Roro iei Te, nọ Whọ tẹ Gwọlọ Kpohọ Isukulu Efa

1-2. (a) Eme izoge na a rẹ jiroro riẹ? (b) Eme họ otọ ẹme na “isukulu efa”? (Rri “Ẹme nọ A Ru Vẹ” na.)

WHỌ tẹ rrọ ọmaha, ahwo buobu a rẹ nọ owhẹ nọ, “Eme whọ gwọlọ ru ẹdẹfa nọ whọ tẹ kpako no?” Oware nọ o mai woma nọ whọ rẹ sai ru họ iruo odibọgba oke-kpobi nọ who re ru. Rekọ who re je ru iruo jọ nọ whọ sai ro wo ugho nọ whọ rẹ rọ rẹrote omara. (2 Tẹs. 3:10) Ẹsejọhọ who roro kpahe oghẹrẹ iruo nọ who ti ru no nọ whọ sae rọ rẹrote omara ẹdẹfa.

² Emọ jọ a te no ekọleji nwrotọ no, a rẹ gwọlọ kpohọ isukulu efa re a sai wo emamọ iruo ẹdẹfa.a Ejọ esẹgbini rai a rẹ vuẹ ae nọ jọ a nya. Ẹsejọhọ who bi roro sọ who re kpohọ isukulu efa. Otẹrọnọ whọ gwọlọ nya, o sae jọ nọ who bi roro nọ, kọ ọvẹ? Ma te jọ uzoẹme nana ta kpahe ehrẹ Ebaibol nọ i re fiobọhọ kẹ owhẹ roro ẹme isukulu efa na te ziezi. Who te gine roro iei te, whọ te jẹ emamọ iroro. Izoge a mae rọ fiki rai kere uzoẹme nana. Rekọ u ti fiobọhọ kẹ Ileleikristi efa kpobi nọ e be jiroro isukulu efa nọ a rẹ nya. Yọ eware nọ ma ti wuhrẹ e sai fiobọhọ kẹ esẹgbini nọ a te bi lele emọ rai jiroro isukulu nọ a rẹ nya.

KỌ WHO RE KPOHỌ ISUKULU EFA BINIKỌ WHỌ RẸ NYA HA?

3. Fikieme inievo jọ a rẹ rọ gwọlọ kpohọ isukulu efa?

³ Evaọ eria jọ, ohwo ọ gbẹ maki kpohọ isukulu efa ha, ọ rẹ sai wo ugho nọ ọ rẹ rọ rẹrote omariẹ. Rekọ evaọ eria jọ, ohwo o te kpohọ isukulu efa, o sae lẹliẹe wo iruo nọ a rẹ jọ hwae emamọ ugho hayo iruo nọ ọ sai jo wo uvẹ ru eware efa. Oniọvo nọ o wo iruo itieye na, ọ sai wo uvẹ kpohọ usi uwoma ziezi je wo uvẹ ru eware efa evaọ ukoko na. Rekọ re ohwo o kpohọ isukulu efa, o rẹ rehọ oke gbe ugho. Yọ otẹrọnọ ohwo na oniọvo, ẹsejọhọ ọ sae kpawọ ku ebẹbẹ jọ evaọ obei.

4. Ono ẹme na ọ rrọ obọ sọ Oleleikristi o re kpohọ isukulu efa hayo ọ rẹ nya ha? (Je rri ẹme-obotọ na re.)

⁴ Ebaibol ọ ta nọ ohwo kpobi “ọ te wọ ọvuọ owha-iruo nọ u te rie.” (Gal. 6:5, ẹme-obotọ) Fikiere oniọvo kpobi nọ o te ohwo no ọ rẹ jiroro na kẹ omariẹ sọ o re kpohọ isukulu efa hayo ọ rẹ nya ha.b Esẹgbini a rẹ jẹ jiroro isukulu nọ emọ rai a rẹ nya nọ a tẹ gbẹ rrọ emaha. (Ẹf. 6:1) Nọ emọ na a gbẹ maha na, eme nọ esẹgbini rai a be ta e sai fiobọhọ kẹ ae riẹ sọ a re kpohọ isukulu efa nọ a te te ahwo no.—Itẹ 22:6.

5. Oke vẹ ohwo o re ro muhọ eroro sọ o re kpohọ isukulu efa, kọ fikieme? (Rri uwoho nọ o rrọ uke Uwou-Eroro na re.)

⁵ Nọ emọ buobu a tẹ gbẹ rrọ ekọleji, yọ a muhọ eroro no sọ a ti kpohọ isukulu efa nọ a te nwrotọ no. Taure ọmọ ọ tẹ te jọ udu riẹ gbaemu nọ ọ te nya hayo ọ te nya ha, ọ rẹ kaki lele ọsẹgboni riẹ ta ẹme kpahe iẹe oke krẹkri no. Te ọsẹgboni na te ọmọ na a vẹ sai wo uvẹ nọ a re ro roro ẹme na ziezi re a riẹ oware nọ o te mai woma nọ ọmọ na o re ru. A sai lele iei jiroro eware nọ o re wuhrẹ nọ ọ gbẹ rrọ isukulu na, nọ e te mai fiobọhọ kẹe evaọ isukulu nọ ọ te nya ẹdẹfa hayo iruo nọ o ti ru ẹdẹfa. Kọ o gbahọ nọ a rẹ jiroro na no re ọmọ na o te ti nwrotọ no ekọleji? Ijo. (Itẹ 21:5) Emọ jọ a re nwrotọ no ekọleji no, mu iruo họ eru no, je tube mu ọkobaro họ no dede re a tẹ te jiroro isukulu efa nọ a rẹ nya. Ohwo ọ sai tube mu akpọ họ no dede re o te ti muhọ eroro sọ o re kpohọ isukulu efa.

6. Eme who re ru re whọ sae jẹ emamọ iroro evaọ ẹme isukulu efa nọ ohwo ọ rẹ nya?

⁶ Ẹvẹ whọ sae rọ jẹ emamọ iroro evaọ ẹme isukulu efa nọ whọ rẹ nya? Fi ẹme na họ olẹ. (Jem. 1:5) Who ve ru eware ivẹ nọ ma be te fodẹ na. Orọ ọsosuọ, roro ziezi re whọ riẹ oware nọ o be ginẹ lẹliẹ owhẹ gwọlọ kpohọ isukulu efa na. (Ol. 26:2) Orọ avọ ivẹ, romatotọ kiẹ kpahe oghẹrẹ isukulu efa nọ whọ gwọlọ nya na je roro kpahe iẹe ziezi. (Itẹ 14:15) Ma te ta ẹme kpahe eware ivẹ nana unọjọ utọjọ.

RIẸ OWARE NỌ O BE GINẸ LẸLIẸ OWHẸ GWỌLỌ KPOHỌ ISUKULU EFA

7. Eme oniọvo nọ ọ gwọlọ kpohọ isukulu efa o re roro kpahe?

⁷ Who te bi roro sọ who re kpohọ isukulu efa, whọ rẹ nọ omara onọ jọ nọ u wuzou gaga inọ, ‘Fikieme mẹ rọ gwọlọ kpohọ isukulu na?’ Oware nọ o be wọ ahwo buobu kpohọ isukulu efa họ, epanọ a re ro wo iruo nọ a rẹ jọ hwa ae osa ziezi hayo re a wo oghẹrẹ iruo jọ nọ e were rai. Kọ iroro itieye na e nwane thọ? Ijo. (1 Tim. 5:8) Rekọ Ebaibol ọ vuẹ omai ebẹbẹ nọ e rẹ sai te omai nọ ma te bi le efe hayo rẹroso ekwakwa efe akpọ na. (Itẹ 23:4, 5; 1 Tim. 6:8-10; 1 Jọn 2:17) Otẹrọnọ epanọ who re ro fe hayo epanọ a rẹ rọ riẹ owhẹ odẹ whọ be rọ fiki riẹ kpohọ isukulu efa, ẹsejọhọ whọ te ruẹ nọ eware nana nọ who roro nọ e te wha evawere se owhẹ na, e be kẹ owhẹ evawere ọvo ho. Yọ o sai tube ru nọ who re ro kie no egagọ Jihova.

8-9. (a) Ẹvẹ u fo nọ Ileleikristi a re rri isukulu? (Matiu 6:33) (b) Eme who wuhrẹ no ẹme nọ Josefina, Morine, avọ Iris a ta ze?

⁸ Ẹvẹ u fo nọ Ileleikristi a re rri isukulu? Oware nọ o rẹ mae jọ omai oja kpobi họ epanọ ma rẹ rọ gọ Jihova. (Mat. 22:37, 38; Fil. 3:8) Fikiere rri isukulu fihọ oware nọ o sai fiobọhọ kẹ owhẹ nọ whọ sae rọ rẹrote omara whọ vẹ sae rọ udu ra kpobi gọ Jihova.—Se Matiu 6:33.

⁹ Joma ta ẹme kpahe oware nọ u fiobọhọ kẹ inievo jọ rri isukulu efa nọ a rẹ nya oghẹrẹ nọ u fo. Josefina nọ ọ rrọ obọ Chile ọ ta nọ: “Me kpohọ isukulu efa re mẹ sai wo iruo nọ e rẹ kẹ omẹ uvẹ gọ Jihova ziezi. Nọ mẹ maki je kpohọ isukulu na, oware nọ o mae jọ omẹ oja họ epanọ me re ro ru eware nọ mẹ gwọlọ ru evaọ ukoko na, orọnọ isukulu na ha.” Sista Morine ọ rọ ukpe ọvo kpohọ isukulu eto-ime. Fikieme ọ rọ nya? Oniọvo na ọ ta nọ: “Mẹ gwọlọ nọ me re kpohọ oria nọ a mae jọ gwọlọ ahwo nọ a rẹ ta usi uwoma. Fikiere mẹ tẹ ta nọ me re kpohọ isukulu nọ mẹ sai jo wuhrẹ iruo jọ nọ i re fiobọhọ kẹ omẹ ru oware nọ mẹ gwọlọ ru na. Nọ me wuhrẹ re no, me te mu uzou họ eme kẹ ahwo. Kọ ere me ro koko ugho jọ fihọ obei. Ugho yena mẹ rọ kwa kpohọ obonọ mẹ gwọlọ nya na. Yọ iruo nọ me wuhrẹ na i fiobọhọ kẹ omẹ evaọ obei.” Oniọvo jọ nọ a re se Iris o kpohọ isukulu nọ a rẹ jọ rọ oke krẹkri wuhrẹ epanọ ohwo ọ sae rọ jọ edọktọ ibiakọ. Ọ ta nọ: “Isukulu efa nọ ohwo ọ rẹ nya o sai gine fiobọhọ kẹe evaọ eware jọ. Rekọ orọnọ oye o rẹ ginẹ kẹ ohwo evawere hayo ru nọ eware i re ro woma kẹe he. Whọ tẹ rọ egagọ Jihova karo ẹsiẹe who re gine wo evawere, eware i ve je woma kẹ owhẹ.” Iriruo inievo nana i dhesẹ nọ otẹrọnọ usu mai avọ Jihova họ oware nọ o mae rrọ omai oja, ma te jiroro nọ e te ginẹ lẹliẹ eva were omai.

ROMATOTỌ KIẸ KPAHE OGHẸRẸ ISUKULU EFA NỌ WHỌ GWỌLỌ NYA NA

10. Ẹvẹ ẹme nọ ọ rrọ Iziewariẹ 32:29 o sai ro fiobọhọ kẹ owhẹ nọ whọ tẹ be jiroro isukulu efa nọ whọ rẹ nya?

¹⁰ Ẹsejọhọ u wo oghẹrẹ isukulu jọ nọ whọ gwọlọ nya hayo oghẹrẹ oware jọ nọ whọ gwọlọ wuhrẹ kpahe. Rekọ u ti woma re who je roro kpahe oware ofa nọ whọ sai wuhrẹ kpahe. U du jọnọ oyena ọvo who re fi iroro ra họ họ. (Je rri Itẹ 18:17.) Oghẹrẹ isukulu jọ nọ e riẹ nẹnẹ na e jariẹ vẹre he. Wọhọ oriruo, enẹna ohwo ọ sae jọ itanẹte kpohọ isukulu. Kareghẹhọ re nọ whọ gbẹ maki kpohọ isukulu efa ha, whọ sae ruẹ iruo nọ whọ rẹ rọ rẹrote omara. Ere oniọvo jọ nọ a re se Johanna nọ ọ rrọ obọ Finland o ru. Ọ ta nọ: “Nọ me nwrotọ no ekọleji no, mẹ tẹ jẹ hae rọ omoke jọ ru iruo jọ yọ me bi ru ọkobaro. Me ru oghoghẹrẹ iruo buobu no, yọ Jihova ọ be ginẹ rẹrote omẹ wọhọ epanọ ọ ta nọ o ti ru.” Kareghẹhọ nọ isukulu efa kpobi nọ whọ gwọlọ nya i wo abọ owoma gbe abọ oyoma. Fikiere nọ omara nọ: ‘Kọ irere nọ e te jariẹ te omẹ i gine te oware nọ mẹ rẹ rọ fiki rai kpairoro vrẹ abọ oyoma isukulu na?’ (Se Iziewariẹ 32:29; 1 Kọr. 10:23) Ma te ta ẹme kpahe eware jọ nọ i ti fiobọhọ kẹ owhẹ kẹ uyo onọ yena.

11. Eme o jẹ roja re ma roro kpahe oke nọ isukulu na e te rehọ mi omai? (Rri iwoho na re.)

¹¹ Oke nọ isukulu na e te rehọ mi owhẹ. Roro kpahe unu euwa nọ whọ te hai ro kpohọ isukulu na koka koka gbe euwa nọ who ti ro ru ihomwhọko ra. Kọ whọ te gbẹ sai wo uvẹ ru eware nọ i re si owhẹ kẹle Jihova, je ru eware nọ u fo nọ who re ru evaọ uviuwou ra? (Fil. 1:10) Kọ isukulu na e te hae lẹliẹ oma rrọ owhẹ te epanọ whọ gbẹ sai ro ru uwuhrẹ omobọ ra hayo ruẹrẹ oma kpahe kẹ ewuhrẹ hẹ? Oniọvo jọ nọ a re se Jeroz nọ ọ rrọ obọ India ọ ruẹ nọ o lọhọ kẹe he okenọ o je kpohọ isukulu efa. Ọ ta nọ: “Udugaga me je ro kpohọ usi uwoma. Yọ iwuhrẹ e jẹ hai vo omẹ ẹsejọ. Mẹ tẹ make rrọ obọ ewuhrẹ dede, odẹ nọ mẹ rrọ etẹe gheghe. Enẹna nọ me rri eware na kpobi, mẹ tẹ ruẹ nọ oke nọ isukulu na e jẹ rehọ mi omẹ o ga hrọ, yọ mẹ jẹ sai wo ẹgba ru oware ofa ha.” Isukulu jọ e riẹ nọ e rẹ rehọ oke ohwo tere he, yọ eware nọ a rẹ vuẹ owhẹ inọ who ru evaọ obọ uwou i re bu tere he. Oniọvo jọ nọ a re se Rabeca nọ ọ rrọ obọ Mozambique o kpohọ isukulu itieye na yọ eva e were riẹ. Ọ ta nọ: “Euwa ivẹ ọvo me je ro kpohọ isukulu na kẹdẹ kẹdẹ. Fikiere me gbe je ru ọkobaro mẹ vrẹ.”

12. Ẹvẹ ohwo ọ sae rọ rehọ oke riẹ ruiruo ziezi evaọ ẹme isukulu efa nọ ọ rẹ nya? (Ọtausiuwoma Na 12:1)

¹² Epanọ isukulu na i ti kri te. Roro kpahe unu emerae hayo ikpe nọ who ti ro kpohọ isukulu na. Kọ who te kpohọ isukulu itieye na, u ti dhesẹ nọ whọ be rọ oke ra ruiruo ziezi? (Ẹf. 5:15-17) Kinọ whọ tẹ rrọ uzoge, who je kpohọ isukulu na, whọ te sae rọ oke uzoge ra ru iruo kẹ Jihova ziezi? Iruo odibọgba oke-kpobi nọ who re ru yọ edhere jọ nọ whọ sai ro ru iruo kẹ Jihova ziezi. (Se Ọtausiuwoma Na 12:1.) Kọ isukulu jọ e riẹ nọ a rẹ rọ omoke kpẹkpẹe nya nọ whọ sae jọ wuhrẹ oware nọ whọ gwọlọ wuhrẹ na? Isukulu jọ nọ a re jo wuhrẹ ohwo iruo e wọhọ iyunivasiti hi nọ a rẹ rọ oke krẹkri nya, yọ e rẹ rehọ ugho tere he. Oniọvo jọ nọ a re se Mario nọ ọ rrọ obọ Chile ọ ta nọ: “Me kpohọ isukulu jọ nọ a re jo wuhrẹ ohwo iruo. Ikpe ivẹ ọvo a re ro kpohọ isukulu na. Yọ a re zurie igho fihọ iẹe wọhọ iyunivasiti hi. Edẹ ene ọvo mẹ jẹ hai ro kpohọ isukulu na koka koka. Fikiere mẹ jẹ sai ru ọkobaro.”

13. Eme o rẹ sae via otẹrọnọ ohwo o kpohọ isukulu nọ i thabọ no uviuwou riẹ?

¹³ Oria nọ who ti jo kpohọ isukulu na. Ẹsejọhọ isukulu jọ e kẹle owhẹ nọ whọ sae nya. Rekọ otẹrọnọ ẹwho ọfa isukulu nọ whọ gwọlọ nya na e rrọ, eme who re ru? Hayo kọ otẹrọnọ eva isukulu na whọ te rria, eme who re ru? Kareghẹhọ nọ whọ tẹ kwa siọ ọsẹgboni ra ba kpohọ obọfa, o sai ru nọ who re ro kie kẹ odawọ lọlọhọ, o vẹ te raha usu ra avọ Jihova. O rẹ mae jọ ere nọ whẹ avọ ahwo nọ a be gọ Jihova ha wha tẹ be rria uwou ọvona. (Itẹ 22:3; 1 Kọr. 15:33) Oniọvo obọ Mozambique jọ nọ a re se Matias ọ rehọ ukpe ọvo kpohọ isukulu jọ nọ e rẹ rehọ ugho tere he. Oniọvo na ọ ta nọ o da riẹ inọ o kpohọ isukulu na. Fikieme? Ọ ta nọ: “Obonọ me jo kpohọ isukulu na u thabọ yọ eva isukulu na mẹ jẹ rria. Kẹdẹ kẹdẹ mẹ jẹ ruẹ eware nọ i je ti gele omẹ nyae thọ uzi Ọghẹnẹ. Whọ tẹ gwọlọ kpohọ isukulu efa, u ti woma re whọ gbẹ nya onọ u thabọ no ahwo ra gaga ha.” Oniọvo-ọmọtẹ jọ nọ ọ rrọ obọ Russia ọ ta nọ: “Fikinọ mẹ gbẹ jọ uwou ọsẹgboni mẹ nọ mẹ maki je kpohọ isukulu na, oghẹrẹ edawọ jọ nọ i re te ahwo nọ a be rria eva isukulu na i je te omẹ hẹ.” Whọ sae tubẹ rọ itanẹte kpohọ oghẹrẹ isukulu jọ dede.

14. Ẹvẹ ẹme nọ ọ rrọ Luk 14:28 o sai ro fiobọhọ kẹ owhẹ nọ who te bi roro sọ who re kpohọ isukulu efa?

¹⁴ Ugho nọ isukulu na e te rehọ. U wo eware jọ nọ a re wuhrẹ evaọ isukulu nọ e rẹ rehọ ugho tere he. Evaọ eria jọ, egọmeti ọ rẹ hwa osa isukulu kẹ owhẹ nọ who te bi wuhrẹ eware itieye na. O tẹ rrọ ere, koyehọ whọ sai kpohọ isukulu efa ababọ igho buobu nọ o rẹ rehọ mi owhẹ. Yọ o sai ru nọ whọ rẹ rọ ruẹ iruo. Rekọ o rẹ jọ ere ẹsejọ họ. Whọ tẹ gwọlọ kpohọ isukulu efa, whọ rẹ raha igho buobu. Yọ ẹsejọhọ whọ te jẹ hwa igho kẹ ohwo nọ ọ te hai wuhrẹ owhẹ re whọ sai te epanọ who re ro mu uzedhe isukulu na họ. Eware itienana e wha riẹ ze nọ ahwo jọ a be rọ re esa fihọ uzou ikpe buobu. Oniọvo jọ nọ a re se Adilson evaọ obọ Mozambique ọ ta nọ o da riẹ inọ o kpohọ isukulu ilogbo. Ọ ta nọ: “Evaọ ikpe ene nọ me ro kpohọ isukulu na, ahwo uviuwou mẹ a jẹ krọkrọ umugho nọ o rrọ uwou na kpobi ro wuhrẹ omẹ. A jẹ re emamọ emu hayo ru eware efa nọ u fo nọ a re ru hu.” Fikiere whọ tẹ be jiroro isukulu efa nọ whọ rẹ nya, nọ omara nọ: ‘Ẹvẹ igho nọ a ti ro wuhrẹ omẹ isukulu na i ti bu te? Kọ mẹ sai ti wuhrẹ omamẹ hayo kọ ahwo uviuwou mẹ a sai ti wuhrẹ omẹ? Kọ isukulu jọ e riẹ nọ e te rehọ ugho tere he nọ mẹ sae nya? Me te momo igho fiki isukulu na, ẹvẹ u ti kri te re mẹ tẹ te hwa ae zihe? Kọ mẹ tẹ ruẹ iruo no, ugho nọ a te hwa omẹ u ti te omẹ rẹrote omamẹ jẹ hwa esa nọ mẹ re fiki isukulu na?’—Se Luk 14:28; Itẹ 22:7.

15. Fikieme who je roro kpahe isukulu nọ whọ gwọlọ nya sọ u ti fiobọhọ kẹ owhẹ ruẹ iruo?

¹⁵ Roro sọ isukulu na i ti fiobọhọ kẹ owhẹ ruẹ iruo. Kaki roro kpahe oghẹrẹ iruo nọ e rẹ nya ziezi evaọ oria nọ whọ be rria hayo evaọ oria nọ whọ te kwa nya. Who ve roro kpahe oghẹrẹ isukulu nọ whọ rẹ nya nọ u ti fiobọhọ kẹ owhẹ ruẹ iruo itieye na. Whọ tẹ nyai wuhrẹ oghẹrẹ eware jọ evaọ isukulu, a re wuhrẹ owhẹ epanọ whọ sae rọ rehọ obọ ra ru oware na ha, ese ọvo who re se kpahe iẹe. Eriariẹ ọvo who re wo, who re wo onaa iruo evo ho. (Kọl. 2:8) Oniọvo-ọmọtẹ jọ evaọ obọ India ọ ta nọ: “Iruo nọ mẹ nyai se kpahe evaọ obọ isukulu na, mẹ riẹ epanọ a rẹ rọ obọ ru ai hi. Fikiere nọ me nwrotọ no, ahwo nọ a re ru iruo nọ me wuhrẹ kpahe na a rehọ omẹ iruo ho.” Who te wuhrẹ oghẹrẹ eware jọ evaọ isukulu, who te nwrotọ no, whọ rẹ kake ruẹ iruo nọ whọ nyai wuhrẹ kpahe na ha. Oniọvo jọ nọ a re se Sublime nọ ọ rrọ obọ Central African Republic o kpohọ isukulu nọ o jo wuhrẹ epanọ a rẹ ruẹrẹ ẹkọdishọno. Rekọ oniọvo na ọ ta nọ: “Ahwo buobu evaọ oria nọ mẹ be rria, ae ọvo a rẹ ruẹrẹ eware rai. Fikiere mẹ jẹ ruẹ iruo ru hu.”

16. Eme u je fo re who roro kpahe oghẹrẹ iruo nọ whọ sai wo nọ who te kpohọ oghẹrẹ isukulu jọ?

¹⁶ U fo nọ who re je roro kpahe oghẹrẹ iruo nọ e sai te owhẹ obọ nọ who te nwrotọ no. Kọ iruo na e te were owhẹ? (Ọtausi. 3:12, 13) Oghẹrẹ ahwo vẹ who ti lele ru iruo? Kọ ahwo nọ a rẹ gwọlọ nọ ọrai ọ rẹ mai woma re a mi owhẹ otọ no? Kọ iruo na yọ iruo nọ ohwo ọ rẹ sae jọ nwa oma hayo whu dede? Kọ iruo na i ti ru nọ whọ gbẹ te rọ ufe te ufe he? Bro igho whọ te hae jọ iruo na wo? Kọ ugho na u ti te owhẹ rẹrote omara? Kọ re whọ sai gbe ru iruo na, o te gwọlọ nọ whọ rẹ hai gbe kpohọ isukulu jọ? Onọ o mae rro họ, kọ iruo na e te kẹ owhẹ uvẹ rọ iruo Uvie na karo? (Ọtausi. 12:13) Nọ iruo e tẹ be bẹ ẹgwọlọ evaọ oria nọ ma rrọ, ma rẹ maneji iruo nọ ma ruẹ. Rekọ ẹme na họ, oghẹrẹ oware nọ whọ nyai wuhrẹ evaọ isukulu o sai ru nọ whọ rẹ rọ ruẹ iruo ẹdẹfa hayo ru nọ whọ gbẹ rọ ruẹ hẹ. Tabitha nọ ọ rrọ obọ India ọ rọ emerae ezeza kpohọ isukulu nọ a re jo wuhrẹ iruo itelọ. Ọ ta nọ: “Mẹ ruẹ nọ me te ru iruo itelọ, me ti wo uvẹ ru ọkobaro. Whọ rẹ ruẹ iruo ru keme ahwo a rẹ siọ iwu ba eko ho. Iruo na e te lẹliẹ omẹ wo uvẹ ru eware efa. Yọ u du gwọlọ igho buobu re a te ti mu iruo na họ họ.” Iruo nọ Tabitha o wuhrẹ i fiobọhọ kẹe nọ ọ be sai ro wo uvẹ ru ọkobaro.

17. (a) Eme oniọvo o re ru re ọ sae jẹ emamọ iroro evaọ ẹme isukulu nọ ọ rẹ nya? (b) Ehrẹ Ebaibol vẹ e sai fiobọhọ kẹ owhẹ? (Rri ẹkpẹti na “Ehrẹ Ebaibol nọ Who re Roro Kpahe.”)

¹⁷ Ma ta ẹme te eware buobu nọ who re roro kpahe no nọ whọ tẹ gwọlọ kpohọ isukulu efa. Kọ eme who re ru re whọ sae jẹ emamọ iroro evaọ ẹme isukulu nọ whọ rẹ nya? Whọ sai kpobọ isukulu na re whọ nọ kpahe oghẹrẹ eware nọ a rẹ jọ etẹe wuhrẹ ahwo, hayo whọ sae jọ itanẹte kiẹ kpahe ae. Kiẹ kpahe oghẹrẹ iruo nọ e rẹ sai te owhẹ obọ nọ whọ tẹ nyai wuhrẹ oware nọ whọ gwọlọ wuhrẹ na. Whọ sae jẹ nọ ahwo nọ a wuhrẹ kpahe oware utioye na no hayo nọ a bi ru oghẹrẹ iruo itieye na. (Itẹ 13:10) Nọ ae kpahe abọ owoma gbe abọ oyoma iruo na hayo oware nọ whọ gwọlọ wuhrẹ kpahe na. Amọfa jọ nọ whọ rẹ jẹ nyabru họ ahwo nọ i kru egagọ Jihova ga. (Itẹ 15:22) Oghẹrẹ iruo vẹ a ta nọ e mai woma hayo oghẹrẹ oware vẹ a wuhrẹ kpahe nọ a ta nọ u kiehọ? Ẹsejọhọ oghẹrẹ iruo jọ hayo eware jọ nọ a te ta kpahe, who ri tube roro kpohọ obei dede he.

18. Eme ma rẹ kareghẹhọ?

¹⁸ Eware nọ ma wuhrẹ no na i dhesẹ nọ isukulu efa nọ ohwo ọ rẹ nya u woma evaọ abọ jọ, u te je wo ebẹbẹ jọ. Fikiere nọ who bi roro onọ who re ru na, fi ẹme na họ olẹ. Kareghẹhọ nọ dede nọ isukulu efa nọ ohwo ọ rẹ nya o sae lẹliẹe wo iruo nọ ọ rẹ rọ rẹrote omariẹ, oware nọ o rẹ ginẹ lẹliẹ eva were ohwo họ nọ o te wo usu okpekpe kugbe Jihova. (Ol. 16:9, 11) Jihova o re fi ahwo riẹ hotọ họ, te enọ i kpohọ isukulu te enọ e nya ha. (Hib. 13:5) Kọ otẹrọnọ whọ ta nọ who re kpohọ isukulu efa, eme who re ru re who gbe kru egagọ Jihova ga nọ who bi kpohọ isukulu na? Uzoẹme notha u ti ru ei vẹ kẹ omai.