20-26 JUILLET 2026
NKUNGA 133 Sambila Yehowa na Kileke
Baka Balukanu ya Mbote Sambu na Banzo-Nkanda ya Nda
“Muntu ya mayele ke tadilaka konso kitambi na yandi.”—BING. 14:15.
NA BUNKUFI
Na disolo yai beto ta longuka minsiku ya Biblia yina lenda sadisa beto na kuzaba kana beto ta sala banzo-nkanda ya nda to ve.
1-2. (a) Inki ngiufula bo ke yulaka baleke mbala mingi? (b) Bangogo “banzo-nkanda ya nda” ke tendula nki? (Tala “Ntendula ya Bangogo.”)
BANTU mingi ke yulaka baleke ngiufula yai: “Inki kisalu nge ta sala na luzingu na nge?” Kisalu ya mbote ya nge lenda sala na luzingu na nge kele kisalu ya ntangu yonso. Kansi yo ta lomba mpi nde nge vanda na mwa mbongo yina lenda sadisa nge. (2 Bate. 3:10) Mbala ya nkaka, nge me yindulaka dezia kisalu yina nge ta sala kana nge me yela.
2 Sambu na kuzwa bisalu yina lenda sadisa bo na bilumbu ke kwisa, baleke mingi ke solulaka ti bibuti na bo mpi ke bakaka lukanu ya kusala banzo-nkanda ya nda.a Mbala ya nkaka nge mpi ke yindulaka kusala banzo-nkanda ya nda. Kana mpidina, nki nge fwete sala? Beto ta longuka na disolo yai, minsiku ya Biblia yina lenda sadisa nge na kubaka lukanu ya mbote na yina me tala banzo-nkanda ya nda. Kuvila ve nde kana nge ke yindula mbote, yo ta sadisa nge mpi na kubaka balukanu ya mbote. Ata disolo yai ke tubila ntete-ntete baleke, yo lenda sadisa mpi Bakristu yonso yina ke zola kusala banzo-nkanda ya nda. Minsiku yai lenda sadisa mpi bibuti sambu na kusadisa bana na bo na kubaka balukanu ya mbote.
KETI NGE FWETE SALA BANZO-NKANDA YA NDA?
3. Sambu na nki Bakristu ya nkaka ke bakaka lukanu ya kusala banzo-nkanda ya nda?
3 Na bisika ya nkaka bantu mingi ke vandaka ti luzingu ya mbote ata bo me salaka ve banzo-nkanda ya nda. Kansi na bisika ya nkaka, yo ke lombaka kusala banzo-nkanda ya nda sambu na kuzwa kisalu ya mbote yina lenda bikila nge ntangu ya kusala mambu ya nkaka ya mfunu. Kisalu yango lenda bikila Mukristu ntangu mingi ya kulonga nsangu ya mbote to ya kusala bisalu ya nkaka ya kimpeve. Kansi kusala banzo-nkanda ya nda ke lombaka ntangu mingi, mbongo mingi mpi yo lenda sala nde Bakristu kukutana ti mambu mingi ya mpasi.
4. Nani fwete bakila Mukristu lukanu ya kusala banzo-nkanda ya nda to ve? (Tala mpi noti na nsi ya lutiti.)
4 Biblia ke tuba nde konso muntu fwete “nata kilo na yandi mosi.” (Bag. 6:5.) Yo yina, konso Mukristu ya kuyela fwete pona yandi mosi kana yandi ta sala banzo-nkanda ya nda to ve.b Kansi bibuti kele na mukumba ya kubaka balukanu sambu na banzo-nkanda ya bana na bo ya fioti. (Baef. 6:1) Lutwadisu na bo lenda sadisa bana na bo ya fioti na kubaka balukanu ya mbote ya me tala banzo-nkanda ya nda ntangu bo ta kuma bambuta.—Bing. 22:6.
5. Inki ntangu muntu fwete baka lukanu kana yandi ta sala banzo-nkanda ya nda to ve mpi sambu na nki? (Tala mpi kifwanisu.)
5 Mbala mingi na ntwala ya kubaka diplome, baleke mingi ke bakaka lukanu kana bo ta sala banzo-nkanda ya nda to ve. Ya kieleka, yo kele mbote nde baleke kusolula mambu yai ti bibuti na bo na ntwala ya kubaka lukanu yai. Yo ta sadisa bo na kusala bansosa mpi kuzaba nki bo lenda sala. Kutadila mambu yai na ntwala ta sadisa bo na kupona mambu ya kulonguka (option) yina ta sadisa yandi na kuzwa kisalu to na kusala banzo-nkanda ya nda na bilumbu ke kwisa. Keti yo ke lomba kaka nde mwana kubaka diplome na ntwala nde bo baka lukanu yai? Mpenza ve. (Bing. 21:5) Na nima ya kumanisa nzo-nkanda, baleke ya nkaka ke sosaka kisalu, ke yantikaka kisalu ya kimupasudi-nzila mpi na nima bo ke bakaka lukanu ya kusala banzo-nkanda ya nda to ve. Muntu lenda baka lukanu yai ata yandi me bakaka diplome banda ntama.
Bibuti yina kele Bakristu ke sadisaka bana na bo na kubaka balukanu ya mbote sambu na banzo-nkanda ya nda(Tala paragrafe 5)
6. Inki lenda sadisa muntu na kubaka lukanu ya mbote sambu na banzo-nkanda ya nda?
6 Inki lenda sadisa nge na kubaka lukanu ya mbote kana nge ke zola kusala banzo-nkanda ya nda? Samba sambu na yo. (Yak. 1:5) Diaka nge lenda tadila mambu yai ya ke landa. Ya ntete, sosa kuzaba nki ke pusa nge na kusala banzo-nkanda ya nda. (Nk. 26:2) Ya zole, tadila mbote-mbote mambu yina banzo-nkanda yango ta lomba. (Bing. 14:15) Beto tubila mambu yango mosi-mosi.
SOSA KUZABA NKI KE PUSA NGE NA KUSALA BANZO-NKANDA YA NDA
7. Mukristu yina ke zola kusala banzo-nkanda ya nda fwete kudiyula nki?
7 Kana nge ke zola kusala banzo-nkanda ya nda ngiufula ya mfunu ya kudiyula yo yai: ‘Sambu na nki mono ke zola kusala banzo-nkanda yango?’ Bantu mingi ke salaka banzo-nkanda ya nda sambu na kuzwa bisalu yina bo ke sepelaka ti yo mpi yina ke futaka mbote. Keti kuyindula mutindu yai kele mbi? Yo kele mbi mpenza ve. (1 Tim. 5:8) Biblia ke songaka beto nde yo kele kigonsa na kuzola mingi bima ya kinsuni mpi kuyindula nde yo lenda tanina beto. (Bing. 23:4, 5; 1 Tim. 6:8-10; 1 Yoa. 2:17) Kana nge ke zola kukwenda kusala banzo-nkanda yango sambu na kukuma mvwama to muntu ya lukumu, nge ta vanda ve na kiese ya kieleka mpi yo lenda bebisa kinduku na nge ti Yehowa.
8-9. (a) Banzo-nkanda fwete baka nki kisika na luzingu na beto? (Matayo 6:33) (b) Mambu yina Josefina, Morine mpi Iris me tuba ke longa beto nki?
8 Banzo-nkanda fwete baka nki kisika na luzingu na beto? Kima mosi ve fwete vanda mfunu mingi kuluta kusadila Yehowa. (Mat. 22:37, 38; Bafil. 3:8) Yo yina, nge fwete sala banzo-nkanda ti lukanu ya kuzwa bima yina ta sadisa nge na kusadila Yehowa na ntima ya mvimba.—Tanga Matayo 6:33.
9 Beto tala mambu yina me sadisaka Bakristu ya nkaka na kutadila banzo-nkanda ya nda na mutindu ya mbote. Mpangi-nkento Josefina, na Chili ke tuba nde: “Mono salaka banzo-nkanda ya nda sambu mono zwa kisalu yina ta sadisa mono na kusadila Yehowa mingi. Kinduku na mono na Yehowa vandaka mfunu mingi kuluta banzo-nkanda na mono.” Mpangi-nkento, Morine bakaka formasio ya mvula mosi ya kuyidika bantu nsuki. Inki pusaka yandi na kusala yo? Yandi ke tuba nde: “Lukanu na mono vandaka ya kukwenda kisika yina mpusa ya bansamuni vandaka mingi. Yo yina, mono sosaka kubaka formasio yina lenda sadisa mono na kulungisa lukanu na mono. Na nima, formasio yango sadisaka mono na kuzwa kisalu mpi mbongo yina sadisaka mono na kukwenda kisika yina mpusa vandaka mingi. Ntangu mono kumaka kuna, mono waka kiese mingi mpi formasio yina mono bakaka sadisaka mono na kuzwa kisalu kukonda mpasi.” Mpangi-nkento Iris, yina me salaka banzo-nkanda ya nda sambu na kulonguka meno ke tuba nde: “Banzo-nkanda ya nda lenda vanda ti mwa mambote na yo kansi yo lenda pesa nge mpenza ve kiese ya kieleka. Sambu na kuvanda na kiese ya kieleka mpi sambu mambu kutambula mbote na luzingu na beto: Beto fwete tula Yehowa na kisika ya ntete.” Yo yina, kana kinduku na beto na Yehowa kele kima ya kuluta mfunu na luzingu na beto yo ta sadisa beto na kubaka balukanu ya mbote yina ta pesa beto kiese ya mvula na mvula.
TADILA MBOTE-MBOTE MAMBU YINA BANZO-NKANDA YANGO TA LOMBA
10. Inki mutindu mambu yina kele na Kulonga 32:29 lenda sadisa nge ntangu nge ke zola kusala banzo-nkanda ya nda?
10 Mbala ya nkaka nge ke yindulaka kisalu yina nge ta sala kana nge me manisa nzo-nkanda. Kansi yo kele mfunu mpi na kutadila kana yo ta lomba nde nge sala kisalu yina to kisalu ya nkaka. (Fwanisa ti Bingana 18:17.) Bubu yai, beto kele ti mitindu mingi ya kusala banzo-nkanda yina vandaka ve na ntangu ya ntama, mu mbandu kusala banzo-nkanda na nzila ya Internet. Diaka, nge fwete tadila kana nge ta kuka kulungisa bampusa na nge ata nge me sala ve banzo-nkanda ya nda. Mu mbandu, mpangi Johanna, na Finlande, me salaka ve banzo-nkanda ya nda. Yandi ke tuba nde: “Ntangu mono bakaka diplome, mono vandaka kusala kisalu yina vandaka kubikila mono ntangu ya kusala kisalu ya kimupasudi-nzila. Mono vandaka kusala bisalu ya mutindu na mutindu mpi mono bakisaka kibeni nde Yehowa ke lungisaka ntangu yonso bampusa na beto.” Kuvila ve nde balukanu ya kusala banzo-nkanda ya nda lenda natila beto mambote to bampasi. Yo yina kudiyula nde: ‘Kana mono sala banzo-nkanda ya nda, yo ta natila mono mambote to bampasi?’ (Tanga Kulonga 32:29; 1 Bak. 10:23) Beto tadila mambu yina lenda sadisa nge na kupesa mvutu na ngiufula yai.
11. Sambu na nki yo kele mfunu na kutadila mingi ya ntangu yina nge ta lutisaka na nzo-nkanda to na formasio? (Tala mpi bifwanisu.)
11 Tadila ntangu yina yo ta lomba. Sosa kuzaba mingi ya ntangu yina nge ta lutisaka konso mposo sambu na kusala badevware mpi kulonguka. Keti nge ta zwaka ntangu ya kusala mambu ya kimpeve to kulungisa mukumba na nge ya dibuta? (Bafil. 1:10) Keti mambu yina nge ke longuka ta lembisaka nge mingi mpi ta salaka nde nge zwa ve ntangu ya kuyidika balukutakanu to nkutu kulonguka nge mosi? Mambu yai kuminaka mpi mpangi-bakala Jeroz, na Inde. Yandi ke tuba nde: “Mono vandaka kukuka diaka ve kusala mambu ya kimpeve. Bantangu ya nkaka mono vandaka kukwenda ve na balukutakanu. Na nima mono bakisaka nde nzo-nkanda vandaka kubaka mono ntangu mingi mpi kulembisa mono.” Kansi kele na mambu ya nkaka yina nge lenda longuka yina ta baka nge ve ntangu mingi mpi yina ta lomba ve nde nge sala badevware mingi. Mu mbandu mpangi-nkento Rabeca, na Mozambique, ke vandaka na kiese sambu na banzo-nkanda yina yandi me salaka. Yandi ke tuba nde: “Beto vandaka kulonguka bangunga zole konso kilumbu. Yo bikilaka mono ntangu ya kusala kisalu ya kimupasudi-nzila ya ntangu yonso.”
Kana nge ke zola kusala banzo-nkanda ya nda, tadila na ntwala kana nge ta vanda na ntangu ya kulungisa mikumba na nge yonso ya mfunu (Tala paragrafe 11)
12. Inki bangiufula nge fwete kudiyula sambu na kusadila mbote ntangu na nge? (Longi 12:1)
12 Tadila bangonda to bamvula yina yo ta lomba. Tadila mingi ya bangonda to bamvula yina yo ta lomba nde nge sala sambu na kumanisa nzo-nkanda. Kudiyula nde: Keti kusala nzo-nkanda yai ta sadisa mono na kusadila ntangu na mono mbote kibeni? (Baef. 5:15-17) Kana nge kele leke, keti banzo-nkanda yango ta bikisilaka nge ntangu ya kudipesa mingi na kisalu ya Yehowa mu mbandu kusala kisalu ya ntangu yonso ntangu nge kele ntete leke? (Tanga Longi 12:1.) Keti kele na formasio ya ntangu fioti ya nge lenda baka sambu na kulonguka mambu yina nge kanaka kusala na iniversite? Mu mbandu, nge lenda baka formasio mpi kulonguka mambu yina lenda baka nge ve ntangu mingi mpi mbongo mingi. Mpangi-bakala Mario, na Chili, ke tuba nde: “Mono bakaka formasio ya kisalu ya maboko bamvula zole mpi yo lombaka mono ve mbongo mingi bonso na iniversite. Mono vandaka kubaka formasio bilumbu iya na mposo mpi yo vandaka kubikila mono ntangu ya kusala kisalu ya kimupasudi-nzila.”
13. Inki lenda salama kana mpangi mosi me kwenda kulonguka ntama ti dibuta na bo?
13 Tadila kisika yina nge ta kwenda kulonguka. Nge lenda pona nzo-nkanda yina kele pembeni ti kisika ya nge ke zingaka. Kansi nki nge ta sala kana mambu yina nge ke zola kulonguka kele na mbanza ya nkaka? To nki nge ta sala kana yo ke lomba kaka nde nge kwenda kuzinga na iniversite? Kuvila ve nde kukwenda kuzinga ntama ti dibuta na beno kele kibeni kigonsa na kimpeve, mingi-mingi kana nge ta zinga ti bantu yina kele ve Bambangi ya Yehowa. (Bing. 22:3; 1 Bak. 15:33) Mpangi-bakala Matias na Mozambique, longukaka mvula mosi na iniversite yina bo vandaka kulomba ve mbongo mingi. Kansi yandi ke kudiyangisaka mingi sambu na lukanu yai. Sambu na nki yandi ke kudiyangisaka? Yandi ke tuba nde: “Sambu mono vandaka kulutisa ntangu yonso na nzo-nkanda (internat) kisika yina mono kumaka kuzinga. Konso kilumbu nzala ya kusala mambu ya mbi vandaka kukwisila mono. Mono ke lomba beno na kukwenda kulonguka ve ntama ti mabuta na beno.” Mpangi-nkento mosi na Russie ke tuba nde: “Mutindu mono ke zingaka kisika mosi ti bibuti na mono, yo ke sadisaka mono na kutina bigonsa ya kusala mambu ya mbi yina mono lendaka kukutana ti yo kana mono vandaka kuzinga ti bana ya nzo-nkanda ya nkaka.” Nge lenda longuka mpi na nzila ya Internet.
14. Inki mutindu mambu yina kele na Luka 14:28 lenda sadisa nge ntangu nge ke zola kusala banzo-nkanda ya nda?
14 Tadila mbongo yina yo ta lomba. Na bisika ya nkaka mambu yina nge ke zola kulonguka ke lombaka ve mbongo mingi to nkutu guvernema ke futilaka bantu mbongo. Na bisika ya mutindu yai nge lenda sala banzo-nkanda ya nda mpi kuzwa kisalu kukonda kufuta mbongo mingi. Kansi na bisika ya nkaka, kusala banzo-nkanda ya nda ke lombaka mbongo mingi. Yo lenda lomba nde nge futa bambongo ya nkaka sambu na kubaka longi mosi yina ta kwisaka kulonga nge diaka sambu nge nunga. Kansi banzo-nkanda ya nkaka ke salaka nde bantu kukota bamfuka ya bamvula mingi. Mpangi-bakala Adilson, na Mozambique ke kudiyangisaka mingi mutindu yandi salaka banzo-nkanda ya nda. Yandi ke tuba nde: “Dibuta na beto vandaka kudia na mpasi mpi kukonda bima ya mfunu, kaka sambu na kubumba mbongo ya kufutila mono bamvula iya na iniversite.” Ntangu nge ke tadila banzo-nkanda to formasio yina nge ke zola kubaka kudiyula nde: ‘Yo ta lomba mono mbongo ikwa? Keti mono to dibuta na beto ta kuka kufuta mbongo yango? Keti kele ti mambu ya nkaka ya mono lenda longuka yina ta lomba mbongo mingi ve?’ (Tanga Luka 14:28.) ‘Kana mono me baka bamfuka sambu na kulonguka, yo ta lomba bantangu ikwa sambu na kufuta yo? Kana mono me manisa nzo-nkanda mpi mono me zwa kisalu, keti bo ta futaka mono mbongo yina ta sadisa mono na kulungisa bampusa na mono mpi na kufuta bamfuka yango?’—Bing. 22:7.
15. Ntangu nge ke pona mambu ya kulonguka na nzo-nkanda, sambu na nki nge fwete tadila na ntwala kana yo ta sadisa nge na kuzwa kisalu?
15 Tadila kana yo ta sadisa nge na kuzwa kisalu. Tadila bisalu yina kele mfunu mingi na kisika yina nge ke zingaka to na kisika yina nge ke kana kuzinga. Keti mambu ya mono ke longuka bubu yai ta sadisa mono na kuzwa kisalu? Na mambu ya nkaka ya bo ke longaka bantu, bo ke pesaka bo formasio fioti kaka. Bo ke fulusaka ba-ntu ya bantu ti malongi ya mutindu na mutindu na kisika ya kupesa bo formasio yina lenda sadisa bo na kusala kisalu. (Bakol. 2:8) Mpangi-nkento mosi na Inde ke tuba nde: “Bo pesaka mono ve formasio ya me fwana yina lendaka kusadisa mono na kusala kisalu. Yo yina ntangu mono manisaka nzo-nkanda, mono zwaka ve kisalu ya mambu yina mono longukaka.” Bisalu ke monanaka fioti mpamba na mambu ya nkaka ya bo ke longaka na nzo-nkanda. Mpangi-bakala Sublime, na République centrafricaine, longukaka mutindu ya kuyidika bima yina ke pesaka madidi na banzo (climatiseur). Yandi ke tuba nde: “Kisika ya mono ke zingaka, bantu mingi ke yidikaka bo mosi bima na bo yina me beba, yo yina yo ke vandaka mpasi sambu na kuzwa kisalu.”
16. Sambu na nki yo kele mfunu na kuyindula kisalu yina nge ta sala ntangu nge ta manisa nzo-nkanda to formasio?
16 Yindula kisalu yina nge ta sala ntangu nge ta manisa nzo-nkanda to formasio. Keti nge ta sepela ti kisalu yango yina? (Lon. 3:12, 13) Inki kisika nge ta sala kisalu yango mpi ti banani? Keti kisalu yango kele kigonsa to bantu ya ke salaka yo ke vandaka ti mpeve ya kutesana to keti bo ke lombaka bantu na kusala mambu ntinu-ntinu? Mbongo ikwa bo ke futaka bantu na kisalu yango? Keti yo ta sadisa nge na kulungisa bampusa na nge? Keti yo ta lomba diaka nde nge kwenda kulonguka bantangu ya nkaka sambu na kubikala na kisalu yango? Kima ya kuluta mfunu kele nde, keti yo ta sadisa nge na kutula mambu ya kimpeve na kisika ya ntete? (Lon. 12:13) Ya kieleka, kana bisalu ke monana ve, yo lenda vandila beto mpasi na kuzwa kisalu ya beto ke zola. Nge fwete pona mbote bubu yai mambu ya nge ke longuka yina lenda sadisa nge na nima na kuzwa kisalu kukonda mpasi. Mpangi-nkento Tabitha na Inde, ponaka kusala formasio ya kutunga bilele sambu na bangonda 6. Yandi ke tuba nde: “Mono zabaka nde kisalu ya kutunga bilele ta sadisa mono na kusala mbote kisalu ya kimupasudi-nzila. Bantu ke tungisaka bilele mingi, mono ke ponaka mono mosi ntangu ya kutunga mpi yo ke lombaka ve mbongo mingi to mambu mingi sambu na kuyantika kisalu yai.” Formasio yina mpangi-nkento Tabitha bakaka sadisaka yandi na kuzwa kisalu yina ke sadisaka yandi na kusala mbote kisalu ya kimupasudi-nzila.
17. (a) Na wapi nge lenda baka bansangu ya mbote sambu na kubaka lukanu ya mbote sambu na banzo-nkanda? (b) Inki minsiku ya Biblia lenda sadisa nge na kubaka lukanu ya mbote? (Tala lupangu “Minsiku ya Biblia ya Nge Lenda Tadila.”)
17 Na disolo yai beto me tubila mambu ya mfunu ya kutadila ntangu nge ke zola kusala banzo-nkanda to kubaka formasio mosi. Na wapi nge lenda baka bansangu ya mbote sambu na kubaka lukanu ya mbote? Nge lenda zwa bansangu ya mambu yina nge ke zola kulonguka ntangu nge me kwenda na nzo-nkanda to nge lenda sosa bansangu ya nkaka na site ya Internet ya nzo-nkanda na bo. Tala kana bisalu kele mingi na mambu yina nge ke zola kulonguka. Nge lenda solula mpi ti bantu ya nkaka ya ke salaka kisalu yai to ya me longukaka yo dezia. (Bing. 13:10) Nge lenda yula bo nde, “Inki kele mambote to bampasi ya kisalu to ya mambu ya nge ke zola kulonguka?” Nge lenda solula yo mpi ti bampangi yina ke sadilaka Yehowa na kiese. (Bing. 15:22) Inki kisalu to mambu ya kulonguka bampangi yango me songa nge na kupona? Bo lenda songa nge nkutu kisalu to mambu ya kulonguka yina nge yindulaka ve.
18. Inki lenda sadisa beto na kuvanda na kiese ya kieleka?
18 Mutindu beto me tubila yo na disolo yai, banzo-nkanda ya nda lenda natila nge mambote to bampasi. Yo yina, samba mpi tadila mbote lukanu ya nge ke sosa kubaka. Banzo-nkanda ya nda lenda sadisa nge na kuzwa kisalu ya mbote mpi kukuma ti mbongo mingi kansi kuvila ve nde kinduku ya mbote ti Yehowa kele kima mosi mpamba ya ke nataka kiese ya kieleka. (Nk. 16:9, 11) Yehowa ke sadisaka bansadi na yandi yo vanda bo me longukaka mingi to ve. (Baeb. 13:5) Ebuna, kana nge me baka lukanu ya kusala banzo-nkanda ya nda, nki nge lenda sala sambu na kulanda kuvanda ti kinduku ya mbote ti Yehowa ntangu nge ke longuka? Beto ta mona yo na disolo ya ke landa.
NKUNGA 45 Mambu ya Mono Ke Yindulaka
a NTENDULA YA BANGOGO: Na disolo yai mpi yina ke landa bangogo “banzo-nkanda ya nda” ke tendula iniversite to baformasio ya nkaka yina muntu lenda baka na nima ya diplome ya sekondere.
b Na bamvula me luta, mikanda na beto vandaka kumonisa nde kusala banzo-nkanda ya nda kele mbote ve. Mu mbandu na Nzozulu ya Nkengi 1er octobre 2005 na disolo “Bibuti—Inki Luzingu Beno Ke Zodila Bana na Beno na Bilumbu Ke Kwisa?” vandaka kumonisa bigonsa ya kusala banzo-nkanda ya nda. Ata bigonsa yango kele ti bubu yai, kusala banzo-nkanda ya nda kele lukanu yina muntu yandi mosi fwete baka. Konso Mukristu ya ke zola kutanga mpi konso mfumu ya dibuta ya ke zola kutangisa bana na yandi ya fioti fwete samba mpi kutadila minsiku ya Biblia mpi mambu yina yo ta lomba sambu na kusala banzo-nkanda yango. Mpangi mosi ve, yo vanda bankuluntu, kele ti nswa ya kusambisa muntu ya me baka lukanu yai.—Yak. 4:12.