Τα “Ουίτκαρς” του Άμστερνατμ—Προϊόντα Ανάγκης

Από τον Ανταποκριτή του «Ξύπνα!» στην Ολλανδία

ΗΤΑΝ η πρώτη μέρα της ανοίξεως του 1974 και, ως συνήθως, η άνοιξις έφερε νέες οπτικές και ηχητικές εντυπώσεις. Αλλά λίγοι μόνο κάτοικοι του γραφικού Άμστερνταμ ήσαν έτοιμοι να δεχθούν κάτι τόσο ασυνήθιστο. Το Ολλανδικό χιούμορ έφθασε στο κατακόρυφο προσπαθώντας να περιγράψη αυτό που εμφανίσθηκε εκείνη την ημέρα: «Ένας κινούμενος καναπές για δύο,» «Ένα ψηλό καπέλο πάνω σε ρόδες,» «Ένα κάλυμμα τυριέρας πάνω σε ρόδες.»

Αλλά τι ήταν εκείνο που έβλεπαν;

Ένα Ουίτκαρ!

Αν ρίξετε μόνο μια ματιά στο ασυνήθιστο όχημα που κινείται με μπαταρίες θα καταλάβετε αμέσως την έκπληξι των ανθρώπων. Αυτό το μικρό αυτοκίνητο—με το αναπαυτικό του διπλό εσωτερικό κάθισμα, το κυκλικό του σασσί, που φαίνεται πολύ ψηλό πάνω στις μικρές του ρόδες, και με τζαμαρία γύρω-γύρω,—οπωσδήποτε συμπλήρωσε την εικόνα των γελαστών κατοίκων του Άμστερνταμ. Από πού προήλθε μια τόσο περίεργη ιδέα;

Ήταν κυρίως προϊόν ανάγκης. Βλέπετε, η ελκυστική κεντρική περιοχή του Άμστερνταμ ταλαιπωρείται καθημερινά από 35.000 αυτοκίνητα, που σταθμεύουν σε κάθε διαθέσιμη γωνιά και άνοιγμα. Αυτό, μαζί με την επικίνδυνη οδήγησι στους στενούς δρόμους, τον θόρυβο και τη μόλυνσι, ενοχλεί τους πεζούς. Εν τούτοις, στην πραγματικότητα, μόνο 1.500 από τις 35.000 αυτοκίνητα χρησιμοποιούνται την ίδια ώρα. Αυτό το γεγονός γέννησε την ιδέα ενός συστήματος κυκλοφορίας που προορίζεται ν’ απασχολή περισσότερα οχήματα και να μην είναι απλώς άσκοπα σταθμευμένα.

Το 1966 μερικοί προοδευτικοί νεαροί του Άμστερνταμ ωργανώθηκαν σε μια ομάδα που ωνομάσθηκε Πρόβος. Ο σκοπός τους δεν ήταν η βία, αλλά η πρόκλησις εναντίον καταστάσεων που ερέθιζαν το κοινό. Μια τέτοια κατάστασις ήταν η συμφόρησις της κυκλοφορίας στο κέντρον της πόλεως και η μόλυνσις. Ο αριθμός των επιβατηγών αυτοκινήτων στη χώρα έχει αυξηθή από 100.000 το 1949 σε 2.500.000 σήμερα. Αυτό είναι βαρύ φορτίο για μια χώρα που έχει έκτασι μόνον 15.000 τετραγωνικά μίλια. Οι Πρόβος ασχολήθηκαν με μερικά πολύ ανορθόδοξα και ριζοσπαστικά σχέδια για να επιλύσουν το ακανθώδες κυκλοφοριακό πρόβλημα.

Κατ’ αρχήν, ο Λουντ Σιμμελπένινκ, ηγετικό στέλεχος της οργανώσεως, πρότεινε να γίνεται ειδική χρήσις ποδηλάτων στο κέντρο της πόλεως· αλλά το Άμστερνταμ δεν δέχθηκε αυτή την υπόδειξι. Κατόπιν του ήλθε η ιδέα για το Ουίτκαρ, για να χρησιμοποιήται αποκλειστικά για μεταφορά στο κέντρον της πόλεως. Το 1967 ο Σιμμελπένινκ συζήτησε το θέμα των Ουίτκαρς με μια ομάδα ανθρώπων που έδειξαν ενδιαφέρον γι’ αυτά. Οι περισσότεροι από το ακροατήριο, πολλοί από τους οποίους ήσαν εξέχοντες πολίτες, είπαν ότι ποτέ δεν θα έμπαιναν σ’ ένα τέτοιο «κατασκεύασμα.» Αλλά ήσαν πρόθυμοι να προσφέρουν χρήματα στον Σιμμελπένινκ για να κατασκευάση ένα μοντέλο του αυτοκινήτου. Το 1968 το μοντέλο ήταν έτοιμο.

Η Ιδέα Αναπτύσσεται

Μ’ αυτό το μοντέλο ως βάσι, ο Σιμμελπένινκ τότε προχώρησε ν’ αναπτύξη το σχέδιο του Ουίτκαρ λεπτομερώς. Πρώτον, η ταχύτης θα έφθανε μέχρι δέκα οκτώ μίλια την ώρα. Το σχέδιο του Ουίτκαρ, όταν θα συμπληρωνόταν, θα περιελάμβανε 105 σταθμούς, κανονικά διασκορπισμένους σε όλη την περιοχή του κέντρου και συνολικά περίπου 1.200 Ουίτκαρς. Αυτό εσήμαινε ότι κανένας σταθμός δεν θ’ απείχε περισσότερο από 500 γυάρδες (457 μέτρα περίπου) από τον άλλον.

Η αρχή λειτουργίας του σχεδίου θα ήταν ότι τα Ουίτκαρς θα ταξίδευαν μόνον μεταξύ σταθμών της εκλογής του ατόμου κι αυτοί οι σταθμοί θα προμήθευαν χώρο σταθμεύσεως για αυτοκίνητα και συντήρησι, περιλαμβανομένων και της φορτίσεως των μπαταριών. Η χρήσις του Ουίτκαρ θα περιωρίζετο στα μέλη ενός συλλόγου που ιδρύθηκε για να κατευθύνη το σχέδιο. Η εγγραφή στον σύλλογο στοιχίζει δέκα δολλάρια· με δέκα ακόμη δολλάρια αγοράζει κανείς ένα κλειδί που χρειάζεται για την οδήγησι του αυτοκινήτου.

Ένα μέλος που βρίσκεται στο κέντρον της πόλεως θα πρέπει πρώτα ν’ αποφασίση ποιος σταθμός του είναι πλησιέστερος. Όταν φθάση στον σταθμό όπου υπάρχει διαθέσιμο αυτοκίνητο, βάζει το κλειδί του σε μια σχισμή στον πίνακα επιλογής. Κάθε σταθμός θα στεγάζη επτά ή περισσότερα Ουίτκαρς. Ο πίνακας επιλογής κάθε σταθμού συνδέεται με καλώδια μ’ έναν υπολογιστή στον κύριο χώρο ελέγχου. Ο υπολογιστής καταγράφει τον αριθμό που είναι πάνω στο κλειδί, και αντιστοιχεί με τον αριθμό λογαριασμού στην Τράπεζα Σίτυ Κλήρανς. Όταν ο επιβάτης σχηματίζη τον αριθμό του σταθμού που θέλει, ο υπολογιστής βεβαιώνει αν υπάρχη διαθέσιμος χώρος για στάθμευσι, και αν όχι, διαλέγει έναν άλλο σταθμό κοντά σ’ εκείνον που εζητήθη αρχικά.

Φθάνοντας στο τέρμα του ταξιδιού του, ο οδηγός παρκάρει το Ουίτκαρ πίσω από το τελευταίο όχημα στη σειρά των άλλων Ουίτκαρς. Ένα μηχάνημα στη στέγη του αυτοκινήτου συνδέεται αυτομάτως μ’ ένα κυκλίδωμα για να ξαναφορτίση τη μπαταρία. Μέσα σε λίγα λεπτά η ενέργεια που χρησιμοποιήθηκε στο ταξίδι μεταξύ των σταθμών θ’ αντικατασταθή.

Η Περίοδος του Πειραματισμού

Από τον καιρό της εμφανίσεως του πρώτου Ουίτκαρ στο Άμστερνταμ το 1968, άρχισαν διαπραγματεύσεις με τις αρχές της πόλεως. Παρουσιάσθηκε κάποια απροθυμία εκ μέρους των αξιωματούχων· η αστυνομία έδειξε την περισσότερη δυσπιστία, λέγοντας ότι η ταχύτης των δέκα οκτώ μιλίων την ώρα που θ’ ανέπτυσσε το όχημα θα παρεμπόδιζε τη γρήγορη κυκλοφορία. Εν τούτοις, οι υποστηρικταί του Ουίτκαρ επανήλθαν με στοιχεία που έδειχναν ότι η μέση κίνησις της κυκλοφορίας στο κέντρο ήταν μικρότερη από δέκα οκτώ μίλια την ώρα.

Εκατοντάδες άτομα ενεγράφησαν στο σύλλογο, περιλαμβανομένων και μερικών δημοτικών συμβούλων. Μεγάλες εταιρίες υποσχέθηκαν βοήθεια. Τελικά, δόθηκε η άδεια από την πόλι να γίνη δοκιμή μ’ ένα μόνον πειραματικό σταθμό και τρία Ουίτκαρς. Η 21η Μαρτίου 1974 ήταν η μεγάλη μέρα· το πείραμα άρχισε. Διήρκεσε τρεις μήνες.

Αυτή η τρίμηνη περίοδος ήταν σημαντική για τους υποκινητές του σχεδίου. Πολλά άτομα, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονταν και εξέχοντες πολίτες, έκαμαν σύντομους γύρους με το Ουίτκαρ, διαφημίζοντας έτσι το σχέδιο. Στο τέλος της πειραματικής περιόδου, δύο Ουίτκαρς έτρεξαν ένα μαραθώνιο που διήρκεσε είκοσι τέσσερις ώρες. Αυτά τ’ αυτοκίνητα κάλυψαν συνολικά 276 μίλια με δαπάνη λιγώτερη από πέντε δολλάρια για ηλεκτρισμό. Ένα μέσο αυτοκίνητο θα είχε κάψει περίπου δέκα οκτώ γαλλόνια βενζίνης για να καλύψη αυτή την απόστασι μέσα στην πόλι.

Το Ουίτκαρ περιορίζει το θόρυβο και τη μόλυνσι στο ελάχιστο σε σύγκρισι με τα βενζινοκίνητα αυτοκίνητα. Εν τούτοις, το Ουίτκαρ δεν είναι εντελώς απηλλαγμένο από την ευθύνη για τη μόλυνσι. Η ποσότης του πετρελαίου που χρειάσθηκε για να παραχθή ηλεκτρικό ρεύμα για τον μαραθώνιο των 276 μιλίων του Ουίτκαρ, ήταν (σε όγκο) περίπου σε μισό από την ποσότητα βενζίνης που θα χρειαζόταν ένα μέσο αυτοκίνητο. Τελικά, φαίνεται ότι η συνολική μόλυνσις από τα Ουίτκαρς είναι λιγώτερη απ’ αυτήν που προξενείται από τα βενζινοκίνητα αυτοκίνητα.

Οι αρχές εντυπωσιάσθηκαν τόσο από το πείραμα, ώστε η πόλις του Άμστερνταμ έδωσε άδεια για δύο επιπλέον σταθμούς που θα συμπληρώνονταν τον Οκτώβριο και γι’ άλλους δύο τον Δεκέμβριο, συνολικά πέντε. Εν τω μεταξύ το Υπουργείο Υγείας και Υγιεινής του Περιβάλλοντος έκαμε μια επιχορήγησι $130.000, και άλλες ιδιωτικές πηγές προσέφεραν σημαντικές δωρεές. Μ’ αυτό τον τρόπο, η χρηματοδότησις της πρώτης φάσεως του σχεδίου, με πέντε σταθμούς και τριάντα πέντε Ουίτκαρς, είναι πλήρης.

Το ασυνήθιστο σχέδιο του Άμστερνταμ για να καταπολεμήση τη συμφόρησι των αυτοκινήτων και τη μόλυνσι βρίσκεται τώρα σε λειτουργία.