Hugsjón friðarins

ÁRIÐ 1916, áður en Bandaríkin voru einu sinni orðin þátttakandi í stríðinu, byrjaði Wilson að vinna að hugsjón sinni um varanlegt fyrirkomulag til að tryggja frið á jörðinni. Að sögn ævisöguritarans Gene Smith sá hann fyrir sér „að stofnað yrði þjóðabandalag sem yrði dómstóll til að miðla öllum mönnum réttlæti og þurrka stríðsógnunina út að eilífu.“ Árið 1917, þegar Bandaríkin voru orðin þátttakandi í stríðinu, gerðist hann hinn mikli krossfari þess sem hann vonaði að myndi tryggja eilífan frið og kóróna ævistarf hans ljóma og dýrð.

Hann helgaði nú krafta sína því að útbreiða guðspjall Þjóðabandalagsins eins og hann hugsaði sér það. Hann stefndi að „friði án sigurs“ sem fólst í því að kollvarpa hernaðarsinnuðum einvaldsherrum en ekki að gersigra þýsku þjóðina.

Hann lagði fram sín frægu 14 atriði sem grundvöll að friðarsamningum. Þau byggðust á fimm meginhugsjónum, sem allar hinar stríðandi þjóðir skyldu virða, að viðbættum átta atriðum sem lutu að ákveðnum pólitískum vandamálum og landakröfum. Fjórtánda atriðið var hið þýðingarmesta því það var sjálfur kjarninn í krossferð Wilsons — að komið skyldi á þjóðabandalagi.

„Hin mesta frægðarför eða hinn mesti harmleikur“

Wilson var svo sannfærður um að Guð styddi áform hans að hann hélt því stíft fram að sækja friðarráðstefnuna í París árið 1919 — þrátt fyrir að margir vina hans á vettvangi stjórnmálanna teldu að forseti Bandaríkjanna ætti að halda sér utan við samningaviðræður um frið. Hann trúði að hann hefði fólkið í heiminum á bak við sig jafnvel þótt hann nyti ekki stuðnings allra stjórnmálamannanna. Hann var sannfærður um að hann væri verkfæri Guðs til að koma á friði. Hann þurfti, framar öllum öðrum, að fara til Parísar.

Hann sagði í trúnaði við einkaritara sinn, Tumulty: „Þessi ferð verður annaðhvort hin mesta frægðarför eða hinn mesti harmleikur sögunnar; en ég trúi á forsjón Guðs . . . Það er trú mín að enginn hópur manna, hversu samstilltur eða áhrifamikill sem hann er, geti komið í veg fyrir þetta mikla heimsframtak.“ (Leturbreyting okkar.) Heimildarrit eitt segir: „Forsetinn var staðráðinn í að beita valdi sínu og áliti til að láta friðarsamningana fela í sér áætlun um þjóðabandalag.“

Í nóvember 1918 var þýski herinn nálega sigraður. Þjóðverjum var boðið vopnahlé sem myndi stöðva stríðið. Samningaviðræður voru hafnar með þátttöku hins velska forsætisráðherra Breta, Lloyd George, hins hrjúfa forsætisráðherra Frakka, Georges Clemenceau, hins siðfágaða ítalska forsætisráðherra, Vittorio Orlando, og hins óræða fulltrúa Japana, Nobuaki Makino greifa. Wilson var staðráðinn í að sannfæra þá um að bandalagið hans væri eina lausnin á vandamálum bæði Evrópu og heimsins.

„Betlehemsstjarnan var risin aftur“

Þegar Wilson ferðaðist um Evrópu fyrir friðarráðstefnuna í París var hann hylltur sem hetja. Herbert Hoover skrifaði síðar: „Honum var alls staðar tekið með nánast trúarhita . . . Fagnaðarlætin voru meiri en dauðlegur maður hafði nokkurn tíma áður staðið frammi fyrir.“ Frumkvæði hans og friðarhugsjón hafði hrifið fjöldann. Þegar hann ferðaðist um Ítalíu hrópaði mannfjöldinn: „Viva Wilson, guð friðarins.“ Honum var ætlaður næstum ofurmannlegur máttur. Hoover bætir við: „Í augum fjöldans hafði enginn slíkur maður andlegs og pólitísks máttar og ekkert slíkt friðarguðspjall komið fram síðan Kristur prédikaði fjallræðuna. . . . Betlehemsstjarnan var risin aftur.“

Bersýnilega trúði Wilson með trúarhita kristniboðans á það ætlunarverk sitt að koma á friði á jörðu. Rithöfundurinn Charles L. Mee segir: „Hann gerði Lloyd George og Clemenceau forviða með því að skýra fyrir þeim hvernig Þjóðabandalagið myndi koma á bræðralagi mannsins þar sem kristninni hafði ekki tekist það. ‚Hvers vegna,‘ hafði Lloyd George eftir Wilson, ‚hefur Jesú Kristi enn ekki tekist að fá heiminn til að fylgja kenningum sínum í þessum efnum? Það er vegna þess að hann kenndi hugsjónina án þess að hugsa upp nokkra hagnýta leið til að hrinda henni í framkvæmd. Það er ástæðan fyrir að ég legg fram raunhæfa áætlun til að hrinda markmiðum hans í framkvæmd.‘“ — The End of Order, Versailles 1919.

Víst er um að Wilson fékk hvatningu víða að. Bandaríski flotamálaráðherrann, Josephus Daniels, fagnaði birtingu á uppkasti að sáttmála Þjóðabandalagsins með þessari lofræðu: „Uppkastið að friðarbandalaginu er næstum jafneinfalt og ein af dæmisögum Jesú, og næstum jafnlýsandi og uppörvandi. Núna ættu kirkjuklukkur að hringja og prédikarar að falla á kné, stjórnmálamenn að fagna og englar að syngja: ‚Dýrð sé Guði í upphæðum!‘“

Bandalagið og kaþólska kirkjan

Féllu hinir kirkjulegu prédikarar á kné? Sumir drógu að minnsta kosti ekki að hylla Þjóðabandalagið sem lausn Guðs á vanda mannkynsins. Benedikt páfi XV hafði næstum „stolið senunni“ af Wilson í ágúst árið 1917 þegar hann, að því er rithöfundurinn John Dos Passos segir, skoraði á hinar stríðandi þjóðir „að semja um frið án sigurs, með um það bil sömu skilmálum og Woodrow Wilson sló fram í ræðum sínum áður en Bandaríkin gerðust aðili að stríðinu.“ En Wilson fannst hann hafa of margt að gera til að gefa páfanum gaum — það er að segja þangað til hann fékk áríðandi bréf frá House ofursta sem var einkaráðgjafi hans. Þar sagði:

„Ég er svo djúpt snortinn af mikilvægi stöðunnar að ég geri yður ónæði á ný . . . Ég álít að þér hafið tækifæri til að taka friðarsamningana úr höndum páfans og hafa þá í yðar eigin höndum.“

Wilson beið ekki boðanna að tryggja að frumkvæðið gengi honum ekki úr greipum. Hugsjónin um Þjóðabandalagið var hans, ekki páfans, og hann var maðurinn til að hrinda henni í framkvæmd.

Samt sem áður ljáði kaþólska kirkjan bandalaginu stuðning. Bourne kardináli, hinn kaþólski erkibiskup af Westminster fram til ársloka 1934, sagði: „Munum að Þjóðabandalagið, þótt það kunni að vera ófullkomið, mun fullnægja þrá kaþólsku kirkjunnar eftir friði og framkvæma óskir okkar heilaga föður, páfans.“

„Þjóðabandalagið á rót sína í fagnaðarerindinu“

Klerkar mótmælenda fóru ekki heldur leynt með stuðning sinn við Þjóðabandalagið. Þann 11. janúar árið 1920 sagði The New York Times: „Kirkjuklukkur Lundúna hafa í kvöld hringt til að fagna friðarsamningnum við Þýskaland og opinberri stofnsetningu Þjóðabandalagsins.“

Í bæklingi útgefnum á Englandi, sem bar heitið The Christian Church and the League of Nations (Hin kristna kirkja og Þjóðabandalagið), var sagt: „Hin kristna kirkja á Stóra-Bretlandi styður Þjóðabandalagið. Hér fer á eftir staðfesting erkibiskupsins af Kantaraborg og York, 35 enskra biskupa, æðsta yfirvaldi skosku kirkjunnar og opinberra fulltrúa allra fríkirkja á Englandi:

Það er sannfæring okkar:

(1) Að Guð sé nú að kalla þjóðir heims til að læra að lifa sem ein fjölskylda;

(2) Að alþjóðasamvinna á grundvelli Þjóðabandalagsins . . . sé besta leiðin, sem völ er á, til að beita meginreglum fagnaðarerindis Krists til að stöðva styrjaldir, tryggja réttvísi og koma á friði.“

Í desember 1918, áður en þessi yfirlýsing var gerð, hafði Alríkisráð kirkna Krists í Ameríku gefið út yfirlýsingu þar sem sagði meðal annars: „Sem kristnir menn hvetjum við til að komið verði á bandalagi frjálsra þjóða á komandi friðarráðstefnu. Slíkt bandalag ber ekki að skoða sem aðeins pólitískt verkfæri; það er pólitísk ímynd Guðsríkis á jörð.“ (Leturbreyting okkar.) Þar sagði áfram: „Kirkjan hefur margt að veita og margt að vinna. Hún getur veitt áhrifaríka viðurkenningu með því að veita hinni nýju alþjóðaskipan nokkuð af spádómsljóma Guðsríkis. . . . Þjóðabandalagið á rót sína í fagnaðarerindinu.“

Ef Þjóðabandalagið átti í sannleika „rót sína í fagnaðarerindinu“ og var „ímynd Guðsríkis“ hlutu örlög þess að varpa annaðhvort ljósi eða skugga á bæði fagnaðarerindið og Guðsríki. Var það ofdirfska af hálfu Wilsons að trúa að hann væri verkfæri Guðs til að færa þjóðum heims varanlegan frið? Og sú spurning er enn veigameiri hvort Þjóðabandalagið hafi í raun og veru notið stuðnings Guðs.

[Rammi á blaðsíðu 6]

Stríðandi fylkingar í Evrópu í fyrri heimsstyrjöldinni (1914-18)

Miðveldin Bandamenn

Þýskaland Stóra-Bretland

Austurríki-Ungverjaland Frakkland

Búlgaría Rússland (til 1917)

[Mynd á blaðsíðu 5]

Wilson var sérstaklega vinsæll í Evrópu.

[Rétthafi]

Þjóðskjalasafn Bandaríkjanna