Atam Ao Ewa Bon Aomata Ni Koaua?

A TAKU aomata aika bati bwa bon tii te karaki ae kakaongora rongorongon Atam ma Ewa ae ni Karikani Bwaai. E taekinaki ae kangai n te reta teuana nakon te tia tararuaa te maekatin ae te Time: “A a kaman iangoia aomata ake kaain Aaro ake aongkoa Kristian ngaiia, bwa karakinan Atam ao Ewa ae ni Karikani Bwaai bon tii kaikonaki.” A bati taan rabakau man te Aro ni Katorika, te Aro ni Boretetanti ao te Aro n Iutaia ake a boraoi n iango ma aei. A taku bwa angiini kanoani Karikani Bwaai a bon aki boraoi ma rongorongon rimoa ke te rabakau n aonnaba.

Tera ngkoe am iango? Ko kakoauaa ae Atam ao Ewa bon aomata ni koaua? Iai bwaai ni kakoaua aika katerea bwa a a bon tia ni maiu? N te itera teuana, tera ae e na riki ngkana e a kakeaaki te rongorongo ae ni Karikani Bwaai bwa aongkoa bon tii te karioiango?

A Kona ni Kakoauaaki Rongorongo Aika ni Karikani Bwaai Bwa A Boraoi ma te Rabakau n Aonnaba?

Te moanibwai, ti na kauringi baika a kakawaki n rongorongoni karikan te moan aomata. E taekinaki ae kangai n te Baibara ni kaineti ma Atam: “E karaoa rabatan te aomata Iawe ae te Atua man tanon aon te aba, ao e karina te ikeike ni maiu i nanoni bairina, ao e riki ba te aomata ae e maiu.” (Karikani Bwaai 2:7, BK) E boraoi te rongorongo aei ma te rabakau n aonnaba aika a tia n noraki?

E taekinaki n te boki ae Nanomedicine bwa e karaoaki rabwatan te aomata man taiani chemical aika 41. Taiani chemical aikai a aranaki bwa te carbon, te iron, te oxygen, ao a bati riki irarikin aikai ake a kona naba ni kuneaki n “tanon” aon te aba. Ngaia are, a boni karikaki aomata “man tanon aon te aba,” n aron ae taekinaki ni Karikani Bwaai.

A kanga n ikotaki baika aki maiu aikai ao n riki bwa te aomata ae maiu? Ni kabwaranakoani korakorani kangaangan te bwai aei, iangoa moa te NASA space shuttle, ae teuana mai buakoni mitiin aika rangi ni kangaanga aroni karaoaia. Mwaitini mwakorokoron te mitiin ae rangi ni kamimi aei are e karaoaki n te rabakau ae boou, bon 2.5 te mirion. E karaoaki ma ni katomatomaaki irouia kaain tiim n intinia aika mwaiti. Iangoa ngkanne rabwatan te aomata. E karaoaki rabwatan te aomata man taian atom aika 7 te octillion mwaitiia, taian cell aika 100 te trillion, ao ai bwain te rabwata aika kainnanoaki ibukin te maiu aika taian organ aika bati, ao waakin taian organ i marenaia n aanga aika 9 aika a rangi ni kakawaki ibukini mwakurin raoi te rabwata. a E kanga ngkanne n taubobonga raoi te bwai ae maiu aei, ae kaanga ai aron te mitiin ae rangi n riaon te kantaninga aroni karaoana ao ni kangaanga mwakuriana? E manennanti n riki ke tao iai te tia Karaoia ae rangi ni mwaatai?

Ma irarikin anne, tera ae kamaiuia aomata? Antai nibwan te maiu? A taekinna taan rabakau ni bwain te aonnaba aika maiu bwa a bon aki ataia. Ni koauana, a bon aki kona naba ni boraoi n iango i aoni kabwarabwaraana, ae e na kona ni kakoauaaki. Ma e bon rangi ni mataata raoi aia iango i aon aei te koraki ake a kakoauaa te iango ae iai te tia Karikiriki. Ni koauana, bon te Atua Nibwan te maiu.b

Ko na kakoauaa ngkanne kabwarabwaraan aroni karikan Ewa man rinikaokaon Atam, n aron are e taekinaki ni Karikani Bwaai? (Karikani Bwaai 2:21-23) Imwain ae ko na kakeaa te rongorongo anne n iangoia bwa bon tii te karaki ae karioaki, iangoi moa baika koaua aikai: N Tianuare 2008, a a tia taan rabakau ni bwain te aonnaba aika maiu i California i U.S.A. ni karika katotongan taian embryo man taian cell aika anai mani kunin te aomata ae e a ikawai. Ni koauana, a a tia ni karaoi katotongani maan aika maiu aika 20, man te aeka ni mwakuri ae ai aron anne, taan rabakau ni bwain te aonnaba aika maiu. Te man ae e rangi ni kinaaki mai buakoia maan aikai bon te tiibu ae Nei Dolly, are e karaoaki n 1996 man te mammary gland ae e anaaki mani mamman te tiibu ae e a ikawai.c

Ti tuai man nori mwini mwakuri aikai. Ma aio te bwai ae kakawaki: Ngkana ngaia bwa aomata a kona ni kabongana te bwai ae maiu teuana ni manga karaoa iai ae boni katotongan te bwai anne, tiaki ngkanne e kona naba te tia Karikiriki ae moan te mwaaka ni karaoa te aomata mani baika maiu aika anaaki mairoun te aomata temanna? E kakaongora bwa a tia taokita aika taani korokoro n anaa rinikaokaon te aomata temanna, ao ni kabongana n aia korokoro tabeua riki, ibukina bwa e kona ni bon rikirake i bon irouna ao ni manga bonota mwin are e anaaki.

Baika A Taekinaki n te Baibara Ibukin Atam ao Ewa

A kubanako tabeman aomata n reiakinan ae ngaia e okioki taekaia Atam ao Ewa i nanon te Baibara ae bwanin. Tera ae kona ni kaotaki mani bwaai ni kakoaua aikai ibukin etin rongorongon rimoa n te boki ae Karikani Bwaai?

Iangoa te katoto ni kaineti ma karinanakin araia aia bakatibu I-Iutaia ake a koreaki ni bokin te Baibara ae te Moan Rongorongo mwakorona 1 nakon 9, ao n ana Euangkerio Ruka ni mwakorona 3. Kateiriki aika bwarabwara raoi ma ni kamimi aikai, a kaotaki iai te ka-48 n roro ao te ka-75 n roro ni kaineti ma taai ake a maiu iai. A ukoukoraki ao ni karinanaki rikaaki kateirikian Iesu Kristo iroun Ruka, ao te Moan Rongorongo e korei kateirikiaia aia bakatibu tibun Iteraera aika ueea ma ibonga. N aara aika karinanaki aikai, ko kona n nori iai aara aika rangi ni kinaaki n aron Toromon, Tawita, Iakoba, Itaaka, Aberaam, Noa ao ai Atam. Aara aika kaotaki ni karinan aika uoua aikai, bon araia aomata ni koaua, ao Atam boni ngaia raoi te moan aomata ni koaua ae oti n tokini karinanakin aara aikai.

N ikotaki riki ma anne, e okioki te Baibara ni kaota Atam ao Ewa bwa aomata ni koaua ma tiaki tii aomata aika a karioaki karakinaia. Aikai katoto tabeua:

• “Boni ngaia [te Atua] are e karikiia botanaomata ni kabaneia mairoun te aomata ae ti temanna.”​—MWAKURI 17:26, BK.

• “Ai aron rokon te bure i aon te aba iroun te aomata ae ti temanna, ma rokon te mate n te bure; ao . . . e uea te mate mairoun Atam ni karokoa Mote.”​—I-ROM 5:12, 14.

• “E karaoaki te moa n aomata are Atam ba te aomata ae maiu.”​—1 I-KORINTO 15:45.

• “E karaoaki moa Atam, ao rimwi Ewa.”​—1 TIMOTEO 2:13.

• “Ao Enoka, are te kaiti roro mai mwin Atam, e taetae ni burabetia te koraki [ae buakaka] aei.”​—IUTA 14.

Ma ae rangi ni kakawaki riki, e kakoauaa naba ae a boni maiu Atam ao Ewa Iesu Kristo, are ngaia te tia kakoaua ae e taekinaki n te Baibara ae e aki kona ni kakeweaki. Ngke e titirakinaki Iesu ni kaineti ma te buuraure, ao e kaeka ni kangai: “Mani moani karikakin aonaba, ao E karaoiia te Atua ba te mwane ao te aine. Ma ngaia ae e na kitana tamana ma tinana te aomata, n nim ma buna; ao a na riki n ti te irikona naka uoman: . . . Ma ngaia aei ba akana E kaboia te Atua, ao ke a tai motikiia aomata.” (Mareko 10:​6-9) E koaua bwa e na kamanena te karaki ae karioaki Iesu ni katea iai te bwai ae riai n iraki nanona ao ni kamatoaaki i aan te tua? E na bon aki! E mwanewea Karikani Bwaai Iesu ngkai bon te koaua.

Ni kabwaninan raoi bwaai ni kakoaua aika boto man te Baibara, e taekinaki ae kangai n The New Bible Dictionary: “E kamatoaaki raoi rongorongon rimoa ake ni moani mwakoroni Karikani Bwaai n te Nu Tetemanti bwa a boni koaua.”

Ngkana A Aki Maiu Atam ao Ewa, Ngkanne A na Kairua Rongorongon te Baibara Ake Tabeua Riki

A bati aomata ake a katoatai ni kaei botaki n taromauri aika taku bwa bon tiaki te bwai ae kakawaki kakoauaan Atam ao Ewa ngkana ko na riki bwa te Kristian ae maiuakina te raoiroi. E na taraa ni koaua aei ngkana akea te ukeuke raoi. Ma ti na rinanoi moa ngkai iango aikai, ao n noria bwa tera mwina.

Iangoa te katoto aei, bon te karea ni kaboomwi ana reirei te Baibara ae e rangi ni kakawaki irouia aomata aika katoatai ni kaei botaki n taromauri. E taekinaki n te reirei aei bwa e anga maiuna n aomata ae kororaoi Iesu Kristo bwa te kaboomwi ibukini kamaiuaia aomata man aia bure. (Mataio 20:28; Ioane 3:16) N aron ae ti ataia, te kaboomwi bon te bwai ae kabwakaaki ae boraoi arona ma te bwai are bua, ibukini kabwakaani boon ke manga kabooan te bwai are e a tia ni kabuaaki. Anne bukina are e kabwarabwaraaki iai Iesu n te Baibara bwa “booni kamaiuaia” aomata. (1 Timoteo 2:6, BK) Tao ti na titiraki ni kangai bwa booni kamaiuaia aomata man tera? E kaekaaki anne n te Baibara ni kangai: “Ba aroia aomata, ngkai a bane ni mate iroun Atam, ao ai aroia naba ba a na bane ni kamaiuaki irouni Kristo.” (1 I-Korinto 15:22) Maiun Iesu ae kororaoi are e anga bwa te karea ibukini kamaiuaia aomata aika ongeaba, e botau raoi ma te maiu ae kororaoi are e kabuaa Atam ibukin te bure are e moan riki i Eten. (I-Rom 5:12) E teretere raoi bwa ngke arona bwa e bon aki maiu Atam, nanona ngkanne bwa bon akea manenan ana karea ni kaboomwi Kristo.

Totokoan ke kakeaan rongorongoni Karikani Bwaai ae taekaia Atam ao Ewa, e kona ni kariki mangaongao aika kauarerekea manenan angiin ana reirei te Baibara aika kakawaki!d E kona te aeka n iango anne ni kairiri nakon titiraki aika bati aika aki kona ni kaekaaki, ao te onimaki ae akea aana.​—Ebera 11:1.

Iai Manenan te Maiu ke Akea?

N tokina, ti a roko n te titiraki ae rangi ni manena ae kangai: Kakeaan te boki ae Karikani Bwaai, e kakoroa ngkanne nanoni kainnanoia aomata ao te kantaninga ibukin te maiu? E oti n ana iango Richard Dawkins, are e kaira kakoauaan te ewarutin ao e rawa ni kakoauaa bwa iai te Atua, bwa te iuniweeti aei “akea baireana, akea te kantaninga iai, akea iai te buakaka ke te raoiroi ma bon tii te aki bwerengaki are iai, are nanona bwa akea i aona te ataibwai ao te nanoanga.” Ai boni kabwarananora te aeka n iango aei, ao ni bobuaka ma aroaroia aomata!

Ma ni kaitaraan raoi te iango anne, e katauraoi kaeka aika karaunano te Baibara nakon titiraki aika rangi ni kakawaki n aron aikai: Ti riki mai ia? Tera te kantaninga ibukin te maiu? Bukin tera bwa e bati te buakaka ma te rawawata n te aonnaba? E na toki te buakaka? Ao a a bati riki. N ikotaki ma anne, onimakinan ana karea ni kaboomwi Kristo, e na boni karekea nakoira kantaningaan te maiu are aki toki n te Bwaretaiti, n ai aron are i Eten ngkoa, are e kamaekaia iai moan aomata ake Atam ao Ewa te Atua. (Taian Areru 37:29; Te Kaotioti 21:3-5) Ai bon tamaroara te kantaninga aei!e

E ngae ngke rongorongon Atam ao Ewa e aki boraoi ma ana karioiango te ewarutin, ma e boni boraoi raoi ma baika ataaki n te rabakau n aonnaba. Ma irarikin anne, e bon rangi ni kaineti raoi ma Ana Taeka te Atua ae kairaki koreana rinanon taamneina ae te Baibara, are e a anganira iai manenan ao te kantaninga ibukin te maiu ae karaunano.

E aera ngkanne bwa ko aki kabatiaa riki neneran te Baibara i bon iroum? A tauraoi Ana Tia Kakoaua Iehova ao a kukurei ni buokiko.

[Kabwarabwara ae nano]

[Kabwarabwaraan n iteraniba 20]

E teretere ngkanne bwa ngke arona bwa e bon aki maiu ngkoa Atam, ao e na bon akea manenani karaoan ana karea ni kaboomwi Kristo

[Taamnei n iteraniba 19]

N aron te space shuttle ae karauaki raoi ni karaoaki ao ai aron naba rabwatan te aomata