifwanu”? (Jeremaia 45:5; 2 Tessalonika 3:10; 1 Timote 5:8; 6:9) A fuka akmwuk in suk lutlut saye su loesla liki loom sum, saap kom e muta ke campus ku nien muta lun loom lutlut? Ya ma inge sie inkanek mwomwo kut fwin tuni kas in sensen lal Poul ke “aenguni yurin met kamwuk koluk me akkolukye oiye mwo”? (1 Korint 15:33; 2 Timote 2:22) Esam pa la, “pal futoto.” (1 Korint 7:29) Luseka pal kom orekmakin me lutlut lom inge? Ya ma inge eisla pal yok ke yiu in fwusr lom? Fwin aok, fuka kom ku in orekmakin kas in akkeye inge “Esam pa Met Orekomla in len in fusr lom”? (Ekklisiastis 12:1) Sayen ma inge, ya lutlut lom inge sang pal saok lom in wi orekma lun met Kristian, in wi ke meeting nu kemwa, orekma lun forfor, a lutlut lom sifwanu ke Baibel? (Mattu 24:14; Hibru 10:24, 25) Fwin lalmetmet lom arulanu mwo, kom fwa tia mulkunla nien sun lom ke ma lun ngun ke kom a papa a nine kiom orala plan ke pal fwasru.

Oru Inganek in Suk Mukol Tumom a Mutan Kiom in Mutal

14. (a) Kain in ma sap fuka sang kasru nu sin seanyen su akola in married ke pal se elos akkalemye futoto sie sin sie? (b) Fuka kutu sin seanyen elos akkalemye nunuk lalfon ke ma se inge?

¹⁴ Siepa inkanek su enenu lalmetmet lom pa ke pal in suk mokul tumom a mutan kiom. Fwal in akkalemye futoto nu sin met su kom lungse. Arulanu kalem la seanyen nasnas se ke On Lal Solomon, elos akkalemye kutu oiye futoto meet liki elos payuk. (On Lal Solomon 1:2; 2:6; 8:5) Ke len inge, kutu sin seanyen saap elos pulakin la wangin ma koluk ke sruok pao, ngok, a kafwis, yokna fwin pal in married apkrun. Tusruktu, esam “El su lalalfongi insiel sifwanu, el sie met lalfon.” (Soakas 28:26) Sie me asor meyen, kutu sin seanyen elos tia akkalemye liyaten ke pal se elos filiye moul lalos ke sie luma su srifwelosla in pilesru ma sap lun met Kristian. Futoto su elos akkalemye arulanu upa a elos tianu liyeang; oswela orekma fokfok su kol nu ke kosro.

15, 16. Kain in taran fuka seanyen se elos ku in oru tu in nasnas na paye a mutal pal in ako lalos?

¹⁵ Fwin kom muteta, kom liyeang akmoye kom in tia mukena muta yurin mokul ku mutan su kom akola in payuk se ke kutena pal sufwal. Paenang saap e arulanu mwo in oasr met saye su wi komtel ke komtel muteta ku ke an muteta lun met puspis. Kutu seanyen elos pakiye sie met in welulos. Oiyepa, tuni akmwoye kas in Hosia 4:11: “Wain a wain sasu esla etauk.” Alcohol ku in esla nunuk sumwos a ku in kol seanyen nu ke sie orekma su tok elos fwa auli ka.

¹⁶ Soakas 13:10 el fwak: “Ke fulang akukuin mukena tuku, a yurin met lutlut mwo oasr lalmetmet. Aok, ‘lutlut sie sin sie’ a sramsramkin oiye fuka komwos fwa akkalemye. Akkalemye futoto su tia alukela ma fwal, a akfulatye pulakin a ella lun sie sin sie. (1 Korint 13:5; 1 Tessalonika 4:3-7; 1 Piter 3:16) In sramsramkin ma inge tia fwusesr ke mutamwauk, tusruktu ma inge ku in sang kasru tu kom in tia sun ma upa su ku in sikyuk tok.

Lutiyuk ‘Ke Pal in Fwusr Me’

17. Fuka Devid el oru Jeova in ‘me lalalfongi lal ke el tulik me,’ a mea met fwusr ke len inge elos ku in lotela nu ka?

¹⁷ Kom enenu in kaifweung pal nu kemwa kom fwin lungse in fwasr liki me sruf lal Setan​—a kutupal, kom enenu in pulaik yok. Aok, saap kutupal kom ku in konaok la kom tia insese mukena ke met fwusr su oanu kom, a ouyepa ke fwalu nu fon. Met on Devid el pre: “Tu kom fwinsrak luk, O Leum luk Jeova, kom me lalalfongi luk ke Nga tulik me. O God, kom luti yu ke Nga tulik me, a nu ke pal se inge Nga fwakak orekma sakuruk lom.” (Sam 71:5, 17)c Devid el arulanu pengpeng ke pulaik lal. Tusruktu nge el akkapye ma inge? Ke pal se el tulik me! Meet liki el oru anwuk pengpeng lal nu sel Goliat, Devid el akkalemye tari pulaik in kurunganang un sip nutin papa tumal​—el uniye kosro laion a kosro bear. (1 Samuel 17:34-37) Tusruktu, Devid el sang nu sel Jeova mwolanu nu kemwa ke kutena pulaik su el akkalemye, el pangnol “lalalfongi luk ke Nga tulik me.” Ku lal Devid tuku ke ma nu kemwa sin Jeova oru el an sie met ku fwal nu ke kutena me srifwe su el sun. Kom ku in konaok pa ou inge kom fwin lalalfongi Jeova, el fwa sot nu sum pulaik a ku in ‘kutangla fwalu.’​—1 Jon 5:4.

18. Kain in kas in akkeye fuka etukyung nu sin met fwusr su sangeng sin God ke len inge?

¹⁸ Tausen puspis lun met fwusr su oanu kom elos sulela tari in tu ku ke pulaik a ke pal inge elos kulansap oanu sie met orekma baptaisla lun peng mwo. Kut kulo nu sin God ke lalalfongi a ke pulaik lomwos met fwusr! Kaifweung in fwasr liki ma fokfok lun fwal se inge. (2 Piter 1:4) Kaifweung in orekmakin lalmetmet lom su tuku ke Baibel. In oru ou inge fwa ku in kurungin kom liki ongoiye ke pal inge a ke saflaiye el oru molela lom in arulanu paye. Aok, oanu ke me lutlut safla lasr el akkalemye, kom fwa oru moul lom in arulanu mwo.

[Footnotes]

Kusensiyuk ke Kalweni

◻ Fuka sie met fwusr el ku in akpaye lalmetmet lal?

◻ Fuka sie met fwusr el ku in orekmakin lalmetmet lal fwin ke akmwuk in wi ke toeni?

◻ Mea kutu ip yok su ku in sramsramkin ke pal se sie met el orala plan ke lutlut?

◻ Fuka seanyen se su akola in married elos ku in fwasr liki me sruf lun kosro?

[Picture on page 23]

Lutlut fuka in suk a tuni ku in kasru kom in sang akpa nu ke lalmetmet lom