Ngafunda Ukuthembela KuNkulunkulu

NJENGOBA ILANDISWA NGU-ELLA TOOM

UMKHAYA wakithi wawuhlala eduze kwedolobhana lase-Otepää, eningizimu ye-Estonia, endaweni eqhele ngamakhilomitha angaba ngu-60 ukusuka emngceleni waseRussia. Ngo-October 1944, ngemva kwezinyanga ezimbalwa ngiphothule esikoleni esiphakeme, iMpi Yezwe II yayisizophela. Njengoba amasosha aseRussia exosha amaJalimane enqamula e-Estonia, thina nomakhelwane—esasingaba ngu-20—sazifihla emahlathini kanye nemfuyo yethu.

Kwaphela izinyanga ezimbili sivaleleke lapho, impi ibambene ngezihluthu futhi kuwa amabhomu ngapha nangapha. Sasihlala phansi ndawonye, bese ngifunda izingxenye ezithile zeBhayibheli, ikakhulu incwadi yesiLilo. Ngangiqala ngqá ukufunda iBhayibheli ekuphileni kwami. Ngolunye usuku ngakhuphukela egqumeni eliphakeme, ngaguqa, ngathandaza: “Uma impi iphela, ngiyathembisa ukuthi ngizoya esontweni njalo ngeSonto.”

Ngokushesha impi yadlulela ngasentshonalanga. Ekugcineni, lapho amaJalimane ecela umaluju ngo-May 1945, iMpi Yezwe II yaphela eYurophu. Ngaleso sikhathi ngagcwalisa isithembiso sami kuNkulunkulu, ngaqala ukuya esontweni njalo. Kodwa kwakuza idlanzana labesifazane asebekhulile kuphela. Kwakungibangela amahloni ukuba lapho. Lapho kufika othile ekhaya ezovakasha singamlindele, ngangifihla iBhayibheli ngaphansi kwetafula.

Ngokushesha ngathola umsebenzi wokufundisa esikoleni sendawo. Ngalesi sikhathi, kwase kubusa amaKhomanisi futhi abantu abaningi babengasakholelwa ekubeni khona kukaNkulunkulu. Noma kunjalo, ngenqaba ukujoyina iQembu LamaKhomanisi. Ngaba matasa ngemisebenzi eminingi yomphakathi, njengokuhlelela izingane imidanso yomdabu.

Ngihlangana NoFakazi

Izingane zazidinga izingubo zomdanso, ngakho ngo-April 1945, ngahamba ngayobona u-Emilie Sannamees, umthungi wezingubo owayenekhono. Ngangingazi ukuthi ungomunye woFakazi BakaJehova. Wabuza, “Ucabangani ngesimo somhlaba?” Ngenxa yokuthi kwakunengqungquthela yokuthula eSan Francisco, e-U.S.A., ngathi, “Maduzane lo hulumeni uzodlula, futhi ngiyaqiniseka ukuthi le ngqungquthela yokuthula ekhona ihlelelwe ukuba iqinisekise ukuthi uyadlula ngempela.”

U-Emilie wathi le ngqungquthela yokuthula yayingeke ilethe izinzuzo ezihlala njalo, futhi wangibonisa eBhayibhelini ukuthi kungani kunjalo. Ngangingakulungele ukumlalela lo mama omnene oseqinile, ngakho wangishiya nombuzo, “Ingabe uyazi ukuthi uNkulunkulu wayefuna ukuba u-Adamu no-Eva baphile kuphi?” Ngenxa yokuthi ngangingayazi impendulo, wamane wathi, “Ubuze uyihlo.”

Ngambuza ubaba lapho ngifika ekhaya. Wehluleka ukuphendula, futhi wathi asikho isidingo sokuzikhathaza ngokufunda iBhayibheli; okudingekayo nje ukholo. Lapho ngiyolanda izingubo ezaziyothungwa, ngatshela u-Emili ukuthi ubaba wayengayazi impendulo yombuzo wakhe. Yena nodadewabo bakhipha amaBhayibheli bangifundela imiyalo uNkulunkulu ayeyinike u-Adamu no-Eva—yokuba banakekele ikhaya labo eliyingadi futhi baphile khona ngenjabulo kuze kube phakade. Bangibonisa eBhayibhelini ukuthi injongo kaNkulunkulu yayiwukuba u-Adamu no-Eva babe nezingane futhi bandise ikhaya lapho eliyiPharadesi emhlabeni wonke. Ubufakazi obungokomBhalo bangihlaba umxhwele!—Genesise 1:28; 2:8, 9, 15; IHubo 37:29; Isaya 45:18; IsAmbulo 21:3, 4.

Mhla Ngiqala Ngqá Ukuya Emhlanganweni WobuKristu

Ngenxa yokuthi kwakufanele ngiye eTartu esikoleni sothisha izinyanga ezintathu ngalelo hlobo, u-Emilie wanginika ikheli likaFakazi othile kulelo dolobha. Wanginika nencwadi ethi Creation, eyangihlaba umxhwele ngencazelo yayo ecacile yamaqiniso eBhayibheli ayisisekelo. Ngakho ngo-August 4, 1945, ngahamba ngayofuna ikheli engilinikeziwe.

Lapho ngingqongqoza kungaphenduli muntu, ngabuye ngangqongqoza ngamandla kangangokuba umakhelwane wavula umnyango wanginika elinye ikheli elithi 56 eMgwaqweni uSalme. Lapho, ngahlangana nowesifazane owayecwecwa amazambane eshabhu elithile ngabe sengibuza, “Ingabe kunomhlangano wenkolo oqhutshelwa lapha?” Ethukuthele, wangixosha, ethi mangiphume ngiphele. Ngenxa yokuthi ngaphikelela, wathi mangikhuphukele esitezi ngiyojoyina iqembu elifunda iBhayibheli. Ngokushesha kwaba nekhefu lasemini, ngakho ngalungela ukuhamba. Kodwa abanye bangicela ukuba ngihlale.

Lapho ngiqalaqalaza ngesikhathi sekhefu, ngabona izinsizwa ezimbili, ezazizacile futhi ziphaphathekile, zihlezi eduze nefasitela. Kamuva ngezwa ukuthi phakathi nempi zazichithe isikhathi esingaphezu konyaka zizifihle ezindaweni ezihlukahlukene ngaphansi komhlaba ukuze zingatholwa.a Esimisweni santambama, uFriedrich Altpere wasebenzisa igama elithi “i-Armagedoni” enkulumweni yakhe. Njengoba ngangingalazi leli gama, kamuva ngambuza ngalo, futhi wangibonisa lona eBhayibhelini. (IsAmbulo 16:16) Lapho ebona ukuthi ngimangele, naye wamangala ukuthi lokhu kwakukusha ezindlebeni zami.

Ngaqala ukuqonda ukuthi lo mhlangano wawuhlelelwe oFakazi abaziwayo nabanokwethenjelwa kuphela. Ngezwa kamuva ukuthi kwakuwumhlangano wabo wokuqala selokhu kwaphela impi! Kusukela ngaleso sikhathi kuqhubeke, ngasiqaphela isidingo sokuba ngithembele kuNkulunkulu. (IzAga 3:5, 6) Ngemva konyaka, ngo-August 1946, sengineminyaka engu-20 ubudala, ngabhapathizwa njengesibonakaliso sokuzinikezela kwami kuNkulunkulu weqiniso, uJehova.

Ukubhekana Nokuphikisa Kwabasekhaya

Uhulumeni wawufuna ukuba izikole zifundise ukuthi akekho uNkulunkulu, ngakho lokho kwavivinya unembeza wami oqeqeshwe ngeBhayibheli. Ngangifuna ukushintsha umsebenzi. Lapho ngitshela umama ngalokhu, wangihlasela ngentukuthelo, wasiphula ezinye zezinwele zami. Nganquma ukuhamba ekhaya. Kodwa ubaba wangikhuthaza ukuba ngibekezele, ethi uzongisiza.

Umfowethu u-Ants kanye nomama bangihlanganyela bengiphikisa. Kodwa ngolunye usuku u-Ants wacela izincwadi, azifunda futhi wazithanda kakhulu. Umama kwathi akahlanye. U-Ants waqala ngisho nokukhuluma ngoNkulunkulu esikoleni, kodwa lapho kugqashuka ukushushiswa, wayeka ukuhlanganyela noFakazi. Ngokushesha ngemva kwalokho, walimala ekhanda engozini yokubhukuda. Wayelele ohlakeni, ekhubazekile, kodwa ingqondo yakhe yayisaphapheme. Wabuza, “Ingabe uJehova uzongixolela?” Ngaphendula, “Yebo.” Washona ngemva kwezinsuku ezimbalwa. Wayeneminyaka engu-17 nje kuphela.

Ngo-September 1947, ngawushiya umsebenzi wokufundisa. Umama wayelokhu engithukuthelele kakhulu. Lapho ephonsa zonke izingubo zami ngaphandle, ngahamba ekhaya ngayohlala nezelamani zakwaSannamees. Ukungikhumbuza kwazo njalo ukuthi uJehova akalokothi azilahle izinceku zakhe kwangikhuthaza.

Ukuvivinywa E-Estonia Ngemva Kwempi

Izelamani zakwaSannamees zangivumela ukuba ngisebenze nazo sithungela imikhaya ehlala emapulazini. Ngokuvamile sasikwazi ukutshela le mikhaya ngamaqiniso eBhayibheli. Kwakumnandi ngaleso sikhathi, ngoba angifundanga ukuthunga nje kuphela kodwa ngathola nolwazi oluthé xaxa enkonzweni yobuKristu. Ngaphandle nje kokuthunga, ngathola nomsebenzi wokufundisa izibalo. Nokho, ngo-1948, iziphathimandla zaqala ukubopha oFakazi.

Ngo-October ngonyaka olandelayo, ngangisebenza epulazini elithile lapho ngitshelwa ukuthi iziphathimandla zaziye kwaSannamees ziyongibopha. Lapho ngibalekela epulazini likaMfoweth’ uHugo Susi, ngathola ukuthi wayesanda kuboshwa. Owesifazane othile engangimthungela wangivumela ukuba ngihlale naye. Kamuva ngashintshashintsha indawo emapulazini, ngithunga futhi ngiqhubeka nomsebenzi wokushumayela.

Njengoba kuqala ubusika, amaPhoyisa Ezokuphepha OMbuso WaseSoviet (KGB) angithola eTartu kwaLinda Mettig, uFakazi osemusha owayeshiseka futhi emdadlana kunami. Angibopha abe esengiphenya ngemibuzo. Lapho ngiphoqwa ukuba ngikhumule ngibe nqunu ngigqolozelwé amaphoyisa asemancane, ngazizwa ngihlazekile. Kodwa ngemva kokuthandaza kuJehova, ngafikelwa ukuthula nokuzola kwenhliziyo.

Ngokulandelayo, ngafakwa esitokisini esincane, ngingakwazi ngisho nokulala ngenxa yobuncane baso. Ngangikhishwa uma ngiyophenywa ngemibuzo kuphela. Amaphoyisa ayevame ukuthi: “Asikuceli ukuba uphike ukuthi uNkulunkulu ukhona. Kuphela nje yeka ukusifundekela ngokushumayela! Ungaba nekusasa elihle kakhulu.” Futhi babevame ukungisongela, bethi: “Ufuna ukuphila? Noma ufuna ukufa noNkulunkulu wakho emasimini aseSiberia?”

Kwaphela izinsuku ezintathu ngiphenywa ngokuphindaphindiwe, ngingavunyelwe ukuba ngilale. Ukuzindla ngezimiso zeBhayibheli kwangisiza ukuba ngikhuthazele. Ekugcineni, umphenyi othile wangicela ukuba ngisayine ipheshana elithi ngizoyeka ukushumayela. Ngathi, “Sengiyicabange kahle le ndaba, futhi ngincamela ukuhlala ejele ngilondoloze ubuhlobo bami noNkulunkulu kunokuba ngidedelwe bese yena engifulathela.” Umphenyi wamemeza: “Siphukuphuku! Nonke nizoboshwa nithunyelwe eSiberia!”

Ukudedelwa Kungazelelwe

Ngokumangalisayo, ngaphambi nje kokuba kushaye eleshumi nambili, abaphenyi bathi mangithathe okungokwami ngihambe. Ngenxa yokuthi ngangazi ukuthi bazongilandela, angizange ngiye emizini yamanye amaKristu ngoba lokho kwakuyosho ukuwakhaphela. Njengoba ngihamba emgwaqweni, ngangilandelwa amadoda amathathu. Ngathandaza kuJehova ngicela ukuba angiqondise, futhi ngajika ngomgwaqo omnyama ngagijima ngokushesha ngayozifihla engadini. Ngalala phansi ngazimboza ngamaqabunga. Ngangizizwa izigi zala madoda esondela, ekhanyise namathoshi.

Kwadlula amahora amaningana, futhi amathambo ami aba ndikindiki ngenxa yamakhaza. Ekugcineni, ngasuka ngahamba emigwaqweni egandaywe ngamatshe ngiphethe izicathulo ngesandla ukuze ngingabangi umsindo. Ngaphumela ngaphandle kwedolobha, ngahamba emhosheni ogudla umgwaqo omkhulu. Lapho kusondela izimoto, ngangilala phansi. Ngehora lesihlanu ekuseni, ngafika emzini kaJüri noMeeta Toomel, eduze naseTartu.

Ngokushesha uMeeta wabasa i-sauna ukuze ngifudumale. Ngakusasa waya eTartu futhi waxhumana noLinda Mettig. ULinda wanginxusa, “Masiqale ukushumayela manje, sihlanganise lonke elase-Estonia ngezindaba ezinhle.” Ngemva kokushintsha indlela engibukeka ngayo ngesitayela esisha sezinwele, izimonyo nezibuko zamehlo, saqala ukushumayela. Ezinyangeni ezalandela, sahlanganisa amabanga amade ngamabhayisekili. Endleleni sasikhuthaza amanye amakholwa ayehlala emapulazini.

OFakazi bahlela umhlangano wesigodi ngo-July 24, 1950, engotsheni enkulu yotshani yomfundi othile weBhayibheli eduze nase-Otepää. Lapho sizwa ukuthi ama-KGB ayesezwile ngalo mhlangano, saxwayisa oFakazi ababesendleleni. Kwahlelwa enye indawo yokuhlangana ngakusasa, futhi kwaba khona abangu-115. Ngamunye wabuyela ekhaya ejabule futhi ezimisele kunanini ngaphambili ukulondoloza ubuqotho ngaphansi kovivinyo.b

Kamuva, mina noLinda saqhubeka sishumayela futhi sikhuthaza amanye amaKristu. Kamuva ngalowo nyaka sahlanganyela esivunweni samazambane futhi sahlanganyela isigijimi soMbuso nezinye izisebenzi. Umnikazi welinye ipulazi waze wama wasilalela ihora lonke, ethi, “Umuntu akazizwa njalo izindaba ezinjengalezi!”

Mina noLinda saphindela eTartu, kodwa sathola ukuthi kwakuboshwe oFakazi abengeziwe, kuhlanganise nonina kaLinda. Iningi labangane bethu lase liboshiwe, kuhlanganise nezelamani zakwaSannamees. Njengoba sasazi ukuthi ama-KGB ayasifuna, sathola amabhayisekili amabili futhi saqhubeka sishumayela ngaphandle kwaseTartu. Ngelinye ilanga ebusuku ama-KGB angithola kwa-Alma Vardja, owayesanda kubhapathizwa njengoFakazi. Lapho ehlola incwadi yami yokungena kwamanye amazwe, omunye kuwo wathi: “Ella! Kade sikufuna!” Lokho kwenzeka ngo-December 27, 1950.

Ngaboshwa Ngathunyelwa ESiberia

Mina no-Alma sapakisha izinto ezimbalwa ngaphandle kokuxhamazela, sabe sesithola okuya ethunjini. Ama-KGB ayemangele, ngakho athi, “Anikhali nakukhala. Nihlezi nje niyadla.” Saphendula, “Siya esabelweni sethu esisha, futhi asazi ukuthi isidlo esilandelayo siyosithola nini.” Ngathatha ingubo, kamuva engenza ngayo amasokisi namagilavu. Ngemva kwezinyanga ngiboshiwe, ngo-August 1951, ngadingiswa kanye nabanye oFakazi base-Estonia.c

Ukusuka e-Estonia sathuthwa ngesitimela sayiswa eLeningrad (manje eyiSt. Petersburg), eRussia, ukusuka lapho sathunyelwa emakamu okugqilazwa aseVorkuta, eKomi, enyakatho ye-Arctic Circle. KwakunoFakazi abathathu eqenjini lethu. Ngangifunde isiRashiya esikoleni futhi ngangilokhu ngiluprakthiza lolu limi kusukela ngaboshwa. Ngakho ngangisazi kahle isiRashiya ngesikhathi sifika kula makamu.

EVorkuta sahlangana nentokazi yase-Ukraine eyayibe uFakazi lapho isekamu lokuhlushwa lamaNazi ePoland. Ngo-1945 le ntokazi nabanye oFakazi abangu-14 bafakwa emkhunjini amaJalimane ayefuna ukuwucwilisa eBaltic Sea. Nokho, lo mkhumbi wahamba waze wayofika eDenmark uphephile. Kamuva, lapho isibuyele eRussia, le ntokazi yaboshelwa ukushumayela yabe isithunyelwa eVorkuta, lapho yafike yaba umthombo wesikhuthazo kithi.

Sahlangana nabanye besifazane ababili, ababuza ngesi-Ukraine, “Ubani la onguFakazi KaJehova?” Ngaso leso sikhathi sabona ukuthi babengodadewethu abangamaKristu! Basikhuthaza futhi basinakekela. Ezinye iziboshwa zaphawula ukuthi kwakunjengokungathi sinomkhaya owawusilindile lapho sifika.

Ukuthuthelwa Emakamu AseMordovia

Ngo-December 1951, lapho ngihlolwa kwatholakala ukuthi nginenkinga yendlala yegilo, futhi ngathunyelwa ejele elikhulu laseMordovia elingamakhilomitha angaba ngu-1 500 eningizimu-ntshonalanga, eliqhele ngamakhilomitha angaba ngu-400 eningizimu-mpumalanga yeMoscow. Eminyakeni eyalandela ngilapho, ngahlangana noFakazi baseHungary, eJalimane, ePoland nase-Ukraine emakamu abesifazane engangifakwa kuwo. Ngahlangana noMaimu, isiboshwa sezombangazwe sase-Estonia.

Lapho esejele e-Estonia, uMaimu wabeletha, futhi unogada onomusa wathatha usana waluyisa kunina kaMaimu. Lapho sisejele eMordovia, safunda iBhayibheli noMaimu, futhi wakwamukela lokho ayekufunda. Wabhalela unina, futhi naye wawamukela amaqiniso eBhayibheli wayesewafundisa nendodakazi kaMaimu, uKarin. Ngemva kweminyaka eyisithupha uMaimu wakhululwa ejele waphinde wahlangana nomntanakhe. Lapho uKarin ekhula, washada nomunye uFakazi. Sebeneminyaka engu-11 bekhonza ndawonye ehhovisi legatsha loFakazi BakaJehova eTallinn, e-Estonia.

Elinye lamakamu ejele elikhulu laseMordovia lalinalokho okubizwa ngokuthi ikheji. Lalinezitokisi ezincane, ezazihlala zigadiwe ezibiyelwe ngodonga. Mina nabanye oFakazi abayisithupha safakwa kulelo kamu ngenxa yomsebenzi wethu wobuKristu. Kodwa ngisho nangesikhathi silapho, sasenza amakhophi amancane e-Nqabayokulinda abhalwe ngesandla bese siwashushumbisela kwabanye emakamu aseduze. Enye indlela esasiyisebenzisa sasivula isigaxa sensipho, sifake isihloko ngaphakathi, bese sisivala futhi.

Phakathi neminyaka engayichitha emakamu aseMordovia, ngasiza abantu abangaphezu kweshumi ukuba bakhonze uNkulunkulu. Ekugcineni, ngo-May 4, 1956, ngatshelwa, “Usungakhululeka uhambe futhi ukholelwe kuNkulunkulu wakho, uJehova.” Ingakapheli leyo nyanga, ngahamba ngaya ekhaya e-Estonia.

Sekuyiminyaka Engaba Ngu-50 Ngibuyele Ekhaya

Ngangingasebenzi, ngingenamali futhi ngingenandawo yokuhlala. Kodwa kungakapheli nsuku zatshwala ngibuyile, ngahlangana nowesifazane owathanda izimfundiso zeBhayibheli. Wangivumela ukuba ngihlale naye nomyeni wakhe isikhashana efulethini labo elinegumbi elilodwa. Ngaboleka imali ngathenga iwuli, ngenza amajezi, ngawadayisa emakethe. Kamuva ngathola umsebenzi eSibhedlela Somdlavuza saseTartu, lapho ngenza khona imisebenzi ehlukahlukene iminyaka engu-7 eyalandela. Phakathi naleso sikhathi, uLembit Toom naye wabuya ekudingisweni eSiberia, futhi sashada ngo-November 1957.

Ama-KGB ayesigade ngeso elibukhali, futhi sasihlushwa njalo, ngoba umsebenzi wethu wokushumayela wawusavaliwe. Kodwa sasikwazi ukutshela abanye ngokholo lwethu. ULembit wachaza le ngxenye yokuphila kwethu kuyi-Phaphama! ka-February 22, 1999. Ngasekupheleni kwawo-1950 naphakathi nawo-1960 nawo-1970, oFakazi ababedingisiwe babelokhu bebuyela ekhaya. Ngawo-1980, kwase kunoFakazi abangaphezu kuka-700 e-Estonia. Ngo-1991 imisebenzi yethu yobuKristu yavunyelwa ngokomthetho, futhi kusukela ngaleso sikhathi siye sanda saba oFakazi abangaphezu kuka-4 100 e-Estonia!

Manje sekudlule iminyaka engaphezu kwengu-60 selokhu ngaya kulowaya mhlangano wokuqala oyimfihlo woFakazi e-Estonia ngemva kweMpi Yezwe II. Kusukela ngaleso sikhathi, bengilokhu ngizimisele ukulalela umyalo weBhayibheli, othi: “Thembela kuJehova wenze okuhle.” Ngiye ngafunda ukuthi ukwenza kanjalo kuholela ekutholeni “izicelo zenhliziyo yakho.”—IHubo 37:3, 4.

[Imibhalo yaphansi]

[Amazwi acashunwe esihlokweni ekhasini 23]

“Masiqale ukushumayela manje, sihlanganise lonke elase-Estonia ngezindaba ezinhle.”—ULinda Mettig

[Isithombe ekhasini 24]

Nginabanye oFakazi abangu-9 ejele laseMordovia

[Isithombe ekhasini 24]

Namuhla, nginomyeni wami, uLembit