Ebi Mhan Ha Rẹ Sabọ Ha Ziẹn Ikolu Nin Mhan Bi Ibhio Mhan Ko Mhọnlẹn Yẹ

1. Ijela mhan ha da sabọ miẹn imọẹ ọsaje?

IẸNLẸN dẹ wo ha nọghọ bhi ọne ẹghe ọkike nan nin mhan da nyẹnlẹn. Ọ bhọ dẹ manman ha nọghọ sade mhan i mhọn imọẹ ọsaje. Jehova lẹn ọnan. Ọnin zẹle nin ọle da ne imọẹ ọsaje nin mhan bhi ẹkẹ agbotu. (Ps. 119:63) Azagba-uwa ne hoẹmhọn egbe, ne ga Jehova kugbe mhan ye.

2. Ikolu nela mhan guanọ nin mhan bi ibhio mhan ko ha mhọnlẹn?

² Ọ i yi ikolu ọsi ikpunun mhan guanọ nin mhan bi ibhio mhan nin mhan ko ga ko ha mhọnlẹn. Sokpan, ikolu ọsaje mhan guanọ. Azagba-uwa ne hoẹmhọn Jehova bi Jesu mhan ye. Ọne ahoẹmhọn-egbe nan ku mhan kugbe. (Jọni 13:35) Nin mhan bi ibhio mhan rẹ sabọ ko ha mhọn ikolu ọsaje, mhan dẹ wẹnna bhọ. Ọkpakinọn, ranmhude ọ bha gba nin mhan fo, ẹmhọn dẹ sabọ zegbere bhi ẹwẹ mhan nọn ha re ọle nọghọ mhan rẹ sabọ deba ibhio mhan ha lu ọmọẹ.

3. Emhin nela ha sabọ re ọle ha nọghọ mhan rẹ deba ibhio mhan ha muobọ?

³ Bhi ọsi ẹmhọanta, ẹbho eso ribhi agbotu nin mhan sikẹ gbera enekẹle. Bezẹle? Ranmhude, asabọmiẹn emhin ọkpa ti mhan bi ele bhọ la uwedẹ ọkpa mhan rẹ ria eria, sẹyẹ, asabọmiẹn uwedẹ ọkpa mhan rẹ lu emhin. Ọkpakinọn, ibhio mhan eso ebhebhe yẹ ribhi agbotu nan miẹn ghe, ọnọghọ mhan rẹ deba ele ha muobọ. Ẹgheso, mhan bi ibhio mhan bhọ sabọ rẹ ha gbugan bhi emhin. Emhin nọn sẹnian dẹ sabọ wẹghẹ ikolu nin mhan bi ele ko mhọnlẹn an. Re deba ọnin, ọ sabọ rẹ ha nọghọ mhan rẹ deba ẹbho nin uwedẹ nin ele rẹ lu emhin bi uwedẹ nin ele ria eria dikẹ bhi ọsẹmhan ha muobọ. Sẹyẹ, ọ sabọ rẹ ha nọghọ mhan rẹ deba ibhio mhan ha muobọ sade ele manman ha khọnmhọn la sade emhin kpokpo ọle bhi ọkhọle. Bhi ọne uhọnmhọn-ọta nan, mhan dẹ zilo nyan ebi ijiẹmhin nọnsi Jesu ha rẹ rẹkpa mhan yẹ rẹ sabọ ha ziẹn ikolu nin mhan bi ibhio mhan ko mhọnlẹn aharẹmiẹn ọnọghọ zegbere. Ọkuẹsẹ mhan lu iriọ, bha ji mhan ka zilo nyan ikpẹ ne ha sabọ rẹkpa mhan rẹ ha ziẹn ikolu nin mhan bi ibhio mhan ko mhọnlẹn.

IKPẸ NE HA RẸKPA MHAN RẸ HA ZIẸN IKOLU NIN MHAN BI IBHIO MHAN KO MHỌNLẸN

4. Be mhan ha rẹ sabọ ha ziẹn ikolu nin mhan bi ibhio mhan ko mhọnlẹn yẹ?

⁴ Nin mhan rẹ sabọ ha ziẹn ikolu nin mhan bi ibhio mhan ko mhọnlẹn, ọkhẹke nin mhan ha ghe eji ele da lu nọnsẹn. Ahamiẹn mhan deba ibhio mhan gbẹghe, ọ dẹ rẹkpa mhan rẹ daghe ikpẹ esili nin ele mhọnlẹn. Ọnan hi ebi Pọl nin odibo wo ha guanọ nin ọle lu. Ọle da ha guanọ nin ọle deba ibhio ọle ha gbẹghe. Bhi ilẹta nin ọle gbẹn je ibhio ọle ne ribhi Tẹsẹlonaika, ọle da yọle: “Mhan da wo manman dọnmhegbe, nin mhan rẹ dọ miẹn bha ẹlo.” (1 Tẹsẹ. 2:17) Ẹbho ne bunbun dọ kere ghe, ele ha deba imọẹ ele ha zilo ghe-mẹn-ghe-uwẹ, ọ rẹkpa ele rẹ ha ziẹn ikolu nọnsele. Mhan dẹ wo sabọ ha lu riọ sade mhan deba ibhio mhan dagbare bhi inẹbho, sade mhan yo ikolo ga bi usikoko nesẹmhan. Ọkpakinọn, ranmhude mhan deba ibhio mhan gbẹghe bha rẹman ghe ọnọghọ i da sabọ zegbere bhi ẹwẹ mhan.

5. Emhin nela ha rẹkpa mhan rẹ sẹyẹ deba ibhio mhan ha muobọ aharẹmiẹn ọnọghọ zegbere bhi ẹwẹ? Re ijiẹmhin ọbhọ. (Kolose 3:12)

⁵ Ahamiẹn mhan mhọn ikpẹ ne khẹke nin Kristiẹn ha mhọnlẹn, ọ dẹ rẹkpa mhan rẹ ha ziẹn ikolu nin mhan bi ibhio mhan ko mhọnlẹn ahamiẹn ọnọghọ zegbere. (Tie Kolose 3:12.) Ahamiẹn mhan mhọn idegbere, iziẹngbe, ẹkẹ-ẹjẹjẹ, bi ifuẹkẹ, mhan dẹ sabọ re ẹmhọn nọn hi ki rẹ khin ọi nọnsẹn nọn ha sabọ riia ikolu nin mhan bi ibhio mhan ko mhọnlẹn an. Bhi ọsi ijiẹmhin, beji abhii nan sa ọbhi ẹgini ọsi imoto rẹ rẹkpa imoto rẹ sabọ ha wẹnna nọnsẹn, iriọ ikpẹ ne khẹke nin Kristiẹn ha mhọnlẹn rẹ rẹkpa mhan rẹ sabọ deba ibhio mhan ha mhọn ikolu nọn ziẹnlẹn. Bhi ejayenan nian, bha ji mhan zilo nyan emhin ea ne ha sabọ re ọle ha nọghọ mhan rẹ deba ibhio mhan ha lu imọẹ. Beji mhan ha rẹ ha zilo nyan ene emhin ea nan, mhan dẹ daghe ebi mhan ha rẹ sabọ ha yi imọẹ ọsaje rẹji ibhio mhan yẹ sade mhan re egbe khọkhọ Jesu bhi uwedẹ nin ọle rẹ re idegbere, iziẹngbe, ifuẹkẹ bi ẹkẹ-ẹjẹjẹ man.

AHAMIẸN MHAN BHA GHE EMHIN BHI UWEDẸ ỌKPA

6. Ahamiẹn mhan bha ha ghe emhin bhi uwedẹ ọkpa, be ọ ha rẹ rẹso ikolu nin mhan bi ibhio mhan ko mhọnlẹn yẹ?

⁶ Bezẹle nin ọnan da yi ọnọghọ? Ahamiẹn itue eva bha ko ghe emhin bhi uwedẹ ọkpa, ọdeọde bhi ẹwẹ ele sabọ rẹ ha riale ghe, ebi ọle mhọn bhi ọkhọle mhẹn nẹ. Ọnan kẹ wo si igbugan re. Bhi ọsi ijiẹmhin, ria ẹmhọn ibhio mhan eva ne gbugan rẹji uwedẹ nọn mhẹn nẹ nan rẹ ha tẹmhọn Osẹnobulua bhi eji ele da lu ọle. Ọdeọde bhi ẹwẹ ele ki ha riale ghe ọne ọle mhọn bhi ọkhọle mhẹn nẹ. Bhi ọne idia nan, ọ dẹ wo lẹkhẹ nin ọne igbugan rẹ si ovan ji ele, rẹ sẹbhọ ghe ọ ki rẹso ikolu nọnsele. Ọkuẹsẹ uwẹ lẹn ebe sunu, itẹngbemun ki dọ nabhọ. Ahamiẹn ele bha kẹ re ọne ẹmhọn ọi nọnsẹn, ele bhọ sabọ dọ ha khọẹkẹ egbe. Beji ẹghe ha rẹ ha khian, ele i da yẹ ha yi imọẹ ranmhude ọne obhi ẹmhọn nọn sunu.

7. Be Jesu lu nin ọle rẹ man edibo nesọle ghe ọkhẹke nin ele ha mhọn idegbere beji ele ha da sabọ re ẹmhọn ọi nọnsẹn nọn ha sabọ si igbugan re?

⁷ Luẹ emhin bhi uwedẹ nin Jesu rẹ re idegbere man. Jesu da man etuegbe nesọle ghe, ahamiẹn ele bi ibo ele bha ko ghe ẹmhọn bhi uwedẹ ọkpa, rẹ sẹbhọ ghe ẹmhọn zegbere bhi ẹwẹ ele, idegbere hi ebe ha rẹkpa ele rẹ ọle ọi nọnsẹn. Ẹghe-ẹghe etuegbe nesọle rẹ wo ha gbugan ba ẹmhọn ọnọn khua okhun nẹ bhi ẹwẹ ele. Nin Jesu rẹ sabọ rẹkpa ele rẹ khọn iria-eria nọn sẹnian, ọle da ji ele lẹn ghe ọkhẹke nin ele ha ghe ẹbho ebhebhe bii eria ne khua okhun nẹ ele. (Mat. 20:​25-28) Bhi ọsi ẹmhọanta, Jesu wo man edibo nesọle ẹmhọn idegbere. Bhi ọsi ijiẹmhin, bhi ọne ukpasọn ọkuẹsẹ Jesu yu, ọle da man etuegbe nesọle ebi a rẹ re idegbere man yẹ bhi ẹghe nin ọle rẹ kpe oẹ nọnsele. Iwẹnna nọn khẹke igbọn khọnan. (Jọni 13:​3-5, 12-16) Jesu da rẹ ọne emhin nan nin ọle lu rẹ rẹman etuegbe nesọle ikpẹ nọn khẹke nin ele ha mhọn beji ele ha da sabọ ha mhọn ikolu nọn mhẹn. Ahamiẹn ele ghe eria ebhebhe bii eria ne khua okhun nẹ ele, ọ ki rẹkpa ele rẹ ha re obọ rẹkhan ebi eria nekẹle tale aharẹmiẹn ọ dikẹ bhi ọsele. Ọnan dẹ rẹkpa ele rẹ sẹyẹ ha yi imọẹ aharẹmiẹn uwedẹ kẹkẹ ele rẹ ghe emhin.

8. Be idegbere ha rẹ rẹkpa uwẹ yẹ rẹ sabọ gbega ikolu nin uwẹ bi obhio uwẹ ko mhọnlẹn sade ẹmhọn zegbere? (Kolose 3:13) (Yẹ fẹ ene ifoto ghe.)

⁸ Be ha rẹkpa uwẹ rẹ sabọ ha ziẹn ikolu nin uwẹ bi ibhio uwẹ ko mhọnlẹn? Idegbere dẹ sabọ rẹkpa uwẹ rẹ re ẹlo gbera emhin eso ne ha sabọ si igbugan re. Ọ dẹ yẹ rẹkpa uwẹ rẹ ha re ọkhọle rebhe rẹhunmhan ibhio uwẹ. (Tie Kolose 3:13.) Ahamiẹn obhio uwẹ lu ebe khọ uwẹ bhi ẹkẹ, idegbere dẹ rẹkpa uwẹ rẹ sabọ re ẹlo gbera ọle a. Bhiriọ, uwẹ ki sabọ gbega ikolu nin uwẹ bi ọne obhio uwẹ ko mhọnlẹn. (Ps. 4:4) Aharẹmiẹn ghe ọria ta ọta nọn ba uwẹ bhi egbe man uwẹ, yere ghe uwẹ tobuwẹ bhọ sẹ ka ta ọta nọn sẹriọ khẹ. (Eccl. 7:​21, 22) Ahamiẹn uwẹ bi obhio uwẹ bha ko ghe emhin bhi uwedẹ ọkpa, uwẹ sabọ rẹ nọọn egbe ẹ, ‘Ọ nela mhẹn nẹ, nin mẹn rẹ ha khu ọbhọ nin ọsi mẹn sẹ, la nin mẹn rẹ ha gbega ikolu nin mẹn bi ibhio mẹn ko mhọnlẹn?’ Ahamiẹn nin uwẹ rẹ gbega ikolu nin uwẹ bi obhio uwẹ ko mhọn lu uhọnmhọn-emhin nẹ rẹji uwẹ, uwẹ sabọ rẹ zẹ nin uwẹ rẹ lu rẹkhan ebi ọle ta. Uwẹ ha lu riọ fo, dọnmhegbe rẹ re ọkhọle sibhọ re, sẹyẹ, hẹi kie mun ọne ẹmhọn re. Ọnan ki rẹkpa uwẹ rẹ ha mhọn ọkhọle nọn lọre.

9. Be idegbere ha rẹ rẹkpa ẹ yẹ sade uwẹ bi obhio ẹ ko mhọn ẹmhọn nọn bha ka fo bhi otọ? (Proverbs 17:9)

⁹ Ahamiẹn uwẹ bi obhio ẹ mhọn ẹmhọn nọn bha ka fo bhi otọ, idegbere dẹ yẹ rẹkpa uwẹ rẹ sabọ re ọi nọnsẹn. Bhi idia nọn sẹnian, hẹi ha guanọ nin uwẹ rẹ rẹman ghe uwẹ hi ọnọn lu nọnsẹn. (Tie Proverbs 17:9; 1 Kọr. 6:7) Sokpan, khu ọbhọ nin uwẹ rẹ kie deba ọne obhio ẹ ha yi ọmọẹ. Ibhio mhan ne bunbun sẹ wo sabọ lu iriọ. Ele da zẹ nin ele rẹ bu ọne obhio ele dọ ta ọne ẹmhọn bhi ekpẹn. (Ps. 34:14) Ahamiẹn uwẹ bu ọne obhio ẹ, uwẹ sabọ rẹ yọle: ‘Obhio, o reele nin mhan mọn da ko khian. Wowo ji mhan ta ọne ẹmhọn nan bhi ekpẹn.’ Ahamiẹn eji uwẹ bha da lu nọnsẹn ribhọ, muegbe nin uwẹ rẹ miẹnkue. Ji ọne obhio ẹ lẹn ghe uwẹ lẹn ebi ọne emhin rẹ rẹso ọle yẹ, sẹyẹ, bhii ọle nin ọle mun ọne ẹmhọn fia. Ahamiẹn ọne ibhio ẹ hi ọnọn bu uwẹ re dọ bhii uwẹ, re idegbere miẹn ọlẹn ọbhi egbe. (Luk 17:​3, 4) Yere ghe, ọ i yi nin uwẹ rẹ dọ ha guanọ ọnọn lu nọnsẹn la ọnọn lu khọlọ zẹle nin uwẹ da bu ọne obhio ẹ, sokpan, nin uwẹ rẹ khu ọbhi ọfure bi nin uwẹ rẹ kie deba ọle ha yi ọmọẹ zẹle uwẹ bu ọle.—Prov. 18:24.

AHAMIẸN UWEDẸ IKẸ IBHA RẸ LU EMHIN

10. Emhin nela ha sabọ re ọle ha nọghọ mhan rẹ deba ibhio mhan nin mhan ko ga ha lu imọẹ?

¹⁰ Bezẹle nin ọnan da yi ọnọghọ? Ọ sabọ rẹ ha nọghọ mhan rẹ deba ibhio mhan ha lu imọẹ, ranmhude ghe uwedẹ nin ele rẹ ria eria bi uwedẹ nin ele rẹ lu emhin dikẹ bhi ọsẹmhan. Eso sabọ rẹ ha lu emhin eso ne i zẹwẹ ti mhan bhọ. Eso sabọ rẹ ha lu emhin bhi uwedẹ nin mhan riale ghe ọ mhọn ebi ọ diayẹ. Asabọmiẹn uwedẹ nọn bha gba nin ẹbho rẹ ne ele lu emhin bhi ẹghe gbera zẹle nin ele da re iriọ lu emhin. Rẹji ibhio mhan eso, ọ i yẹẹ ele rẹ manman ha talọ, sokpan, eso wo manman talọ. Asabọmiẹn eji ele da vae zẹle nin ele da lu iriọ. Asabọmiẹn ọria nọn wo sabọ ne ẹbhọ muobọ uwẹ khin, sokpan, ọ i yi iriọ rẹji ibhio mhan eso.

11. Be rẹkpa Jesu rẹ sabọ deba eria nin uwedẹ nin ele rẹ lu emhin bi uwedẹ nin ele rẹ ria eria dikẹ bhi ọsọle ha muobọ?

¹¹ Luẹ emhin bhi uwedẹ nin Jesu rẹ re iziẹngbe man. Jesu wo deba ẹbho nin uwedẹ nin ele rẹ lu emhin bi uwedẹ nin ele rẹ ria eria dikẹ bhi ọsọle ha muobọ. Bhi ọsi ijiẹmhin, Jemis bi Jọni da ha guanọ nin ẹbho ha ghe ele bii okpọria. Ele da taman Jesu nin ọle ne ele bhi ihe nọn khua bhi Ejele nọnsi Osẹnobulua. (Mak 10:​35-37) Jesu bha diabe ele. Ọle wo mhọn idegbere. Ọnan bhọ zẹle nin ọle da zẹ ihe kpataki nin ọle ye bhi okhun obọ vae bhi ọne otọ nan. (Fil. 2:​5-8) Uwẹ be daghe ikẹkẹ bhi uwedẹ nin Jesu rẹ lu emhin bi uwedẹ nin Jemis bi Jọni rẹ lu emhin? Arẹmiẹn ikẹkẹ ribhi uwedẹ nin ele rẹ lu emhin, Jesu da sẹyẹ wo ha re iziẹngbe ne Jemis bi Jọni lu emhin. Iriọ ọle yẹ wo ha lu da ẹbho ebhebhe.

12. Be rẹkpa Jesu rẹ re iziẹngbe ha ne imọẹ ọle lu emhin?

¹² Jesu lẹnmhin ghe imọẹ ọle i da wo sabọ ha lu emhin nọn gbale ẹghe rebhe. Ọle lẹnmhin ghe, ọ i yi Jemis bi Jọni ọkpa mhọn ọne ọkhọle nan rẹ khu ọbhi ihe, ghe ene bunbun bhi edibo nesọle mhọn ọlẹn. (Mak 9:34) Agbaẹbho ọkpa Jesu bi ene bunbun bhi etuegbe nesọle da wanre. Bhi ọne agbaẹbho, ẹbho manman khu ọbhọ nin ele rẹ ha ribhi ihe nọn khua. Jesu lẹn ọnan. Ọnin zẹle nin ọle da re iziẹngbe ha ne ele lu emhin. Beji a miẹn ghe ọ buele nin ọne iria-eria mọn da ri ele bhi ọkhọle, Jesu bha re ẹlo ọbhọ ghe ele dẹ wo re osukpa fi ọle denọ.—Mak 10:​42-45.

13. Be iziẹngbe ha rẹ rẹkpa mhan yẹ rẹ sabọ ha ziẹn ikolu nin mhan bi ibhio mhan ko mhọn? (Ẹfẹsọs 4:2)

¹³ Be ha rẹkpa uwẹ rẹ sabọ ha ziẹn ikolu nin uwẹ bi ibhio uwẹ ko mhọnlẹn? Ọkhẹke nin mhan ha mhọn iziẹngbe, beji mhan ha da sabọ deba ibhio mhan ha nyẹnlẹn ọbhi ọfure, aharẹmiẹn emhin nin ele lu i yẹẹ mhan. (Prov. 14:29) Ọdeọde bhi ẹwẹ mhan mhọn uwedẹ nin ọle rẹ lu emhin. Eso bhi ene emhin i yi emhin ebe, sokpan, unan ọria nin mhan khin nọn. Ọ manman wo ti mhan bhọ sade ẹbho re iziẹngbe ne mhan lu emhin. (Tie Ẹfẹsọs 4:2.) Ọ dẹ ha mhẹn sade mhan re otọ nin ẹbho rẹ ha lu emhin bhi uwedẹ nin ele rẹ lu emhin, ọ i yi nin mhan rẹ ha guanọ nin ele diabe mhan. Bhi ọsi ijiẹmhin, ọ i yi emhin nọn lẹkhẹ nin ọria nin ẹkhọ lo rẹ deba ẹbho ebhebhe ha gbẹghe, la nin ọle rẹ deba ẹbho ha talọ. Ọkpakinọn, ọ i yi iriọ dia rẹji ọria nọn manman wo sabọ talọ, nọn yẹ sabọ ne ẹbho muobọ. Nin mhan rẹ sabọ gbega ikolu nin mhan bi ẹbho ne sẹnian ko mhọnlẹn, ọkhẹke nin mhan ha mhọn iziẹngbe. Ọkhẹke nin mhan lẹn sẹbhọ ghe, mhan i da sabọ deba ọrebhe ha lu ọmọẹ. Sokpan, ọnin bha rẹman ghe, Kristiẹn eva ne lu emhin bhi uwedẹ kẹkẹ i da sabọ ko ha lu emhin kugbe.

14. Be iziẹngbe ha rẹkpa mhan rẹ ha lu?

¹⁴ Iziẹngbe dẹ rẹkpa mhan rẹ denọ ẹlo ọbhi eji ibhio mhan da lu nọnsẹn. Ahamiẹn mhan lu iriọ, mhan i da ji uwedẹ ikẹ nin ibhio mhan rẹ lu emhin re mhan ha riale ghe ele bha si ọria nin mhan ha deba ha lu ọmọẹ. Bhi ọsi ijiẹmhin, ọsi egbele ọkpa, ọle Jemis bi Jọni ha khu ọi bhi ẹghe nin ele rẹ ha guanọ nan ne ele ọbhi ihe nọn khua bhi Ejele nọn ribhi okhun. Ẹmhọanta nọn ghe ọne emhin nan nin ele lu bha gba, ọrẹyiriọ, ebi ele lu da rẹman ghe ele wo rẹọbhọ Agbejele nọnsi Osẹnobulua dẹ gene vae. Jesu da gẹn ele bhi ọne urẹọbhọ nan nin ele rẹman. Jehova bi Jesu mhan re egbe khọkhọ sade mhan denọ ẹlo ọbhi eji ibhio mhan da lu nọnsẹn.

15. Be ọkhẹke nin mhan lu beji mhan ha da sabọ deba ibhio mhan ha lu ọmọẹ aharẹmiẹn uwedẹ nin ele rẹ lu emhin dikẹ bhi ọsẹmhan?

¹⁵ Mhan dẹ yẹ sabọ bhii Jehova nin ọle rẹkpa mhan rẹ sẹyẹ deba ibhio mhan ha lu ọmọẹ aharẹmiẹn uwedẹ nin ele rẹ lu emhin dikẹ bhi ọsẹmhan. Ria eria nyan emhin nin obhio uwẹ ha sabọ lu uwẹ le nọn ha sabọ re ẹkẹ khọ uwẹ, uwẹ ha yẹ bhii Jehova nọn rẹkpa uwẹ rẹ de ọkhọle re sade emhin nọn sẹriọ gene sunu. Yere ghe Jehova nọn Man mhan lẹn ghe uwedẹ kẹkẹ mhan rẹ lu emhin. Bhiriọ, ahamiẹn uwẹ nan erọnmhọn, ha mhọnlẹn bhi ọkhọle ghe Jehova lẹn emhin nin uwẹ guanọ ne ha rẹkpa uwẹ rẹ sabọ ha ziẹngbe. A ha ki miẹn uwẹ riale ghe uwẹ i da yẹ sabọ ziẹngbe kii? Ọ ha yi iriọ, bhii Jehova nin ọle re ẹlinmhin nọn khiale nọnsọle nin uwẹ beji uwẹ ha da sabọ mun egbe ọbhi ibẹẹ.—Luk 11:13; Gal. 5:​22, 23.

AHAMIẸN IBHIO MHAN NIN MHAN KO GA RIBHI ỌBALỌ

16. Ọnọghọ nela mhan ha sabọ kuẹlo da sade ibhio mhan ribhi ọbalọ la emhin kpokpo ele bhi ọkhọle?

¹⁶ Bezẹle nin ọnan da yi ọnọghọ? Ahamiẹn ibhio mhan ribhi ọbalọ la emhin kpokpo ele bhi ọkhọle, ọ dẹ sabọ rẹso uwedẹ nin ele rẹ ne mhan lu emhin. Bhi ọsi ijiẹmhin, ele sabọ rẹ ha guanọ nin ele ọkpa ha ribhi ọsele. Obhi emhin khere sabọ rẹ re ele ha khọẹkẹ. Ele bhọ sabọ rẹ lu emhin nọn ha han mhan ilo. Rẹ deba ọnin, ele sabọ rẹ ta ọta la lu emhin nọn ha ba mhan bhi egbe. (Job 6:​2, 3) Ranmhude mhan bha lẹn ọnọghọ nin ibhio mhan kuẹlo da, mhan sabọ rẹ ha guanọ nin ele ha lu emhin beji mhan rẹ guanọ ọle.

17. Be uwẹ miẹn luẹ bhi uwedẹ nin Jesu rẹ ne Batimiọs lu emhin?

¹⁷ Luẹ emhin bhi uwedẹ nin Jesu rẹ re ifuẹkẹ bi ẹkẹ-ẹjẹjẹ man. Jesu wo ha re ẹkẹ-ẹjẹjẹ bi ifuẹkẹ man ẹbho ne ribhi ọbalọ, rẹ dọ sẹbhi eria nin ọle bha lẹn khẹ. Bhi ọsi ijiẹmhin, fẹ ebi ọle rẹ ne okpia ọkpa natiọle Batimiọs nọn ruẹlo lu emhin yẹ. Bhi ẹghe nin Batimiọs rẹ họn ghe Jesu khian gbera, ọle da ha so beji Jesu ha da daghe ọle. Eso bhi ene usun ẹbho ne ha khian gbera, da taman Batimiọs nin ọle gue unun. Ọkpakinọn, ranmhude ọle guanọ nin Jesu re egbe dan ọlẹn, ọle da kie manman ha so. Asabọmiẹn uwedẹ nin Batimiọs rẹ ha so bha zẹwẹ ti ene ẹbho bhọ. Ọrẹyiriọ, Jesu da ‘tohan ọlẹn’ Ọnan rẹman ghe Jesu manman wo mhọn ẹkẹ-ẹjẹjẹ. (Mat. 20:34; Mak 10:​46-52) Ọle da fẹkẹ ne Batimiọs talọ yẹ khuẹnmhẹn ọlen bhi urẹọbhọ nin ọle rẹman. Bhiriọ, Jesu da re uwedẹ ọhan-ilo rẹ tan ọlẹn ẹlo a.

18. Ahamiẹn ọmọẹ ẹ ribhi ọbalọ la emhin kpokpo ọle bhi ọkhọle, be ọkhẹke nin uwẹ rẹ nanlẹn lu emhin yẹ? (1 Tẹsẹlonaika 5:14)

¹⁸ Be uwẹ ha lu rẹ sabọ ha ziẹn ikolu nin uwẹ bi ibhio uwẹ ko mhọnlẹn? Ha mhọn ẹkẹ-ẹjẹjẹ bi ifuẹkẹ. Ene ikpẹ nan dẹ rẹkpa mhan rẹ fẹkẹ ha ne ibhio mhan ne ribhi ọbalọ la nin emhin kpokpo ele bhi ọkhọle talọ. (Tie 1 Tẹsẹlonaika 5:14.) Yere ghe ọmọẹ ọsaje muegbe nin ọle rẹ ha rẹkpa ọmọẹ ọle, manman nọn bhi “ẹghe ọbalọ.” (Prov. 17:17) Ọmọẹ ọsaje mhọn itohan da ọmọẹ ọle nọn ribhi ọbalọ. Ọle dọnmhegbe rẹ lu eka nin ọle ha sabọ lu rẹ rẹkpa ọmọẹ ọle rẹ sabọ de ọkhọle re. Ọle ta ọta ikoudure man ọlẹn, yẹ rẹkpa ọle bhi uwedẹ ebhebhe.

19. Uwedẹ nela mhan ha rẹ sabọ re ifuẹkẹ bi ẹkẹ-ẹjẹjẹ man? (Yẹ fẹ ene ifoto ghe.)

¹⁹ Uwedẹ eso nela uwẹ ha rẹ sabọ ha re ẹkẹ-ẹjẹjẹ bi ifuẹkẹ man? Bhi ọsi ẹmhọanta, uwẹ i da sabọ re ọbalọ nin ọmọẹ ẹ ye kie. Ọkpakinọn, dọnmhegbe nin uwẹ rẹ lẹn ebi emhin dia ọle yẹ bhi egbe. (Mat. 7:12; 1 Pita 3:8) Ha kaehọ nọnsẹn sade ọle taman uwẹ ebi emhin dia ọle yẹ bhi egbe, uwẹ ha yẹ ta ọta nọn ha sabọ ko ọle udu re man ọlẹn. (Prov. 12:25) Sokpan, mhọn ẹwanlẹn. Hẹi man ha lu ghe uwẹ lẹn otọ emhin rebhe nin ọle kuẹlo da ahamiẹn uwẹ bha gene lẹn. (Prov. 18:13) Re iziẹngbe ha nanlẹn lu emhin. Rẹ deba ọnin, yere ghe ọ bha gba nanlẹn fo.— Ẹfẹ. 4:32.

20. Unan ọmọẹ nela uwẹ guanọ nin uwẹ ha khin?

²⁰ Ikolu nin mhan bi ibhio mhan bhi agbotu ko mhọnlẹn manman wo ti mhan bhọ. Ọkpakinọn, ọkhẹke nin mhan yere ghe ọ bha gba nin mhan fo, sẹyẹ, emhin ne i mhẹn sẹ wo sunu ji ibhio mhan ne bunbun bhi ẹghe nọn gbera. Ọnan zẹle nin mhan da dua egbe oẹ ẹgheso. Bhiriọ, ọ manman wo ti mhan bhọ sade ibhio mhan re idegbere, iziẹngbe, ifuẹke bi ẹkẹ-ẹjẹjẹ ha ne mhan lu emhin, yẹ sẹyẹ deba mhan ha lu imọe. Bhiriọ, bha ji mhan wo dọnmhẹgbe ha re ene ikpẹ nan man ọrebhe.