نوامبر

ما می‌دانیم که آنچه آدم و حوّا در باغ عدن از دست دادند،‏ سرانجام نصیبمان می‌شود.‏ آدم و حوّا از یَهُوَه اطاعت نکردند زیرا محبت به او را در خود پرورش نداده بودند.‏ با این حال،‏ یَهُوَه به آنان فرصت داد که صاحب فرزند شوند و مطابق معیارهایی که خود تعیین کرده بودند فرزندانشان را تربیت کنند.‏ چیزی نگذشت که مشخص شد استقلال‌طلبی آدم و حوّا از روی حماقت آنان بود.‏ پسر بزرگ آنان برادر بی‌گناهش را کشت و با گذشت زمان خشونت و خودخواهی بر نسل بشر غالب شد.‏ (‏پیدا ۴:‏۸؛‏ ۶:‏۱۱-‏۱۳‏)‏ با این حال،‏ یَهُوَه راهی باز کرد تا از بین نوادگان آدم و حوّا،‏ آنانی که می‌خواهند به او خدمت کنند نجات یابند.‏ (‏یو ۶:‏۳۸-‏۴۰،‏ ۵۷‏)‏ هر چه بیشتر در مورد صبر و محبت یَهُوَه بیاموزیم،‏ محبتمان به او بیشتر خواهد شد و بیش از پیش مصمم می‌شویم که از طرز فکر آدم و حوّا دوری کنیم و خود را به یَهُوَه وقف کنیم.‏ ب۱۹/‏۳ ص ۲ ¶۳؛‏ ص ۴ ¶۹

ما برای پرورش حس همدردی با دیگران،‏ باید تلاش کنیم که شرایط هم‌ایمانان،‏ اعضای خانواده و مشکلاتی را که با آن روبرویند درک کنیم.‏ به نوجوانان،‏ بیماران،‏ سالمندان و آنانی که عزیزی را از دست داده‌اند توجه نشان دهیم.‏ با آنان صحبت کنیم و جویای حالشان شویم.‏ زمانی که احساساتشان را ابراز می‌کنند،‏ با صبر و حوصله به آنان گوش دهیم.‏ ما باید طوری برخورد کنیم که آنان اطمینان یابند شرایطشان را درک می‌کنیم.‏ همچنین می‌توانیم به آنان پیشنهاد کمک دهیم.‏ به این شکل می‌توانیم محبت خالصانه را در عمل نشان دهیم.‏ (‏۱یو ۳:‏۱۸‏)‏ ما برای کمک به دیگران باید انعطاف‌پذیر باشیم.‏ زیرا مردم در مشکلات واکنش‌های متفاوتی از خود نشان می‌دهند.‏ برخی بی‌صبرانه می‌خواهند احساساتشان را ابراز کنند،‏ در حالی که برخی تمایلی ندارند دربارهٔ مشکلشان صحبت کنند.‏ بنابراین،‏ با این که می‌خواهیم به آنان کمک کنیم،‏ نباید با پرسیدن سؤالات نابجا آنان را ناراحت یا خجالت‌زده کنیم.‏ (‏۱تسا ۴:‏۱۱‏)‏ همچنین زمانی که دیگران احساساتشان را ابراز می‌کنند،‏ شاید نظراتشان با نظرات ما متفاوت باشد.‏ از این رو،‏ باید همواره به یاد داشته باشیم که این احساسات و نظرات آنان است و ما می‌خواهیم در شنیدن تند و در گفتن کند باشیم.‏—‏مت ۷:‏۱؛‏ یعقو ۱:‏۱۹‏.‏ ب۱۹/‏۳ ص ۱۹ ¶۱۸-‏۱۹

آیا از صحبت کردن دربارهٔ حقیقت در عموم ترس دارید؟‏ حال به بررسی دو نمونه از کتاب مقدّس می‌پردازیم که در غلبه بر ترس به ما کمک می‌کند.‏ نِحِمیا در دربار پادشاهی قدرتمند خدمت می‌کرد.‏ روزی نِحِمیا غمگین بود،‏ چون شنیده بود که دیوار شهر اورشلیم و دروازه‌هایش ویران است.‏ (‏نح ۱:‏۱-‏۴‏)‏ تصوّر کنید وقتی پادشاه دلیل ناراحتی نِحِمیا را پرسید،‏ او چقدر دلهره داشت!‏ نِحِمیا سریع در دل دعا کرد و سپس به پادشاه جواب داد.‏ این عمل او باعث شد که پادشاه به قوم خدا کمک کند.‏ (‏نح ۲:‏۱-‏۸‏)‏ همچنین به یونُس فکر کنید.‏ یَهُوَه از او خواست که با اهالی نِینَوا صحبت کند،‏ اما یونُس آنقدر ترسید که به جهت مخالف فرار کرد.‏ (‏یون ۱:‏۱-‏۳‏)‏ با این حال،‏ یَهُوَه به او کمک کرد تا بتواند مأموریتش را انجام دهد.‏ در نتیجه سخنان یونُس به اهالی نِینَوا کمک کرد و باعث نجات آنان شد.‏ (‏یون ۳:‏۵-‏۱۰‏)‏ از نمونهٔ نِحِمیا،‏ به اهمیت دعا قبل از جواب دادن پی می‌بریم.‏ از نمونهٔ یونُس نیز می‌آموزیم که یَهُوَه با وجود ترس‌هایمان به ما کمک می‌کند که او را خدمت کنیم.‏ ب۱۹/‏۱ ص ۱۱ ¶۱۲

زمانی که زندگی‌مان را با اصول کتاب مقدّس هماهنگ می‌سازیم،‏ شاید روابطمان با دوستان و خویشاوندانمان تغییر کند.‏ چرا؟‏ عیسی در مورد پیروانش چنین دعا کرد:‏ «ایشان را از طریق حقیقت تقدیس نما؛‏ کلام تو حقیقت است.‏» (‏یو ۱۷:‏۱۷‏،‏ پاورقی)‏ عبارت ‹تقدیس نمودن› در دعای عیسی به معنی ‹برای خود جدا کردن› نیز می‌باشد.‏ در واقع،‏ ما با پذیرفتن حقیقت از دنیا جدا می‌شویم،‏ زیرا مطابق معیارهای کتاب مقدّس زندگی می‌کنیم که با معیارهای دنیا کاملاً متفاوت است.‏ از این رو،‏ ممکن است دید برخی نسبت به ما تغییر کند.‏ ما می‌خواهیم با دیگران روابطی خوب داشته باشیم.‏ با این حال شاید برخی از دوستان یا اعضای خانواده از ما فاصله بگیرند یا شاید حتی با اعتقاداتمان مخالفت کنند.‏ ما نباید از این امر تعجب کنیم زیرا عیسی گفت:‏ «دشمنان شخص،‏ اعضای خانوادهٔ خود او خواهند بود.‏» (‏مت ۱۰:‏۳۶‏)‏ اما طبق وعدهٔ عیسی،‏ آنچه به دست می‌آوریم بسیار باارزش‌تر از بهایی است که می‌پردازیم!‏ ب۱۸/‏۱۱ ص ۶ ¶۱۱

پولُس رسول برای برادران و خواهران خود ارزش قائل بود و در سخنانش به این امر اشاره می‌کرد.‏ او همیشه در دعاهایش از یَهُوَه بابت آنان تشکر می‌کرد.‏ او همچنین در نامه‌هایش به آنان،‏ قدردانی خود را ابراز می‌کرد.‏ در پانزده آیهٔ نخست رومیان ۱۶‏،‏ پولُس به نام ۲۷ نفر از هم‌ایمانانش اشاره کرد.‏ برای مثال،‏ او به پِریسکا و آکیلا اشاره کرد که ‹جان خود را در راه او به خطر انداختند› و در مورد فیبی گفت که «حامی بسیاری،‏» منجمله خود او بوده است.‏ به این شکل،‏ پولُس آن برادران و خواهران عزیز و سخت‌کوش را تحسین کرد.‏ (‏روم ۱۶:‏۱-‏۱۵‏)‏ پولُس می‌دانست که برادران و خواهرانش ناکامل هستند.‏ با این حال،‏ تنها به خصوصیات خوب آنان اشاره کرد.‏ تصوّرش را بکنید هنگامی که نامهٔ پولُس در جماعت خوانده می‌شد،‏ این برادران و خواهران از شنیدن نام خود چقدر تشویق می‌شدند!‏ به این شکل،‏ مطمئناً پیوند دوستی آنان با پولُس قوی‌تر شد.‏ آیا شما نیز مرتباً بابت سخنان و اعمال اعضای جماعتتان ابراز قدردانی می‌کنید؟‏ ب۱۹/‏۲ ص ۱۶ ¶۸-‏۹

از آنجایی که ما بسیار خطا می‌کنیم،‏ شاید فکر کنیم که باید کامل باشیم تا بتوانیم وفاداری خود را حفظ کنیم.‏ نباید چنین طرز فکری داشته باشیم چون که یَهُوَه هرگز بر خطاهای ما تمرکز نمی‌کند.‏ در کلام او آمده است:‏ «خداوندا،‏ اگر گناهان را منظور داری کیست،‏ ای خداوند،‏ که بتواند در حضورت بایستد؟‏» (‏مز ۱۳۰:‏۳‏)‏ او می‌داند که همهٔ ما ناکامل و خطاکاریم و همواره آماده است که ما را ببخشد.‏ (‏مز ۸۶:‏۵‏)‏ همچنین یَهُوَه محدودیت‌های ما را به خوبی می‌داند و هرگز بیش از توانمان از ما انتظار ندارد.‏ (‏مز ۱۰۳:‏۱۲-‏۱۴‏)‏ محبت شرط اصلی وفادار ماندن به یَهُوَه است.‏ محبت و وقف ما به پدر آسمانی‌مان باید همواره کامل و بی‌عیب و نقص باشد.‏ اگر چنین محبتی داشته باشیم،‏ حتی تحت آزمایش نیز به یَهُوَه وفادار می‌مانیم.‏ (‏۱توا ۲۸:‏۹؛‏ مت ۲۲:‏۳۷‏)‏ ما با معیارهای عادلانهٔ یَهُوَه آشناییم و بر آنچه باعث خشنودی اوست تمرکز می‌کنیم.‏ محبت،‏ ما را بر آن می‌دارد تا پیش از تصمیم‌گیری یَهُوَه را در نظر بگیریم و به این شکل،‏ وفاداری خود را به او ثابت کنیم.‏ ب۱۹/‏۲ ص ۳ ¶۴-‏۵

هر بار که از انجام عمل درست فایده می‌بریم،‏ ایمانمان تقویت می‌گردد.‏ (‏یعقو ۱:‏۲،‏ ۳‏)‏ به علاوه،‏ از این که یَهُوَه با افتخار ما را فرزند خود می‌خواند،‏ احساس خوبی خواهیم کرد و بر آن می‌شویم که بیش از پیش او را خشنود سازیم.‏ (‏امث ۲۷:‏۱۱‏)‏ هر آزمایشی که با آن روبرو می‌شویم،‏ فرصتی است که نشان دهیم خود را با تمام دل به یَهُوَه خدای پرمهرمان وقف کرده‌ایم.‏ (‏مز ۱۱۹:‏۱۱۳‏)‏ ما می‌خواهیم ثابت کنیم که با تمام دل به او محبت می‌ورزیم؛‏ با دلی که مطیع فرامین اوست.‏ (‏۱پاد ۸:‏۶۱‏)‏ از آنجا که همهٔ ما ناکاملیم،‏ ممکن است بلغزیم و خطا کنیم.‏ در این صورت می‌توانیم نمونهٔ حِزِقیای پادشاه را به یاد آوریم.‏ او مرتکب خطا شد،‏ اما توبه کرد و «با تمامی دل» به خدمت به یَهُوَه ادامه داد.‏ (‏اشع ۳۸:‏۳-‏۶؛‏ ۲توا ۲۹:‏۱،‏ ۲؛‏ ۳۲:‏۲۵،‏ ۲۶‏)‏ اگر ما همواره از دل خود محافظت کنیم،‏ می‌توانیم به یَهُوَه وفادار بمانیم.‏ باشد که همواره در برابر افکار شیطان مقاومت کنیم و در دعا از یَهُوَه بخواهیم که به ما ‹دلی فهیم عطا کند.‏›—‏۱پاد ۳:‏۹؛‏ مز ۱۳۹:‏۲۳،‏ ۲۴‏.‏ ب۱۹/‏۱ ص ۱۸-‏۱۹ ¶۱۷-‏۱۸

با جواب دادن در جلسات،‏ خود نیز فایده می‌بریم.‏ (‏اشع ۴۸:‏۱۷‏)‏ چرا چنین می‌گوییم؟‏ اول این که وقتی هدفمان این است که در جلسات جواب بدهیم،‏ خود را بهتر برای جلسات آماده می‌کنیم.‏ با آمادگی بهتر،‏ درک بیشتری از کلام خدا پیدا می‌کنیم.‏ در نتیجه بهتر می‌توانیم آنچه را که آموخته‌ایم در زندگی‌مان به کار ببریم.‏ دوم این که با جواب دادن و شرکت فعال در جلسات،‏ بیشتر لذّت می‌بریم.‏ سوم این که با آماده کردن جواب،‏ نکاتی را که در جلسات آموخته‌ایم،‏ بهتر به خاطر می‌سپاریم و آن‌ها را زود فراموش نمی‌کنیم.‏ همچنین با جواب دادن در جلسات،‏ ایمانمان را نشان می‌دهیم و یَهُوَه را خشنود می‌سازیم.‏ یَهُوَه به جواب‌های ما توجه دارد و از تلاش‌هایمان برای جواب دادن بسیار قدردان است.‏ (‏ملا ۳:‏۱۶‏)‏ از این رو‏،‏ بسیار راغب است که به تلاش‌های ما برکت بدهد.‏ (‏ملا ۳:‏۱۰‏)‏ چنان که دیدیم دلایل خوبی داریم که در جلسات جواب بدهیم.‏ ب۱۹/‏۱ ص ۸ ¶۳؛‏ ص ۹-‏۱۰ ¶۷-‏۹

یَهُوَه رفتاری حکیمانه با خادمانش دارد.‏ او بجای این که قوانین زیادی وضع کند،‏ با صبر و بردباری به ما می‌آموزد که از قانون محبت پیروی کنیم.‏ او از ما می‌خواهد که طبق اصول الٰهی زندگی کنیم و از بدی نفرت داشته باشیم.‏ عیسی در موعظهٔ بالای کوه به ما نشان داد که اعمال نادرست از کجا نشأت می‌گیرد.‏ (‏مت ۵:‏۲۷،‏ ۲۸‏)‏ او به عنوان پادشاه حکومت خدا،‏ در آینده نیز به ما می‌آموزد که نسبت به اعمال درست و نادرست،‏ دیدگاهی همچون دیدگاه او داشته باشیم.‏ (‏عبر ۱:‏۹‏)‏ او همچنین ذهن و جسم ما را کامل خواهد ساخت.‏ زمانی را تصوّر کنید که به انجام کار نادرست وسوسه نمی‌شوید و از ناکاملی رنج نمی‌برید.‏ در آن زمان از ‹آزادی پرجلالی› برخوردار می‌شوید که یَهُوَه به ما وعده داده است.‏ (‏روم ۸:‏۲۱‏)‏ البته آزادی ما هیچ گاه مطلق نخواهد بود.‏ پس تنها زمانی آزادی واقعی خواهیم داشت که محبت یَهُوَه را در تمام امور سرمشق قرار دهیم.‏—‏۱یو ۴:‏۷،‏ ۸‏.‏ ب۱۸/‏۱۲ ص ۲۳ ¶۱۹-‏۲۰

مطابق شریعت اگر مردی اسرائیلی «چیزی قبیح» یا ناپسند در همسرش می‌یافت می‌توانست او را طلاق دهد.‏ مطمئناً چیزهای قبیح یا «ناپسند» باید شامل مواردی جدّی و شرم‌آور می‌شد،‏ نه صرفاً اختلافات جزئی و سطحی.‏ (‏تث ۲۳:‏۱۴‏)‏ اما یهودیان زمان عیسی،‏ همسرانشان را «به هر دلیلی» طلاق می‌دادند.‏ (‏مت ۱۹:‏۳‏)‏ ما یقیناً نمی‌خواهیم چنین طرز فکری داشته باشیم.‏ در زمان مَلاکی بسیار معمول بود که مردان همسر خود را طلاق دهند تا احتمالاً با زنی جوان که پرستندهٔ یَهُوَه نبود ازدواج کنند.‏ اما یَهُوَه گفت:‏ «من از طلاق نفرت دارم.‏» (‏ملا ۲:‏۱۴-‏۱۶‏)‏ دیدگاه یَهُوَه از آغاز خلقت بشر تغییر نکرده است.‏ او در ابتدا گفت که ‹مرد به زن خویش خواهد پیوست و یک تن خواهند شد.‏› (‏پیدا ۲:‏۲۴‏)‏ عیسی نیز هماهنگ با دیدگاه یَهُوَه گفت:‏ «آنچه خدا پیوست،‏ هیچ انسانی جدا نسازد.‏»—‏مت ۱۹:‏۶‏.‏ ب۱۸/‏۱۲ ص ۱۱ ¶۷-‏۸

شرایط برخی از برادران و خواهران اجازه می‌دهد که برای خدمت در مناطقی دورافتاده،‏ داوطلب شوند.‏ آنان روحیه‌ای همچون روحیهٔ اِشَعْیای نبی دارند.‏ هنگامی که یَهُوَه از او پرسید «کِه را بفرستم و کیست که برای ما برود؟‏» اِشَعْیا پاسخ داد:‏ «لبیک؛‏ مرا بفرست!‏» (‏اشع ۶:‏۸‏)‏ آیا شما نیز میل قلبی و شرایط لازم را دارید که در فعالیت‌های سازمان یَهُوَه شرکت کنید؟‏ عیسی دربارهٔ فعالیت موعظه و شاگردسازی گفت:‏ «از صاحب محصول استدعا کنید که برای جمع‌آوری محصولِ خود کارگر بفرستد.‏» (‏مت ۹:‏۳۸‏)‏ آیا شما می‌توانید در جایی که نیاز به مبشّر است به خدمت پیشگامی بپردازید؟‏ آیا می‌توانید به دیگران کمک کنید که چنین کنند؟‏ بسیاری از برادران و خواهران به این نتیجه رسیده‌اند که پیشگامی در مناطقی که نیاز به مبشّر دارد،‏ بهترین راه برای ابراز محبتشان به یَهُوَه و همنوعانشان است.‏ اما آیا راه‌های دیگری نیز برای افزایش خدمتمان وجود دارد؟‏ اطمینان داشته باشید که با افزایش خدمتتان شادی فراوانی کسب می‌کنید.‏ ب۱۸/‏۸ ص ۲۷ ¶۱۴-‏۱۵

انجیل‌ها دیدگاه یَهُوَه را نسبت به مادیات نشان می‌دهد.‏ یَهُوَه یوسف و مریم را که زندگی مرفهی نداشتند،‏ برای بزرگ کردن عیسی انتخاب کرد.‏ (‏لاو ۱۲:‏۸؛‏ لو ۲:‏۲۴‏)‏ زمانی که عیسی به دنیا آمد،‏ مریم «او را در آخوری خوابانید؛‏ زیرا در مسافرخانه جایی برایشان نبود.‏» (‏لو ۲:‏۷‏)‏ اگر یَهُوَه می‌خواست،‏ مطمئناً می‌توانست محلّی بهتر را برای تولّد عیسی انتخاب کند.‏ اما مهم‌ترین چیز برای او این بود که عیسی توسط والدینی روحانی و خداپرست بزرگ شود.‏ این گزارش کتاب مقدّس،‏ دیدگاه یَهُوَه را نسبت به مادیات نشان می‌دهد.‏ با این حال،‏ برخی والدین به قدری به فکر رفاه مادی فرزندانشان هستند که رابطهٔ آنان را با یَهُوَه به خطر می‌اندازند.‏ اما کاملاً واضح است که یَهُوَه به امور روحانی بیش از هر چیزی اهمیت می‌دهد.‏ آیا شما نیز همچون یَهُوَه فکر می‌کنید؟‏ روش زندگی‌تان چگونه طرز فکرتان را آشکار می‌سازد؟‏ ب۱۸/‏۱۱ ص ۲۴ ¶۷-‏۸

خدا که منشأ شادی واقعی است،‏ نه تنها می‌خواهد که ما شاد باشیم،‏ بلکه دلایل زیادی برای شاد بودن به ما می‌دهد.‏ (‏تث ۱۲:‏۷؛‏ جا ۳:‏۱۲،‏ ۱۳‏)‏ در دنیای امروز شاد بودن آسان نیست.‏ چرا؟‏ موقعیت‌ها و وقایع سخت همچون مرگ یک عزیز،‏ طلاق،‏ اخراج یکی از نزدیکانمان از جماعت یا از دست دادن شغل،‏ شادی ما را می‌رباید.‏ علاوه بر آن چگونه می‌توان شاد بود وقتی میان ما و اعضای خانواده اختلاف وجود دارد،‏ همکلاسی‌ها یا همکارانمان ما را مسخره می‌کنند،‏ به خاطر مذهبمان آزار می‌بینیم،‏ در زندان هستیم،‏ از بیماری‌ای مزمن یا افسردگی رنج می‌بریم یا سلامتی‌مان رو به وخامت می‌رود؟‏ اما به یاد داشته باشید که عیسی «یگانه حاکم متبارک و شاد» همیشه تلاش می‌کرد به چنین افرادی دلگرمی دهد و شادی را به زندگی‌شان آورد.‏ (‏۱تیمو ۶:‏۱۵؛‏ مت ۱۱:‏۲۸-‏۳۰‏)‏ عیسی در موعظهٔ بالای کوه چند خصوصیت را مشخص کرد که در موقعیت‌های سخت دنیای شیطان به ما شادی می‌بخشد.‏ ب۱۸/‏۹ ص ۱۷-‏۱۸ ¶۱-‏۳

برخی پس از آموختن حقایق کلام خدا به راحتی می‌توانند آداب و رسومی را که مورد قبول خدا نیست کنار بگذارند.‏ اما برای برخی دیگر پرداخت چنین بهایی بسیار مشکل است.‏ (‏امث ۲۳:‏۲۳‏)‏ آنان نگرانند که اعضای خانواده،‏ همکاران و دوستانشان چه فکر خواهند کرد.‏ آنان می‌دانند که برگزاری برخی آداب و رسوم برای مردم بسیار اهمیت دارد؛‏ برای مثال سوگواری برای عزیزان ازدست‌رفته یا احترام به مردگان.‏ چه چیز به ما کمک می‌کند که از چنین آداب و رسومی دوری کنیم؟‏ یک راه،‏ تعمّق بر نمونهٔ آنانی است که برای خشنود ساختن یَهُوَه این اعمال را کنار گذاشتند.‏ آنانی که در اِفِسُس دست به چنین اعمالی می‌زدند،‏ پس از آموختن حقایق کلام خدا چه کردند؟‏ در کتاب مقدّس آمده است:‏ «کتاب‌های خود را جمع کردند و در برابر همگان به آتش کشیدند.‏ پس از محاسبه،‏ معلوم شد که ارزش آن کتاب‌ها ۵۰٬۰۰۰ سکهٔ نقره بوده است.‏» (‏اعما ۱۹:‏۱۹،‏ ۲۰‏)‏ آن مسیحیان وفادار حاضر شدند برای دریافت برکات یَهُوَه چنین بهایی بپردازند.‏ ب۱۸/‏۱۱ ص ۷ ¶۱۵-‏۱۶

زمانی که اسرائیلیان از رود اردن گذشتند،‏ یوشَع مردی شمشیر به دست را دید.‏ آن مرد گفت:‏ «من سردار لشکر خداوندم.‏» بله،‏ او فرشته‌ای بود که برای دفاع از قوم خدا آمده بود.‏ (‏یوش ۵:‏۱۳-‏۱۵‏)‏ آن فرشته دستورالعمل‌های لازم را برای فتح شهر اَریحا به یوشَع داد.‏ برخی از آن دستورالعمل‌ها در ابتدا چندان عملی به نظر نمی‌رسید.‏ برای مثال،‏ آن فرشته به یوشَع گفت که تمام سربازان اسرائیل باید ختنه شوند.‏ اما اگر آنان ختنه می‌شدند تا چند روز توانایی جنگیدن نداشتند!‏ (‏پیدا ۳۴:‏۲۴،‏ ۲۵؛‏ یوش ۵:‏۲‏)‏ احتمالاً آن سربازان بی‌دفاع به این فکر می‌کردند که اگر دشمن به اردوگاهشان حمله کند،‏ چطور می‌توانند از خانواده‌هایشان محافظت کنند.‏ اما اتفاقی غیرمنتظره اسرائیلیان را متعجب ساخت.‏ سربازان اَریحا بجای حمله به اسرائیلیان،‏ دچار ترس و دلهره شدند!‏ کتاب مقدّس در این باره می‌گوید:‏ «شهر اَریحا به سبب بنی‌اسرائیل کاملاً بسته بود.‏» (‏یوش ۶:‏۱‏)‏ یقیناً این اتفاق،‏ اطمینان اسرائیلیان را نسبت به راهنمایی‌های یَهُوَه بسیار تقویت کرد.‏ ب۱۸/‏۱۰ ص ۲۳ ¶۵-‏۷

ما چگونه می‌توانیم فروتنی پولُس را سرمشق قرار دهیم؟‏ نخست،‏ نباید انتظار داشته باشیم به خاطر عملی که به قدرت یَهُوَه انجام داده‌ایم،‏ دیگران ما را تمجید کنند.‏ هر یک از ما خوب است از خود سؤال کند:‏ ‹من کسانی را که به آنان موعظه می‌کنم،‏ با چه چشمی می‌نگرم؟‏ آیا ممکن است ناخواسته نگاه تبعیض‌آمیزی که در جامعه رایج است،‏ نسبت به بعضی افراد داشته باشم؟‏› جای تحسین دارد که شاهدان یَهُوَه در سراسر جهان همچنان در پی کسانی هستند که در محدودهٔ موعظه‌شان به خبر خوش نظر مساعد نشان می‌دهند.‏ گاه لازم است که با زبان یا فرهنگ افرادی آشنا شوند که در دید مردم خوار و بی‌ارزش شمرده می‌شوند.‏ شاهدانی که سعی می‌کنند به این گونه افراد موعظه کنند،‏ به هیچ وجه نباید خود را برتر بدانند.‏ بلکه باید تلاش کنند با خصوصیات هر شخص آشنا شوند تا بتوانند پیام پادشاهی را برای او معقول و دلنشین سازند.‏ ب۱۸/‏۹ ص ۵ ¶۹،‏ ۱۱

یهودا سرانجام به دست رومیان کشته شد.‏ غیر از یهودا و دیگر متعصبان افراطی،‏ اکثر یهودیان مشتاقانه در انتظار آمدن مسیح بودند،‏ به این امید که از دست رومیان آزاد شوند و اسرائیل دوباره به قومی بزرگ تبدیل شود.‏ (‏لو ۲:‏۳۸؛‏ ۳:‏۱۵‏)‏ بسیاری از آنان بر این باور بودند که مسیح حکومتی را در اسرائیل برپا خواهد کرد و یهودیانی که در سرزمین‌های دیگر زندگی می‌کردند می‌توانستند به وطن خود بازگردند.‏ یحیای تعمیددهنده نیز در این باره از عیسی پرسید:‏ «آیا تو همان کسی هستی که منتظر آمدنش بودیم یا باید منتظر شخصی دیگر باشیم؟‏» (‏مت ۱۱:‏۲،‏ ۳‏)‏ احتمالاً یحیی می‌خواست بداند که آیا شخص دیگری می‌آید و یهودیان را آزاد می‌کند.‏ بعدها دو نفر از شاگردان عیسی،‏ در راه عِمائوس عیسای رستاخیزیافته را دیدند.‏ آنان امیدوار بودند که عیسی همان شخصی باشد که اسرائیلیان را رهایی می‌بخشد.‏ (‏لو ۲۴:‏۲۱‏)‏ حتی اندکی پس از آن،‏ شاگردان عیسی از او پرسیدند:‏ «سَرور،‏ آیا در این زمان پادشاهی را به اسرائیل بازمی‌گردانی؟‏»—‏اعما ۱:‏۶‏.‏ ب۱۸/‏۶ ص ۴ ¶۳-‏۴

زمانی که ما اخباری دربارهٔ شاهدان یَهُوَه می‌شنویم باید بیشتر محتاط باشیم.‏ نباید فراموش کنیم که شیطان به تمام خادمان وفادار یَهُوَه تهمت می‌زند.‏ (‏مکا ۱۲:‏۱۰‏)‏ عیسی در این باره هشدار داد که مخالفان،‏ ‹انواع دروغ‌های بدخواهانه علیه‌مان به زبان می‌آورند.‏› (‏مت ۵:‏۱۱‏)‏ اگر همواره این هشدار را مد نظر داشته باشیم،‏ شنیدن گفته‌های اهانت‌آمیز دربارهٔ شاهدان یَهُوَه باعث تعجب و ناراحتی ما نمی‌شود.‏ آیا شما جزو افرادی هستید که همیشه به دوستان و آشنایان خود ایمیل و پیامک می‌فرستند؟‏ اگر چنین است،‏ وقتی خبر یا تجربه‌ای جدید می‌شنوید،‏ شاید بخواهید همچون خبرنگاران،‏ اولین کسی باشید که آن را به دیگران اطلاع می‌دهد.‏ اما بهتر است قبل از ارسال ایمیل یا پیامک از خود بپرسید،‏ ‹آیا از درستی این اطلاعات اطمینان دارم؟‏› اگر کاملاً مطمئن نیستید،‏ ممکن است ناخواسته اطلاعات نادرستی بین هم‌ایمانانتان پخش کنید.‏ بنابراین بهتر است بجای گزینهٔ ارسال روی گزینهٔ حذف کلیک کنید!‏ ب۱۸/‏۸ ص ۳ ¶۳؛‏ ص ۴ ¶۶-‏۷

عیسی می‌خواهد که ما بخشنده باشیم و شادی حاصل از آن را بچشیم.‏ بخشندگی و سخاوت ما تأثیر خوبی بر مردم می‌گذارد.‏ البته شاید برخی افراد قدر سخاوت و بخشندگی را ندانند.‏ اما آنانی که قدردان هستند خود نیز بر آن می‌شوند که سخاوت نشان دهند.‏ بنابراین ما باید صرف‌نظر از واکنش مردم همواره این خصوصیت را در خود پرورش دهیم؛‏ زیرا ما نمی‌دانیم که تنها یک عمل سخاوتمندانه چه نتایج و فوایدی خواهد داشت.‏ افراد سخاوتمند نباید انتظار داشته باشند که در ازای بخشندگی‌شان چیزی دریافت کنند.‏ تعلیم عیسی نیز نشان‌دهندهٔ این موضوع است.‏ او گفت:‏ «وقتی ضیافتی ترتیب می‌دهی،‏ مردم فقیر،‏ معلول،‏ لنگ و نابینا را دعوت کن.‏ آنگاه شادمان خواهی بود،‏ چون آنان هیچ چیز ندارند که در عوض به تو بدهند.‏» (‏لو ۱۴:‏۱۳،‏ ۱۴‏)‏ کلام خدا می‌گوید:‏ «شخص گشاده‌دست خود نیز مبارک خواهد بود.‏» همچنین می‌گوید:‏ «خوشا به حال کسی که به فکر بینوایان باشد.‏» (‏امث ۲۲:‏۹؛‏ مز ۴۱:‏۱‏)‏ پس یکی از دلایلی که می‌خواهیم سخاوتمند باشیم این است که کمک به دیگران به ما شادی می‌بخشد.‏ ب۱۸/‏۸ ص ۲۱-‏۲۲ ¶۱۵-‏۱۶

ناکاملی ما و اطلاعات ناقص و دروغین،‏ دستیابی به اطلاعات صحیح و موثق را برایمان مشکل می‌سازد.‏ اصول کتاب مقدّس در این زمینه به ما کمک می‌کند.‏ برای مثال،‏ یکی از این اصول به ما می‌گوید که «پاسخ دادن پیش از شنیدن،‏ نادانی است و شرمساری.‏» (‏امث ۱۸:‏۱۳‏)‏ یک اصل دیگر می‌گوید که همه چیز را فوراً باور نکنیم.‏ (‏امث ۱۴:‏۱۵‏)‏ به‌علاوه،‏ هر چقدر هم در خدمت به یَهُوَه تجربه داشته باشیم،‏ هرگز نباید بر عقل خود تکیه کنیم.‏ اصول کتاب مقدّس در صورتی از ما محافظت می‌کند که برای تصمیم‌گیری به دنبال اطلاعاتی صحیح و موثق باشیم.‏ ب۱۸/‏۸ ص ۷ ¶۱۹

با تعمید در آب در برابر عموم اعلام می‌کنیم که به یَهُوَه تعلّق داریم و می‌خواهیم با تمام وجود از او اطاعت کنیم.‏ عیسی نیز با تعمیدش کار مشابهی کرد.‏ با این که او از زمان تولّدش عضو قومی وقف‌شده به یَهُوَه بود،‏ با تعمیدش گویی به یَهُوَه گفت:‏ «آرزویم،‏ ای خدایم،‏ انجام اراده توست.‏» (‏مز ۴۰:‏۷،‏ ۸‏)‏ واکنش یَهُوَه نسبت به تعمید عیسی چه بود؟‏ کتاب مقدّس می‌گوید:‏ «عیسی پس از تعمیدش فوراً از آب بیرون آمد.‏ سپس آسمان شکافته شد و روح خدا را دید که مانند کبوتری پایین آمد و بر او قرار گرفت.‏ همچنین ندایی از آسمان به گوش رسید که گفت:‏ ‹این است پسر من،‏ محبوب من که از او خشنودم.‏›» (‏مت ۳:‏۱۶،‏ ۱۷‏)‏ عیسی پیش از تعمیدش نیز به یَهُوَه تعلّق داشت.‏ با این حال،‏ یَهُوَه از این که می‌دید پسرش مشتاق است زندگی‌اش را به او وقف کند بسیار خشنود بود.‏ به طور مشابه،‏ ما نیز با وقف و تعمید خود،‏ یَهُوَه را خشنود ساخته و مورد قبول او واقع می‌شویم.‏—‏مز ۱۴۹:‏۴‏.‏ ب۱۸/‏۷ ص ۲۳ ¶۴-‏۵

توجه کنید که موسی از ضمیر ‹ما› استفاده کرد.‏ احتمالاً منظور او خودش و هارون بود.‏ موسی با این سخنش به یَهُوَه که منشأ اصلی آن معجزه بود بی‌احترامی کرد.‏ مزمور ۱۰۶:‏۳۲،‏ ۳۳ درستی این موضوع را نشان می‌دهد.‏ در آنجا می‌خوانیم:‏ «نزد آبهای مِریبَه خداوند را خشمگین کردند،‏ و حتی موسی به سبب ایشان زیان دید؛‏ زیرا روح وی را مکدر ساختند،‏ و سخن نسنجیده بر زبان او جاری شد.‏»‏ (‏اعد ۲۷:‏۱۴‏)‏ در واقع موسی احترام و ارجی را که درخور یَهُوَه بود،‏ به او نسبت نداد.‏ یَهُوَه به موسی و هارون چنین گفت:‏ «شما نزد آبهای مِریبَه از فرمان من سرپیچی کردید.‏» (‏اعد ۲۰:‏۲۴‏)‏ به‌راستی که موسی و هارون گناهی جدّی مرتکب شدند!‏ مدتی پیش از آن،‏ یَهُوَه اسرائیلیان را به دلیل نافرمانی‌شان از ورود به سرزمین موعود منع کرده بود.‏ (‏اعد ۱۴:‏۲۶-‏۳۰،‏ ۳۴‏)‏ بنابراین بجا و عادلانه بود که وقتی موسی نافرمانی کرد،‏ یَهُوَه او را نیز از ورود به سرزمین موعود بازدارد.‏ بلی،‏ موسی مانند دیگر اسرائیلیان نافرمان اجازه نداشت وارد سرزمین موعود شود.‏ ب۱۸/‏۷ ص ۱۴ ¶۹،‏ ۱۲؛‏ ص ۱۵ ¶۱۳

اگر وجدان برادر یا خواهری با وجدان شما متفاوت است،‏ آیا حاضرید از حق خودتان بگذرید تا باعث لغزش او نشوید؟‏ قطعاً چنین می‌کنید.‏ برخی از برادران و خواهران قبل از این که با حقیقت آشنا شوند،‏ بیش از حد مشروبات الکلی می‌نوشیدند.‏ اما اکنون مصمم هستند که از نوشیدن الکل بپرهیزند.‏ مسلّماً هیچ یک از ما نمی‌خواهیم کاری کنیم که آنان دوباره به الکل روی آورند.‏ (‏۱قر ۶:‏۹،‏ ۱۰‏)‏ بنابراین اگر برادران و خواهران در خانهٔ ما مهمان هستند و نمی‌خواهند مشروبات الکلی بنوشند،‏ محبتمان ما را بر آن می‌دارد که به آنان اصرار نکنیم.‏ زمانی که تیموتائوس بسیار جوان بود،‏ حاضر شد به‌خاطر وجدان دیگران عملی دردآور انجام دهد.‏ او برای این که باعث لغزش یهودیانی که به آنان موعظه می‌کرد نشود،‏ حاضر شد ختنه شود.‏ طرز فکر او مانند طرز پولُس رسول بود.‏ (‏اعما ۱۶:‏۳؛‏ ۱قر ۹:‏۱۹-‏۲۳‏)‏ آیا شما نیز حاضرید مانند تیموتائوس برای کمک به دیگران ازخودگذشتگی‌هایی بکنید؟‏ ب۱۸/‏۶ ص ۱۸-‏۱۹ ¶۱۲-‏۱۳

وقتی با شخصی آشنا می‌شوید که پرستندهٔ یَهُوَه نیست،‏ چه چیزهایی دربارهٔ او می‌دانید؟‏ شاید فقط نام او را بدانید یا وضعیت ظاهرش را دیده باشید.‏ اما این موضوع دربارهٔ یک پرستندهٔ یَهُوَه کاملاً متفاوت است.‏ شما می‌دانید که او یَهُوَه را دوست دارد.‏ به علاوه،‏ یَهُوَه او را به طرف خود جذب کرده،‏ زیرا خصوصیات مثبتی در او دیده است.‏ (‏یو ۶:‏۴۴‏)‏ بنابراین حتی اگر پیشینه و ملیت آن شخص متفاوت باشد،‏ شما به خوبی با یکدیگر آشنا هستید!‏ وقتی برای اولین بار با یکی از پرستندگان یَهُوَه آشنا می‌شوید،‏ به خوبی می‌دانید که در مهم‌ترین جنبه‌های زندگی طرز فکر یکسانی دارید.‏ حتی اگر به زبان‌های متفاوتی صحبت کنید،‏ سریع تشخیص می‌دهید که مخاطبتان به ‹زبان پاک› یعنی زبان حقیقت تسلّط دارد.‏ هر دوی شما به خدا اعتقاد دارید،‏ زندگی‌تان را با معیارهای اخلاقی یکسانی هماهنگ کرده‌اید و به آینده‌ای روشن امید دارید.‏ چنین شناختی باعث می‌شود که به یکدیگر اعتماد کنید و تا به ابد دوستان خوبی برای هم باشید.‏ ب۱۸/‏۱۲ ص ۲۱ ¶۹-‏۱۰

هیئت اداره‌کننده تحت هدایت عیسی به این نتیجه رسید که نیازی نیست مسیحیان غیریهودی ختنه شوند.‏ (‏اعما ۱۵:‏۱۹،‏ ۲۰‏)‏ اما سال‌ها پس از این تصمیم،‏ هنوز بسیاری از مسیحیان یهودی‌نژاد فرزندانشان را ختنه می‌کردند.‏ با این حال شاید از خود بپرسیم،‏ ‹با این که شریعت موسی پس از مرگ عیسی باطل شد،‏ چرا عیسی اجازه داد که مشکل ختنه برای سال‌ها در بین مسیحیان وجود داشته باشد؟‏› (‏کول ۲:‏۱۳،‏ ۱۴‏)‏ برای برخی مدتی طول می‌کشد تا خود را با تصمیمات جدید تطبیق دهند.‏ مسیحیان یهودی‌نژاد نیز به زمان نیاز داشتند که طرز فکرشان را تغییر دهند و درک کنند که دیگر تحت شریعت نیستند.‏ (‏یو ۱۶:‏۱۲‏)‏ آنان سال‌ها آموخته بودند که ختنه شدن نشانهٔ داشتن رابطه‌ای خاص با خداست.‏ تغییر چنین طرز فکری مشکل بود.‏ (‏پیدا ۱۷:‏۹-‏۱۲‏)‏ برخی دیگر از مسیحیان یهودی‌نژاد نیز نمی‌خواستند از طرف یهودیان مورد آزار و اذیت قرار گیرند.‏ (‏غلا ۶:‏۱۲‏)‏ با این حال با گذشت زمان،‏ عیسی از طریق پولُس،‏ راهنمایی‌های بیشتری به آنان داد.‏—‏روم ۲:‏۲۸،‏ ۲۹؛‏ غلا ۳:‏۲۳-‏۲۵‏.‏ ب۱۸/‏۱۰ ص ۲۴-‏۲۵ ¶۱۰-‏۱۲

قیافا سربازانی را در تاریکی شب برای دستگیری عیسی فرستاد.‏ عیسی که از نقشهٔ قیافا آگاه بود،‏ در آخرین شامش با رسولان،‏ از آنان خواست تا چند شمشیر تهیه کنند.‏ تنها دو شمشیر کافی بود تا او درس مهمی به شاگردانش بیاموزد.‏ (‏لو ۲۲:‏۳۶-‏۳۸‏)‏ کمی بعد در همان شب،‏ گروهی برای دستگیری عیسی آمدند.‏ پِطرُس که از دیدن آنان خشمگین شده بود،‏ شمشیرش را کشید و به یکی از آنان حمله کرد.‏ (‏یو ۱۸:‏۱۰‏)‏ عیسی به پِطرُس گفت:‏ «شمشیر خود را غلاف کن؛‏ زیرا هر که شمشیر کشد،‏ با شمشیر نیز کشته شود.‏» (‏مت ۲۶:‏۵۲،‏ ۵۳‏)‏ این درس مهم با دعای عیسی در همان شب هماهنگ بود که گفت شاگردانش به دنیا تعلّق ندارند.‏ (‏یو ۱۷:‏۱۶‏)‏ بله،‏ مقابله با ظلم و بی‌عدالتی را باید تنها به یَهُوَه واگذار کرد.‏ شاهدان یَهُوَه همواره صلح و اتحادشان را حفظ می‌کنند.‏ مطمئناً یَهُوَه با دیدن اتحاد خادمانش در دنیایی مملو از تفرقه خشنود می‌شود.‏—‏صَفَنیا ۳:‏۱۷‏.‏ ب۱۸/‏۶ ص ۶-‏۷ ¶۱۳-‏۱۴،‏ ۱۶

شیطان علاوه بر استفاده از طعمه‌هایش،‏ ما را تحت فشار قرار می‌دهد که به یَهُوَه پشت کنیم.‏ برای مثال،‏ او می‌تواند از طریق حکومت‌ها فعالیت موعظه را ممنوع کند،‏ یا کاری کند که همکاران و همکلاسی‌هایمان ما را به دلیل پای‌بندی به اصول کتاب مقدّس مسخره کنند.‏ (‏۱پطر ۴:‏۴‏)‏ او همچنین ممکن است از نیّت خوب اعضای خانواده‌مان که شاهد یَهُوَه نیستند سوءاستفاده کرده و آنان را بر آن دارد که ما را از رفتن به جلسات بازدارند.‏ (‏مت ۱۰:‏۳۶‏)‏ ما چطور می‌توانیم با چنین مشکلاتی مقابله کنیم؟‏ اول این که باید انتظار چنین فشارهایی را داشته باشیم،‏ زیرا شیطان با ما در جنگ است.‏ (‏مکا ۲:‏۱۰‏)‏ دوم این که باید همواره موضوع اصلی را مد نظر داشته باشیم؛‏ شیطان ادعا کرده است ما تنها زمانی که برایمان راحت است به یَهُوَه خدمت می‌کنیم،‏ اما وقتی تحت فشار قرار گیریم به او پشت خواهیم کرد.‏ (‏ایو ۱:‏۹-‏۱۱؛‏ ۲:‏۴،‏ ۵‏)‏ سوم این که برای غلبه بر فشارهای شیطان باید به یَهُوَه تکیه کنیم تا قوّت لازم را به ما بدهد.‏ یَهُوَه هرگز ما را تنها نخواهد گذاشت.‏—‏عبر ۱۳:‏۵‏.‏ ب۱۸/‏۵ ص ۲۶ ¶۱۴

شاید بسیاری از مردم در ظاهر به آنچه می‌گوییم توجهی نکنند،‏ اما باید همواره به یاد داشته باشیم که موعظهٔ ما تأثیر زیادی بر آنان می‌گذارد.‏ با این که بسیاری از مردم به پیام ما گوش نمی‌دهند،‏ اما به نحوهٔ لباس پوشیدن،‏ حرف زدن و رفتار ما توجه می‌کنند.‏ به این شکل،‏ ممکن است به مرور زمان دریابند که دیدگاه منفی‌شان نسبت به ما اشتباه بوده است.‏ سِرژیو و اُلیندا که پیشگامند می‌گویند:‏ «به دلیل بیماری،‏ مدتی نتوانستیم برای موعظه به میدان شهر برویم.‏ وقتی به آنجا برگشتیم مردم از ما می‌پرسیدند:‏ ‹کجا بودید؟‏ به شما عادت کرده بودیم!‏›» تا زمانی که ما از کاشتن بذر پادشاهی خدا دست نکشیم،‏ نقش مهمی در ‹موعظه به همهٔ قوم‌ها› خواهیم داشت.‏ (‏مت ۲۴:‏۱۴‏)‏ مهم‌تر از همه،‏ شادی فراوانی نصیبمان خواهد شد.‏ زیرا می‌دانیم که مورد تأیید یَهُوَه هستیم و او آنانی را که ‹با پایداری ثمر می‌آورند› دوست می‌دارد.‏—‏لو ۸:‏۱۵‏.‏ ب۱۸/‏۵ ص ۱۶ ¶۱۶-‏۱۸

از زمانی که انسان‌ها در چنگ گناه و مرگ اسیر شدند،‏ یَهُوَه ثابت کرده است که باعث تشویق و دلگرمی انسان‌هاست.‏ او بلافاصله پس از سرکشی آدم و حوّا در باغ عدن،‏ راهی را باز کرد که در آینده به نوادگان آدم قوّت‌قلب می‌داد.‏ انسان‌ها با درک وعدهٔ یَهُوَه در پیدایش ۳:‏۱۵ امید یافتند که در آینده «مار کهن» یعنی شیطان ابلیس و تمام اعمال شریرانه‌اش از بین خواهد رفت.‏ (‏مکا ۱۲:‏۹؛‏ ۱یو ۳:‏۸‏)‏ نوح خادم یَهُوَه در دنیایی خدانشناس زندگی می‌کرد.‏ در آن زمان،‏ تنها خانوادهٔ نوح یَهُوَه را می‌پرستیدند.‏ خشونت و امور نامشروع جنسی بسیار رواج یافته بود.‏ شاید نوح با دیدن آن شرایط دلسرد شده بود.‏ (‏پیدا ۶:‏۴،‏ ۵،‏ ۹،‏ ۱۱؛‏ یهو ۶‏)‏ اما یَهُوَه به نوح گفت که به‌زودی به آن همه شرارت پایان خواهد داد و برای نجات نوح و خانواده‌اش به او دستورالعمل‌هایی داد.‏ (‏پیدا ۶:‏۱۳-‏۱۸‏)‏ بدین شکل یَهُوَه همیشه باعث تشویق نوح بود.‏ ب۱۸/‏۴ ص ۱۵ ¶۱-‏۲

شاید فکر کنیم به‌دلیل این که شخصی معاشرتی نیستیم،‏ نمی‌توانیم دیگران را تشویق کنیم.‏ اما چنین طرز فکری کاملاً اشتباه است.‏ تشویق کردن دیگران کار سختی نیست،‏ حتی لبخندی گرم هنگام احوال‌پرسی می‌تواند تشویق‌کننده باشد.‏ اگر شخص در پاسخ به ما لبخند نزند،‏ ممکن است ناراحتی یا مشکلی داشته باشد.‏ با گوش دادن به صحبت‌های چنین اشخاصی باعث تشویق و دلگرمی آنان می‌شویم.‏ (‏یعقو ۱:‏۱۹‏)‏ ما می‌توانیم برادران و خواهرانی را که به دلگرمی نیاز دارند،‏ تشویق کنیم.‏ سلیمان پادشاه نوشت:‏ «چه نیکوست سخنی که به وقتش گفته شود!‏ نورِ چشمان،‏ دل را شادمان می‌سازد،‏ خبر خوش استخوانها را قوّت می‌بخشد.‏» (‏امث ۱۵:‏۲۳،‏ ۳۰‏)‏ پولُس رسول نشان داد که حتی خواندن سرودهای مسیحی با یکدیگر نیز باعث تشویق ما می‌شود.‏ (‏اعما ۱۶:‏۲۵؛‏ کول ۳:‏۱۶‏)‏ با ‹نزدیک‌تر شدن› روز یَهُوَه،‏ تشویق کردن یکدیگر بیش از پیش اهمیت دارد.‏—‏عبر ۱۰:‏۲۵‏.‏ ب۱۸/‏۴ ص ۲۳ ¶۱۶؛‏ ص ۲۴ ¶۱۸-‏۱۹