Sou Nu Kemwa Ma Enenu lun Metu!

AKILENYUK tari la met nu kemwa elos kapek fwin sou nu kemwa elos kapek. Me sramsram lun fwalu akkalemye la fwin akmwuk lun sou musalla, ku lun an’u ku mutanfwal se mutamwauk in munasla. Ke pal se ma akmwuk lun sou akkolukyeyuk fwin an Greece in pal meeta, na an lal mutamwauk in munas, oru in fwusesr nu sin met Rom in kunausla an inge. Mutanfwal Rom arulanu fukoko ke pal se ma sou lal fukoko pa. Tusruktu tokin century puspis somla, akmwuk lun sou lal mutamwauk in munasla, a ku lun an wanginla. “Kurungin mwo a akmwuk fulat lun sou a moul lun sou pa sie ip yok lun an’u, a pa inge nien sun lun me kasrup lun an’u,” pa inge ma Charles W. Eliot president meet lun Harvard University el fwak.

Aok, sou nu kemwa eneneyuk sin metu. El me purakak yok ke ku lun an’u a ke insemwomwo lun tulik srisrik a fwil fwasru. Tia me lut, oasr nine puspis su wangin mokul tuma, elos oru orekma yok in kurunganang tulik nutulos, a elos inge enenu in eis kaksak ke orekma upa lalos. Tusruktu, oanu sie me lutlut el akkalemye, pal nu kemwa tulik nu kemwa elos kapek mwo elos fwin muta ke sie sou su oasr papa a nine.

Sie lutlut fwin an Australia ke 2,100 kutu met fwusr su fwal tari matwe akkalemye la “met fwusr su tuku ke sou musalla pal nu kemwa elos sun mas ke mano, akkalemye mas ke oiyen mokuikui lalos, a kena lalos in orek fwako fukoko liki met fwusr su tuku ke sou su tia musalla.” Sie lutlut lun U.S. National Institutes of Health Statistics akkalemye la tulik nu kemwa su tuku ke sou musalla, “elos fwusesr in sun accident ke percent 20 nu ke 30, elos fwusesr in sifwil kalweni class lal ke percent 4 nu ke 75, e elos fwusesr in sisila liki loom lutlut ke percent 70.” A sie met pengpeng ke lutlut el reporti la “tulik nu kemwa su tuku ke sou musalla elos fwusesr in sremla nu ke orekma koluk a tia oanu tulik su kapek nu ke sou su oasr papa a nine.”

Loom Pa Nien Mwukla

Akmwuk lun sou wise me insemwomwo, me akkeye, a loom mwomwo nu sin met nu kemwa. “Tia orekma, ma puspis, ma metu el lungse in oru, ku kamwuk pa sropon me insemwomwo yok emeet, a sropon ma inge pa sou,” sie met Swedish pengpeng el fwak.

Baibel el akkalemye la sou nu kemwa fwin fwalu elos eis e lalos nu sin Met Su Orala sou nu kemwa, Jeova God, meyen el oakiye akmwuk lun sou. (Genesis 1:​27, 28; 2:​23, 24; Efesus 3:​14, 15) Tusruktu, ke Ma Simusla mutal, met sap Poul el palye ke orekma silolel lain sou, su ku in kol nu ke musalla lun oiye mwo lun met nu kemwa liki congregation lun met Kristian. El fwak la “len safla” ku in akilenyuk ke suoaru, tia lungse “met in sou lalos sifwanu,” seakos nu sin papa a nine, fwinne inmaslon met su “srukye luman sumwosmwos.” El kaifwe nu sin met Kristian in kufla liki met su ou inge. Jisus el palye la me lain ke ma paye lun God ku in oru sou in kitakatelik.​—2 Timote 3:​1-5; Mattu 10:32-​37.

Fwinne ou inge, God el tia likiye kut a oanu wangin me kasru. Ke Kas Lal oasr me sramsram yok ke futoto lun met se met se in sou. El aketeye nu sesr fuka kut ku in oru loom sesr in arulanu mwo a sie loom insemwomwo su kais sie met in sou akkalemye kunokon lalos in akpayeye ma inge nu sin kutu met.a​—Efesus 5:​33; 6:​1-4.

Ya fwusesr nu sesr in eis kain in futoto inge fwinne sou nu kemwa misinge oasr ke me sensen? Aok, ku! Kom ku in kutangla in orala sou lom in engun pal nu kemwa, sie nien mongle oanu sie an mwomwo inmaslon fwalu se inge su oanu yen mesis. Tusruktu oasr ma enenu nu sin kais sie met in sou fwin kut lungse in ou inge. Pa inge kutu me kasru.

Kasru Sou Lom In Moula Liki

In molela pal in tukeni muta pa sie inkanek mwo emeet in orala sou in oasr inse siefwunnu. Kais sie met in sou enenu in epeis insemwomwo lalos nu sin kutu met in sou. Enenu kaifweung pa inge. Ke sie me pupulyuk, saap komwos nu kemwa su srakna fwusr komwos ku in sisla kutu pal lomtel in liye pitse su kom lungse ke TV, sritel, ku pal in muteta yurin met kamwuk. Komwos papa nu kemwa, su pal nu kemwa sang ma enenu lun sou, lela kom in tia orekmakin pal in akengun lom oanu ma lom sifwanu ku ke sripen ma lane lom sifwanu. Orala sie plan yurin sou, oanu fuka in orekmakin saflaiyen wik se yurin met nu kemwa in sou ku fuka in som nu ke vacation oanu sie sou. Paye, orala plan ke ma se su met nu kemwa in sou elos ku in ngetuk nu ka.

Tulik srisrik nu kemwa elos tia enenu mukena pal, oanu tafwun aur ku aur se kais kutu pal yurolos. Elos enenu ma inge pal nu kemwa. Sie met sim ke sie newspaper inge Swedish daily el simusla: “Ke lusen yiu 15 ke orekma luk oanu sie reporter, Nga osun nu sin met fwusr puspis su oru orekma koluk . . . Nga konaok la elos inge nu kemwa tia eis pal in asrouki loes sin papa a nine kielos: ‘Wangin pal lun papa a nine kiuk.’ ‘Elos tia loang ke kutena pal.’ ‘Papa tumuk el fwafwasyesr pal nu kemwa.’ . . . Oanu sie papa ku nine, kom ku in sulela pal nu kemwa lupan pal su kom ku in sang in asrouki nu sin tulik nutum. Sulela lom ku in nununkeyuk tokin yiu 15 sin sie met fwusr koluk su 15 matwe.”

Nunuk Sumwos ke Mani

Met nu kemwa in sou enenu in akkalemye nunuk sumwos ke mani. Elos enenu in akola in sang kutena ma oasr yurolos in akfwalye me enenu lun sou. Mutan puspis elos eis orekma lalos tu elos in ku in sang kasru ke sou, tusruktu komwos nu kemwa su nine komwos enenu in loang nu ke me sensen a me srifwe su komwos ku in sun. Fwalu se inge el mokle kom in “akfwalye” ma enenu lom sifwanu a in “oru kutena ma kom lungse in oru.” Saap ma inge ku in oru kom in nunku sifwanu a tia inse misla ke kunokon lom oanu sie nine a met liaung loomu su God el sot nu sum.​—Taitus 2:​4, 5.

Fwin komwos nu kemwa su nine komwos muta na in loom oanu sie met su kol a met kamwuk lun tulik nutumwos, ma inge el ku in sang kasru yok ke orekma in musa lun me kapur su ku in kasru sou lom in oasr inse siefwunnu fwinne el sun me srifwe upa. Sie mutan el ku in kasru na paye sou in insemwomwo, in oasr inse misla, a oru orekma fwal nu ke ma enenu. “Enenu mokul siefok tu in orala sie nien muta lun solse, tusruktu mutan siefwunnu ku in orala sie loom,” pa inge kas lun sie met kol lun politic ke century ak19.

Fwin met nu kemwa in sou elos akesrui in moul fwal nu ke mani su oasr yurin sou, ma inge ku in kasru na paye sie sou in fwasr liki ma upa puspis. Papa a nine elos enenu in tukeni insese ke sie moul fwal a fwusesr a suk meet ma lun ngun. Tulik nu kemwa elos enenu in lutlut ke inse misla, a tia siyuk ma pukanten su mani lun sou tia ku in moli. Taran ke kena lun muta! Ke me srifwe in moli ma se su tia sun ku lom, sremla nu ke sowemol su kol nu ke musalla lun sou puspis. Saap arulanu mwo ke inse siefwunnu lun sou fwin met nu kemwa in sou elos akola in orekmakin mani lalos ke sie nien sun su oasr ip lun met nu kemwa in sou​—oanu sie fwafwasyesr, sie kofwen orekma in loomu su arulanu yok sripe, ku sie me kasru in akkeye congregation lun met Kristian.

Siepa inkanek in sang “kasru” ke insemwomwo lun sou su met nu kemwa in sou elos ku in akesrui in oru pa orekma in aknasnas a kutu orekma​—orekma in kurungin loomu, imae, sitosa, a ma puspis. Kais sie met in sou, fwinne elos su srakna srik, ku in pakiyuki nu selos kutu orekma. Komwos nu kemwa tulik srisrik, lela komwos in tia sisla ke wangin sripe pal lomwos. A, komwos in akkapye sie ngun su lungse in sang kasru a akesrui; ma inge ku in oswela kamwuk paye a akesrui, su ku in musaiyuk inse siefwunnu lun sou.

Ma Lane Su Tuku ke Lutlut ke Baibel

Ke sie sou Kristian su oasr inse siefwunnu, ma saok su tuku ke lutlut Baibel pal nu kemwa ouyepa akkalemyeyuk. Lutlut ke koanon len ke len nu kemwa a lutlut ke Ma Simusla ke wik nu kemwa sie me kasru yok ke inse siefwunnu lun sou. Ma paye lun Baibel a akmwuk lal enenu in sramsramkinyuk ke sie inkanek su ku in purakak insien met nu kemwa in sou.

Kain in lutlut lun sou inge enenu in orek ke inkanek su ku in luti a in pal se na ma inge sie me pwarak a me akkeye. Sie sou fwin an Eir lun Sweden elos oru tulik nutulos in pal meeta in simusla kusensiyuk su ku in sikyuk ke lusen wik se. Kusensiyuk inge ku in sramsramkinyuk ke lutlut lun Baibel ke sou ke kais sie wik. Pal nu kemwa kusensiyuk inge su elos oru arulanu loal a me purakak nunuk a akkalemye na paye ku lun tulik srisrik in nunuk a insemwomwo lalos ke luti lun Baibel. Kutu nu ke kusensiyuk inge pa: “Ya Jeova el oru ma nu kemwa in kapek pal nu kemwa, ku el oru na ou inge ke pal se?” “Efu Baibel el fwak la God el orala met in ‘lumal sifwanu’ fwinne God el tia met se?” “Ya Edam a If elos tia musresr ke lusen pal in musresr in Paredais fwinne elos tia orekmakin faluk ku sori ku kutena nuknuk?” “Efu kut enenu malem ke eku fwinne pal inge enenu na paye in losr?” Tulik nutulos inge nu kemwa elos matu tari ke pal inge a elos kulansap nu sin Jeova oanu sie pioneer.

Ke pal in sun ma upa, komwos papa a nine enenu in kaifweung srukye nunuk sumwos a insemwomwo. Akkalemye oiye kulang a akola in siyukyuk, tusruktu akkalemye ku fwin ke ma enenu in akos ma sap. Lela tulik nutum in liye la lungse nu sin God a ke ma sap lal pal nu kemwa kol kom ke sulela lom nu kemwa. Met asrouki ke loom lutlut pal nu kemwa me totola a me akasor, a tulik srisrik elos enenu me akkeye in loom tu elos in ku in lain me purakak koluk inge.

Papa a nine lela komwos in tia orek luma oanu komwos met sumwosmwos. Eis tafongla lomwos a siyuk nunuk munas nu sin tulik nutumwos fwin eneneyuk. Met fwusr, fwin papa a nine elos eis tafongla lalos, akkapye lungse lomwos nu selos.​—Ekklisiastis 7:​16.

Aok, sie sou su oasr inse siefwunnu sang mongle ke loom, oru loom in wangin sensen a insemwomwo pal nu kemwa. Sie met poet German pangpang Goethe el fwak ou inge ke sie pal: “El pa met insemwomwo emeet, el fwinne togusra ku met srisrik, el su konaok insemwomwo in loom sel.” Nu sin papa a nine a tulik srisrik su etu in sang kulo, elos etu la wangin kutena an su oanu loomu.

Paye, sou nu kemwa arulanu oasr ke me sensen su tuku ke fwalu misinge su kut muta. Tusruktu ke sripen sou nu kemwa tuku sin God, paenang el ku in kutangla liki. Sou lom el ku in kutangla, a kom pa kom fwin fwasr tokin akmwuk sumwosmwos lun God ke sie moul insemwomwo.

[Footnote]