MBILI JANGU
Kumdalila Yehofa Kungulupwisye mu Yindu Yejinji
ŴANDU pambusisye pakwamba ya umi wangu ngusinasalila kuti, “Ndili chikwama mmyala mwa Yehofa.” Yangugopolela pelepa yili yakuti, mpela mwangusatendela ni chikwama kuti ngusajawula nacho kulikose kwasachile, ngusasakasoni kuti Yehofa ni gulu jakwe jitendeje yeleyi ni une. Ngusasaka kuti asalileje kwangusosekwa kwawula soni ndaŵi jakwawulila. Mbele ndili mkwitichisya mautumiki ganasosekwaga kulijima mnope soni kusimana ni yindu yakogoya. Nambo nalijiganyisye kuti kumdalila Yehofa ni kwakukusamkulupusya mundu.
YAYATENDEKWE KUTI NDANDE KUMMANYILILA SONI KUMKULUPILILA YEHOFA
Napagwile mu 1948 mmusi wine wamwana kummwela cha kungapililolyuŵa kwa chilambo cha Nigeria. Pandaŵijo baba ŵanandi lina lyawo Moustapha, nambosoni Wahabi ŵali achimwene ŵangu ŵakulungwa, ŵabatisidwe ni kuŵa ŵa Mboni sya Yehofa. Ndili ngwete yaka 9 baba ŵangu ŵawile. Yeleyi yambweteche mnope. Achimwene ŵangu ŵala ŵasalile kuti chinjawonasoni babaŵa pachachijimuka ku chiwa. Maloŵega galimbikasisye mnope mwamti natandite kulijiganya Baibulo. Nabatisidwe mu 1963. Mkanipapite ndaŵi achachimwene ŵangu ŵatatu ŵabatisidwesoni.
Mu 1965, napite kukutama ni achimwene lina lyawo Wilson ŵaŵatamaga ku Lagos. Kweleku nasangalalaga kutama ni apayiniya ŵakutamilichika ŵa mu mpingo wa Igbobi. Yaŵatiga pakusangalala jemanjaji soni kulimbichila kwawo yandendekasisye kuti ndande upayiniya mu Januwale 1968.
M’bale Albert Olugbebi juŵatumichilaga pa Beteli, jwalinganyisye msongano wapadela ni ŵachinyamata ni chakulinga chakutusalila kuti kumpoto kwa chilambo cha Nigeria kwasosechelaga apayiniya ŵapadela. Ngusakumbuchila maloŵe gakulimbikasya gajwaŵechete m’baleju. Jwalakwe jwatite, “Jemanja mli ŵachinyamata, myoyo mpaka mkamulichisye masengo machili soni ndaŵi jenu pakumtumichila Yehofa. Myoyo mkwete upile wakutenda yejinji mu gulu ja Yehofa.” Naliji jwakusachilila kusyasya jwakulochesya Yesaya juŵakwete mtima wakulipeleka mwamti nalembile fomu jakuwuchisya upayiniya wapadela.—Yes. 6:8.
Mu Meyi 1968 ŵasalile kuti ngatende upayiniya wapadela mu msinda wa Kano kumpoto kwa Nigeria. Yeleyi yatendekwe pandaŵi ja ngondo jajatendekwe ku Nigeria jakolanjidwa kuti Biafra jajatandite mu 1967 mpaka mu 1970. Ŵandu ŵajinji ŵalasile mnope soni ŵawile kumpoto kwa chilambo cha Nigeria. M’bale jwine jwalinjilile kulekasya kuti ngajawula kumaloku pakogopa kuti mwine chingasimane ni yakusawusya. Nambo namsalile kuti, “Sikomo kwejinji ligongo lyakunganichisya. Nambope, naga Yehofa akusaka kuti ngatumichile pa utumikiwu ngangukayichila kuti jwalakwe chakangamuchisye.”
KUMDALILA YEHOFA MU DELA JA NGONDO
Ligongo lya ngondoji yindu yasakele mnope mu msinda wa Kano. Mwamti ndaŵi sine patuli mu utumiki twajiwonaga mitembo ja ŵandu ŵaŵawile ligongo lya ngondoji. Atamose kuti kwapali mipingo jejinji ku Kano, nambo abale ni alongo ŵajinji ŵatisile. Ŵakulalichila ŵangakwana 15 ni ŵaŵasigele. Nambope ŵandu ŵajogoyaga soni kwatengusya jemanjaji. Abale ni alongoŵa ŵasangalele mnope paŵatuweni apayiniya ŵapadela ŵakwana 6 tuli tukopochele. Twalimbikasisye mnope mwamti ŵatandite kuŵa ŵakusangalala. Twakamuchisye kuti atandilesoni kutenda yindu yausimu, kutumisya malipoti ga utumiki wamumgunda soni kuŵilasya mabuku ku ofesi ja nyambi.
Apayiniya ŵapadela twatandite kulijiganya chiŵecheto cha Chihausa. Mwamti ŵandu ŵajinji ŵatandite kupikanila utenga wa Uchimwene ligongo lyakwalalichila m’chiŵecheto chawo. Nambo achakulungwakulungwa ŵa dini ŵa mu msindawu nganasangalalaga ni masengo getu gakulalichila, myoyo twasosekwaga kutenda yindu mwakusamala. Lisiku line mundu jwine ŵatutopolenye une ni mjangu ali ajigele chipula mmyala. Mwaupile twakombwele kutila mwamti nganatupata. Mwangasamala kandu ni yindu yakogoyayi, Yehofa ‘ŵatusunjile’ soni chiŵalanjilo cha ŵakulalichila chatandite kukwela. (Sal. 4:8) Mu msinda wa Kano apano mwana ŵakulalichila ŵakupunda 500 ŵakutumichila m’mipingo jakwana 11.
KULAGASIDWA M’CHILAMBO CHA NIGER
Kutumichila pa upayiniya wapadela mu msinda wa Niamey m’chilambo cha Niger
Panyuma pakutumichila myesi jamnono mu msinda wa Kano, une ni apayiniya ŵaŵili ŵapadela ŵatutumisye mu msinda wa Niamey wawuli likulu lya chilambo cha Niger. Kaneko twayikopochele kuti chilambo cha Niger chachili ku West Africa chili gamo mwa malo gachitukuta mnope pachilambopa. Konjechesya pakupilila ni nyengo ja chitukutaji twasosekwagasoni kulijiganya chiŵecheto cha Chifalansa. Mwangasamala kandu ni yakusawusyayi, twamdalile Yehofa ni kutanda kulalichila yalumo ni ŵakulalichila ŵamnono ŵaŵatamaga mu msindawu. Pali papitile ndaŵi jamnono, chiŵandika jwalijose juŵakombolaga kuŵalanga mu msindawu jwapochele buku jakulijiganyichisya Baibulo ja Choonadi Chimene Chimatsogolela ku Moyo Wamuyaya. Mwamti ŵandu ŵayikene pakutusosasosa kukuŵenda bukuji.
Kaneko twayikopochele kuti achakulungwakulungwa ŵa boma nganasangalalaga ni ŵa Mboni sya Yehofa. Mu Julayi 1969, twakwete msongano wa dela wandanda wangaliŵalichika m’chilambocho watwasongene ŵandu 20. Pamsonganowu twajembecheyaga kubatisidwa kwa ŵakulalichila ŵaŵili ŵasambano. Nambope palisiku lyandanda lya msonganowu payiche ŵa polisi ni kutulekasya kutenda msonganowo. Jemanjaji ŵatujigele apayiniya ŵapadela soni jwakulolela dela ni ŵatujawisye ku polisi. Panyuma pakutuwusya yiwusyo, jemanjaji ŵatusalile kuti tuyichesoni lisiku lyakuyichisya. Pelepa twayikopochele kuti achakulungwakulungwa ŵa bomaŵa chayikasye yakusawusya. Myoyo, twalinganyisye yakuti ngani ja ubatiso jikaŵechetedwe ku nyumba jine nambo mwakusisa, mwamti ŵakulalichila ŵala twapite nawo mwakusisa ku lusulo kuŵabatisidwe.
Pali papitile mawiki gamnono achakulungwakulungwa ŵa boma ŵatusalile kuti une ni apayiniya ŵapadela 5 tutyoche. Ŵatupele maawala 48 kuti tutyoche m’chilambomo mwamti twasosekwaga kupata jika litala lyakajende pakopoka m’chilambochi. Twapikanile mwamti twasamile m’chilambocho ni kwawula ku ofesi ja nyambi ja Nigeria kwele ŵatupele mautumiki gane gasambano.
Nyambi ja ku Nigeria jandumisye kumusi wine wakolanjidwa kuti Orisunbare. Kumaloku nasangalalaga kulalichila soni kutandisya majiganyo ga Baibulo yimpepe ni ŵakulalichila ŵamnono ŵaŵatamaga kweleko. Nambo pali pamasile myesi 6, ofesi ja nyambi jasalile kuti mbujilesoni ku Niger. Pandanda nasimonjile mnope soni nakwete woga, nambope naliji jwakusangalala kuti chingawoneganesoni ni abale ni alongo ŵa ku Niger.
Nawujilesoni ku Niamey. Lisiku lyakuyichisya ndili mbiche kweleku mundu jwine jwamalonda jwa ku Nigeria jwayikopochele kuti naliji jwa Mboni mwamti jwatandite kumbusya yiwusyo yakwamba Baibulo. Twatandite kulijiganya Baibulo mwamti jwalesile kukwemba soona soni kumwa mnope ukana kaneko jwabatisidwe. Naliji jwakusangalala kulalichila yimpepe ni abale ni alongo ŵa ku Niger mmadela gakulekanganalekangana soni kwawona ŵandu ŵajinji ali mkulijiganya yisyesyene. Panayikaga m’chilambochi kandanda mwapali ŵa Mboni ŵakwana 31, nambo panatyokaga ŵaliji ali akwanile 69.
“NGATUKUMANYILILA YEJINJI YA MASENGO GAKULALICHILA KU GUINEA”
Kumbesi kwa chaka cha 1977 nawujilesoni ku Nigeria ni chakulinga chakuti ngatende majiganyo. Pali pamasile mawiki gatatu, jwakulondesya masengo ga Komiti ja Nyambi lina lyakwe Malcolm Vigo jwambalanjile chikalata chakutyochela ku nyambi ja Sierra Leone. Abaleŵa ŵasakaga m’bale jwangalombela juŵatendaga upayiniya soni juŵakwete chilu chambone nambosoni juŵakombolaga kuŵecheta Chingelesi ni Chifalansa kuti akatumichileje mpela jwakulolela dela ku Guinea. M’bale Vigo jwasalile kuti majiganyo ganatendagago galiji gakuti chigakangamuchisye pa utumikiwo. Jwalakwe jwasalile mwakupikanika chenene kuti utumikiwu waliji wakusawusya. M’baleju jwatite, “Mkusosekwa kuganichisya mwakusamala mkanimŵe kwitichisya utumikiwu.” Mwachitema namjanjile kuti, “Naga jwakundumisya ali Yehofa chinjawule basi.”
Napite ku nyambi ja Sierra Leone kukuwonegana ni abale. Jumo mwa abale ŵa mu Komiti ja Nyambi jwasalile kuti, “Ngatukumanyilila yejinji ya masengo gakulalichila ku Guinea.” Nyambi ja ku Sierra Leone ni jajakwete udindo wakulolela masengo gakulalichila m’chilambo cha Guinea. Nambope kuŵechetana ni ŵakulalichila kwaliji kwakusawusya ligongo lya yakutendekwa ya ndale m’chilambocho. Kwa maulendo gangapo ofesi ja nyambiji jaŵele jili mkwatumisya abale ku Guniea nambo nganiyikombolekaga kuja kwikako. Myoyo ŵambendile kuti njawule ku likulu lya chilambo cha Guinea ku Conakry kuti ngaŵende naga mpaka angunde kutama m’chilambocho.
“Naga jwakundumisya ali Yehofa chinjawule basi”
Panayiche ku Conakry, napite kukuwonegana ni jwakwimila chilambo cha Nigeria. Namsalile chakulinga changu chakuyichila m’chilambocho kuti nasakaga kukamula masengo gakulalichila. Jwalakwe jwasalile kuti ngatama m’chilambocho ligongo chandaŵe kapena kumbulasya. Mwamti jwalakwe jwasalile kuti, “M’wujile ku Nigeria mkalalichileje kweleko.” Nambo une namjanjile kuti, “Ngusaka ndameje akuno.” Myoyo jwalakwe jwajilembele chikalata Nduna ja ku Guinea jakulola ya umi wa ŵandu m’chilambocho kuti jingamuchisye, mwamti ndunaji jambochele chenene soni jangamuchisye.
Kaneko nawujile ku nyambi ja Sierra Leone kukwasalila abale yajajanjile ndunaji. Abaleŵa ŵagumisile mnope mwakusangalala paŵapikene yaŵatesile Yehofa pakungamuchisya. Mwamti Boma ja Guinea janjitichisye kuti ndameje m’chilambocho.
Kutumichila pa udindo wakulolela dela m’chilambo cha Sierra Leone
Kutyochela mu 1978 mpaka mu 1989, mbele ndili mkutumichila mpela jwakulolela dela m’chilambo cha Guinea, Sierra Leone, soni mpela jwakulolela dela jwakamuchisya ku Liberia. Masiku gandanda nalwalagalwalaga. Yeleyi yandendechelaga ndaŵi sine pandili kwakutalikangana ni ŵandu. Nambo abale ŵatendaga yampaka akombole kuti anjigalile ku chipatala.
Ndaŵi jine nalwasile mnope malungo soni majoka ga mmatumbo galagasisye. Panaposile nayikopochele kuti abale ŵakambilanaga ya malo gachakasiche. Nambo mwangasamala kandu ni yakutendekwa yakogoyayi, nganinganisyaga yakuleka mautumiki ganatendega. Mwamti naliji jwakusimichisya kuti Yehofa ni jwampaka angulupusye soni kunjenjela mwamti atamose ndili mbwile mpaka anjimusye ku chiwa.
UNE NI ŴAMKWANGU TWAMDALILAGA MNOPE YEHOFA
Pa pwando ja ulombela wetu mu 1988
Mu 1988, nasimene ni Mlongo Dorcas. Mlongoju jwaliji mpayiniya jwakulimbichila mnope soni jwakulinandiya. Mwamti kaneko twalombene ni kutendelaga yalumo utumiki wakulolela dela. Ŵamkwanguŵa ŵaliji mundu jwachinonyelo soni jwakulijima mnope. Mwamti twajendaga yalumo lutando lwa makilomita 25 kutyoka ku mpingo wine kwawula ku mpingo wine kwineku tuli tunyakwile yikwama yetu. Pakwawula ku mipingo jajaliji kwakutalichila mnope twakwelaga chakwela chilichose chachipatikene, ni kupitaga m’misewu jamatope soni jewukuchewukuche.
Ŵamkwanguŵa ali mundu jwakulimba mtima. Mwachisyasyo, ndaŵi sine twajombokaga sulo syana ngwena. Paulendo wine watwajesile masiku msano, twajombweche lusulo lwine pa wato ligongo mlato waliji uli ujonasiche. Ŵamkwangu paŵajimi kuti atuluche mu watowu ŵagwilile mmesi. Maloga galiji gakusokoka mnope. Chakutesya chanasa chaliji chakuti une ni ŵamkwanguŵa nganitukombolaga kung’ambila. Nambosoni mu lusulolu mwapali ngwena. Mwaupile anyamata ŵane ŵaliponyisye mmesimo ni kwakulupusya ŵamkwanguwo. Kwakandaŵi twaŵele tuli mkusagamila yeleyi yili mkututendechela, nambope twapitilisye utumiki wetu.
Ŵanache ŵetu, Jahgift ni Eric ali mtuka kwetuwe
Kundanda kwa chaka cha 1992, ŵamkwangu ŵakwete msigo. Yeleyi yatukwayiye mnope, mwamti twasosekwaga kuganichisya naga mpaka tupitilisye kutenda utumiki wandaŵi syosope. Nambope twatite, “Yehofa atupele mtuka.” Myoyo twaganisisye yakukapa kamsikana ketuka lina lyakuti Jahgift, lyalikusagopolela kuti Yehofa atupele mtuka. Kaneko panyuma pa yaka mcheche jwapalisoni mwanache jwamlume jwatwampele lina lyakuti Eric. Ŵanache wosopeŵa ali mituka jausimu kwetuwe. Ndaŵi sine Jahgift atumichilepo ku ofesi jakugopelela mabuku ku Conakry, pele Eric ali jwakutumichila jwakamuchisya.
Atamose kuti ŵamkwangu ŵasosekwaga kwimichila kaje upayiniya wapadela, nambope ŵapitilisye kutenda upayiniya wakutamilichika kwineku ali mkwalela ŵanacheŵa. Ni chikamuchisyo cha Yehofa napitilisye kutenda utumiki wandaŵi syosope wapadela. Ŵanache ŵetu paŵakusile, ŵamkwangu ŵawujilesoni pa utumiki wa upayiniya wapadela. Sambano tukutumichila mpela amishonale ku Conakry.
YEHOFA AKUSATUCHENJELA
Ndaŵi syosope mbele ndili mkwawula kulikose kwasalile Yehofa kuti njawule. Une ni ŵamkwangu tuyiweni yatite Yehofa pakutuchenjela soni kutupa upile. Kumdalila kwetu Yehofa kutukulupwisye ku yindu yakogoya yayikusiyatendechela ŵandu ŵakusadalila yipanje. Une ni ŵamkwangu tuyiweni kutyochela pa yindu yayitutendechele kuti chikulupusyo chisyesyene chikusatyochela kwa Yehofa “Mlungu Mkulupusyo jwetu.” (1 Mbi. 16:35) Ngwete chikulupi chakuti umi wa wosope ŵakusamdalila jwalakwe “AMBUJE Mlungu jwawo tachakulupusya, mpela mundu jwakusunga chipanje cha mtengo wejinji.”—1 Sam. 25:29.