مه

یَفتاح متوجه شد که برای نجات اسرائیلیان از عَمّونیان به یاری خدا نیاز دارد.‏ او با یَهُوَه عهد بست که اگر در این نبرد پیروز شود،‏ وقتی به خانه باز گردد نخستین کسی که از درِ خانه به استقبال او بیرون آید،‏ به عنوان «قربانی تمام‌سوز» به یَهُوَه خدا تقدیم کند.‏ (‏داو ۱۱:‏۳۰،‏ ۳۱‏)‏ تقدیم این قربانی به یَهُوَه به چه معنی بود؟‏ مسلّم است که یَفتاح قصد نداشت کسی را به معنی واقعی قربانی کند،‏ چون خدا از چنین عملی نفرت دارد.‏ (‏تث ۱۸:‏۹،‏ ۱۰‏)‏ در شریعت موسی «قربانی تمام‌سوز» قربانی‌ای بود که تماماً به یَهُوَه خدا تقدیم می‌شد.‏ از این رو منظور یَفتاح از تقدیم چنین قربانی‌ای این بود که آن شخص منحصراً در خدمت یَهُوَه خدا باشد،‏ به این معنی که در خیمهٔ عبادت خدمت کند.‏ یَهُوَه عهد یَفتاح را پذیرفت و پیروزی‌ای حیرت‌آور و چشمگیر نصیب او کرد.‏ (‏داو ۱۱:‏۳۲‏)‏ زمانی که یَفتاح از جنگ بازگشت،‏ دختر عزیز او،‏ تنها فرزندش به پیشوازش بیرون آمد.‏ حال ایمان یَفتاح در بوتهٔ آزمایش قرار گرفت.‏ آیا به عهدش پای‌بند می‌مانْد؟‏ ب۱۶/‏۴ ۱:‏۱۱-‏۱۳

مدتی پیش در جلسهٔ مطالعهٔ کتاب مقدّس،‏ کتاب به یَهُوَه نزدیک شویم را مطالعه می‌کردیم.‏ آیا مطالعهٔ خصوصیات خدا به همراه جواب‌های خالصانهٔ برادران و خواهران بر عشق و علاقهٔ شما به پدر آسمانی‌مان نیفزوده است؟‏ به علاوه توجه دقیق در جلسات به سخنرانی‌ها،‏ نمایش‌ها و خواندن کتاب مقدّس بر شناخت و آگاهی ما از کلام خدا می‌افزاید.‏ جلسات به ما یاری می‌کند که اصول کتاب مقدّس را در هر جنبه از زندگی‌مان به کار گیریم.‏ (‏۱تسا ۴:‏۹،‏ ۱۰‏)‏ برای نمونه مجلّهٔ برج دیده‌بانی برای مطالعه در جماعات هماهنگ با نیاز قوم خدا تنظیم می‌شود.‏ آیا در جلسه‌ای حضور داشته‌اید که مطالعهٔ برج دیده‌بانی شما را برانگیزد در خدمت به یَهُوَه خدا فعال‌تر شوید،‏ کیفیت دعاهایتان را افزایش دهید یا برادر یا خواهری را ببخشید؟‏ در جلسهٔ میان‌هفته در خصوص خدمت موعظه آموزش می‌گیریم.‏ می‌آموزیم که چگونه خبر خوش را موعظه کنیم و اصول کتاب مقدّس را به شیوه‌ای مؤثر آموزش دهیم.‏—‏مت ۲۸:‏۱۹،‏ ۲۰‏.‏ ب۱۶/‏۴ ۳:‏۴،‏ ۵

آیا تا به حال در مورد اختلافات شخصی‌ای که در کتاب مقدّس به ثبت رسیده است،‏ فکر کرده‌اید؟‏ فقط باب‌های اول کتاب پیدایش را در نظر بگیرید.‏ قائن،‏ هابیل را به قتل می‌رساند.‏ (‏پیدا ۴:‏۳-‏۸‏)‏ لَمِک جوانی را که او را زده بود،‏ می‌کشد.‏ (‏پیدا ۴:‏۲۳‏)‏ شبانان اَبرام (‏ابراهیم)‏ و لوط با یکدیگر مشاجره می‌کنند.‏ (‏پیدا ۱۳:‏۵-‏۷‏)‏ هاجَر،‏ سارای (‏سارا)‏ را تحقیر می‌کند.‏ سارا از ابراهیم ناراحت می‌شود.‏ (‏پیدا ۱۶:‏۳-‏۶‏)‏ اسماعیل بر ضدّ همه و همه بر ضدّ او هستند.‏ (‏پیدا ۱۶:‏۱۲‏)‏ چرا در کتاب مقدّس چنین اختلافاتی گزارش شده است؟‏ یک دلیل آن این است که ما انسان‌های ناکامل بیاموزیم که چرا باید در پی صلح باشیم.‏ همچنین کتاب مقدّس از این طریق راه دستیابی به صلح را نیز به ما نشان می‌دهد.‏ خواندن شرح حال انسان‌هایی واقعی با مشکلاتی واقعی درس‌های فراوانی به ما می‌آموزد.‏ ما می‌توانیم از تلاش آنان در برقراری صلح درس بگیریم.‏ به‌راستی تمامی این گزارش‌ها برای آموزش ما ثبت شده است تا بدانیم در وضعیتی مشابه چگونه رفتار کنیم و از چه رفتاری پرهیز کنیم.‏ ب۱۶/‏۵ ۱:‏۱،‏ ۲

عیسی مسیح و شاگردانش برای موعظهٔ خبر خوش چه شیوه‌ای به کار می‌گرفتند؟‏ آنان برای موعظه به هر جا که مردم بودند می‌رفتند؛‏ به اماکن عمومی و خانه‌های شخصی.‏ پس برای یافتن افرادی که دلی پذیرا داشتند به صورت خانه به خانه نیز موعظه می‌شد.‏ (‏مت ۱۰:‏۱۱؛‏ لو ۸:‏۱؛‏ اعما ۵:‏۴۲؛‏ ۲۰:‏۲۰‏)‏ چنین شیوهٔ سازمان‌یافته‌ای در خدمت موعظه عاری از تبعیض و پیش‌داوری است.‏ سابقهٔ خدمت موعظهٔ شاهدان یَهُوَه چگونه بوده است؟‏ شاهدان یَهُوَه تنها کسانی هستند که به پادشاهی رسیدن عیسی در سال ۱۹۱۴ و حکمرانی او را موعظه می‌کنند.‏ برای آنان مطابق فرمان عیسی فعالیت موعظه از اهمیت بسزایی برخوردار است.‏ در کتابی در مورد گروه‌های مختلف مسیحی آمده است:‏ «شاهدان یَهُوَه هیچ گاه فراموش نمی‌کنند که وظیفهٔ اصلی‌شان این است که پیامِ به پایان رسیدن دنیا و نیاز به نجات را به مردم برسانند.‏» شاهدان یَهُوَه همچنان با استفاده از روشی که عیسی و شاگردانش به کار می‌گرفتند،‏ این پیام را به مردم می‌رسانند.‏ ب۱۶/‏۵ ۲:‏۱۰،‏ ۱۲

اگر تصمیماتمان را هماهنگ با طرز فکر یَهُوَه بگیریم به او نزدیک‌تر می‌شویم.‏ (‏یعقو ۴:‏۸‏)‏ او از ما خشنود خواهد بود و ما از برکاتش بهره خواهیم برد.‏ همین امر ایمان ما را به پدر آسمانی‌مان استوارتر می‌کند.‏ ما می‌خواهیم قوانین و اصول کتاب مقدّس در زندگی راهنمای ما باشد،‏ چون این کتاب طرز فکر یَهُوَه خدا را آشکار می‌کند.‏ مسلّم است که همیشه می‌توان چیزی جدید در مورد یَهُوَه خدا آموخت.‏ (‏ایو ۲۶:‏۱۴‏)‏ با تلاشی پیگیر حتی اکنون نیز می‌توانیم از حکمت،‏ شناخت و قدرت تشخیصی برخوردار شویم که برای گرفتن تصمیمات عاقلانه به آن نیاز داریم.‏ (‏امث ۲:‏۱-‏۵‏)‏ تدابیر و نقشه‌های انسان‌های ناکامل مرتب در حال تغییر است،‏ اما کتاب مقدّس به ما چنین یادآور می‌شود:‏ «نقشه‌های خداوند جاودانه پابرجاست،‏ و تدبیرهای دلش در همهٔ نسلها.‏» (‏مز ۳۳:‏۱۱‏)‏ روشن است که اگر افکار و اعمالمان هماهنگ با طرز فکر یَهُوَه خدا،‏ حکیم‌ترین وجود عالَم باشد،‏ در زندگی بهترین تصمیمات را خواهیم گرفت.‏ ب۱۶/‏۵ ۳:‏۱۷

آگاهی از این که یَهُوَه قادر است دل‌های افراد را بیازماید و او خود برخی را بر می‌گزیند و به سوی خود می‌کشد،‏ باعث می‌شود که از قضاوت در مورد دیگران دوری کنیم،‏ چه در خدمت موعظه و چه در جماعت.‏ (‏یو ۶:‏۴۴‏)‏ اگر یَهُوَه را صانع خود بدانیم و بخواهیم که او ما را شکل دهد،‏ بر رفتار ما با هم‌ایمانانمان نیز تأثیر می‌گذارد.‏ (‏اشع ۶۴:‏۸‏)‏ آیا همچون یَهُوَه به برادران و خواهرانتان می‌نگرید؟‏ آیا در نظر دارید که آنان در دستان یَهُوَه شکل می‌گیرند یا این که تصوّر می‌کنید آنان محصول نهایی دستان او هستند؟‏ یَهُوَه هم می‌تواند باطن فرد را ببیند و هم قادر است ببیند که او در دستان توانایش می‌تواند چگونه شخصی شود.‏ یَهُوَه دیدی مثبت به افراد دارد و بر ناکاملی‌های گذرای آنان تمرکز نمی‌کند.‏ (‏مز ۱۳۰:‏۳‏)‏ ما نیز می‌توانیم او را سرمشق قرار دهیم و دیدی مثبت به خادمانش داشته باشیم.‏ در واقع،‏ می‌توانیم با پشتیبانی از برادران و خواهرانمان که می‌کوشند از لحاظ روحانی رشد کنند با یَهُوَه خدا همکاری کنیم.‏ (‏۱تسا ۵:‏۱۴،‏ ۱۵‏)‏ پیران جماعت که همچون عطیه به جماعت بخشیده شده‌اند،‏ باید در این امر پیشرو باشند.‏—‏افس ۴:‏۸،‏ ۱۱-‏۱۳‏.‏ ب۱۶/‏۶ ۱:‏۴-‏۶

گفتگو با دیگران در مورد خبر خوش می‌تواند در ما تواضع و جنبه‌های مختلف ثمرهٔ روح را پرورش دهد.‏ (‏غلا ۵:‏۲۲،‏ ۲۳‏)‏ رفتار مسیحی ما زینت‌بخش پیام ماست که می‌تواند بر رفتار مخاطبمان تأثیر بگذارد.‏ برای نمونه،‏ در استرالیا خانمی با دو شاهد در خدمت موعظه بسیار تند و خشن برخورد کرد.‏ اما آن دو با احترام با او رفتار کردند.‏ بعدها،‏ آن خانم از رفتارش پشیمان شد و به دفتر شعبه نامه‌ای نوشت.‏ بخشی از این نامه چنین است:‏ «من می‌خواهم از آن دو نفر که بسیار متواضع و صبور بودند عذرخواهی کنم.‏ با خودپسندی با آنان صحبت کردم و حق را با خود می‌دانستم.‏ واقعاً احمقانه عمل کردم که با دو نفر که کلام خدا را به مردم می‌گویند و می‌کوشند به آن عمل کنند،‏ چنین رفتاری کردم.‏» آیا اگر آن مبشّران تنها ذرّه‌ای خشم از خود نشان داده بودند،‏ این خانم چنین نامه‌ای می‌نوشت؟‏ شاید نه.‏ به راستی خدمت موعظه هم برای ما و هم برای همنوعانمان بسیار مفید است.‏ ب۱۶/‏۶ ۲:‏۱۲،‏ ۱۳

کتاب مقدّس روشن می‌سازد که گناه آدم سبب ناکاملی ما شده است.‏ (‏روم ۵:‏۱۲،‏ ۱۹‏)‏ پس گاه ممکن است گفته یا عمل برادر یا خواهری در جماعت ما را برنجاند.‏ این امر می‌تواند محبت ما به یَهُوَه خدا و قوم او را بیازماید.‏ اگر ما در چنین شرایطی قرار گیریم،‏ چگونه عمل می‌کنیم؟‏ برای مثال،‏ عیلی،‏ کاهن اعظم دو پسر سرکش داشت که به قوانین یَهُوَه خدا پای‌بند نبودند.‏ در کتاب مقدّس آمده است:‏ «پسران عیلی مردانی فرومایه بودند و خداوند را نمی‌شناختند.‏» (‏۱سمو ۲:‏۱۲‏)‏ با این که پدرشان نقش مهمی در ترویج پرستش پاک داشت،‏ آن دو پسر مرتکب گناهان جدّی می‌شدند.‏ عیلی از این موضوع آگاه بود و موظف بود که آنان را تأدیب کند،‏ اما در این کار سهل‌انگاری می‌کرد.‏ از این رو،‏ در نهایت خدا عیلی و دو پسرش را به شدّت مجازات کرد.‏ همچنین بعدها دیگر اجازه نداد که کسی از خاندان عیلی به عنوان کاهن اعظم خدمت کند.‏ (‏۱سمو ۳:‏۱۰-‏۱۴‏)‏ اگر شما در زمان عیلی زندگی می‌کردید،‏ در برابر سهل‌انگاری او نسبت به گناهان پسرانش چه واکنشی نشان می‌دادید؟‏ آیا لغزش می‌خوردید تا حدّی که خدمت به خدا را کنار می‌گذاشتید؟‏ ب۱۶/‏۶ ۴:‏۵،‏ ۶

چرا عیسی می‌توانست چنین بگوید؟‏ او در آیهٔ پیشین گفت:‏ «اما پدر آسمانی شما می‌داند که شما به همهٔ این‌ها نیاز دارید،‏» به این معنی که او ضروریات زندگی ما را می‌داند.‏ یَهُوَه خدا به راحتی می‌تواند از پیش نیازهای هر یک از ما را در خصوص خوراک،‏ پوشاک و سرپناه ببیند،‏ حتی پیش از آن که خود از آن آگاه شویم.‏ (‏فیلیپ ۴:‏۱۹‏)‏ او می‌داند که کدام لباس ما به زودی کهنه خواهد شد،‏ می‌داند که برای خوراک به چه نیاز داریم و می‌داند که برای ما و خانواده‌مان چه سرپناهی کفایت می‌کند.‏ یَهُوَه خدا نیازهای واقعی ما را برطرف می‌کند.‏ ما باید اطمینان داشته باشیم که اگر در زندگی به امور روحانی اولویت دهیم و آنچه را یَهُوَه خدا از ما می‌خواهد انجام دهیم،‏ او هیچ چیز را از ما دریغ نمی‌کند.‏ وقف ما به خدا باید ما را برانگیزد که به «خوراک،‏ پوشاک و سقفی بالای سرمان» قانع باشیم.‏—‏۱تیمو ۶:‏۶-‏۸‏.‏ ب۱۶/‏۷ ۱:‏۱۷،‏ ۱۸

این آشتی موجب شده است که با خدا در صلح باشیم.‏ پولُس رسول این افتخار را با لطف خدا مرتبط دانست و خطاب به برادران مسح‌شده‌اش گفت:‏ «پس حال که بر پایهٔ ایمان درستکار شمرده شده‌ایم،‏ بیایید از طریق سَرورمان عیسی مسیح با خدا در صلح بمانیم.‏ ما از طریق او بر پایهٔ ایمان،‏ به لطفی دست یافته‌ایم که اکنون در آن استواریم.‏» (‏روم ۵:‏۱،‏ ۲‏)‏ به‌راستی چه برکتی!‏ دانیال نبی نوشت که طی روزهای آخر «خردمندان،‏» یعنی باقی‌ماندهٔ مسح‌شدگان بسیاری را به پارسایی و عدالت رهنمون می‌کنند.‏ (‏دان ۱۲:‏۳‏)‏ میلیون‌ها نفر که به اصطلاح از جمله «گوسفندان دیگر» هستند،‏ به دلیل خدمت موعظه و تعلیم این مسح‌شدگان در چشم یَهُوَه خدا عادل و درستکار شمرده می‌شوند.‏ (‏یو ۱۰:‏۱۶‏)‏ اما لطف یَهُوَه خدا این را ممکن ساخته است.‏—‏روم ۳:‏۲۳،‏ ۲۴‏.‏ ب۱۶/‏۷ ۳:‏۱۰،‏ ۱۱

از رابطهٔ میان این فرشتگان نافرمان و زنان که پیوندی غیرطبیعی بود،‏ فرزندانی غول‌پیکر،‏ خشن و بی‌رحم به دنیا آمدند.‏ همچنین در آن زمان شرارت انسان بر زمین بسیار شد،‏ طوری که افکار و نیّت‌های انسان دائماً بد و زشت بود.‏ (‏پیدا ۶:‏۱-‏۵‏)‏ یَهُوَه خدا در روزگار نوح برای نابودی شرارت توفانی به وجود آورد.‏ در آن زمان،‏ مردم چنان به امور روزمره از جمله ازدواج مشغول بودند که پیام نوح را که «طریق درست خدا را موعظه می‌کرد» به گوش نگرفتند و نابود شدند.‏ (‏۲پطر ۲:‏۵‏)‏ عیسی وضعیت آن زمان را با روزگار ما مقایسه کرد.‏ (‏مت ۲۴:‏۳۷-‏۳۹‏)‏ امروزه پیش از پایان این نظام شریر،‏ خبر خوش پادشاهی خدا در سراسر زمین به گوش تمامی قوم‌ها می‌رسد تا شهادتی برای آنان باشد.‏ اما اغلب مردم آن را نمی‌پذیرند.‏ باشد که هیچ گاه امور خانوادگی از جمله زندگی مشترک و بزرگ کردن فرزندان،‏ ما را چنان غرق خود نسازد که آمدن روز یَهُوَه را از نظر دور داریم.‏ ب۱۶/‏۸ ۱:‏۸،‏ ۹

اکنون در نقطهٔ اوج «روزهای آخر» هستیم که به معنی زندگی در «زمان‌هایی سخت» است.‏ (‏۲تیمو ۳:‏۱-‏۵‏)‏ ما با نزدیک ماندن به یَهُوَه خدا می‌توانیم،‏ تأثیرات منفی این دنیا را خنثی کنیم در اینجا منظور پولُس رسول این نبود که زوج‌ها باید در وظایفی که نسبت به همسرشان دارند،‏ کوتاهی کنند.‏ با این همه از آنجا که زمان باقی مانده کوتاه است،‏ آنان باید در زندگی‌شان اولویت را به امور روحانی بدهند.‏ (‏مت ۶:‏۳۳‏)‏ با این که امروزه در کل زندگی مشترک در معرض خطر است و شاهدیم که بسیاری از هم می‌پاشد،‏ ما مسیحیان می‌توانیم زندگی مشترک شاد و موفقی داشته باشیم.‏ به‌راستی زوج‌های مسیحی با نزدیک ماندن به قوم یَهُوَه،‏ به کار بستن پندهای کتاب مقدّس و پذیرفتن راهنمایی روح خدا می‌توانند از پیوند ازدواجشان یعنی «آنچه خدا پیوسته است» محافظت کنند.‏—‏مرق ۱۰:‏۹‏.‏ ب۱۶/‏۸ ۲:‏۱۷،‏ ۱۸

در جماعت مسیحی نیاز مبرم به شبانان است و آنان که در آینده این خدمت را انجام می‌دهند،‏ نیاز به آموزش مداوم دارند.‏ پولُس رسول به تیموتائوس گفت:‏ «و آنچه را از من شنیده‌ای و بسیاری بر درستی آن شهادت داده‌اند،‏ به اشخاص وفادار بسپار تا آنان نیز صلاحیت لازم را برای تعلیم دادن به دیگران به دست آورند.‏» (‏۲تیمو ۲:‏۱،‏ ۲‏)‏ تیموتائوس با خدمت در کنار پولُس رسول که سنی از او گذشته بود،‏ آموزش دید.‏ سپس تیموتائوس شیوه‌های او را در خدمت موعظه و دیگر جنبه‌های خدمت مقدّس به کار بست.‏ (‏۲تیمو ۳:‏۱۰-‏۱۲‏)‏ پولُس رسول برای آموزش تیموتائوس وقت گذاشت.‏ آن مرد جوان پولُس را در فعالیت‌هایش همراهی می‌کرد.‏ (‏اعما ۱۶:‏۱-‏۵‏)‏ پیران جماعت می‌توانند نمونهٔ پولُس را سرمشق قرار دهند و اگر مناسب باشد خادمی از جماعت را همراه خود به دیدار شبانی ببرند.‏ به این ترتیب،‏ پیران جماعت این فرصت را برای این برادران فراهم می‌سازند که شاهد تعلیم،‏ ایمان،‏ بردباری و محبتی باشند که سرپرستان مسیحی باید از خود نشان دهند.‏ ثمرهٔ این کار،‏ برادرانی آموزش‌دیده است که در آینده صلاحیت شبانی از «گلهٔ خدا» را خواهند داشت.‏ ب۱۶/‏۸ ۴:‏۱۶،‏ ۱۷

‏«سست شدن دست» گاه به صورت مجازی به مفهوم دلسردی،‏ افسردگی و ناامید شدن به کار رفته است.‏ (‏۲توا ۱۵:‏۷؛‏ عبر ۱۲:‏۱۲‏)‏ شخصی که در چنین شرایطی قرار می‌گیرد،‏ اغلب دست از کار می‌کشد.‏ متأسفانه زندگی در دنیای شریر شیطان ما را تحت فشارهای بسیاری قرار می‌دهد که می‌تواند موجب اضطراب و نگرانی شود.‏ می‌توان گفت همان گونه که لنگر یک قایق مانع حرکت آن می‌شود،‏ نگرانی می‌تواند ما را دلسرد سازد و توانمان را بگیرد.‏ (‏امث ۱۲:‏۲۵‏)‏ چه چیز می‌تواند موجب چنین احساسی شود؟‏ کنار آمدن با مرگ عزیز،‏ دست‌و پنجه نرم کردن با بیماری‌ای جدّی،‏ تأمین امرار معاش خانواده در شرایط سخت اقتصادی و یا رویارویی با مخالفت می‌تواند عواملی باشد که بر ما فشار آورد.‏ این تنش‌های عاطفی و احساسی می‌تواند پس از مدتی نیروی ما را تحلیل دهد تا جایی که حتی زندگی بر ما تلخ شود.‏ اما می‌توانیم به توجه و دست یاری‌بخش خدا اطمینان داشته باشیم.‏—‏اشع ۴۱:‏۱۰،‏ ۱۳‏.‏ ب۱۶/‏۹ ۱:‏۲،‏ ۴

یکی از این موقعیت‌هایی که بسیاری با آن روبرو شده‌اند،‏ غالب آمدن بر ضعفی خاص است.‏ برخی نیز برای حفظ دیدی مثبت به خدمت موعظه باید پیوسته سخت بکوشند.‏ شاید شما متحمّل ناراحتی،‏ ضعف جسمی یا تنهایی هستید.‏ برای برخی نیز بخشیدن کسی که آنان را رنجانده است یا گناهی نسبت به آنان مرتکب شده است،‏ دشوار است.‏ قطع‌نظر از این که چه مدت یَهُوَه خدا را خدمت می‌کنیم،‏ تمامی ما باید با هر آنچه مانع خدمتمان به او می‌شود،‏ بجنگیم و یَهُوَه خدا نیز به آنانی که به او وفادار می‌مانند پاداش می‌دهد.‏ اگر متوجه شدید که از آنچه می‌دانید درست است تا حدّی منحرف شده‌اید،‏ از دعا کردن برای کسب روح خدا کوتاهی نکنید.‏ دعا و روح خدا به شما نیرو می‌بخشد تا در راه درست قدم بردارید،‏ راهی که یَهُوَه خدا می‌تواند آن را برکت دهد.‏ هماهنگ با دعاهایتان عمل کنید.‏ بکوشید هر روز بخشی از کتاب مقدّس را بخوانید و برای مطالعهٔ شخصی و مطالعهٔ خانوادگی مرتب وقت بگذارید.‏—‏مز ۱۱۹:‏۳۲‏.‏ ب۱۶/‏۹ ۲:‏۱۰،‏ ۱۱

آیا شنیده‌ای که برخی می‌گویند اعتقاد به تکامل،‏ بر پایهٔ علم است و اعتقاد به خدا بر پایهٔ ایمان؟‏ بسیاری چنین طرز فکری دارند.‏ اما باید مد نظر داشت که صرف‌نظر از این که کسی به خدا اعتقاد داشته باشد یا به تکامل در هر حال نیاز به ایمان است.‏ چرا چنین می‌گوییم؟‏ هیچ یک از ما خدا را ندیده یا شاهد آفرینش چیزی نبوده است.‏ (‏یو ۱:‏۱۸‏)‏ هیچ انسانی چه دانشمند چه عامی شاهد نبوده است که گونه‌ای از حیات به گونه‌ای دیگر تکامل یابد.‏ برای مثال هیچ کس ندیده است که یک خزنده به موجودی پستاندار تبدیل شود.‏ (‏ایو ۳۸:‏۱،‏ ۴‏)‏ بنابراین تمامی ما باید شواهد و دلایل را بررسی کنیم و با فهم و قدرت تفکرمان به نتیجه‌ای معقول برسیم.‏ در خصوص آفرینش پولُس رسول نوشت:‏ «آری،‏ صفات نادیدنی خدا،‏ حتی قدرت ابدی و الوهیّت او از زمان آفرینش دنیا به‌روشنی قابل مشاهده بوده است و همگان می‌توانند از طریق آنچه آفریده شده است،‏ آن‌ها را دریابند.‏ از این رو،‏ هیچ عذر و بهانه‌ای ندارند.‏»—‏روم ۱:‏۲۰‏.‏ ب۱۶/‏۹ ۴:‏۴

یَهُوَه با مهربانی برای افراد غریبه که در اسرائیل زندگی می‌کردند تدارکاتی فراهم دید.‏ حق جمع‌آوری خوشه‌های ریخته‌شده یکی از این تدارکات بود.‏ (‏لاو ۱۹:‏۹،‏ ۱۰‏)‏ یَهُوَه به جای این که به اسرائیلیان فرمان دهد که حرمت غریبان را حفظ کنند،‏ حس همدلی آنان را برانگیخت.‏ (‏خرو ۲۳:‏۹‏)‏ اسرائیلیان ‹از دل غریبان خبر داشتند.‏› حتی پیش از آن که بردگی‌شان آغاز شود،‏ مصریان به دلیل غرور نژادی یا پیش‌داوری‌های مذهبی از آنان اجتناب می‌کردند.‏ (‏پیدا ۴۳:‏۳۲؛‏ ۴۶:‏۳۴؛‏ خرو ۱:‏۱۱-‏۱۴‏)‏ اسرائیلیان طعم تلخ غریبی و بیگانگی را چشیده بودند،‏ اما یَهُوَه از آنان خواسته بود که رفتارشان با فرد غریب و بیگانه «همچون بومی» یا یکی از خودشان باشد.‏ (‏لاو ۱۹:‏۳۳،‏ ۳۴‏)‏ یَهُوَه امروزه نیز درست همچون گذشته توجهی خاص به افراد غریب و بیگانه‌ای دارد که در جماعات ما شرکت می‌کنند.‏ (‏تث ۱۰:‏۱۷-‏۱۹؛‏ ملا ۳:‏۵،‏ ۶‏)‏ اگر به مشکلاتی همچون تبعیض یا مشکل زبان که آنان با آن روبرو هستند فکر کنیم،‏ در پی راه‌هایی خواهیم بود که به آنان محبتی برادرانه نشان دهیم.‏—‏۱پطر ۳:‏۸‏.‏ ب۱۶/‏۱۰ ۱:‏۳-‏۵

یعقوب توضیح داد ایمان حقیقی تنها به اعتقاد داشتن،‏ محدود نمی‌شود،‏ عمل نیز دخیل است.‏ او نوشت:‏ «ایمانت را بدون عمل به من نشان بده و من ایمانم را با عملِ خود به تو نشان خواهم داد.‏» (‏یعقو ۲:‏۱۸‏)‏ یعقوب تفاوت واضح میان اعتقاد داشتن و ایمان خود را در عمل نشان دادن یا ایمان ورزیدن را بیان می‌کند.‏ او می‌گوید که دیوها به وجود خدا اعتقاد دارند،‏ اما ایمان حقیقی ندارند و خلاف تحقق مقاصد خدا عمل می‌کنند.‏ (‏یعقو ۲:‏۱۹،‏ ۲۰‏)‏ در مقابل،‏ اشاره می‌کند که شخص باایمان،‏ ایمانش را در عمل نشان می‌دهد و این پرسش را مطرح می‌کند:‏ «مگر پدرمان ابراهیم نبود که وقتی پسرش اسحاق را بر مذبح تقدیم کرد،‏ با اعمالش درستکار شمرده شد؟‏ می‌بینی که ایمان فعال او با اعمالش همراه بود و ایمان او با اعمالش کامل گردید.‏» سپس برای این که به این نکته بازگردد که ایمان باید در عمل ابراز شود،‏ می‌گوید:‏ «چنان که بدن بدون روح مرده است،‏ ایمان بدون عمل نیز مرده است.‏» ب۱۶/‏۱۰ ۴:‏۸

علم و دانش،‏ اطلاعات بسیاری در رابطه با جهان و کرهٔ زمین در اختیار ما گذاشته است و زندگی را در بسیاری موارد برایمان راحت‌تر کرده است.‏ اما علم هنوز نتوانسته است به تمام سؤالات بشر پاسخ دهد.‏ برای مثال،‏ ستاره‌شناسان هنوز دقیقاً نمی‌دانند که جهان چگونه به وجود آمد و چرا انسان بر کرهٔ زمین که مملو از انواع مخلوقات دیگر است،‏ زندگی می‌کند.‏ علاوه بر این،‏ اکثر مردم نمی‌توانند توضیح دهند که چرا بشر تمایلی شدید به حیات ابدی دارد.‏ چرا انسان‌ها هنوز نتوانسته‌اند به بسیاری از سؤالات مهم پاسخ دهند؟‏ یک دلیل آن این است که بسیاری از دانشمندان و مردم وجود خدا را انکار می‌کنند و تئوری تکامل را ترویج می‌دهند.‏ اما یَهُوَه در کلام خود به چنین سؤالاتی پاسخ می‌دهد؛‏ سؤالاتی که مشغلهٔ فکری بسیاری از انسان‌ها در سراسر زمین شده است.‏ ما انسان‌ها به نظم و قوانینی که یَهُوَه خدا در طبیعت برقرار کرده است وابسته هستیم.‏ لوله‌کش،‏ تکنیسین برق،‏ مهندس،‏ خلبان و جرّاح همه برای انجام کارشان به این قوانین وابسته‌اند.‏ ب۱۶/‏۱۱ ۲:‏۴،‏ ۵

حقیقتاً که دلایل بسیاری داریم که از یَهُوَه خدا قدردان باشیم.‏ زندگی‌مان را مدیون او هستیم،‏ چرا که بدون او حیات امکان‌پذیر نمی‌بود.‏ او به ما هدیه‌ای بسیار ارزشمند داده است،‏ کتاب مقدّس که کلام اوست.‏ همانند مسیحیان تِسالونیکی در قرن اول،‏ ما نیز کلام او را با جان و دل پذیرفته‌ایم.‏ (‏۱تسا ۲:‏۱۳‏)‏ کلام خدا به ما کمک کرده است که به یَهُوَه نزدیک شویم و او نیز به ما نزدیک شده است.‏ (‏یعقو ۴:‏۸‏)‏ پدر آسمانی‌مان این افتخار بزرگ را به ما داده است که در سازمان او باشیم.‏ این برکات برایمان بسیار باارزشند.‏ مزمورنویس احساس خود را در این رابطه به زیبایی چنین توصیف کرد:‏ «خداوند را سپاس گویید زیرا که نیکوست،‏ و محبت او جاودانه است.‏» (‏مز ۱۳۶:‏۱‏)‏ در این مزمور عبارت «محبت او جاودانه است» بیست و شش بار تکرار شده است.‏ با ثابت کردن وفاداری‌مان به یَهُوَه و سازمانش،‏ از زندگی جاودان برخوردار خواهیم شد و درستی این وعدهٔ دلگرم‌کننده را در زندگی خود خواهیم چشید.‏ ب۱۶/‏۱۱ ۳:‏۱۸،‏ ۱۹

در کتاب آشنایی با تعالیم کتاب مقدّس این آیه به کرّات استفاده شده است.‏ به احتمال قوی هنگام مطالعهٔ فصل‌های ۳،‏  ۵ و ۶ و گفتگو در مورد مقصود خدا برای زمین،‏ بهای رهایی و وضعیت مردگان آیهٔ رومیان ۵:‏۱۲ را می‌خوانید.‏ اما این آیه همچنین می‌تواند قدردانی تک‌تک ما را از رابطه‌مان با یَهُوَه خدا عمیق‌تر سازد و می‌تواند ما را در خشنود ساختن او و مدّ نظر داشتن وعده‌های او مصمم‌تر سازد.‏ بی‌شک تمامی ما با این حقیقت اجتناب‌ناپذیر روبرو هستیم،‏ این که هرروزه گناه و خطا می‌کنیم.‏ اما،‏ اطمینان داریم که خدا به یاد دارد که ما خاک هستیم و حاضر است بر ما رأفت نشان دهد.‏ (‏مز ۱۰۳:‏۱۳،‏ ۱۴‏)‏ عیسی این درخواست را در دعای نمونه گنجاند:‏ «گناهان ما را ببخش.‏» (‏لو ۱۱:‏۲-‏۴‏)‏ البته هیچ دلیلی ندارد ذهنمان را با گناهانی مشغول کنیم که خدا بخشیده است،‏ اما بجاست بر این امر تأمّل کنیم که به‌راستی یَهُوَه خدا چگونه و بر چه اساسی می‌تواند ما را ببخشد.‏ ب۱۶/‏۱۲ ۱:‏۱-‏۳

برای مسیحیان روم بجا بود که خود را محک زنند که تمرکزشان در زندگی بر چیست.‏ آیا «امیال نفسانی» بر زندگی‌شان تسلّط داشت یا زندگی‌شان حول آن می‌چرخید؟‏ بجاست تک‌تک ما نیز خود را محک زنیم و بر پرسش‌هایی از این قبیل بیندیشیم.‏ بیش از همه به چه چیز علاقه دارم؟‏ سخنانم پیرامون چیست؟‏ به‌راستی روزانه در پی چه هستم؟‏ برخی شاید به این نتیجه برسند که تمرکزشان بر این است که خانه‌شان را تزیین کنند،‏ لباس‌هایی با سبک‌های جدید بیابند،‏ سرمایه‌گذاری کنند،‏ مسافرت‌های تفریحی برنامه‌ریزی کنند،‏ شراب‌های مختلف امتحان کنند و اموری از این قبیل.‏ هیچ یک از این امور خطا نیست،‏ در واقع جنبه‌هایی از زندگی است.‏ برای مثال،‏ عیسی نیز یک بار شراب ساخت،‏ و پولُس به تیموتائوس گفت:‏ «کمی هم شراب بنوش.‏» (‏۱تیمو ۵:‏۲۳؛‏ یو ۲:‏۳-‏۱۱‏)‏ اما آیا فکر و ذکر عیسی و پولُس شراب بود و مرتب خود را به آن مشغول می‌کردند؟‏ آیا شور و ولع خاصّی به آن داشتند و مرتب در مورد آن صحبت می‌کردند؟‏ خیر.‏ ما چطور؟‏ علاقهٔ اصلی ما در زندگی به چیست؟‏ ب۱۶/‏۱۲ ۲:‏۵،‏ ۱۰،‏ ۱۱

این گفته نیز تأکیدی است بر حقیقت آنچه عیسی در مورد اولویت دادن به پادشاهی خدا و عدالت او گفت.‏ (‏مت ۶:‏۳۳‏)‏ پِطرُس رسول از عیسی پرسید:‏ «ما همه چیز را رها کرده‌ایم و از تو پیروی می‌کنیم؛‏ پس چه چیز عاید ما خواهد شد؟‏» (‏مت ۱۹:‏۲۷‏)‏ عیسی به جای سرزنش پِطرُس برای چنین پرسشی به شاگردانش گفت که آنان پاداش این ازخودگذشتگی‌شان را خواهند گرفت.‏ پاداش رسولان وفادار او و دیگر مسح‌شدگان پادشاهی با او در آسمان است،‏ اما حتی اکنون نیز مسح‌شدگان از برکات بسیاری برخوردارند:‏ «هر که خانه‌ها یا برادران یا خواهران یا پدر یا مادر یا فرزندان یا املاک خود را به خاطر نام من ترک کرده است،‏ ۱۰۰ برابر خواهد یافت و زندگی جاودان را به میراث خواهد برد.‏» (‏مت ۱۹:‏۲۹‏)‏ در واقع تمامی پیروان عیسی از برکاتی برخوردار می‌شوند که بسیار فراتر از قربانی‌ها و ازخودگذشتگی‌هایشان است.‏ آیا ارزش خانوادهٔ روحانی ما،‏ پدران،‏ مادران،‏ برادران،‏ خواهران و فرزندانمان بسیار بیش از آنچه نیست که در راه پادشاهی خدا از آن‌ها گذشته‌ایم؟‏ ب۱۶/‏۱۲ ۴:‏۴،‏ ۵

ما مسیحیان امید بسیار فوق‌العاده‌ای داریم!‏ تمامی ما چه از جمله مسح‌شدگان باشیم،‏ چه «گوسفندان دیگر» امید داریم تحقق مقصود اولیهٔ خدا و تقدّس نام او را ببینیم.‏ (‏یو ۱۰:‏۱۶؛‏ مت ۶:‏۹،‏ ۱۰‏)‏ چنین امیدی والاترین امیدی است که کسی می‌تواند در دل بپروراند.‏ افزون بر این،‏ ما چشم‌انتظار تحقق وعدهٔ زندگی جاودان هستیم،‏ حال چه در «آسمان‌هایی جدید» باشد چه در «زمینی جدید.‏» (‏۲پطر ۳:‏۱۳‏)‏ البته تا آن زمان،‏ امید ما این است که قوم خدا از نظر روحانی همچنان شکوفاتر شود.‏ آنان که در دنیای شیطانند نیز امیدهایی دارند،‏ اما شاید به تحقق آن یقین کامل نداشته باشند.‏ برای مثال،‏ میلیون‌ها قمارباز امید دارند که در بلیت‌های بخت‌آزمایی برنده شوند،‏ اما هیچ‌وقت نمی‌توانند از بابت آن اطمینان داشته باشند.‏ در مقابل،‏ ایمان حقیقی «اطمینان قطعی» به تحقق امید مسیحی ماست.‏ ب۱۶/‏۱۰ ۳:‏۱،‏ ۲

یَهُوَه از سر لطف خود به هر یک از ما هدایا،‏ قابلیت‌ها،‏ استعدادها و مهارت‌هایی بخشیده است.‏ ما می‌توانیم از آن‌ها برای جلال او و بهره رساندن به دیگران استفاده کنیم.‏ (‏روم ۱۲:‏۴-‏۸‏)‏ یَهُوَه خدا ما را کارگزاران خود دانسته و به ما مسئولیت سپرده است که نشانهٔ احترام و اعتماد او به ماست.‏ البته ممکن است در هر زمان جایگاه و مسئولیت ما در ترتیبات یَهُوَه خدا تغییر کند.‏ نمونهٔ عیسی را بررسی می‌کنیم.‏ او در ابتدا در آسمان با یَهُوَه خدا تنها بود.‏ (‏امث ۸:‏۲۲‏)‏ سپس یَهُوَه خدا از طریق او موجودات روحی دیگر،‏ عالَم مادی و در آخر انسان‌ها را آفرید.‏ (‏کول ۱:‏۱۶‏)‏ پس از آن مسئولیتی دیگر به عیسی محوّل شد،‏ او بر زمین آمد،‏ ابتدا نوزادی ناتوان بود و سپس بزرگ شد و انسانی بالغ گشت.‏ (‏فیلیپ ۲:‏۷‏)‏ عیسی پس از قربانی شدن و مرگش به صورت موجودی روحی به آسمان بازگشت و در سال ۱۹۱۴ پادشاه حکومت خدا شد.‏ (‏عبر ۲:‏۹‏)‏ او پس از حکمرانی هزارساله پادشاهی را به یَهُوَه خدا می‌دهد «تا بدین سان خدا به‌تنهایی حاکم همه باشد.‏»—‏۱قر ۱۵:‏۲۸‏.‏ ب۱۷/‏۱ ۳:‏۱۱،‏ ۱۲

خانمی که با تصمیمی شخصی روبرو بود به دوستش گفت:‏ «به جای این که منو به فکر کردن واداری،‏ فقط به من بگو چه کار کنم.‏ این راحت‌تره.‏» این خانم به جای این که از ارادهٔ آزادش،‏ این هدیهٔ باارزش که آفریدگار به او بخشیده است بهره گیرد،‏ ترجیح می‌داد به او بگویند که چه بکند.‏ شما چطور؟‏ آیا تصمیماتتان را خودتان می‌گیرید یا ترجیح می‌دهید دیگران برای شما تصمیم‌گیری کنند؟‏ نظر شما در مورد ارادهٔ آزاد و آزادی در تصمیم‌گیری چیست؟‏ در مورد این موضوع برای قرن‌ها بحث و گفتگوهای بسیاری شده است.‏ برخی کاملاً منکر وجود ارادهٔ آزادند و معتقدند که خدا تمامی اعمال ما را از پیش تعیین کرده است.‏ برخی دیگر می‌گویند ارادهٔ آزاد برای ما تنها زمانی معنا پیدا می‌کند که از آزادی مطلق برخوردار باشیم.‏ واضح است که برای درک درست این مطلب باید به کلام خدا،‏ کتاب مقدّس رجوع کنیم.‏ کلام خدا نشان می‌دهد که ما با ارادهٔ آزاد آفریده شده‌ایم،‏ به این معنی که قادریم و آزادیم که خود استدلال و انتخاب کنیم.‏ ب۱۷/‏۱ ۲:‏۱،‏ ۲

داوود می‌توانست چنین استدلال کند که سلیمان کفایت سرپرستی چنین پروژهٔ مهمی یعنی بنای خانه‌ای برای خدا را ندارد.‏ هر چه باشد معبد خدا «باید به غایت شکوهمند باشد» و سلیمان در آن زمان «جوان و بی‌تجربه» بود.‏ اما داوود می‌دانست که یَهُوَه خدا به سلیمان در مسئولیتی که به او واگذار شده بود،‏ یاری خواهد رساند.‏ پس بر این امر تمرکز کرد که چگونه به سلیمان برای فراهم ساختن مصالح لازم و فراوانی که نیاز بود،‏ کمک کند.‏ برادران مسن نیز نباید از این که وظایفی را به برادران جوان‌تر واگذار کنند نگران باشند.‏ در واقع اگر برادران جوان آموزش بینند و مسئولیت به آنان سپرده شود در جهت پیشبرد فعالیت‌های ما خواهد بود.‏ برادران مسئول نیز باید شاد باشند که برادران جوان پس از آموزش کفایت می‌یابند و وظایفی را متقبل می‌شوند.‏ ب۱۷/‏۱ ۵:‏۸،‏ ۹

عیسی به عنوان پادشاه حکومت خدا سرانجام سر آن مار یا شیطان را خواهد کوبید و تمام اثرات سرکشی او را از پهنهٔ جهان هستی پاک خواهد کرد.‏ عیسی به شاگردانش کمک کرد تا به اهمیت برقراری پادشاهی خدا پی ببرند.‏ او فوراً پس از تعمیدش «بشارت پادشاهی خدا» را در هر کجا که می‌رفت اعلام کرد.‏ (‏لو ۴:‏۴۳‏)‏ عیسی پیش از این که به آسمان عروج کند در سخنان پایانی خود به شاگردانش گفت که «تا دورافتاده‌ترین مناطق زمین» شاهدان او خواهند بود.‏ (‏اعما ۱:‏۶-‏۸‏)‏ امروز از طریق اعلام بشارت پادشاهی خدا مردم سراسر زمین این فرصت را دارند که در مورد بهای رهایی یا فدیهٔ عیسی مسیح آموزش بگیرند و به جمع تابعان پادشاهی خدا بپیوندند.‏ مسح‌شدگان این وظیفه را بر عهده دارند که بشارت پادشاهی خدا را در تمام جهان اعلام کنند.‏ اگر ما در این راه به آنان یاری رسانیم،‏ حمایت خود را از پادشاهی خدا نشان می‌دهیم.‏—‏مت ۲۴:‏۱۴؛‏ ۲۵:‏۴۰‏.‏ ب۱۷/‏۲ ۲:‏۷،‏ ۸

با این که جماعت مسیحی در آن زمان تحت راهنمایی و اختیارات هیئت اداره‌کننده بود،‏ آنان می‌دانستند که رهبرشان عیساست.‏ پولُس آنان را چنین ترغیب کرد:‏ «با ابراز محبت،‏ از هر لحاظ به حد او که سر است،‏ یعنی مسیح،‏ رشد کنیم.‏» (‏افس ۴:‏۱۵‏)‏ آنان به جای این که نام یکی از رسولانِ معروف را بر خود گذارند،‏ «به هدایت خدا ‹مسیحی› خوانده شدند.‏» (‏اعما ۱۱:‏۲۶‏)‏ رسولان و دیگر مردانی که هدایت را به عهده داشتند بر مبنای نوشته‌های مقدّس تعالیمی می‌دادند و پولُس از اهمیت و حفظ آن‌ها آگاه بود،‏ با این همه افزود:‏ «اما می‌خواهم بدانید که سر هر مرد،‏ [از جمله تمامی اعضای هیئت اداره‌کننده] مسیح است .‏ .‏ .‏ و سر مسیح خداست.‏» (‏۱قر ۱۱:‏۲،‏ ۳‏)‏ آری عیسی مسیحِ جلال‌یافته در آسمان،‏ جماعت را تحت سرپرستی یَهُوَه خدا رهبری می‌کرد.‏ ب۱۷/‏۲ ۴:‏۷

حرمت نهادن به هر کس آن گونه که کتاب مقدّس می‌گوید به ما کمک می‌کند که اگر دیگران به ما توجهی خاص نشان دهند فروتن بمانیم و در دام خودخواهی نیفتیم.‏ همچنین موجب می‌شود اگر کسی که برایش احترام قائلیم ما را مأیوس سازد،‏ لغزش نخوریم.‏ اگر به دیگران حرمت نهیم هماهنگ با سازمان یَهُوَه عمل می‌کنیم؛‏ سازمانی که هیچ احدی،‏ چه هم‌ایمان چه غیر هم‌ایمان را بزرگ نمی‌کند و ارج و حرمت بیش از حد به او نمی‌نهد.‏ بیشترین فایده‌ای که ما از حرمت نهادن به دیگران حاصل می‌کنیم،‏ خشنود ساختن خداست.‏ در واقع این نشان وفاداری ما به اوست،‏ چون طبق خواست او عمل می‌کنیم.‏ به این شکل،‏ یَهُوَه خدا می‌تواند به ملامت‌کنندگان خود پاسخ دهد.‏ (‏امث ۲۷:‏۱۱‏)‏ اکثر انسان‌ها نمی‌دانند که چگونه به شیوهٔ درست به دیگران حرمت نهند.‏ کتاب مقدّس به ما می‌آموزد به گونه‌ای که یَهُوَه از ما می‌خواهد به دیگران حرمت نهیم و از این بابت به‌راستی قدردانیم.‏ ب۱۷/‏۳ ۱:‏۱۳،‏ ۲۰،‏ ۲۱

او همچون پدرش آسا قوم را ترغیب کرد که یَهُوَه خدا را پرستش کنند.‏ او افرادی را گسیل داشت تا «کتاب شریعت خداوند» را به قوم تعلیم دهند.‏ (‏۲توا ۱۷:‏۷-‏۱۰‏)‏ حتی به منطقهٔ کوهستانی اِفرایم در قلمرو پادشاهی شمالی اسرائیل رفت تا مردم را «به سوی یَهُوَه خدای پدرانشان» بازگرداند.‏ (‏۲توا ۱۹:‏۴‏)‏ یَهُوَه خدا می‌خواهد که امروزه مردم سراسر دنیا در مورد او تعلیم بگیرند و همهٔ ما می‌توانیم در این فعالیت سهیم باشیم.‏ آیا این هدف شماست که هر ماه کلام خدا را به دیگران آموزش دهید تا آنان نیز بر آن شوند یَهُوَه خدا را از دل خدمت کنند؟‏ با تلاش بیشتر و برکت یَهُوَه خدا شاید شما نیز بتوانید با کسی کتاب مقدّس را مطالعه کنید.‏ آیا این هدف شماست و برای آن دعا می‌کنید؟‏ آیا حاضرید با کسی مطالعه کنید حتی اگر لازم باشد از اوقات فراغت خود صرف‌نظر کنید؟‏ همچون یِهوشافاط که برای کمک به مردم و بازگشت آنان به پرستش حقیقی به اِفرایم رفت،‏ ما نیز می‌توانیم به آنان که در خدمت موعظه دیگر فعال نیستند،‏ یاری رسانیم.‏ ب۱۷/‏۳ ۳:‏۱۰،‏ ۱۱