Watchtower UMTAPO OKUYI-INTHANETHI
Watchtower
UMTAPO OKUYI-INTHANETHI
IsiZulu
  • IBHAYIBHELI
  • IZINCWADI
  • IMIHLANGANO
  • w88 9/1 kk. 8-13
  • Ukudalula Inyoka

Ayikho ividiyo kulokhu okukhethile.

Uxolo, kube nenkinga ekufakeni ividiyo oyifunayo.

  • Ukudalula Inyoka
  • INqabayokulinda Ememezela UMbuso KaJehova Ka-1988
  • Izihlokwana
  • Indaba Ethi Ayifane
  • Ubufakazi Obengeziwe Bokuhlubuka Emazulwini
  • Ukuvezwa KukaSathane Okulinganiselwe
  • Isihluthulelo Semfumbe
  • Imfihlakalo Engcwele Yembuliwe
  • UJesu Udalula Isitha
  • Qapha—USathane Ufuna Ukukushwabadela!
    INqabayokulinda Ememezela UMbuso KaJehova Ka-2015
  • Inzalo YeNyoka—Idalulwe Kangakanani?
    INqabayokulinda Ememezela UMbuso KaJehova-1996
  • Ungubani USathane? Ingabe Ungumuntu Ongokoqobo?
    I-Phaphama!—2007
  • Qaphelani Isitha Senu, UDeveli!
    INqabayokulinda Ememezela UMbuso KaJehova Ka-1984
Bheka Okunye
INqabayokulinda Ememezela UMbuso KaJehova Ka-1988
w88 9/1 kk. 8-13

Ukudalula Inyoka

“Kwathi ngelinye ilanga kwafika amadodana kaNkulunkulu ema phambi kukaJehova, kwafika noSathane phakathi kwawo.”—JOBE 1:6.

1. (a) Uyini umsuka nencazelo yegama elithi Sathane? (b) Igama elithi “Sathane” livela izikhathi ezingaki emiBhalweni, futhi imiphi imibuzo ephakamayo?

UYINI umsuka wegama elithi Sathane? Lisho ukuthini? Ezindaweni elivela kuzo eBhayibhelini, lakhiwe ngezinhlamvu ezintathu zesiHeberu ש (Sin), ט (Tehth), נ (Nun). Uma zifakelwe izimpawu zazo zonkamisa, lezinhlamvu zakha igama elithi “Sathane,” lelo, ngokusho kwesazi uEdward Langton, “lisuselwa emsukeni osho ‘ukuphikisa,’ noma ‘ukuba isitha noma ukwenza njengaso.”’ (Qhathanisa neyoku-1 Petru 5:8.) Nakuba igama elithi “Sathane” livela izikhathi ezingaphezu kwama-50 eBhayibhelini, livela izikhathi eziyi-18 kuphela emiBhalweni YesiHeberu futhi nakhona livela kuphela encwadini yoku-1 IziKronike, uJobe, noZakariya. Ngakho imibuzo iyaphakama, Kunini lapho umuntu aqala khona ukuqaphela ukuhlubuka nemisebenzi kaSathane? Kunini lapho uSathane embulwa khona okokuqala ngokucacile emiBhalweni YesiHeberu?

2. Yimuphi umbuzo ongazange uphendulwe ngokushesha ngemva kokuhlubuka kuka-Adamu noEva?

2 IBhayibheli lichaza ngamazwi alula kodwa anamandla ukuthi isono nokuhlubuka kwaba khona kanjani emhlabeni, kulokho okwakuyingadi eyipharadesi eMpumalanga ePhakathi. (Bheka uGenesise, izahluko 2 no-3.) Nakuba umgqugquzeli wokungalaleli kuka-Adamu noEva evezwa njengenyoka, awukho umqondo onikezwayo mayelana nokuthi ubani ngempela owayengamandla nobuhlakani obungemva kwezwi elalikhishwa inyoka. Noma kunjalo, uAdamu waba nesikhathi eside sokuzindla ngezenzakalo zase-Edene ezaholela ekuxoshweni kwakhe epaki eliyipharadesi.—Genesise 3:17, 18, 23; 5:5.

3. Nakuba engakhohliswanga, uAdamu wona kanjani, futhi waba yini umphumela esintwini?

3 Ngokusobala, uAdamu wayazi ukuthi izilwane azikhulumi ngobuhlakani babantu. Futhi wayazi ukuthi uNkulunkulu wayengazange akhulume naye nganoma isiphi isilwane ngaphambi kokulingwa kukaEva. Ngakho ubani owayetshele umkakhe ukuba angamlaleli uNkulunkulu? UPawulu uthi ngisho nakuba owesifazane akhohliswa ngokuphelele, uAdamu akazange akhohliswe. (Genesise 3:11-13, 17; 1 Thimothewu 2:14) Mhlawumbe uAdamu waqaphela ukuthi isidalwa esithile esingabonakali sasisikisela okuthile esikhundleni sokulalela uNkulunkulu. Nokho, nakuba yena ngokwakhe engakhulumanga nenyoka, wakhetha ukuhambisana nomkakhe ekungalalelini. Isenzo sika-Adamu sangamabomu sokungalaleli saqeda isimo sokuphelela, sangenisa isici sokukhubazeka esiyisono, futhi saholela esahlulelweni sokufa esasibikezelwe. Futhi ngalokho, esebenzisa isimo senyoka, uSathane waba umbulali wabantu wokuqala.—Johane 8:44; Roma 5:12, 14.

4, 5. (a) Yisiphi isahlulelo esingokwesiprofetho esanikezwa inyoka? (b) Yiziphi izimfumbe ezazihlanganiswe yilesosiprofetho?

4 Ukuhlubuka e-Edene kwaphumela esahlulelweni esingokwesiprofetho esivela kuNkulunkulu. Lesosahlulelo sahilela “imfihlakalo [engcwele, NW]” kangangokuba sasiyothatha izinkulungwane eziphelele zeminyaka ukuba sambuleke. UNkulunkulu wathi enyokeni: “Ngizakubeka ubutha phakathi kwakho nowesifazane, naphakathi kwenzalo yakho nenzalo yakhe. Yona iyakuchoboza ikhanda lakho, wena uyakulimaza isithende sayo.”—Efesu 5:32; Genesise 3:15.

5 Lesiprofetho esibalulekile sihlanganisa izimfumbe eziningana. Kwakubhekiselwa kubani ngempela ngokuthi “owesifazane”? Ingabe kwakunguEva, noma kwakungowesifazane ongokomfanekiso obaluleke kakhulu kuno-Eva? Futhi, kwakubhekiselwa kubani ngokuthi ‘inzalo yowesifazane’ ‘nenzalo yenyoka’? Futhi ubani ngempela owayeyinyoka onzalo yakhe yayiyoba nobutha nenzalo yowesifazane? Njengoba sizochaza kafushane, ngokusobala uJehova wanquma ukuthi lemibuzo yayiyothola impendulo egcwele ngesikhathi sakhe esifanele.—Qhathanisa noDaniyeli 12:4 nabaseKolose 1:25, 26.

Ubufakazi Obengeziwe Bokuhlubuka Emazulwini

6. Yisiphi isibonakaliso sokuhlubuka emazulwini esabonwa ngaphambi nje kukaZamcolo?

6 Njengoba umlando weBhayibheli uqhubeka, esinye isibonakaliso sokuhlubuka ezingeni eliphakeme lokuphila kunelabantu sembuleka ngaphambi nje kukaZamcolo, eminyakeni engaba yi-1 500 ngemva kokuwela komuntu esonweni. Umlando weBhayibheli usitshela ukuthi “amadodana kaNkulunkulu abona amadodakazi abantu ukuthi mahle, azithathela abafazi kuwo awathandayo.” Inzalo yalokhu kuhlangana okungekhona kwemvelo yayaziwa ngokuthi “amaNefili, (NW)” ‘amadodana asendulo anamandla, anegama lodumo.’ (Genesise 6:1-4; qhathanisa noJobe 1:6 uzothola ukuthi angobani “amadodana kaNkulunkulu.”) Eminyakeni engaba yizi-2 400 kamuva, uJuda wasikhulumela kafushane lesisenzakalo lapho ebhala: ‘Nezingelosi ezalishiya ikhaya lazo, izigcinele ukulahlwa kosuku olukhulu ngezibopho ezimiyo phansi kobumnyama.’—Juda 6; 2 Petru 2:4, 5.

7. Naphezu kobubi bomuntu, yini esiyithola ingavezwanga ezincwadini eziningi zomlando weBhayibheli?

7 Kulelizinga ngaphambi kukaZamcolo ‘ububi bomuntu babubukhulu emhlabeni nazo zonke izizindlo zemicabango yenhliziyo yakhe zazizimbi njalo.’ Nokho uSathane akazange adalulwe ngokuqondile encwadini ephefumlelwe kaGenesise njengethonya elinamandla elingemva kokuhlubuka kwezingelosi nobubi bomuntu. (Genesise 6:5) Yiqiniso, kuwo wonke umlando wezizwe zakwaIsrayeli noJuda, nokuhlehlela kwazo ngokuphindaphindiwe ekukhonzeni izithombe nasekukhulekeleni kwamanga, uSathane akathintwa ngegama ezincwadini zeBhayibheli eziphefumlelwe zabAhluleli, uSamuweli, namaKhosi njengethonya elingabonakali elibangela lezenzakalo—naphezu kokuvuma kukaSathane ngokwakhe ukuthi ‘wayezulazula emhlabeni.’—Jobe 1:7; 2:2.

8. Ingabe uJobe ekuqaleni wayeyazi ingxenye uSathane ayenayo ekuhluphekeni kwakhe? Sazi kanjani?

8 Ngisho nalapho sicabangela ukulandisa okubalulekile ngoJobe nangovivinyo lwakhe, siyabona ukuthi uJobe akazange nakanye ahlanganise uvivinyo lwakhe nesitha, uSathane. Ngokusobala, wayengazi ngalesosikhathi ngempikiswano eyayixhomeke emphumeleni wokuziphatha kwakhe. (Jobe 1:6-12) Akazange aqaphele ukuthi uSathane wayebangele lesimo esibucayi ngokubekela ubuqotho bukaJobe inselele phambi kukaJehova. Ngakho, lapho umkaJobe emthethisa ngalamazwi: Ùsabambelela ekupheleleni kwakho na? Thuka uNkulunkulu, ufe!’ wamane waphendula “Siyakwamukela okuhle kuphela kuNkulunkulu, singamukeli nokubi, na?” Njengoba ayengawazi umthombo weqiniso wovivinyo lwakhe, ngokusobala walubheka njengoluvela kuNkulunkulu ngalokho lwalungokuthile okufanele ukwamukelwa. Kanjalo, lokhu kwaba uvivinyo olunzima Iobuqotho bukaJobe.—Jobe 1:21; 2:9, 10.

9. Yimuphi umbuzo onengqondo ongaphakanyiswa ngokuphathelene noMose?

9 Manje kuphakama umbuzo. Uma, njengoba sikholelwa, uMose abhala incwadi kaJobe futhi ngalokho ayazi ukuthi uSathane wayezulazula emhlabeni, kwenzeka kanjani ukuba angakhulumi ngoSathane ngegama kunoma iyiphi yezincwadi zakhe eziyisihlanu, nazo ezabhalwa nguye? Yebo, kungani uSathane ephawulwa ngokwethukela kangaka emiBhalweni YesiHeberu?a

Ukuvezwa KukaSathane Okulinganiselwe

10. USathane wadalulwa kanjani ngokulinganiselwe kuphela emiBhalweni YesiHeberu?

10 Ngisho nakuba esola imisebenzi egqugquzelwa amademoni, ngokusobala uJehova ngokuhlakanipha kwakhe wayenezizathu ezinhle zokuqiniseka ukuthi iSitha sakhe uSathane, kufanele sidalulwe ngokulinganiselwe kuphela emiBhalweni YesiHeberu. (Levitikusi 17:7; Duteronomi 18:10-13; 32:16, 17; 2 IziKronike 11:15) Ngakho, nakuba abalobi abangamaHeberu kumelwe ukuba babenolwazi oluthile ngoSathane nendima yakhe yokuhlubuka emazulwini, babephefumlelwe ukuba bachaze futhi baveze kuphela izono zabantu bakaNkulunkulu nezezizwe ezibazungezile futhi baxwayise ngobubi babo. (Eksodusi 20:1-17; Duteronomi 18:9-13) Igama likaSathane lalithintwa ngokwethukela.

11, 12. Sazi kanjani ukuthi abalobi beBhayibheli abangamaHeberu babemazi uSathane nethonya lakhe?

11 Benombono wezenzakalo zase-Edene, ihlazo ‘lamadodana kaNkulunkulu,’ nombhalo ogciniwe osencwadini kaJobe, abalobi abaphefumlelwe beBhayibheli abangamaHeberu babelazi ithonya likaSathane elibi, elingaphezu kwelemvelo. Umprofethi uZakariya, owabhala ekupheleni kwekhulu lesithupha leminyaka B.C.E., wabona umbono wompristi omkhulu uJoshuwa “noSathane emi ngakwesokunene sakhe ukumelana naye. [Ingelosi kaJehova, NW] yathi kuSathane: UJehova uyakukukhuza, Sathane, yebo, uJehova . . . uyakukukhuza.” (Zakariya 3:1, 2) Futhi, umbhali uEzra, lapho ebhala umlando wamaIsrayeli noJuda ekhulwini lesihlanu leminyaka B.C.E., waphawula ukuthi “uSathane wema ukulwa noIsrayeli, wavusa uDavide ukuba abale uIsrayeli.”—1 IziKronike 21:1.

12 Ngakho, ngesikhathi sikaZakariya, umoya ongcwele wawenza indima kaSathane ibe ecaca kakhudlwana emiBhalweni. Kodwa kwakusazophela amanye amakhulu amahlanu eminyaka ngaphambi kokuba lesidalwa esibi sidalulwe ngokuphelele eZwini likaNkulunkulu. Ngesisekelo seBhayibheli, isiphi isizathu esingasicabangela ngokuqondene nesikhathi sokudalulwa kukaSathane ngokugcwele?

Isihluthulelo Semfumbe

13-15. (a) Yimaphi amaqiniso ayisisekelo ayisihluthulelo sokuqonda ukuthi kungani uSathane adalulwa ngokulinganiselwe emiBhalweni YesiHeberu? (b) Ngokuza kukaJesu, uSathane wavezwa kanjani obala?

13 KumKristu onokholo eZwini likaNkulunkulu, isihluthulelo esiyisisekelo salemibuzo nengaphambili esiye sayiphakamisa asinakutholakala ekugxekeni kobuciko, njengokungathi iBhayibheli limane nje liyincwadi yobuciko efundwayo, umkhiqizo wobuhlakani bomuntu bubodwa. Isihluthulelo siyembulwa emaqinisweni amabili ayisisekelo eBhayibheli. Okokuqala, njengoba iNkosi usolomoni yabhala: “Umkhondo wabalungileyo unjengokukhanya kokusa okuqhubeka ngokukhanya njalo kuze kube semini.” (IzAga 4:18; qhathanisa noDaniyeli 12:4; 2 Petru 1:19-21.) Iqiniso limbulwa kancane kancane eZwini likaNkulunkulu ngesikhathi sikaNkulunkulu, ngokuvumelana nesidingo nekhono lezinceku zakhe lokuqonda iqiniso elinjalo.—Johane 16:12, 13; qhathanisa no-6:48-69.

14 Iqiniso lesibili eliyisisekelo liqukethwe kulokho umphostoli uPawulu akubhalela umfundi ongumKristu uThimothewu: “Yonke imibhalo iphefumulelwe nguNkulunkulu ilungele ukufundisa, . . . ukuze umuntu kaNkulunkulu aphelele, apheleliselwe yonke imisebenzi emihle.” (2 Thimothewu 3:16, 17) INdodana kaNkulunkulu, uJesu, yayiyomdalula uSathane, futhi lokho kwakuyolotshwa emiBhalweni, kanjalo kuhlonyiswe ibandla lobuKristu ukuba lime liqinile ekumelaneni noSathane ekusekeleni ubukhosi bukaJehova.—Johane 12:28-31; 14:30.

15 Ngalezizathu izimfumbe zikaGenesise 3:15 ziye zembulwa kancane kancane. Ngaphansi kokuqondisa komoya kaNkulunkulu ongcwele, noma amandla ayisiphekupheku, imiBhalo YesiHeberu yanikeza ukukhanya okuthile ngoMesiya ozayo, noma iNzalo. (Isaya 9:6, 7; 53:1-12) Kanye nalokhu, iye yanikeza ukukhanya okuncane ngendima kaSathane njengeSitha sikaNkulunkulu nesitha sesintu. Kodwa ngokuza kukaJesu, uSathane wavezwa obala ngokuphelele njengoba athatha isinyathelo sendelelo nesiqondile ngokumelene neNzalo ethenjisiwe, uJesu Kristu. Njengoba izenzakalo zazenzeka kulelokhulu lokuqala leminyaka lenkathi yobuKristu, indima ‘yowesifazane,’ inhlangano kaJehova yezidalwa zomoya ezulwini, neyeNzalo, uJesu Kristu, zakhanyiswa emiBhalweni YamaKristu YesiGreki. Ngesikhathi esifanayo, indima kaSathane, “inyoka endala,” yavezwa obala ngokugcwele nangokwengeziwe.—IsAmbulo 12:1-9; Mathewu 4:1-11; Galathiya 3:16; 4:26.

Imfihlakalo Engcwele Yembuliwe

16, 17. Yayihlanganisani “imfihlakalo engcwele kaKristu”?

16 Umphostoli uPawulu wabhala kakhulu “ngemfihlakalo [engcwele, NW] kaKristu.” (Efesu 3:2-4; Roma 11:25; 16:25) Lemfihlakalo engcwele yayiphathelene ‘nenzalo’ yeqiniso ekugcineni eyayiyochoboza inyoka endala, uSathane uDeveli. (IsAmbulo 20:1-3, 10) Lemfihlakalo yayihilela iqiniso lokuthi uJesu wayeyilungu lokuqala neliyinhloko ‘laleyonzalo’ kodwa ukuthi wayeyohlangana nabanye, ‘izindlalifa kanye naye,’ okokuqala ezivela kumaJuda bese kuba ezamaSamariya nezabeZizwe, ukuze kupheleliswe inani ‘laleyonzalo.’—Roma 8:17; Galathiya 3:16, 19, 26-29; IsAmbulo 7:4; 14:1.

17 UPawulu uyachaza: “Bengayaziswanga abantwana babantu ezizukulwaneni ezinye, njengalokhu isiyambuliwe manje kubaphostoli bakhe abangcwele nabaprofethi ngoMoya.” Futhi yayiyini leyomfihlakalo? “Ukuthi, abezizwe bayizindlalifa kanye nathi, nokuthi bamzimba munye nathi, nokuba bangabahlanganyeli besithembiso kanye nathi kuKristu Jesu ngevangeli.”—Efesu 3:5, 6; Kolose 1:25-27.

18. (a) UPawulu ukubonisa kanjani ukuthi isikhathi sasidingekile sokuba kwembulwe incazelo “yemfihlakalo engcwele”? (b) Lokhu kwembulwa kwakuyokuthinta kanjani ukuqonda ‘ngenyoka endala’?

18 UPawulu wahlatshwa umxhwele ngokuthi kusetshenziswe yena phakathi kwabo bonke abantu ukuba amemezele “ivangeli lengcebo kaKristu engaphenyekiyo nokubakhanyisela ukuthi liyini ihlelo lemfihlakalo ebifihliwe kwaphakade kuNkulunkulu owadala izinto zonke.” Noma njengoba ekubeka kwabaseKolose: “Imfihlakalo ebifihlakele selokhu kwaqala izikhathi nezizukulwane, kepha kalokhu yambuliwe kwabangcwele bakhe.” Ngokunengqondo, uma lemfihlakalo ephathelene ‘nenzalo’ yembulwa ekugcineni, yayiyohlanganisa futhi nokwembulwa ngokugcwele kweSitha esikhulu, “inyoka endala.” Ngokusobala, uJehova akazange akhethe ukuba lenselele noSathane ibe enkulu kuze kube sekufikeni kukaMesiya. Futhi ubani osesimweni esingcono sokwembula uSathane kuneNzalo, uKristu Jesu ngokwakhe?—Efesu 3:8, 9; Kolose 1:26.

UJesu Udalula Isitha

19. UJesu wasidalula kanjani iSitha?

19 Ekuqaleni kwenkonzo yakhe, uJesu wamsola ngokugcwele uMlingi ngalamazwi: “Suka, Sathane, ngokuba kulotshiwe ukuthi: Wokhuleka eNkosini uNkulunkulu wakho, umkhonze yena yedwa.” (Mathewu 4:3, 10) Ngesinye isikhathi esihlukile, uJesu wadalula izitha zakhe zenkolo ezinyundelayo ezazinenhloso yokumbulala ngokusola umgqugquzeli wazo nokumdalula njengamandla ayengemva kwenyoka e-Edene, ngokuthi: “Nina ningabakayihlo uSathane, nithanda ukwenza izinkanuko zikayihlo. Yena wayengumbulali wabantu kwasekuqaleni, akemi eqinisweni, ngokuba iqiniso lingekho kuye. Nxa ekhuluma amanga, ukhuluma okungokwakhe, lokhu engumqambimanga noyise wawo.”—Johane 8:44.

20. Yisiphi isisekelo uJesu ayenaso sokudalula uSathane?

20 UJesu wayengaqiniseka kanjani kangaka ekusoleni kwakhe uSathane? Wayengamazi kanjani kahle kangaka? Ngoba wayekade ephila noSathane emazulwini! Ngisho nangaphambi kokuba uSathane ahlubuke ngokuzazisa kuJehova iNkosi enguMbusi, uJesu, njengoLizwi, wayemazi. (Johane 1:1-3; Kolose 1:15, 16) Wayeziphawulile izenzo zakhe zobuqili azenza ngenyoka e-Edene. Wayelibonile ithonya lakhe lobunyoka kuKayini owabulala umfowabo. (Genesise 4:3-8; 1 Johane 3:12) Kamuva, uJesu wayekhona endaweni kaJehova yasezulwini lapho “afika amadodana kaNkulunkulu, . . . noSathane wafika phakathi kwawo.” (Jobe 1:6; 2:1) Oh, yebo, uJesu wayemazi nezinqotho zakhe futhi wayekulungele ukumdalula ngalokho ayeyikho—umqambimanga, umbulali, umnyundeli, nesitha sikaNkulunkulu!—IzAga 8:22-31; Johane 8:58.

21. Imiphi imibuzo okusamelwe iphendulwe?

21 Njengoba kunesitha esinamandla kangako esithonya isintu nomlando waso, manje imibuzo yilena: USathane udalulwa ngezinga elingakanani ngokuqhubekayo emiBhalweni YamaKristu YesiGreki? Futhi singamelana kanjani namasu akhe obuqili futhi silondoloze ubuqotho bethu bobuKristu?—Efesu 6:11, Kingdom Interlinear.

[Umbhalo waphansi]

a UProfesa Russell uthi encwadini yakhe iThe Devil—Perceptions of Evil From Antiquity to Primitive Christianity: “Iqiniso lokuthi uDeveli akavezwa ngokugcwele eTestamenteni Elidala alisona isizathu sokwenqaba ukuba khona kwakhe emfundisweni yenkolo yanamuhla yobuJuda nobuKristu. Lokho kungaba iphutha eliwufuzo lokuthi: umqondo wokuthi iqiniso lendaba—noma umqondo wayo—kumelwe kutholwe lapho isaqala. Kunalokho, iqiniso elingokomlando liwukuvezwa ngokuhamba kwesikhathi.”—Ikhasi 174.

Ingabe Uyakhumbula?

◻ Yiziphi izimfumbe ngokuphathelene noGenesise 3:15 ezazidinga ukuchazwa?

◻ Yibuphi ubufakazi bokuhlubuka emazulwini obutholakala emiBhalweni YesiHeberu?

◻ Yimaphi amaqiniso amabili asisiza ukuba siqonde ukuthi kungani uSathane ephawulwa ngokwethukela emiBhalweni YesiHeberu?

◻ “Imfihlakalo engcwele kaKristu” ihlangene ngani nokwembulwa kukaSathane nendima yakhe?

[Izithombe ekhasini 9]

Ithonya likaSathane lalibonakala ngokucacile phakathi kwesintu ezweni langaphambi kukaZamcolo

[Isithombe ekhasini 10]

KwakunguSathane—umuntu ongokoqobo—owabekela uNkulunkulu inselele ngobuqotho bukaJobe

    Zulu Publications (1975-2026)
    Phuma
    Ngena
    • IsiZulu
    • Thumela
    • Okukhethayo
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Imibandela Yokusebenzisa Le Webusayithi
    • Imithetho Yokugcinwa Kwemininingwane Eyimfihlo
    • Amasethingi Okugcinwa Kwemininingwane Eyimfihlo
    • JW.ORG
    • Ngena
    Thumela