Kamaunakin Te Waaki N Te Aonnaba Ngkoa!

Taraa te waaki n te aonnaba ae ngkai ma kaawa aika bubura, katei aika mwaiti, rabakau aika boou aika kamimi, ao kaaina aika birion ma birion mwaitiia. Tiaki bwa e kai anaaki nanora iai n te aro ae ti kona n taku bwa e aki kona ni kamaunaki? N am iango, te waaki n te aonnaba aei e kona ni bane ni kamaunaki? Tao e na kangaanga iangoan anne iroum. Ma ko a tia n ataia bwa te rongorongo ae kona n onimakinaki, e kaotia bwa iai te waaki n te aonnaba ngkoa ae e a tia ni bane ni kamaunaki?

TI AKI taekina ana waaki te botannaomata ae nanoroo ngkoa. Te aonnaba are kamaunaki ngkoa e kaainaki irouia aomata aika wanawana, ae iai aia kaawa aika bubura, aia katei aika raraoi, ao a rabakau naba. Ma e ngae n anne, e kaongoraira te Baibara bwa 352 te ririki imwain bungiakin te tamanuea are Aberaam, n te ka 17 ni bong, n te ka 2 n namakaina, ao e rina n riki te ieka are e a iaakina nako ana waaki te aonnaba n te tai anne.a

E koaua te rongorongo aei? E koaua bwa e a bon tia n riki anne? Bon iai te waaki n te aonnaba ngkoa imwain te waaki ae ngkai, ae e tabe n rikirake ao imwina e a manga kamaunaki? Ngkana e koaua, ao bukin tera bwa e kamaunaki? Tera ae aki nakoraoi iai? Iai reireiara ae ti kona ni karekea man kamaunakina?

E Koaua bwa Iai te Waaki n te Aonnaba Rimoa ae Kamaunaki?

Ngkana iai n taai aika bwakanako te kabuanibwai ane kamimi anne ao ti kona ni kaantaningaia bwa e na aki kona ni mwaninga te aba taekana. Mangaia are, iai rongorongon te kamaunanakoaki anne n aia karaki nikawai botannaomata aika mwaiti. N te katoto teuana, iangoa te bong ao te namwakaina are e riki te kabuanibwai iai, n aron ae kaotaki n te Baibara. Te kauoua n namakaina n aia karenta kaain rimoa e warekaki man nukan Okitobwa ni karokoa nukan Nobembwa, n ara karenta ae ngkai. Mangaia ae te ka 17 ni bong e boraoi ma tao Nobembwa 1. Tao e aki manennanti ngkanne kakaraoan tooa ibukia maate n aaba aika mwaiti, n Okitobwa ke Nobembwa.

Bwaai tabeua riki aika a kakoauaa te Ieka a kuneaki naba n aia katei nikawai aomata. Angiin te natannaomata rimoa bon iai aia karaki ae kaotia bwa aia bakatibu a kamaiuaki man te ieka are e kabuta aonnaba. E kuri n tii te tikina aia karaki i aon aei, taian Celts i Eurobe, taian Incas mai Amerika maiaki, taian Pygmie mai Aberika, kaain Alaska, Aotiteria, Inria, Lithuania, Mexico, Micronesia, Nu Tiiran, Tiaina, ao taabo tabeua i Amerika Meang.

E koaua bwa karaki aikai a a bae n tia ni karakarakaaki imwin bwakanakon te tai, ma iai kanoan karaki aikai aika titeboo aroia, are e kaotaki iai bwa karaki aikai a moan riki man te tabo teuana. Aio bwaai aika a titeboo aroia iai: E un te Atua n ana buakaka te botannaomata. E karokoa te ieka ae abwabwaki. E kamaunaki iai te botannaomata. Tii tabeman aika raoiroi aika a kamaiuaki mai iai. Aomata aikai a kabaa te booti are a kamaiuaki i nanona aomata ma maan. Imwin tabeua te tai a kanakoaki mai iai mannikiba bwa a na kakaaea te aba. N tokina e a koro te booti i aon te maunga. Imwin aerakeia ake a kamaiuaki mai iai, a anga aia karea.

Tera ae e kakoauaki n aei? E aki kona ni manennanti bwa e na titeboo rongorongo tabeua ni karaki aikai. Karaki nikawai aikai a boutokaa rongorongon rimoa ae taekinaki n te Baibara, ae a kaotia bwa aomata ni kabane a riki mairouia aomata ake a kamaiuaki man te ieka are e mauna iai te botannaomata rimoa. Mangaia ae ti aki kainnanoi karaki ke katei nikawai bwa ti aonga n atai bwaai ake a riki iai. Iai iroura te rongorongo aei ae kawakinaki raoi n te Baibara n Ebera.​—Karikani Bwaai mwakorona 6-8.

Iai i nanon te Baibara rongorongon te botannaomata man moan rikina, ae kairaki koreana iroun te Atua. Iai bwaai ni kakoaua aika a kaotia bwa aio tiaki ti rongorongon te botannaomata rimoa. Taetae ni burabeti ao taeka n rabakau ake i nanona, a kakoauaa ana taeka te Baibara ae boni ngaia ana kaotioti te Atua nakoia aomata. N tiaki aron aia karaki nikawai aomata, te Baibara e taekina rongorongon rimoa ni kabwarabwarai raoi araia aomata, taabo ni koaua, ao taiani kateiriki. E katereterea aroaroia aomata imwain te Ieka, ao e kaota bukin are e rina n roko iai n tokina te waaki arei.

Tera ae e aki nakoraoi iroun te botannaomata imwain te ieka? Te kaongora are imwin aei e na maroroakina te titiraki anne. E kakawaki naba te titiraki aei nakoia aika a nanououa n aron nakoraoin te waaki n te aonnaba nakon taai aika a na roko.

[Kabwarabwara ae nano]

[Taibora n iteraniba]

(Ibukini biakin taeka, nori booki)

Aia Karaki Nikawai Botannaomata ni Kaineti ma te Ieka

Te Aba Mwaitini Aika Boraoi lai 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Kuriti 7 ◆ ◆ ◆ ◆ ◆ ◆ ◆

Roma 6 ◆ ◆ ◆ ◆ ◆ ◆

Lithuania 6 ◆ ◆ ◆ ◆ ◆ ◆

Aturia 9 ◆ ◆ ◆ ◆ ◆ ◆ ◆ ◆ ◆

Tanzania 7 ◆ ◆ ◆ ◆ ◆ ◆ ◆

Inria - Hindu 6 ◆ ◆ ◆ ◆ ◆ ◆

Nu Tiiran - Maori 5 ◆ ◆ ◆ ◆ ◆

Micronesia 7 ◆ ◆ ◆ ◆ ◆ ◆ ◆

Washington U.S.A. - Yakima 7 ◆ ◆ ◆ ◆ ◆ ◆ ◆

Mississippi U.S.A. - Choctaw 7 ◆ ◆ ◆ ◆ ◆ ◆ ◆

Mexico - Michoacan 5 ◆ ◆ ◆ ◆ ◆

America Maiaki - Quechua 4 ◆ ◆ ◆ ◆

Bolivia - Chiriguano 5 ◆ ◆ ◆ ◆ ◆

Guyana - Arawak 6 ◆ ◆ ◆ ◆ ◆ ◆

1: E un te Atua ibukin te buakaka

2: Te kamaunanakoaki rinanon te ieka

3: E baireaki te ieka iroun te Atua

4: Taeka ni kauring moa mairoun te Atua

5: Tii tabeman aomata ake a kamaiuaki mai iai

6: A kamaiuaki aomata n te booti

7: A kamaiuaki maan

8: E kanakoaki te mannikiba ke te man temanna

9: E koro i aon te maunga

10: A anga aia karea