Akukho Okungcono Kuneqiniso

Njengoba ilandiswa uG. N. Van der Bijl

Ngo-June 1941, nganikelwa kumaGestapo futhi ngayiswa ekamu lokuhlushwa eSachsenhausen eduze naseBerlin, eJalimane. Ngahlala lapho njengesiboshwa esingunombolo 38190 kwaze kwaba isikhathi sohambo olwesabekayo olwaluholela ekufeni ngo-1945. Kodwa ngaphambi kokuba ngichaze lezo zenzakalo, ake ngichaze indlela engaboshwa ngayo.

NGAZALELWA eRotterdam, eNetherlands, ngemva nje kokuqala kweMpi Yezwe I, ngo-1914. Ubaba wayesebenza kwaloliwe, futhi indlu encane esasihlala kuyo yayiseduze nojantshi wesitimela. Ngasekupheleni kwempi ngo-1918, ngabona izitimela eziningi zeziguli zidlula ngesivinini. Akungabazeki ukuthi zazigcwele amasosha ayizinkubela ayeyiswa emakhaya esuka empini.

Lapho sengineminyaka engu-12, ngasiyeka isikole ngayofuna umsebenzi. Ngemva kweminyaka engu-8 ngaqala ukusebenza njengesikhonzi emkhunjini othwala abantu, futhi eminyakeni emine eyalandela, ngangehla ngenyuka nomkhumbi phakathi kweNetherlands ne-United States.

Lapho sima esikhumulweni saseNew York ehlobo lika-1939, kwakusongela enye impi yezwe. Ngakho lapho indoda ethile igibela emkhunjini wethu futhi inginika incwadi ethi Government, eyayikhuluma ngohulumeni wokulunga, ngayamukela ngenjabulo. Lapho ngibuyela eRotterdam, ngaqala ukufuna umsebenzi kwenye indawo, njengoba ukuphila emkhunjini kwakubonakala kungasaphephile. Ngo-September 1, izwe laseJalimane lahlasela iPoland futhi amazwe acwila eMpini Yezwe II.

Ukufunda Iqiniso LeBhayibheli

Ngolunye usuku ngeSonto ekuseni ngo-March 1940, ngangivakashele umfowethu oshadile lapho kungqongqoza omunye woFakazi BakaJehova. Ngamtshela ukuthi nganginayo kakade incwadi ethi Government futhi ngambuza ngezulu nokuthi obani abaya khona. Ngathola impendulo ecacile nenengqondo kangangokuba ngathi enhliziyweni yami, ‘Leli iqiniso.’ Ngamnika ikheli lami futhi ngammema ukuba angivakashele ekhaya.

Ngemva kokuba esezé kathathu kuphela, futhi sibé nezingxoxo zeBhayibheli ezijulile, ngaqala ukuhamba naloFakazi emsebenzini wokushumayela endlini ngendlu. Lapho sifika ensimini, wangibonisa lapho ngangizoqala khona, futhi ngahamba ngedwa. Leyo indlela abaningi ababesanda kuhlanganyela ababeqala ngayo emsebenzini wokushumayela ngalezo zinsuku. Ukuze ngingabonakali emgwaqweni, ngacetshiswa ukuba ngingene ngaphakathi endlini njalo lapho ngihambisa incwadi. Kwakunesidingo sokuqapha ekuqaleni kwempi.

Emasontweni amathathu kamuva, ngo-May 10, 1940, ibutho lamaJalimane lahlasela iNetherlands, futhi ngo-May 29, ikhomishane ye-Reich, uSeyss-Inquart, yamemezela ukuthi inhlangano yoFakazi BakaJehova yayivinjelwe. Sasihlangana ngamaqembu amancane kuphela, futhi siqikelela ukuba izindawo zethu zokuhlangana sizigcina ziyimfihlo. Okwakusiqinisa kakhulu kwakuwukuhambela kwababonisi abajikelezayo.

Ngangiyixhwele likagwayi, futhi lapho ngithi ngipha uFakazi owayengifundela ugwayi futhi ngithola ukuthi wayengabhemi, ngathi: “Ngeke ngikwazi ukuyeka ukubhema!” Nokho, ngemva nje kwalokho, njengoba ngangehla ngomgwaqo, ngacabanga, ‘Uma ngizoba uFakazi, ngifuna ukuba uFakazi wangempela.’ Ngakho angiphindanga ngabhema.

Ukumelela Iqiniso

Ngo-June 1940, kungakapheli nezinyanga ezintathu ngihlangane noFakazi emzini womfowethu, ngabonakalisa ukuzinikezela kwami kuJehova futhi ngabhapathizwa. Ezinyangeni ezimbalwa kamuva, ngo-October 1940, ngangenela inkonzo yesikhathi esigcwele njengephayona. Ngaleso sikhathi, nganikwa lokho okwakubizwa ngokuthi ibhantshi lamaphayona. Lalinezikhwama eziningi zokufaka izincwadi nezincwajana, futhi wawungaligqoka ngaphansi kwejazi.

Kusukela lapho izwe laseJalimane lithatha izwe, oFakazi BakaJehova babezingelwa futhi baboshwe. Ngolunye usuku ekuseni ngo-February 1941, ngangisenkonzweni yasensimini nabanye oFakazi abambalwa. Lapho besahambele abantu kolunye uhlangothi lwezindlu, ngasebenza ngakolunye uhlangathi ngibahlangabeza. Ngemva kwesikhathi, ngahamba ngayobheka ukuthi yini eyayibabambezele futhi ngahlangana nendoda eyabuza, “Ingabe unayo enye yalezi zincwadi ezincane?”

“Yebo,” ngiphendula. Izwa lokho yangibopha yangiyisa esiteshini samaphoyisa. Ngaboshwa cishe amasonto amane. Amaphoyisa amaningi ayenobungane. Uma nje umuntu engazange anikelwe kumaGestapo, wayengakhululwa ngokumane asayine isifungo esibhaliwe esibonisa ukuthi wayengeke esasakaza izincwadi zeBhayibheli. Lapho ngiyalwa ukuba ngisayine leso sifungo, ngaphendula ngathi: “Ngisho noma benithembisa ukunginika isizumbulu semali, bengingeke ngisisayine.”

Ngemva kokuboshwa isikhashana, nganikelwa kumaGestapo. Ngabe sengiyiswa ekamu lokuhlushwa eSachsenhausen, eJalimane.

Ukuphila ESachsenhausen

Lapho ngifika eSachsenhausen ngo-June 1941 kwase kunoFakazi abangaba ngu-150—iningi kungabaseJalimane. Thina ziboshwa ezintsha sayiswa engxenyeni yekamu okuthiwa Eyokuhlukaniswa. Lapho, abafowethu abangamaKristu basinakekela futhi basihlomisela esasizobhekana nakho. Ngemva kwesonto kwafika abanye oFakazi ababevela eNetherlands. Okokuqala sabelwa ukuba sime endaweni eyodwa phambi kwezindawo zokuhlala kusukela ngehora lesikhombisa ekuseni kuze kube elesithupha ntambama. Ngezinye izikhathi iziboshwa kwakudingeka zenze kanjalo nsuku zonke isonto lonke noma ngaphezulu.

Naphezu kokuphathwa kalukhuni, abafowethu basiqaphela isidingo esiphuthumayo sokuhlala behlelekile futhi bathole ukudla okungokomoya. Nsuku zonke kwakwabelwa othile ukuba alungiselele amazwi acatshangelwe kahle asekelwe embhalweni weBhayibheli. Kamuva, egcekeni lokuhlangana, uFakazi ngamunye wayeya kulowo olungiselele futhi alalele lokho ayekulungiselele. Ngandlela-thile, izincwadi zazishushumbiswa njalo zingeniswe ekamu, futhi sasihlangana njalo ngeSonto, sifunde ndawonye lezo zincwadi ezisekelwe eBhayibhelini.

Ngandlela-thile ikhophi yencwadi ethi Children, eyayikhululwe emhlanganweni waseSt. Louis e-United States ehlobo lika-1941 yashushumbiswa yangeniswa eSachsenhausen. Ukuze kuncishiswe ingozi yokuba lencwadi itholakale futhi ishiswe, sayihlukanisa, futhi izingxenye zayo zahanjiswa phakathi kwabafowethu ukuze wonke umuntu athole ithuba lokuyifunda.

Ngemva kwesikhathi, iziphathimandla zasekamu zezwa ngemihlangano esasiba nayo. Ngakho oFakazi bahlukaniswa futhi bafakwa emakamu ahlukene. Lokho kwasinika ithuba elihle kakhulu lokushumayela kwezinye iziboshwa, futhi ngenxa yalokho, abantu abaningi basePoland, e-Ukraine, nabanye bamukela iqiniso.

AmaNazi awazange ayifihle injongo yawo yokuphula ubuqotho noma ukubulala ama-Bibelforscher, njengoba oFakazi BakaJehova babebizwa kanjalo. Ngenxa yalokho, sacindezelwa kakhulu. Satshelwa ukuthi sasingakhululwa uma nje sasingasayina isifungo sokulahla ukholo lwethu. Abanye abafowethu baqala ukubeka izaba bethi, “Uma ngikhululekile, ngingenza okwengeziwe enkonzweni kaJehova.” Nakuba abambalwa basayina, iningi labafowethu lahlala lithembekile naphezu kwakho konke ukuncishwa ukudla, ukululazwa nokuphathwa kabi. Abanye balabo abasayina asibange sisezwa lutho ngabo. Nokho, ngokujabulisayo abanye balulama kamuva futhi basengoFakazi abashisekayo.

Sasiphoqelelwa njalo ukuba sibukele lapho iziboshwa zibhaxabulwa ngonya, njengalapho zishaywa imivimbo engu-25 ngenduku. Ngesinye isikhathi, kwathiwa sibukele amadoda amane ebulawa ngokulengiswa. Ukubhekana nezigameko ezinjalo zimthonya ngempela umuntu. Omunye umfowethu, owayeyindoda ende ebukekayo, engangihlala naye, wathi kimi: “Ngaphambi kokuba ngize lapha, ngangiquleka lapho nje ngibona igazi. Kodwa manje sengilukhuni.” Nokho, nakuba kungenzeka ukuthi saba lukhuni, asizange sibe nonya. Kumelwe ngisho ukuthi angizange ngibabambele igqubu noma ngibazonde abashushisi bethu.

Ngemva kokusebenza ne-kommando (iqembu lezisebenzi) isikhathi esithile, ngalaliswa esibhedlela ngiphethwe imfiva embi. Udokotela onomusa waseNorway nomongi waseCzechoslovakia bangisiza, futhi kungenzeka ukuthi umusa wabo wasindisa ukuphila kwami.

Uhambo Oluholela Ekufeni

Ngo-April 1945, kwaba sobala ukuthi izwe laseJalimane lalihlulwa empini. Imibuso esizanayo yasentshonalanga yayisondela ngokushesha ivela entshonalanga, kanti abaseSoviet babevela ngasempumalanga. Kwakungenakwenzeka ngamaNazi ukuba abulale amakhulu ezinkulungwane ayesemakamu okuhlushwa futhi angcwabe izidumbu ngezinsuku ezimbalwa ngaphandle kokushiya umkhondo. Ngakho anquma ukubulala ababegula abese ethuthela ezinye iziboshwa ezikhumulweni zemikhumbi eziseduze. Lapho, ayehlela ukuzikhweza emikhunjini abese ezikisa imikhumbi olwandle.

Uhambo lweziboshwa ezingaba ngu-26 000 zisuka eSachsenhausen lwaqala ngobusuku buka-April 20. Ngaphambi kokuba sihambe ekamu, abafowethu ababegula basindiswa ekubulaweni esibhedlela. Kwatholakala inqola ababezothuthwa ngayo. Sesisonke, sasingu-230 sivela emazweni ayisithupha ahlukahlukene. Phakathi kwababegula kwakunoMfoweth’u-Arthur Winkler, owaba nengxenye enkulu ekwandeni komsebenzi eNetherlands. Thina oFakazi sasihambela emuva kulolu hambo, futhi sasilokhu sikhuthazana ukuba siqhubeke sihamba.

Saqale sahamba amahora angu-36 ngaphandle kokuphumula. Lapho ngihamba, ngazumeka ngokoqobo ngenxa yosizi nokukhathala. Kodwa kwakungenakwenzeka ukuba usale emuva noma uphumule ngoba wawungaba sengozini yokudutshulwa onogada. Ebusuku sasilala esigangeni noma emahlathini. Kwakungenakudla. Lapho iphango libhoka kakhulu, ngangikhotha umuthi wokuxubha amazinyo esasiwunikwe iNhlangano Yesiphambano Esibomvu YaseSweden.

Ngesinye isikhathi, ngenxa yokuthi onogada baseJalimane babedidekile bengazi ukuthi amabutho aseRussia nawase-United States ayengakuphi, sakanisa emahlathini izinsuku ezine. Lokhu kwasisiza ngoba ngenxa yalokho asizange sifike ngesikhathi eLübeck Bay ukuze sigibele imikhumbi okwakumelwe isiyise egodini lethu lasemanzini. Ekugcineni, ngemva kwezinsuku ezingu-12 zohambo lwamakhilomitha angaba ngu-200, safika eCrivitz Wood. Lendawo yayingekude neSchwerin, idolobha elisebangeni elingamakhilomitha angu-50 ukusuka eLübeck.

Ibutho laseSoviet laliza ngakwesokudla, kanti elaseMelika laliza ngakwesobunxele. Ngokuqhuma okwesabekayo kombayimbayi nezibhamu, saqonda ukuthi sasiseduze namabutho empi. Onogada baseJalimane bangenwa uvalo; abanye babaleka, futhi abanye bakhumula iyunifomu yabo yebutho lezempi bagqoka izingubo ababezikhumule eziboshweni ezase zifile, benethemba lokuthi ngeke babonakale. Phakathi nalokho kudideka, thina oFakazi sahlangana ndawonye ukuze sithandazele isiqondiso.

Abafowethu ababeqondisa banquma ukuthi kufanele sihambe kusempondozankomo ngosuku olulandelayo futhi siqonde ngasebuthweni lempi lase-United States. Nakuba iziboshwa ezicishe zibe ingxenye yalezo ezaqala lolo hambo oluholela ekufeni zazishonile noma zibulewe endleleni, sonke thina esingoFakazi sasinda.

Isisebenzi esithile sebutho lezempi laseCanada sangigibelisa emotweni ukuya edolobheni laseNijmegen, lapho udadewethu ayehlala khona. Kodwa lapho ngifika kuleyo ndawo, ngathola ukuthi wayesethuthile. Ngakho ngaqala ukuhamba ngezinyawo ngiya eRotterdam. Ngenhlanhla, endleleni othile wangigibeza emotweni yakhe wangiyisa ngokuqondile lapho ngangiya khona.

Iqiniso Liye Laba Ukuphila Kwami

Ngalo kanye usuku engafika ngalo eRotterdam, ngaphinde ngafaka isicelo somsebenzi wokuphayona. Emasontweni amathathu kamuva ngabe sengisesabelweni sami edolobheni laseZutphen, lapho ngakhonza khona unyaka nengxenye. Phakathi naleso sikhathi ngalulama kancane. Ngabe sengimiswa njengombonisi wesifunda, njengoba zibizwa kanjalo izikhonzi ezijikelezayo. Ngemva kwezinyanga ezimbalwa, ngamenyelwa e-Watchtower Bible School of Gilead eSouth Lansing, eNew York. Ngemva kokuthweswa iziqu ekilasini le-12 laleso sikole ngo-February 1949, ngabelwa eBelgium.

Ngiye ngakhonza ezicini ezihlukahlukene zenkonzo eBelgium, kuhlanganise neminyaka ecishe ibe ngu-8 ehhovisi legatsha namashumi eminyaka emsebenzini wokujikeleza kokubili njengombonisi wesifunda nowesigodi. Ngo-1958, ngashada noJustine, owahlanganyela nami emsebenzini wokujikeleza. Manje, njengoba iminyaka isihambile, ngisajabulela ukukhonza ngendlela elinganiselwe njengombambeli wombonisi ojikelezayo.

Lapho ngibheka emuva enkonzweni yami, ngingasho ngempela ukuthi: “Akukho okungcono kuneqiniso.” Yiqiniso, akubanga lula ngaso sonke isikhathi. Ngiye ngathola ukuthi kuyadingeka ukufunda emaphutheni nasekushiyekeni kwami. Ngakho lapho ngikhuluma nentsha, ngivame ukuthi kuyo: “Nani nizowenza amaphutha futhi mhlawumbe nize none kakhulu, kodwa ningaqambi amanga ngakho. Xoxani ngaleyo ndaba nabazali benu noma nomdala, bese nenza ushintsho oludingekayo.”

Enkonzweni yami yesikhathi esigcwele ecishe ibe iminyaka engu-50 eBelgium, ngiye ngaba nelungelo lokubona abantu engibaze beseyizingane sebekhonza njengabadala nababonisi bezifunda. Futhi ngiye ngabona abamemezeli boMbuso abangaba ngu-1 700 kulelizwe banda beba ngaphezu kuka-27 000.

Ngiyabuza, “Ingabe ikhona indlela ebusiseke ngaphezu kokukhonza uJehova ekuphileni?” Ayikaze ibe khona, ayikho manje, futhi ngeke ibe khona. Ngithandazela ukuba uJehova aqhubeke esiqondisa futhi esibusisa nomkami ukuze siqhubeke simkhonza phakade.

[Isithombe ekhasini 26]

Nginomkami ngemva nje kokushada ngo-1958