Bwaina Te Ingaingannano Ibukini Mwaneaban Iehova!
“E na kanai tangirani maneabam.”—IOANE 2:17.
1, 2. Tera are e karaoia Iesu n te tembora n 30 C.E., ao bukin tera?
KATEA taamnein te bwai aei n am iango ae tain te Toa ae te Riao n 30 C.E. Onoua te namwakaina imwain te toa anne, e a moana ana mwakuri ni minita Iesu i aon te aba. Ao ngkai e a waakina kawaina nako Ierutarem. Ngke e a roko Iesu n te tembora n aia Tabo ni Kaboowi Tientaire ao e a noriia “taani kabo kao ma tiibu ma taobe i nanoni maneaban te Atua, ao tan rai mane ngke a tekateka iai.” Ao ngke e tia ni karaoa te kai ni kataere man roobu, ao e kakioia nako maan ni kabaneia, n ikotaki naba ma taani kaboobwai. E kamrarai naba aia mwane taan rai mwane Iesu ao ni karangai nako aia taibora. Ao e tuangia taani kaboonakoi taobe bwa a na nako ao n uotiinako aia bwai.—Ioane 2:13-16.
2 E teretere raoi man ana mwakuri Iesu aei aroni kakawakin te tembora irouna. E tua ae kangai: “Tai maneabanibobwaia maneaban Tamau.” Ngke a nora te bwai ae riki aei taan rimwin Iesu ao a uring iai taeka ake a koreaki iroun te tia areru are Tawita ae kangai: “E kanai tangirani maneabam.”—Ioane 2:16, 17; Taian Areru 69:9.
3. (a) Tera te ingaingannano? (b) Tera te titiraki ae ti kona n titirakinira iai?
3 Bon tabennanon Iesu ma ingaingan nanona ibukin mwaneaban te Atua are e a kairaki iai bwa e na karaoa aei. Te ingaingannano bon “te nano ae korakora ni kan uaiakina karaoan te bwai teuana.” N te ka-21 n tienture aei ao e a raka i aon itua te mirion mwaitiia Kristian ake a kaotiota te aeka n ingaingannano anne ibukini mwaneaban te Atua. Ti kona n titirakinira n tatabemanira nako ni kangai: ‘N na kanga ni karikirakea ingaingan nanou ibukini mwaneaban Iehova? Ibukini buokara ni kaekaa te titiraki anne, ti na neneria moa bwa tera mwaneaban te Atua ni boong aikai. Imwina, ti na manga rinanoi katoto n te Baibara ibukia mwaane aika kakaonimaki ake a kaotiota naba te ingaingannano ibukini mwaneaban te Atua. A koreaki aia katoto “i bukin reireiara” ao a kona ni karekea nakoira te ingaingannano ae korakora riki.—I-Rom 15:4.
Mwaneaban te Atua—Ngkoa ao Ngkai
4. Tera raoi te kantaninga ni katean te tembora iroun Toromon?
4 Irouia tibun Iteraera rimoa, te tembora are i Ierutarem boni ngaia mwaneaban te Atua. Ao e boni koaua ae e aki mamaeka raoi iai Iehova. E taekina ae kangai: “Karawa au kaintokanuea, ao aonaba kaintokani waeu: tera aron te maneaba ae kam na kateia ba maneabau? Ao te tabo ra ae N na maeka iai?” (Itaia 66:1) Ma e ngae n anne, e riki te tembora are e kateaki n ana tai n tautaeka Toromon bwa nibwan taromaurian Iehova, ike a a tatataro iai.—1 Uea 8:27-30.
5. Tera te babaire ibukin te taromauri ae karaoaki ni boong aikai, are e kateaki bannana n ana tembora Toromon?
5 Ni boong aikai, mwaneaban Iehova ai tiaki te tabo are kateaki i Ierutarem ke tao n te tabo riki teuana. Ma ai bon te babaire ae katauraoaki ibukira bwa ti a kona iai ni kawara Iehova n ara taromauri, ae boto i aon ana karea ni kaboowi Kristo. A bane ni katiteuanaaki ana toro aika kakaonimaki Iehova ae te Atua, aika i aon te aba, n taromauria n te tembora n taamnei aei.—Itaia 60:4, 8, 13; Mwakuri 17:24; Ebera 8:5; 9:24.
6. Antai uean Iuta ake a kaotiota te ingaingannano ae rianako ibukin te taromauri ae koaua?
6 Imwini bwenauan Iteraera nakon uoua te tautaeka n uea n 997 B.C.E. ao bon tii 4 mai buakoia uean Iuta ake mai maiaki aika 19 ake a kaotiota te ingaingannano ae rianako ibukin te taromauri ae koaua. Aomata aikai bon Ata, Ieotiabata, Etekia ao Iotia. Baikara reirei aika kakawaki aika ti kona n reiakini man aia katoto?
E Karekei Kakabwaia Te Beku ma Nanom ni Kabane
7, 8. (a) Te aeka ni beku raa ae e kakabwaiaa Iehova? (b) Tera te reirei ni kauring ae ti reiakinna man ana katoto te Uea are Ata?
7 N ana tai n tautaeka te Uea are Ata ao e a mwiokoia burabeti Iehova bwa a na kairira Ana botannaomata i nanoni kawain te kakaonimaki. N te katoto, e taekinaki n te Baibara bwa e kakauongo raoi Ata nakon te burabeti are Ataria are natin Oteta. (Wareka 2 Rongorongo 15:1-8.) A katiteuanaaki aomatan Iuta man aron Ata ni karaoi bitaki aika raoiroi, n ikotaki naba ma te mwaiti n aomata ae moan te korakora man te tautaeka n Iteraera, ake a roko n ira naba te botaki ae buburakaei are karaoaki i Ierutarem. A botaki ni kaotiota nanoia n taromauria Iehova ma te kakaonimaki ni koaua. Ti wareka ae kangai: “A taetae n tuea nakon Iehova n te bwana ae korakora, ao n takaakaa, ao ni buu, ao ni konete. Ao a bane tibun Iuta ni kimareirei n te taeka n tuea anne: ba a taetae n tuea n nanoia ni kabane, ao a ukoukoria n aia tangira ni kabanea; ao E reke i rouia: ao E angania Iehova te rau n otabaninia.” (2 Rongorongo 15:9-15) E na boni kakabwaiaira naba Iehova n aron anne ngkana ti beku irouna ma nanora ni kabane.—Mareko 12:30.
8 E kananokawaki bwa e rangi n nanobuaka Ata ngke e boaaki iroun Anani are te tia matairiki. (2 Rongorongo 16:7-10) Tera ngaira arora ngkana e anganira Iehova te reirei ke te kairiri rinanoia unimwaane aika Kristian? Ti waekoa ni butimwaeia ao ni maiuakina aia reirei ake a boto i aon te Baibara ao n totokoa bwakara nakon te bwai ni kamwane are te nanobuaka?
9. Tera te waaki ni kakamaaku are a a aitara ma ngaia Ieotiabata ao kaain Iuta, ao tera ae a karaoia?
9 E tautaeka bwa te uea Ieotiabata i aon Iuta n te katebwina n tienture B.C.E. A a aitara Ieotiabata ma kaain Iuta ni kabaneia ma kakamaakun aia waaki taanga ni buaka ake a ikotaki aika kaain Ammon, Moaba ao ai aomata ake a roko man aonon Teira are maungaunga. Ma tera ae e karaoia te uea e ngae ngke e maaku? E ikotiia ana mwaane ni kabane ma buuia ao natiia nako nanoni mwaneaban Iehova ao n tataro. (Wareka 2 Rongorongo 20:3-6.) N ai aron ana taeka Toromon are e taekinna ngkoa ni katabuan te tembora, e a kairaki mai nanona Ieotiabata bwa e na onnonia Iehova ni kangai: “Atuara, Ko na aki motiki taekaia ni kareke kaiia? Ba akea korakorara ae ti kona iai n eka nako te koraki ae bati aei ae a roko n ekira nako; ao ti aki ata arora ae ti na karaoia: ma a mena matara i aom.” (2 Rongorongo 20:12, 13) Imwin ana tataro Ieotiabata, ao e a kairaki Iaatiera are tibun Rewi n taamnein Iehova, are e mena i “nukan te botaki n aomata” bwa e na taekin taeka ni kabebetenano ni karin i nanoia aomata akekei te nano n onimaki.—Wareka 2 Rongorongo 20:14-17.
10. (a) A kairiraki n te aro raa Ieotiabata ao kaain Iuta ni kabane? (b) Ti na kanga ni kaotiota te kakaitau ibukin ana kairiri Iehova ae e anganira ni boong aikai?
10 Eng, n taai akekei ao a karekea te kairiri mairoun Iehova Ieotiabata ao kaain Iuta ni kabane rinanon Iaatiera. Ni boong aikai, ti a karekea te kabebetenano ao te kairiri rinanon te koraki n toro ae kakaonimaki ae wanawana. Ni koauana, ti aki toki ni kani boutokaia ao ni karineia unimwaane aika rineaki ake a mwakuri korakora n tararuaira ao ni karaoi nanoni kairiri ake mairoun “te toro ae kakaonimaki ae wanawana.”—Mataio 24:45; 1 I-Tetaronike 5:12, 13.
11, 12. Tera reireiara ae ti karekea man te baere e riki nakon Ieotiabata ao kaain Iuta?
11 N ai aron Ieotiabata ao ana aomata ngke a botaki ao n ukoukora ana kairiri Iehova, ti bia naba aki kakeaa bongan te katoatai ni kaakaei bobotakin te ekaretia ma tarira ao mwanera n te onimaki. Ngkana ti namakini karawawata aika korakora n taai tabetai ao n aki ataia bwa tera ae ti na karaoia, ti bia kakairi n te katoto ae raoiroi are a kateia Ieotiabata ma aomatan Iuta ao ni kawara Iehova rinanon te tataro ao n onimakinna raoi ma nanora ni kabane. (Taeka N Rabakau 3:5, 6; I-Biribi 4:6, 7) E ngae naba ngkana tao ti raroanako ma te ekaretia, ma ti a katiteuanaaki ma ‘tarira aika mena i aon te aba’ n ara tataro ni bubutii nakon Iehova.—1 Betero 5:9.
12 A bon tou raoi mwin ana kairiri te Atua Ieotiabata ao ana aomata are e roko rinanon Iaatiera. Ao tera uaana? A tokanikai n te buaka are imwina ao a okirikaki nako Ierutarem “ma te kimareirei” ma taian “raea ma aabi ma buu nakoni maneaban Iehova.” (2 Rongorongo 20:27, 28) N aron anne, ti karinea naba ana kairiri Iehova are e anganira rinanon ana botaki ao n uaia ni kamoamoaa iai.
Tararuai Raoi Ara Tabo ni Bobotaki
13. Tera te mwakuri are e moana karaoana Etekia ngke e moan tautaeka?
13 Ni moan namwakainan ana tautaeka te Uea are Etekia ao e a kaotiota naba iai ingaingan nanona ibukin taromaurian Iehova, ngke e a manga waakina kaukan ao onobwaian te tembora. E baireiia ibonga ao tibun Rewi bwa a na kaitiaka mwaneaban te Atua. Ao a karaoa anne i nanon 16 te bong. (Wareka 2 Rongorongo 29:16-18.) Ti a kauringaki man te kakorakora anne kateimatoaan raoiroin ao te mwakuri n onobwai nakon ara tabo ni bobotaki nako are e a kaotiotaki naba iai ingaingan nanora n taromaurian Iehova. Ko a tia n ongongo rongorongo ake a a oti iai anaakin nanoia aomata man ingaingan nanoia tarira ma mwanera, ake a uataboa te aeka ni mwakuri aei? Eng, e a kamoamoaaki Iehova man aia kakorakora.
14, 15. Tera te mwakuri ni boong aikai are e karekea kamoamoaan Iehova ae bati? Taekin taiani katoto.
14 Ni kaawan Engiran teuana mai meang, ao iai temanna te mwaane ae e rangi n totokoa te mwakuri ni katamaroa ao n onobwai ae bubura are e karaoaki nakon te Tabo n Taromauri are e iaontia ma abana. Ma a kaota te atataiaomata taari n te aba aei nakon teuaei. Ngke a nora te oo are e tei i marenan te Tabo n Taromauri ma aban teuaei bwa e tangira te onobwai, ao a anga nanoia bwa a na karaoia n akea boona. A boni mwakuri korakora, bwa a aki tii onobwaia ma a a manga boni katea angiin te oo arei. Man aroia n raoiakina te kangaanga arei n te aro ae riai, e a anaaki iai nanon teuare a iaontia ma ngaia. Ao ngkai teuaei, e a rangi n ibuobuoki n tararuaa te Tabo n Taromauri.
15 A uataboa te mwakuri ni kateitei ni katobibia te aonnaba ana aomata Iehova. A uaia taan anganano man te aba ane e karaoaki iai te kateitei n ikotaki ma taani kateitei aika a kabwanina aia tai man aaba aika kakaokoro, ni katei tiaki tii Taabo n Taromauri ma bon Taabo ibukin te Runga, Taabo ibukin te Bwabwaro ao ai bon auti ni Betaera. Bon te intinia Sam ibukini bwaai ni kaabuee, bwaai ni kaukiang ao bwaai ni kamwaitoro. E a tia teuaei ma buuna ni mwamwananga nakon aaba aika kakaokoro i aon Eurobe ao Aberika n ibuobuoki n te mwakuri ni kateitei. N taabo ake a nako iai, a boni kikimwareirei naba n uataboan te mwakuri n uarongorongo ma kaain ekaretia akanne. E kabwarabwaraa ae kangai Sam ni kaineti ma te bwai are e kairia bwa e na uataboa te mwakuri ni kateitei ibukin aaba aika kakaokoro: “Boni man aia kaungaunga aomata ake a beku n auti ni Betaera ikai ao n aaba aika kakaokoro riki. Noran ingaingan nanoia ao kimwareireia are e a kairai bwa N na kani beku n te aro aei.”
Ongeaba n Ana Kaetieti te Atua
16, 17. Tera te mwakuri ae okoro are a uataboia ana aomata te Atua, ao tera mwina?
16 Irarikin riki onobwaian te tembora iroun Etekia, e a manga kaoka naba bukamaruan te Toa ae te Riao ni katoa ririki n aron are e a tia n tua Iehova. (Wareka 2 Rongorongo 30:1, 4, 5.) A a kakao Etekia ma kaain Ierutarem ni kabane nakoia te botannaomata ae bwanin n ikotaki naba ma kaain te tautaeka are mai meang bwa a na kaea te Toa aei. A kabutaa te aba taan uareta n tibwatibwai reta ni kakao.—2 Rongorongo 30:6-9.
17 N ririki aika tibwa nako, ao ti a tia naba n uataboa te aeka ni kakorakora anne. Ti ongeaba nakon te baere e tua Iesu, ngkai ti a tia ni kabonganai beeba ni kakao aika anainano ake a tia ni boreetiaki ni kaoia iai aomata aika n ara aono bwa a na botaki ma ngaira ibukini kauringaan Ana Katairiki te Uea. (Ruka 22:19, 20) Ti a tia ni karekei kaetieti man ara Botaki Ibukin te Uarongorongo ao n uataboa naba te mwakuri aei ma te ingaingannano. Ai boni kakabwaiaakira te kakorakora aei iroun Iehova! N te ririki ae nako ao iai itua tabun te mirion mai buakora ake a tibwatibwai taiani beeba ni kakao n te aro are a roko aomata aika 17,790,631 mwaitiia ni kaea te kauring!
18. Bukin tera bwa e rangi ni kakawaki nakoim te ingaingannano ibukin te taromauri ae koaua?
18 E taekinaki ae kangai ni kaineti ma Etekia: “E onimakina Iehova, ae Atuaia Iteraera; ao akea temanna i mwina ae ai arona i buakoia uean Iuta ni kabaneia, ao akea naba temanna i buakoia ake i mwaina. Ba e nimnimta Iehova, e aki nako man iran nanona, ma e kakawakin ana tua, ake E tuanga Mote Iehova.” (2 Uea 18:5, 6) Ti bia naba kakairi n ana katoto Etekia. E na buokira ingaingan nanora ibukini mwaneaban te Atua n ‘nim ma Iehova’ ma n iaiangoa te kantaninga ibukin te maiu ae e aki toki.—Te Tua-Kaua 30:16.
Waekoa n Ira Nanon te Kairiri
19. Tera te kakorakora are e karaoaki ma te ingaingannano n tain te Kauring?
19 Ngke e tautaeka Iotia bwa te uea, ao e babairea naba bukamaruan te Toa ae te Riao ao ni karaoa te katauraoi ibukina ae rianako. (2 Uea 23:21-23; 2 Rongorongo 35:1-19) Ngaira naba ti taraia raoi bwa ti na tauraoi nakoni bwabwaro, ruunga, boong ni botaki aika okoro ao ai te Kauring. Iai taari man aaba tabeua ake a kariaia ruanikaini maiuia bwa a aonga ni kona ni botaki ni karaoa kauringani mateni Kristo. A taraia raoi unimwaane aika ingainga nanoia bwa a na akea kaain te ekaretia ae e na tarariaoaki. A buokaki naba kaara ao aika aki konamaki bwa a na roko n te botaki aei.
20. (a) Tera ae riki n ana tai n tautaeka te Uea are Iotia, ao tera arona iai? (b) Tera te reirei ae ti kani kaaki i nanora?
20 N tain te mwakuri n onobwai are e baireia te Uea are Iotia ao e a “kunea te boki are ana tua Iehova are reke mairouni Mote” te Ibonga ae Rietata ae Irekia. E anga te boki aei nakon ana tia koroboki te uea ae Tiaban, are ngaia are e a wareka kanoana nakon Iotia. (Wareka 2 Rongorongo 34:14-18.) Tera mwina? E waekoa te uea n raeuai kunnikaina ma te nanokawaki ao n tuangia mwaane bwa a na bubutiia Iehova. E a anga te rongorongo te Atua rinanon te burabeti n aine are Ureta ike e a kabuakakai iai tabeua mwakuri n taromauri ake a kakaraoaki i Iuta. E ngae n anne, e noraki ana mwakuri korakora ae raoiroi Iotia ni kakeai mwakuri n taromaurii boua ao e teimatoa n akoaki iroun Iehova n aki ongei karawawata ake a kantaningaaki bwa a na bwakara te botannaomata ae bwanin. (2 Rongorongo 34:19-28) Tera ae ti kona n reiakinna man aei? N etina bon tii te arona naba te bae ti tangiria ma are iroun Iotua ngkoa. Ti kani waekoa naba ngaira n ira nanon ana kairiri Iehova, ni kaaki i nanora kauring mani katoto ake a kaotia bwa tera ae e na riki ngkana ti kariaia tannakora man te koaua ao te aki kakaonimaki bwa e na uruana taromaurian Iehova iroura. Ao ti kona n onimaki ma nanora ni koaua bwa e na bon nori ao ni butimwaei ingaingan nanora Iehova ibukin te taromauri ae koaua, n aron are e karaoia naba nakon Iotia.
21, 22. (a) Bukin tera bwa ti riai ni kaotiota ingaingan nanora ibukini mwaneaban Iehova? (b) Tera ae ti na rinanona n te kaongora ae imwina?
21 A katei katoto aika raraoi ibukira uean Iuta aika aman aika Ata, Ieotiabata, Etekia ao Iotia ni kaineti ma te ingaingannano ibukini mwaneaban te Atua ao taromauriana. E riai naba ingaingan nanora ni kairira nakon onimakinan Iehova ao ni kakorakoraira riki ibukin taromauriana. Ongeabara nakon ana kaetieti te Atua ao butimwaean mwamwannanoara ao kaetakira rinanon te ekaretia ao unimwaane, boni ngaia te aro ae e na kawanawanaira ao te kawai nakon te kukurei.
22 N te kaongora ae imwina ao e na kaatuuaki riki iai ara iango i aon te ingaingannano n te mwakuri ni minita ao te kaungaunga naba nakoia rooro n rikirake bwa a na beku ma te ingaingannano iroun Tamara ae tatangira. Ti na rinanona naba iai bwa ti na kanga n rarawa nakon teuana mai buakon ana anga ni kariri Tatan ae moan te buakaka. Ngkai ti ingainga n tou mwini kauring ni bane ake mairoun Iehova, ti na boni kakairi iai ngkanne n ana katoto Natin Iehova are Iesu are e taekinaki ae kangai ibukina: “E kanai tangirani maneabam.”—Taian Areru 69:9; 119:111, 129; 1 Betero 2:21.
Ko Uringnga?
• Te aeka ni beku raa ae e kakabwaiaa Iehova ao bukin tera?
• Ti kanga ni kona ni kaotiota onimakinan Iehova?
• E kanga ni kona te ingaingannano ni kairira bwa ti na ongeaba nakon ana kaetieti te Atua?
[Taamnei n iteraniba 12]
A kanga ni kaotiota ingaingan nanoia Ata, Ieotiabata, Etekia ao Iotia ibukini mwaneaban Iehova?