Hugsjónin bregst

ÞJÓÐABANDALAGIÐ var stofnað og hélt sinn annan fund árið 1920 í Genf. Erfiði Wilsons virtist hafa borið ríkulegan árangur þótt heilsu hans færi nú hrakandi og hann hafi þurft að sitja langa og erfiða samningafundi í París.

Í gegnum Þjóðabandalagið ætlaði Wilson að útbreiða sinn „sannleika um réttvísi og frelsi og frið.“ Í einni af ræðum sínum sagði hann: „Við höfum viðurkennt þennan sannleika og ætlum að láta hann verða leiðarljós okkar, og hann mun leiða okkur [amerísku þjóðina], og í gegnum okkur, heiminn, út á haglendi rósemi og friðar sem heiminn hefur aldrei dreymt um áður.“ Þannig var hugsýn Wilsons.

Hann sagði öldungadeild bandaríska þingsins: „Grunnurinn er lagður og örlögin ráðin. Það er ekki að þakka ráðagerð, sem við höfum hugsað upp, heldur hönd Guðs sem hefur leitt okkur þessa braut. . . . Við getum einungis stefnt fram á við með bjartsýni og hugrekki til að fylgja hugsjóninni.“ (Leturbreyting okkar) Hugsjónamaðurinn hafði talað á ný. Hann trúði enn að hann væri verkfæri Guðs til að færa mannkyninu frið.

Hafnað heima fyrir

Í Evrópu hafði Wilson verið fagnað sem bjargvætti, en jafnvel áður en hann fór til friðarráðstefnunnar hafði verið skotið að honum aðvörunarskotum í Bandaríkjunum. Rithöfundurinn Elmer Bendiner segir: „Theodore Roosevelt gerði kunnugan dóminn [sem bandaríkjaþing hafði fellt]: ‚Bandamenn okkar og óvinir og herra Wilson sjálfur ættu allir að skilja að herra Wilson hefur alls ekkert vald til að tala fyrir munn bandarísku þjóðarinnar nú á þessum tíma. . . . Herra Wilson og hans 14 atriði . . . hafa alls engan rétt lengur til að vera viðurkennd sem tákn um vilja bandarísku þjóðarinnar.‘“

Woodrow Wilson gerði þau mistök að selja hugsjón sína í Evrópu en skeyta engu um þá sem höfðu vantrú á henni heima fyrir. Í mars árið 1920 ákvað bandaríska þingið að Bandaríkin skyldu standa utan Þjóðabandalagsins.

Án nokkurs tillits til þessa hélt Wilson ótrauður áfram, blindaður af málstað sínum. Í síðasta opinbera ávarpi hans ómaði sannfæring hans skýrt og greinilega þótt til einskis væri: „Ég hef séð heimskingja sporna gegn forsjóninni áður, og ég hef séð þá tortímast eins og verða mun hlutskipti þeirra enn á ný, alger tortíming og fyrirlitning. Að við munum sigra er jafntryggt og að Guð ríkir.“

Wilson hafði skömmu áður fengið slag og heilsa hans því bág. Hin neikvæðu úrslit atkvæðagreiðslunnar heima fyrir gerðu aðeins illt verra. Hugsjón hans um Þjóðabandalagið varð óskýr og ófullkomin. Þann 3. febrúar 1924 lést Woodrow Wilson. Síðustu orð hans voru: „Ég er útslitin vél. Þegar vélin er útslitin — þá er ég reiðubúinn.“ Bæði var hann sjálfur útslitinn líkamlega og hugsjón hans um bandalag þjóða um allan heim brostin.

„Versalasamningurinn er ekki lengur til“!

Þótt hvergi væri lýst yfir stríði opinberlega í heiminum í 15 ár var Þjóðabandalagið í dauðateygjunum allt frá því að það fæddist. Það gat ekki hindrað Bólivíu og Paraguay í að fara í stríð árið 1933. Það stóð máttvana frammi fyrir því er Mussolini réðist á Eþíópíu árið 1935. Með því að leggja Eþíópíu undir sig strikaði Ítalía það af meðlimaskrá Þjóðabandalagsins og yfirgaf síðan bandalagið sjálf í desember 1937. Árið eftir sögðu 7 þjóðir í rómönsku Ameríku sig úr bandalaginu. Hugsjónin var að bregðast.

Árið 1936 braust út borgarastyrjöld á Spáni. Aðildarríki Þjóðabandalagsins ákváðu í atkvæðagreiðslu að blanda sér ekki í þá styrjöld. En bæði Þjóðverjar, sem höfðu sagt skilið við bandalagið árið 1933, og Ítalir veittu fjárhagslegan stuðning uppreisn Francos hershöfðingja gegn repúblikanastjórninni í Madrid. Þjóðabandalagið reyndist ekki megnugt að stöðva slátrunina á spænskri grund. Spænska borgarastríðið var eins og aðalæfing fyrir það sem átti eftir að vera útfararhringing yfir Þjóðabandalaginu — síðari heimsstyrjöldina.

Meðan þessu fór fram hafði Hitler komist til valda í Þýskalandi og var með hraði að losa Þjóðverja úr þeim fjötrum sem lagðir höfðu verið á þá með Versalasamningunum eftir stríðið mikla. Hann krafðist þess að þýska þjóðin fengi Lebensraum (lífsrými). Hann færði út landamæri Þýskalands með því að innlima Saar-hérað, Rínarlönd og Austurríki. Árið 1939 lauk hann hernámi Tékkóslóvakíu. Þjóðabandalagið mátti horfa á nánast máttvana.

Hitler hafði lengi verið það þyrnir í auga að Pólland skyldi hafa fengið landræmu sem lá í gegnum Þýskaland að hafnarborginni Danzig við Eystrasalt. Í ágúst 1939 batt hann enda á það. Fulltrúi hans flutti sendiherra Þjóðabandalagsins í Danzig þessi boð: „Þér eruð fulltrúi Versalasamningsins; Versalasamningurinn er ekki lengur til. Eftir tvær klukkustundir verður hakakrossinn [fáni nasista] dreginn að húni yfir þessu húsi.“

Þann 1. september 1939 réðust herir Hitlers inn í Pólland. Bretar og Frakkar lýstu Þjóðverjum þá stríð á hendur. Síðari heimsstyrjöldin var hafin.

Hugsjónin fölnar og deyr

Árið 1919 bar Woodrow Wilson fram spá í ávarpi til íbúa Omaha sem átti eftir að sanna að Þjóðabandalagið hans væri misheppnað. Að sögn rithöfundarins Ishbel Ross, sem hefur skráð ævisögu hans, sagði hann: „‚Ég get sagt fyrir um með algerri vissu að innan einnar kynslóðar verður háð önnur heimsstyrjöld ef þjóðirnar koma sér ekki saman um aðferðina [Þjóðabandalagið] til að koma í veg fyrir hana.‘ Og í San Diego sló hann aftur á spádómlega strengi þegar hann sagði: ‚Það sem Þjóðverjar notuðu voru leikföng í samanburði við það sem þeir myndu nota í næstu styrjöld.‘“ Þrátt fyrir Þjóðabandalagið varð síðari heimsstyrjöldin að veruleika og vopnin, sem voru notuð, voru alls engin leikföng.

Hvers vegna brást Þjóðabandalagið? Í bók sinni A Time for Angels segir höfundurinn Elmer Bendiner: „Þjóðabandalagið kom til út af röð pólitískra draumóra: að vopnahléið árið 1919 væri friður en ekki bara stund milli stríða; að hægt væri að setja hagsmuni einstakra þjóða neðar hagsmunum heimsins; að ríkisstjórn geti snúist til fylgis við málstað annan en sinn eigin.“ Og Biblían bendir á enn eina draumóra — að menn geti komið á í gegnum pólitískar stofnanir því sem einungis hið fyrirheitna ríki Guðs getur gert — sönnum friði og hamingju til handa öllu mannkyni. — Opinberunarbókin 21:1-4.

Þegar síðari heimsstyrjöldin braust út árið 1939 lá Þjóðabandalagið eins og nár sem beið greftrunar. Árið 1946 voru „eignir þess og arfleifð vonar og glópsku,“ eins og rithöfundurinn Bendiner orðar það, afhentar arftakanum, Sameinuðu þjóðunum. Myndu þau samtök reynast gæfusamari en Þjóðabandalagið? Myndu þau gera hugsjónina að veruleika? Hverju spáði Biblían um það? Í næsta tölublaði Vaknið! verða þessar spurningar og ýmsar fleiri ræddar.

[Myndir á blaðsíðu 10]

Upphaf síðari heimsstyrjaldarinnar var útfararhringing yfir Þjóðabandalaginu.

[Rétthafi]

Ljósmyndir frá bandaríska hernum