Watchtower UMTAPO OKUYI-INTHANETHI
Watchtower
UMTAPO OKUYI-INTHANETHI
IsiZulu
  • IBHAYIBHELI
  • IZINCWADI
  • IMIHLANGANO
  • g95 8/22 k. 12-k. 15 isig. 4
  • Okwenza Amasonto Athula

Ayikho ividiyo kulokhu okukhethile.

Uxolo, kube nenkinga ekufakeni ividiyo oyifunayo.

  • Okwenza Amasonto Athula
  • I-Phaphama!—1995
  • Izihlokwana
  • Indaba Ethi Ayifane
  • Indima YeSonto LamaKatolika
  • Ubani Omunye Owathula, Ubani Ongazange
  • Okwakuwenza Athule
  • Ukubona Abalandeli BakaKristu Beqiniso
  • Inkolo Ithatha Uhlangothi
    I-Phaphama!—1994
  • OFakazi BakaJehova—Babhekana NamaNazi Ngesibindi
    I-Phaphama!—1998
  • Izenzo Zobubi ZobuNazi Ziyadalulwa
    I-Phaphama!—1995
  • Abagcini Bobuqotho Abanesibindi Banqoba Ushushiso LwamaNazi
    INqabayokulinda Ememezela UMbuso KaJehova-2001
Bheka Okunye
I-Phaphama!—1995
g95 8/22 k. 12-k. 15 isig. 4

Okwenza Amasonto Athula

NGO-DECEMBER 8, 1993, uDkt. Franklin Littell waseBaylor University wakhuluma e-United States Holocaust Memorial Museum ‘ngeqiniso eliqinisekile’ elikhathazayo. Laliyini lelo qiniso?

ULittell wathi iqiniso laliwukuthi “amaJuda ayizigidi eziyisithupha ahlaselwa futhi abulawa ngokuhleliwe enkabeni yeLobukholwa, ebulawa amaRoma Katolika abhapathiziwe, amaProthestani, nama-Orthodox aseMpumalanga angazange neze asolwe, ingasaphathwa eyokuxoshwa ebandleni.” Nokho, kunezwi elilodwa elaqhubeka lidalula ukuzibandakanya kwabefundisi nombuso kaHitler. Futhi lelozwi, njengoba sesibonile, kwakungeloFakazi BakaJehova.

UHitler wayengumRoma Katolika obhapathiziwe, njengoba kwakunjalo nangeningi labaholi kuhulumeni wakhe. Kungani bengazange baxoshwe ebandleni? Kungani iSonto LamaKatolika lingazange lizilahle izenzo ezisabekayo ezazenziwa yilamadoda? Kungani amasonto obuProthestani nawo athula?

Ingabe ngempela amasonto athula? Bukhona yini ubufakazi bokuthi asekela imizamo kaHitler yempi?

Indima YeSonto LamaKatolika

Isazi-mlando esingumKatolika u-E. I. Watkin sabhala: “Nakuba kubuhlungu ukuvuma, asinakukwazi ngenxa yokwaziswa okungamanga noma ukungathembeki ukuliphika noma silishaye indiva iqiniso elingokomlando lokuthi abaBhishobhi baye bazisekela ngokungaguquki zonke izimpi ezilwiwa uhulumeni wezwe lakubo. . . . Lapho kuhileleke khona ubuzwe obunonya baye baba abakhulumeli bakaKesari.”

Lapho uWatkin ethi ababhishobhi beSonto LamaKatolika ‘basekela zonke izimpi ezilwiwa uhulumeni wezwe lakubo,’ wahlanganisa nezimpi zonya ezalwiwa uHitler. Njengoba uprofesa wezomlando ongumRoma Katolika eVienna University, uFriedrich Heer, avuma: “Emaqinisweni abuhlungu omlando waseJalimane, iSiphambano ne-swastika kwasondelana kakhulu, kwaze kwaba yilapho i-swastika imemezela isigijimi sokunqoba emibhoshongweni yamasonto aseJalimane, amafulege e-swastika azungeza ama-altare futhi izazi zemfundiso yenkolo, abefundisi, nezikhulu zikahulumeni ezingamaKatolika namaProthestani zamukela ukubambisana noHitler.”

Abaholi beSonto LamaKatolika basekela izimpi zikaHitler ngokugcwele kangangokuthi uprofesa ongumRoma Katolika uGordon Zahn wabhala: “UmKatolika waseJalimane owayebheke kubaholi bakhe benkolo ukuze athole isiqondiso esingokomoya ngokuqondene nokukhonza ezimpini zikaHitler wayethola cishe izimpendulo ezifanayo nayengazithola kumbusi wamaNazi ngokwakhe.”

Ukuthi amaKatolika asilandela ngokuthobeka isiqondiso sabaholi bawo besonto kwabikwa uProfesa Heer. Waphawula: “KumaKatolika aseJalimane angaba izigidi ezingamashumi amathathu nambili—ayizigidi eziyishumi nanhlanu nengxenye kuwo ayengamadoda—[abantu] abayisikhombisa kuphela abakwenqaba ngokuqondile ukukhonza empini. Abayisithupha kulaba kwakungabase-Austria.” Ubufakazi bamuva nje bubonisa ukuthi amanye amaKatolika ambalwa, kanye namanye amaProthestani, amelana ngesibindi noHulumeni wamaNazi ngenxa yezinkolelo ezingokwenkolo. Amanye aze alahlekelwa ngisho nawukuphila kwawo, kuyilapho ngesikhathi esifanayo abaholi bawo abangokomoya babewakhaphela kuyiThird Reich.

Ubani Omunye Owathula, Ubani Ongazange

Njengoba kuphawulwe ngenhla, uProfesa Heer wahlanganisa nabaholi bamaProthestani phakathi kwalabo ‘abamukela ukubambisana noHitler.’ Ingabe lokho kuyiqiniso?

AmaProthestani amaningi aye azibeka icala ngokuthula phakathi nezimpi zikaHitler zonya. Ngokwesibonelo, abefundisi abaphethe abangu-11 bahlangana ngo-October 1945 ukuze babhale lokho okubizwa ngokuthi ukuvuma icala kwaseStuttgart. Bathi: “Siyazisola ngokungabi nesibindi sokuvuma izinkolelo zethu, ngokungakholeki emithandazweni yethu, ngokungajabuli ngokuzwakalisa ukholo lwethu, nangokungashiseki ekuboniseni uthando lwethu.”

I-History of Christianity kaPaul Johnson yathi: “Kubefundisi base-Evangelical abangu-17 000, babengengaphezu kwamashumi amahlanu ababedonsa izigwebo ezinde [ngenxa yokungasekeli umbuso wamaNazi] nganoma isiphi isikhathi.” Eqhathanisa abefundisi abanjalo noFakazi BakaJehova, uJohnson wabhala: “Ababenesibindi kakhulu kwakungoFakazi BakaJehova, abakuzwakalisa ngokuqondile ukumelana kwabo okungokwezimfundiso zisuka futhi bahlupheka ngenxa yalokho. Bakwenqaba ukubambisana nombuso wamaNazi nganoma iyiphi indlela.”

Emuva ngo-1939, unyaka iMpi Yezwe II eyaqala ngawo, i-Consolation yacaphuna uT. Bruppacher, umfundisi ongumProthestani, ethi: “Nakuba abantu abazibiza ngokuthi bangamaKristu beye bahluleka ekuvivinyweni okuwujuqu, labofakazi bakaJehova abangaziwa, njengabafel’ ukholo abangamaKristu, balondoloza ukumelana okuqinile nokuphoqelelwa kukanembeza nokukhulekela izithombe kobuqaba. Isazi-mlando sesikhathi esizayo kumelwe ngolunye usuku sivume ukuthi akuwona amasonto amakhulu, kodwa yilaba bantu abanyundelwayo nabaklolodelwayo, abamelana kuqala nolaka lwedemoni lobuNazi . . . Bakwenqaba ukukhulekela uHitler ne-Swastika.”

Ngokufanayo, uMartin Niemoeller, umholi wesonto ongumProthestani naye owake waba sekamu lokuhlushwa lamaNazi, kamuva wavuma: ‘Kungase kukhunjulwe ngempela ukuthi amasonto obuKristu, kuyo yonke leminyaka, aye avuma ngaso sonke isikhathi ukubusisa impi, amabutho, nezikhali nokuthi athandaza ngendlela engeyona neze eyobuKristu ukuze kubhujiswe isitha sawo.’ Wavuma: “Konke lokhu kuyiphutha lethu nelawobaba, kodwa ngokusobala akulona iphutha likaNkulunkulu.”

Khona-ke uNiemoeller wanezela: “Futhi empeleni thina maKristu anamuhla sinamahloni ngalokho okuthiwa ihlelo lezazi ezikhuthele zeBhayibheli [oFakazi BakaJehova], eziye zavalelwa emakamu okuhlushwa ngamakhulu ezinkulungwane futhi zafa ngenxa yokuthi zenqaba ukukhonza empini futhi zenqaba ukudubula abantu.”

USusannah Heschel, uprofesa wezifundo zobuJuda, wathola izincwadi zesonto ezibonisa ukuthi abefundisi baseLuthela babezimisele, yebo, bemagange ukusekela uHitler. Wathi bancenga ilungelo lokubeka i-swastika emasontweni abo. Ukucwaninga kwakhe kwabonisa ukuthi iningi elishaqisayo labefundisi lalingasekeli ngoba liphoqelelwe, kodwa lalingabasekeli abashisekayo bakaHitler nemibono yakhe yobu-Aryan.

Njengomfundisi, uHeschel ubuzwa amalungu esonto njalo ukuthi, “Yini ebesingayenza?”

Uyaphendula: “Beningaba njengoFakazi BakaJehova.”

Okwakuwenza Athule

Isizathu esasenza amasonto athule siba sobala. Kungenxa yokuthi abefundisi beLobukholwa nemihlambi yabo babelahle izimfundiso zeBhayibheli ukuze basekele umbuso wezombangazwe. Ngo-1933 iSonto LamaRoma Katolika lenza isivumelwano namaNazi. Ukhadinali ongumRoma Katolika uFaulhaber wabhalela uHitler: “Lesi sivumelwano nesigungu sikaPapa . . . siyisenzo esiyisibusiso esingenakulinganiswa. . . . Kwangathi uNkulunkulu angalondoloza uShansela woMbuso [uHitler].”

Ngempela, iSonto LamaKatolika kanye namanye amasonto aba amathuluzi kahulumeni omubi kaHitler. Nakuba uJesu Kristu athi abalandeli bakhe beqiniso “abayona ingxenye yezwe,” amasonto nabalandeli bawo aba ingxenye ebalulekile yezwe likaHitler. (Johane 17:16) Ngenxa yalokho, ahluleka ukudalula izenzo ezisabekayo esintwini ezazenziwa amaNazi emakamu awo okuhlushwa.

Yiqiniso, abantu abambalwa abanesibindi bezinkolo zobuKatolika, zobuProthestani, nezinye ezihlukahlukene bamelana noHulumeni wamaNazi. Kodwa ngisho nakuba abanye babo balahlekelwa ukuphila kwabo, abaholi babo abangokomoya, ababethi bakhonza uNkulunkulu, babengamathuluzi eThird Reich.

Nokho, kwakunezwi elilodwa elalikhuluma ngokungaguquki. Nakuba imithombo yezindaba ngokuvamile yayiwashaya indiva amasonto njenganengxenye eyinhloko ezindabeni zamaNazi, oFakazi BakaJehova bazizwa beshukunyiselwa ukuba badalule ukuhlubuka nobuzenzisi babefundisi, kanye nemininingwane yesivumelwano sabo sangasese. Emakhasini kamagazini owawukhishwa ngaphambi kwalona kanye nakwezinye izincwadi phakathi nawo-1930 nawo-1940, banyathelisa amacala amakhulu ezinhlangano ezingokwenkolo ezaba amathuluzi obuNazi.

Ukubona Abalandeli BakaKristu Beqiniso

OFakazi BakaJehova bahluke ngokuphelele ezinkolweni zezwe. Njengoba bengeyona ingxenye yezwe, abahlanganyeli ezimpini zezizwe. Belalela imiyalo kaNkulunkulu, ‘baye bakhanda izinkemba zabo zaba amakhuba.’ (Isaya 2:4) Yebo, belalela imiyalo kaKristu, bayathandana. (Johane 13:35) Lokhu kusho ukuthi abalokothi baye empini futhi balimazane ngamabomu.

Lapho kuziwa ekuboneni abakhulekeli bakaNkulunkulu beqiniso, iBhayibheli likubeka ngokucacile lapho lithi: “Abantwana bakaNkulunkulu nabantwana bakaDeveli babonakala ngaleliqiniso: Wonke umuntu ongaqhubeki enza ukulunga akasuki kuNkulunkulu nalowo ongamthandi umfowabo. Ngoba yilesi isigijimi enisizwile kusukela ekuqaleni, ukuthi kufanele sibe nothando ngomunye nomunye; singafani noKayini, owayesuka komubi futhi wabulala umfowabo.”—1 Johane 3:10-12.

Yebo, umlando wembula ukuthi oFakazi BakaJehova ngaso sonke isikhathi baye babonisa uthando ngabanye abantu, ngisho noma bebhekene nokucindezela okukhulu. Lapho uHitler ephaka impi kulo lonke elaseYurophu, oFakazi bamelana ngokuqinile nemizamo yesihluku yamaNazi yokubenza bahlanganyele ebuhlanyeni bokubulala. Uprofesa Christine King wayifingqa kahle lendaba: “OFakazi BakaJehova bakhuluma. Bakhuluma kusukela ekuqaleni. Bakhuluma ngazwi linye. Futhi bakhuluma ngesibindi esikhulu, okuyisigijimi sethu sonke.”

Kuze kube yilapho lelizwe ngokulondeka lingaphansi kokubusa kothando kukahulumeni kaJehova futhi lingenayo impi nobubi, oFakazi BakaJehova bayoqhubeka bekhuluma. Uma nje kuseyintando yeNkosi enguMbusi uJehova, lomagazini uzodalula ububi balelizwe lobuSathane futhi umemezele okuwukuphela kwethemba leqiniso lesintu, uMbuso kaNkulunkulu.—Mathewu 6:9, 10.

[Izithombe ekhasini 13]

The New York Times, September 25, 1939, Late City Edition, page 6

New York Post, August 27, 1940, Blue Final Edition, page 15

The New York Times, December 7, 1941, Late City Edition, page 33

Imithombo yezindaba yase-United States yaqinisekisa ukusekela kwamasonto ubuNazi

[Isithombe ekhasini 15]

Ngokungefani namasonto, oFakazi BakaJehova babulahla ubuNazi

    Zulu Publications (1975-2026)
    Phuma
    Ngena
    • IsiZulu
    • Thumela
    • Okukhethayo
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Imibandela Yokusebenzisa Le Webusayithi
    • Imithetho Yokugcinwa Kwemininingwane Eyimfihlo
    • Amasethingi Okugcinwa Kwemininingwane Eyimfihlo
    • JW.ORG
    • Ngena
    Thumela