Izinzipho Zakho—Ingabe Uyazinakekela?

Ngumlobeli we-Phaphama! eSweden

UNGENZENJANI uma othile ethi kuwe, “Awuthi ngibone izinzipho zakho”? Ingabe ubungambonisa ngenjabulo izinzipho ezinakekelwa kahle, noma ubungafihla izandla zakho ngemuva ngokushesha? Ungase ube nesizathu sokufihla izinzipho zakho. Mhlawumbe zimane nje azizinhle, noma mhlawumbe uyazidla. Ukwazi okwengeziwe ngokwakheka kwezinzipho zethu okumangalisayo kuyosisiza ukuba sizazise kangcono futhi kungasenza sizinakekele kahle.

Ngokuyinhloko izinzipho zakho zakhiwe amangqamuzana afile aqinile ane-keratin. Ukukhula kwezinzipho kuyahlukahluka kuye ngomunwe ngamunye nangomuntu ngamunye. Izinzipho zikhula ngesilinganiso esicishe sibe amamilimitha amathathu ngenyanga. Uma izinzipho zinganqunywa zingaba zinde kakhulu. Ngokwe-Guinness Book of World Records 1998, enye indoda engumNdiya yaziyeka zonhlanu izinzipho zayo zasesandleni sobunxele zakhula zaze zaba ngamasentimitha angu-612 ubude zizonke. Isithupha sayo sasinozipho olungamasentimitha angu-139.

Ukwakheka Okuyinkimbinkimbi

Uma uqala ubheka uzipho ungase ucabange ukuthi luwucezu olulodwa kuphela, i-nail plate. Ngakho-ke ungase umangale ukwazi ukuthi izinzipho zinezingxenye eziyinhloko eziningi ezibonakalayo kanye nezinye ongeke uzibone. Ake sicubungule ukwakheka kozipho.

1. I-nail plate. Lena ingxenye eqinile okuyiyona esivame ukuyibiza ngokuthi uzipho. I-nail plate inezingwengwezi ezimbili, olungaphezulu nolungaphansi. Amangqamuzana kulezi zingxenye ezimbili ahlelwe ngokungafani futhi akhula ngezinga elingafani. Le ngxenye engaphezulu ibushelelezi, kuyilapho ingxenye yayo engaphakathi inemigqa ehambisana nemigqa esemsukeni wozipho. Le migqa iyahlukahluka kuye ngomuntu ngamunye futhi ingasetshenziswa ekuhlukaniseni abantu.

2. I-lunule. Lena ingxenye emhlophe elapho kuqala khona i-nail plate eme njengocezu lwenyanga. Akuyona yonke iminwe ene-lunule ebonakalayo. Uzipho lukhula lusuka endaweni encane yesicubu esiphilayo lapho kuqala khona i-nail plate, ebizwa ngokuthi i-matrix. Lena ingxenye ebaluleke kakhulu yozipho. I-lunule ingxenye esekugcineni kwe-matrix yozipho, ngakho-ke iyona ngxenye ye-matrix ebonakalayo yozipho oluphilayo. Yonke i-nail plate yakhiwe amangqamuzana afile.

3. Ama-nail fold, ezansi nasemaceleni. Lokhu kubhekisele esikhunjeni esizungeze i-nail plate. Lesi sikhumba sibizwa ngokuthi i-nail fold ngoba asigcini nje lapho kugcina khona i-nail plate kodwa sikhwiceleka ngaphansi simboze i-nail plate evelayo. Lesi sikhumba sivikela futhi sisekele izindawo ezizungeze uzipho.

4. I-eponychium. Lona umucu omncane walesi sikhumba ogcina lapho kuqala khona i-nail plate. Ngezinye izikhathi ubizwa ngokuthi i-cuticle.

5. I-cuticle. I-cuticle yangempela ingxenye encane engaphansi kwe-eponychium. Ungwengwezi olungenambala lwesikhumba esomile olunamathela phezu kwamaphethelo e-nail plate.

6. I-free edge. Ingxenye ye-nail plate ekhula idlule isihloko somunwe.

7. I-hyponychium. Itholakala ngaphansi kwe-free edge yozipho, lesi sicubu sivimbela ukuba amanzi angangeni, okuvikela umsuka wozipho ekungenweni izifo.

Usizo Lwazo

Izinzipho zethu ziwusizo ngezindlela eziningi, njengokwenwaya. Ziyasisiza uma sihluba iwolintshi, siqaqa ifindo noma sibamba izinto ezincane. Ngaphezu kwalokho, izinzipho zisekela futhi zivikele isihloko somunwe esisheshe sizwele nesibucayi.

Okungafanele kushaywe indiva ukubaluleka kobuhle bezinzipho. Izinzipho zethu zingase zibonise imikhuba yethu yenhlanzeko—emihle noma emibi. Zifeza indima ebalulekile ezimpawini zezandla ezivamile, futhi uma zinakekelwe kahle, zihlobisa izandla zethu. Ngaphandle kwazo besiyoba nezithiyo ekuphileni kwethu kwansuku zonke, futhi izandla zethu beziyobukeka zingaphelele.

Ukuzinakekela Kahle Kuzenza Ziqine

Njengengxenye yomzimba wethu omangalisayo, izinzipho zethu kufanele zinakekelwe kahle. Uma unenkinga ngempela yezinzipho, kufanele uye kudokotela. Yiqiniso, ezihlokweni zeminwe yakho, ungase ube nezimpawu zenkinga ethile engokomzimba. Yebo, kuthiwa ezinye izifo zingatholakala ngokubuka izinzipho zakho.

Ingabe ukudla kakhulu ukudla okune-calcium namavithamini kuyokwenza izinzipho zakho ziqine? Ephendula lo mbuzo, uProfesa Bo Forslind, umcwaningi esifundweni sezinzipho e-Karolinska Institute eStockholm, eSweden, watshela i-Phaphama!: “Abukho ubufakazi bokusekela lowo mbono. Ukuhlolwa kwe-calcium ezinzisheni ezivamile kubonisa ukuthi mancane kakhulu lawo mathuba.”

Nokho, ngokuqinisekile amanzi ayasiza ekugcineni izinzipho zakho ziqinile futhi zigobeka kalula. Njengoba sekushiwo ngaphambili, izinzipho zine-keratin. Le micu ye-keratin idinga amanzi ukuze ihlale igobeka kalula. UProfesa Forslind unikeza isibonelo: “Nakuba ucezu lozipho lwakho lungase lugobeke kalula ngesikhathi uqala ukulunquma, lona lolo zipho luyophuka kalula uma usulunquma seluye loma ubusuku bonke.” Umswakama uyogcina izinzipho zakho zigobeka kalula futhi ziqinile. Kodwa uvelaphi lo mswakama? I-nail plate ibonakala iqinile, kodwa kungangena okuthile kuyo. Umswakama ovela emsukeni wozipho ukhuphuka nge-nail plate uphumele ngaphezulu, lapho ufike uhwamuke khona. Yini ongayenza ukuze izinzipho zakho zingomi futhi zihlale ziqinile? UProfesa Forslind uthi: “Kuyozuzisa ukuzigcoba njalo ngamafutha.”

Ukunakekela Ukukhula Nobuhle Bazo

Njengoba uzipho lukhula lusuka kuyi-matrix, ukuyinakekela kahle le ngxenye kubalulekile. Ukushukumisa i-matrix ngokuyigcoba njalo ngokhilimu noma ngamafutha kungayizuzisa i-nail plate. Ngaphezu kwalokho, ukuthela iconsi lamafutha ngaphansi kwe-free edge yezinzipho nakho kungaba usizo, njengoba kuvikela uzipho ukuba lungomi.

Indlela oncwela noma onquma ngayo izinzipho zakho ingazenza ziqine noma zibe buthakathaka. Kutuswa ukuba uma uncwela izinzipho uqale eceleni uye phakathi. Khumbula ukuthi ukuncwela uzipho emakhoneni kuyolwenza lube buthakathaka. Lokhu kuyokwenza uzipho lucije, okuyisimo esilwenza lube buthakathaka kunazo zonke, njengoba lungasasekelwe yilutho emaceleni. Ukuze ube nezinzipho eziqinile ezimfushane, kutuswa ukuba uziyeke zikhule ziqonde zize zibe amamilimitha angu-1,5 emaceleni bese uzincwela zibe yindilinga zihambelane nokuma kwesihloko somunwe.

Abanye besifazane bangase bathande ukuba nezinzipho ezithe ukuba zinde. Kodwa nali izwi lesixwayiso. Izinzipho ezinde kakhulu zingase zikudonsele ukunakwa okungafanele futhi zikwenze ungakwazi ukwenza umsebenzi wakho ovamile. Ngakho-ke gcina umbono olinganiselayo ngobude bezinzipho zakho. Uma wenza kanjalo, izinzipho zakho ziyoba usizo futhi zenze abanye babe nombono omuhle ngawe.

Izazi zithi, ungalokothi ukhiphe ukungcola ezinzisheni zakho ngethuluzi elicijile. Lokhu kungalimaza i-hyponychium, isicubu esingaphansi kwe-free edge yozipho. Lesi sicubu senza isivikelo esiqinile esivikela uzipho ngaphansi. Uma le ndawo ilimala, uzipho lungase luhlukane nomsuka walo bese lungenwa izifo. Ukuze uhlanze ingaphansi lozipho, sebenzisa ibhulashi elithambe kakhulu.

Ngezinye izikhathi izinzipho eziqinile nezinempilo ziwufuzo. Yingakho abanye abantu benama-nail plate aqinile nagobeka kalula, kuyilapho abanye benezinzipho ezomile nezephukayo. Kungakhathaliseki ukuthi izinzipho zakho zinjani, ungakuthuthukisa ukubukeka kwazo ngokuzinakekela njalo nangokufanele. Ngempela, ukuqonda isimo sokwakheka, umsebenzi nokunakekelwa okufanele kozipho kuyakusiza. Ukukusebenzisa ngokuhlakanipha ukwaziswa okunjalo kuyoba nemiphumela emihle.

Ngempela izinzipho ziyingxenye emangalisayo yomzimba womuntu. Isimo sokwakheka kwazo nomsebenzi wazo kuwubufakazi bengqondo ehlakaniphile eyazenza. INkosi uDavide yezikhathi zasendulo yamncoma ngokuthobeka uMdali wayo, njengoba kulotshwe kumaHubo 139:14: “Ngiyakukubonga, ngokuba ngenziwa ngokwesabekayo nangokumangalisayo; imisebenzi yakho iyamangalisa; umphefumulo wami uyakwazi kahle.”

[Umdwebo ekhasini 23]

(Ukuze ubone ukuthi indaba ihlelwe kanjani, bheka encwadini)

1. I-“nail plate”;

2. i-“lunule”;

3. ama-“nail fold,” ezansi nasemaceleni;

4. i-“eponychium”;

5. i-“cuticle”;

6. i-“free edge”;

7. i-“hyponychium”;

8. i-“matrix”;

9. umsuka wozipho