Το Καταπληκτικό Δελφίνι
Από τον ανταποκριτή του «Ξύπνα!» στην Ακτή του Ελεφαντόδοντος
ΗΤΑΝ το πρώτο της παιδί. Σαν τις χιλιάδες άλλες υποψήφιες μητέρες, αναζητούσε κι αυτή ανυπόμονα τη δική της μητέρα καθώς πλησίαζε η ώρα του τοκετού. Τι ωραίο θα ήταν να έχη τη «μαμά» κοντά για να την βοηθήση στον ερχομό του μωρού!
Στις οικογένειες σ’ ολόκληρο τον κόσμο, αμέτρητες γενιές μητέρων έχουν μοιρασθή αυτά τα αισθήματα. Αλλά η οικογένεια για την οποία συζητούμε είναι πραγματικά εντελώς διαφορετική—όλα τα μέλη της είναι δελφίνια!
Η γνώσις αυτής της συμπεριφοράς των δελφινιών μπορεί να είναι κάτι νέο για πολλούς, αν και αυτά τα πλάσματα ήσαν γνωστά στον άνθρωπο από την αρχαιότητα. Πράγματι, το δελφίνι είχε εξέχουσα θέσι στην Ελληνική μυθολογία. Το περίφημο μαντείο των Δελφών πήρε την ονομασία του από ένα δελφίνι, στο οποίο, όπως ελέγετο, είχε μεταμορφωθή ο Απόλλων. Για ένα διάστημα, τα δελφίνια είχαν συνδεθή ακόμη και με τη βασιλική εξουσία, διότι ο διάδοχος του θρόνου της Γαλλίας ήταν γνωστός ως δελφίνος.
Οι ιστορίες για την παιγνιδιάρικη διάθεσι των δελφινιών και την προθυμία τους να σώζουν ανθρώπους που πνίγονται, αναμφίβολα διήγειραν πολύ το ενδιαφέρον γι’ αυτά τα πλάσματα. Ωστόσο, μερικοί, Αμερικανοί αεροπόροι, που καταρρίφθηκαν στον Ειρηνικό, δεν ευχαριστήθηκαν και πολύ από τη βοήθεια που τους έδωσαν μερικά δελφίνια. Δυστυχώς, τα δελφίνια—ναυαγοσώστες έσπρωξαν τη ναυαγοσωστική σχεδία τους σ’ ένα νησί που ήταν υπό Ιαπωνική κατοχή.
Παρ’ όλ’ αυτά, μέχρι αρκετά πρόσφατα, γνωρίζαμε σχετικά λίγα πράγματα γι’ αυτά τα εκπληκτικά υδρόβια πλάσματα. Μπορούμε, λοιπόν, να τους ρίξωμε μια ματιά από πιο κοντά και να δούμε τι μπορούμε να μάθωμε.
Περιγραφή και Οικογενειακή Ζωή
Μολονότι εξωτερικά μοιάζουν με ψάρια, τα δελφίνια είναι θηλαστικά. Θηλάζουν τα μικρά τους, αναπνέουν αέρα και διατηρούν σταθερή θερμοκρασία σώματος που μοιάζει πολύ με των ανθρώπων. Εκπλαγήκατε; Το ίδιο εκπλαγήκανε και οι Καθολικοί του 13ου αιώνα, όταν τους δόθηκε εντολή να μην τρώνε δελφίνια τη «νηστήσιμη» Παρασκευή. Αναμφίβολα, αυτά τα πλάσματα δεν είναι ακριβώς αυτό που φαίνονται!
Μια προσεκτική παρατήρησις του δελφινιού αποκαλύπτει μερικές ενδιαφέρουσες διαφορές ανάμεσα σ’ αυτό και τα ψάρια. Όσο και να ψάξετε δεν θα βρήτε βράγχια. Αλλ’ αν είσθε παρατηρητικός θα προσέξετε μια μικρή τρύπα ψηλά στη ράχη του δελφινιού ακριβώς πίσω από το κεφάλι. Είναι το μοναδικό ρουθούνι του, διότι δεν χρησιμοποιεί το εξέχον ρύγχος του για αναπνοή. Οι τρύπες ακριβώς πίσω από τα μάτια, είναι τα ανοίγματα ενός ζεύγους αυτιών, τόσο ευαίσθητων ώστε περιγράφονται σαν μια τελειότης όμοια της οποίας δεν υπάρχει στο ζωικό βασίλειο. Προσέχετε κάτι διαφορετικό στην ουρά; Σωστά το προσέξατε, είναι οριζόντια και όχι κατακόρυφη όπως στα ψάρια.
Από κάθε άποψι, η οικογένεια των δελφινιών είναι μεγάλη και περιλαμβάνει γιγαντιαία ξαδέλφια όπως η όρκη η μονομάχος, μήκους 9,5 μέτρων (31 ποδών). Ακόμη και το μικρότερο δελφίνι υπερωόδους μπορεί να φθάση σε μήκος από τρία ως τέσσερα μέτρα (10 με 13 πόδια) και σε βάρος 409 κιλών (900 πάουντς)!
Οι οικογενειακές σχέσεις δεν είναι ακριβώς ιδεώδεις. Η όρκη η μονομάχος, παραδείγματος χάριν, πολύ πιθανόν θα θεωρήση τους άλλους συγγενείς σαν νόστιμο μεζεδάκι! Ωστόσο, στις ξεχωριστές οικογένειες, τα μέλη της οικογένειας των δελφινιών απολαμβάνουν θαυμάσια κοινόβια, όπου οι ενήλικοι αναλαμβάνουν την ηγεσία.
Στον υγρό κόσμο των δελφινιών, αυτή η οικογενειακή ζωή έχει πολλά πλεονεκτήματα. Παραδείγματος χάριν, όταν γεννιέται ένα μωρό, πρέπει να ανεβή γρήγορα στην επιφάνεια για να πάρη την πρώτη του αναπνοή. Λόγω του ότι το «μωρό» έχει το ένα τρίτο του μήκους της μητέρας του, είναι σπουδαίο το ότι υπάρχουν δελφίνια-μαίες για να ‘δώσουν ένα πτερύγιο’. Ακόμη και η ‘γιαγιά’ μπορεί να βοηθήση.
Αλλά η μετά τη γέννησι φροντίδα δεν τελειώνει εκεί. Στον τοκετό, η μητέρα και το νεογέννητο περιβάλλονται από άλλα μέλη της κοινότητας, τα οποία προσέχουν μήπως εμφανισθούν αρπακτικοί, καρχαρίες, που θα μπορούσαν να ελκυσθούν από τη μυρωδιά του αίματος, Αν εμφανισθή κάποιος καρχαρίας, θα έχη πολύ περισσότερες ευκαιρίες να ζήση μέχρι τα γεράματα αν απομακρυνθή γρήγορα χωρίς να ενοχλήση κανένα. Μέσα σε λίγα λεπτά, τα δελφίνια φρουροί μπορούν να θανατώσουν τον καρχαρία, χρησιμοποιώντας τα κεφάλια τους για να χτυπήσουν τον ανεπιθύμητο εισβολέα στο συκώτι.
Κάθε νεογέννητο δελφίνι έχει επίσης και μια «νταντά». Μαζί με τη μητέρα, αυτή η «νταντά» προσέχει, ώστε το μωρό να έχη διαρκή φροντίδα και παρακολούθησι. Αυτή η φροντίδα μπορεί να περιλαμβάνη και την πειθαρχία όταν χρειάζεται άμεση υπακοή. Είναι γνωστό ότι τα δελφίνια—μητέρες τιμωρούν τα ανήσυχα μικρά παίρνοντάς τα ανάμεσα στα σαγόνια τους και, στη συνέχεια, είτε τα βυθίζουν μέσα στο νερό είτε τα κρατούν έξω από το νερό επί 30 δευτερόλεπτα. Συνήθως μια τέτοια «ξυλιά» είναι αρκετή για να αποκαταστήση την τάξι!
Θαυμάσιο Σχέδιο
Κάτι που επί πολύν καιρό έβαζε σε σκέψεις τους ερευνητές, είναι η ταχύτητα με την οποία μπορούν να κολυμπούν τα δελφίνια. Οι υπολογισμοί που είχαν γίνει μέχρι το 1938 έδειχναν ότι το σχήμα του δελφινιού έπρεπε να επιτρέπη ταχύτητες μόνο μέχρι 19 χιλιόμετρα (12 μίλια) την ώρα. Αλλά είναι γνωστό ότι αυτά τα πλάσματα κολυμπούν με ταχύτητα υπερτριπλάσια απ’ αυτήν! Πώς είναι δυνατή τέτοια γρήγορη κίνησι, που φαινομενικά έρχεται σε αντίθεσι με τους νόμους της υδροδυναμικής; Είναι μήπως κυρίως ζήτημα δυνάμεως;
Σύμφωνα με ωρισμένες πληροφορίες, τα δελφίνια είναι έξη φορές δυνατώτερα από τον άνθρωπο. Αλλά μόνο η δύναμις δεν φαίνεται να είναι ο κύριος παράγων για την ταχύτητα με την οποία κολυμπάει το δελφίνι. Το μυστικό βρίσκεται στην ικανότητα του κήτους να γλιστρά στο νερό τόσο μαλακά, ώστε να δημιουργήται ελάχιστη τριβή. Αυτό αποδίδεται, όχι μόνο στον τρόπο κολυμβήσεως, που εκμηδενίζει κάθε τριβή, αλλά, επίσης, και στο θαυμάσιο δέρμα του δελφινιού. Επειδή το δέρμα εφάπτεται μ’ ένα πλήθος μικρών, ελαστικών στηριγμάτων, δρα ως απορροφητήρας των κραδασμών. Επίσης, μια λειτουργία που είναι γνωστή ως «αυτοδιαγραφή,» περιορίζει την τριβή στην επιφάνεια. Όταν γρατζουνισθή ή κοπή το δέρμα, βγάζει ένα λίπος που ρέει στην πληγή και αποκαθιστά την αεροδυναμική επιφάνεια του κήτους και εμποδίζει την περαιτέρω αιμορραγία. Μια θεωρία που βασίζεται στην ταχεία αντικατάστασι των επιδερμικών κυττάρων του δελφινιού, λέγει ότι, όταν αυτό το κήτος βιάζεται, «βγαίνει από το δέρμα του»—όχι κυριολεκτικά, αλλά με το να αποβάλλη επιδερμικά κύτταρα για να μειώση τα αποτελέσματα της τριβής.
Σαν θαλάσσια πλάσματα, τα δελφίνια πρέπει συχνά να βουτούν σε μεγάλα βάθη για να βρουν τροφή. Μπορεί να μείνουν περισσότερο από πέντε λεπτά σε βάθος 200 μέτρων (656 ποδών) και επιστρέφουν ταχύτατα στην επιφάνεια για να αναπνεύσουν. Για τους ανθρώπους, ένα τέτοιο κατόρθωμα είναι αδύνατο, όχι μόνο λόγω της τεράστιας πιέσεως που ασκείται σε τέτοια βάθη, αλλά επίσης λόγω του κινδύνου της αεραιμίας, μιας, συχνά, θανατηφόρου ασθένειας που προκαλείται, από την πίεσι του νερού, που εξωθεί το αέριο άζωτο στο αίμα των δυτών, κάνοντάς το να «βράζη» αν ανεβή γρήγορα στην επιφάνεια. Τι κάνει τα ανθρωπίνως αδύνατα, δυνατά για τα δελφίνια;
Υπάρχουν διάφοροι παράγοντες. Όταν τα δελφίνια βουτούν, ο ρυθμός της καρδιάς μπορεί να επιβραδυνθή κατά 50 τοις εκατό, και μόνον ο εγκέφαλος, η καρδιά και άλλα ζωτικά όργανα εφοδιάζονται με οξυγόνο. Αυτό, με τη σειρά του, μειώνει την ανάγκη για αέρα. Αυτό που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι ότι το δελφίνι μπορεί, αν θέλη, να αδειάση τα πνευμόνια του κατά 90 τοις εκατό από το περιεχόμενό τους, κάτι αδύνατο για τον άνθρωπο. Το άζωτο, που τυχόν απομένει, απορροφάται από ένα γαλάκτωμα που παράγεται στα πνευμόνια και περιορίζεται σε ακίνδυνα επίπεδα όταν το κήτος ανεβαίνη στην επιφάνεια για ν’ αναπνεύση. Και όσον αφορά την συντριβή από πίεσι, ο σκελετός του δελφινιού είναι εξαιρετικά ελαστικός και συνεπώς, μπορεί να συμπιεσθή στα βάθη χωρίς να πάθη βλάβη.
Μολονότι οι άνθρωποι δεν μπορούν να εξαρτηθούν από το θαλασσινό νερό για την κάλυψι των αναγκών του σώματος για υγρά, τα δελφίνια μπορούν. Πώς συμβαίνει αυτό; Το νερό της θάλασσας περιέχει 35 γραμμάρια αλάτι ανά λίτρο. Αυτό είναι πάρα πολύ για τα νεφρά των ανθρώπων, που είναι σε θέσι να απομακρύνουν μόνο 22 γραμμάρια. Συνεπώς, το να πιουν οι άνθρωποι θαλασσινό νερό απλώς αυξάνει τη δίψα τους και επισπεύδει τον θάνατο από αφυδάτωσι. Αλλά τα δελφίνια δεν αντιμετωπίζουν τέτοια δυσκολία. Τα νεφρά τους, που είναι σχεδιασμένα για το θαλάσσιο περιβάλλον, απομακρύνουν τόσο αλάτι ώστε μπορούν να πιουν θαλάσσιο νερό χωρίς κίνδυνο.
Ένα άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό του δελφινιού είναι η ικανότητά του να παραμένη ζεστό στα παγωμένα νερά, όπου θα πέθαινε ακόμη και ο πιο δυνατός άνθρωπος, μέσα σε λίγα λεπτά. Πώς συμβαίνει αυτό; Το δελφίνι έχει την ικανότητα να κινήται διαρκώς, ακόμη και όταν αναπαύεται. Καθώς ξαπλώνει στην επιφάνεια του νερού και φαίνεται να κοιμάται, το ζώο αυτό κάπου-κάπου εκτινάσσει το κεφάλι του έξω από το νερό μ’ ένα δυνατό χτύπημα της ουράς. Αυτή η κίνησις, όχι μόνο του επιτρέπει ν’ αναπνεύση αλλά, επίσης, δημιουργεί και την αναγκαία θερμότητα. Ωστόσο, αυτή η πολύτιμη θερμότης γρήγορα θα εξανεμιζόταν αν δεν υπήρχαν άλλες δύο έμφυτες ιδιότητες—ένα στρώμα μονωτικού λίπους, πάχους δύο εκατοστών (τριών τετάρτων της ίντσας) και η ικανότης του δελφινιού να περιορίζη τη ροή του αίματος στην επιφάνεια του δέρματος.
Υπάρχει, επίσης, και ο εκπληκτικός τρόπος με τον οποίο το δελφίνι, παρά το μέγεθός του και τη μεγάλη ταχύτητα, μπορεί ν’ αποφεύγη την πρόσκρουσι με αντικείμενα που βρίσκονται κάτω από το νερό. Αυτό, εν μέρει, αποδίδεται στην καλή όρασι του κήτους. Ωστόσο, η οξεία όρασις δεν μπορεί να εξηγήση την ικανότητά του να πλέη και να βρίσκη τροφή στα σκοτεινά νερά, σε μεγάλα βάθη.
Υπάρχουν αποδείξεις ότι το έμφυτο ηχητικό σύστημα του δελφινιού το βοηθεί, επίσης, να αποφεύγη τα αντικείμενα. Με το να εκπέμπη μια σειρά από χαμηλόφωνους ήχους υψηλής συχνότητος, και κατόπιν με το να αναλύη την ηχώ που παράγεται καθώς οι ήχοι προσκρούουν σε κάτι, το δελφίνι μπορεί να καθορίση τόσο την απόστασι όσο και τη φύσι του αντικειμένου που παρήγαγε την ηχώ. Επειδή αυτό το κήτος δεν έχει όργανο οσφρήσεως και, συνεπώς, δεν μπορεί να εντοπίση την τροφή με τη μυρωδιά, το ηχητικό του σύστημα είναι αναγκαίο για τη ζωή του. Ακόμη και όταν τυφλώνωνται προσωρινά στη διάρκεια πειραμάτων τα δελφίνια μπορούν αλάνθαστα να ξεχωρίσουν δυο ποικιλίες ψαριών του ίδιου μεγέθους και να πιάσουν εκείνο που προτιμούν να φάνε. Έτσι, η ικανότης του δελφινιού να αναλύη τις αντηχήσεις είναι τόσο καλά συντονισμένη, ώστε μπορεί να διακρίνη τη διαφορά ανάμεσα σε μεταλλικά αντικείμενα, που έχουν τις ίδιες διαστάσεις, αλλά διαφορετική πυκνότητα. Και όλ’ αυτά με κλειστά μάτια!
Στη διάρκεια πειραμάτων, όπως αυτά που μόλις αναφέραμε, οι ερευνητές έμειναν έκπληκτοι με την ικανότητα του δελφινιού να μαθαίνη πρόθυμα να υπακούη στις εντολές του ανθρώπου. Και επειδή τα θηλαστικά έχουν καλή ικανότητα μαθήσεως και βγάζουν πολλούς ήχους, εγείρεται το ερώτημα αν μπορούν τα δελφίνια να μιλούν.
Μπορούν τα Δελφίνια να Μιλούν;
Οι επιστήμονες έχουν διάφορες απαντήσεις σ’ αυτό το ερώτημα. Μολονότι τα δελφίνια δεν έχουν φωνητικές χορδές, μπορούν να βγάζουν μια ποικιλία ήχων, ακόμη και να μιμούνται, κατά τον Δρα Τζων Λίλλυ, την ανθρώπινη ομιλία. Μερικοί άνθρωποι απέδωσαν μεγάλη σημασία σ’ αυτή τη διαπίστωσι, θεωρώντας την σαν μια ένδειξι μελλοντικής ικανότητας του ανθρώπου να επικοινωνή μ’ αυτά τα ζώα. Ωστόσο, καλό είναι να δίνεται σ’ αυτή την ανακάλυψι η ορθή σημασία. Στο βιβλίο τους ο Φίλος Μας το Δελφίνι, οι Δρες Τζ. Τζ. Μπάρλοϋ και Τζ. Π. Έρχαρντ παρατηρούν ότι αυτές οι μιμήσεις είναι πολύ κατώτερες απ’ εκείνες του παπαγάλου.
Τι θα λεχθή, λοιπόν, για τους διάφορους ήχους που παράγει το δελφίνι; Δείχνουν αυτοί ότι το ζώο μπορεί να επικοινωνή με νοήμονα τρόπο, τουλάχιστον με άλλα του είδους του; Πολλοί ερευνητές το πιστεύουν αυτό. Αλλά στην εποχή μας, που οι θεωρίες έρχονται και παρέρχονται πολύ γρήγορα, χρειάζεται ισορροπία για την εκτίμησι των πιο αισιόδοξων ειδήσεων. Μεγάλη δημοσιότητα δόθηκε στα 15 σήματα που λέγουν οι επιστήμονες ότι μπορεί να βγάλη το δελφίνι. Ωστόσο, λίγοι άνθρωποι γνωρίζουν το γεγονός ότι αυτός ο αριθμός των σημάτων είναι πολύ μικρότερος απ’ αυτόν που βγάζουν άλλα ζώα. Επί παραδείγματι, ο αριθμός των ήχων που αποδίδεται στα γουρούνια είναι 32 και στις αλεπούδες 38. Και όσον αφορά τη σημασία των 15 σημάτων του δελφινιού, οι συγγραφείς Μπάρλοϋ και Έρχαρντ με ειλικρίνεια παραδέχονται ότι η «σημασία τους πολύ απέχει από του να είναι ακριβώς κατανοητή.» Γιατί; «Δεν κατέστη δυνατόν να εξακριβώσωμε τη σχέσι ανάμεσα στα σήματα και σε συγκεκριμένη συμπεριφορά.» Παρ’ όλες τις έρευνες στην επικοινωνία των δελφινιών, οι συγγραφείς αυτοί λέγουν ακόμη: «Δεν υπάρχει απόδειξις της ικανότητας του δελφινιού να σχηματίζη μια πραγματική φράσι με δύο λέξεις.»
Πρόσφατα σε μια συνέντευξι στην Παγκόσμια Υπηρεσία του BBC ο έφορος των θαλασσίων θηλαστικών του Βρεταννικού Μουσείου, διετύπωσε ένα ισχυρό επιχείρημα που ανατρέπει τη σκέψι ότι τα δελφίνια επικοινωνούν με νοημοσύνη. Κάνοντας μνεία για την τρομερή σφαγή των δελφινιών κατά τις εμπορικές επιχειρήσεις αλιείας τόνου (μερικοί υπολογίζουν ότι φονεύεται ένα δελφίνι, σε κάθε 10 τόνους που πιάνονται), παρετήρησε τα εξής: «Αυτά τα πλάσματα δεν θα πιάνονταν σε τόσο μεγάλους αριθμούς, αν ένα δελφίνι, μπορούσε να πη σ’ ένα άλλο, ‘Μην πλησιάζεις σ’ ό,τι φαίνεται να ηχή σαν προπέλλα πλοίου . . . μακριά απ’ αυτό’.»
Ποιο είναι το μέλλον του δελφινιού; Πριν από 19 αιώνες, ο Χριστιανός μαθητής Ιάκωβος παρετήρησε ότι «παν είδος . . . θαλασσίων δαμάζεται και εδαμάσθη υπό της ανθρωπίνης φύσεως.» (Ιακ. 3:7) Ασφαλώς αυτό εφαρμόζεται και στο δελφίνι. Ίσως να έχετε διαβάσει πώς χρησιμοποιούνται μερικά απ’ αυτά τα πλάσματα για να ανασύρουν από τον πυθμένα της θάλασσας πολύτιμα αντικείμενα, όπως τα ράμφη κεφαλής βλημάτων. Έχει γίνει υπόδειξις να χρησιμοποιηθούν τα δελφίνια για να περιπολούν τις ακτές και να προστατεύουν τους κολυμβητές από την επίθεσι καρχαριών. Απομένει να δούμε αν ποτέ θα πραγματοποιηθή κάτι τέτοιο. Ωστόσο, αφού η Βίβλος αναφέρεται στον καιρό που όλα τα ζώα θα τυγχάνουν κατάλληλου σεβασμού παγκοσμίως, μπορούμε να είμαστε βέβαιοι, ότι εμείς οι άνθρωποι θα μάθωμε πολύ περισσότερα για τη θαυμαστή δημιουργία που μας περιβάλλει και, φυσικά, για τα εκπληκτικά δελφίνια.