LAIBULALE JA PA INTANETI ja Watchtower
Sanja ja Mlonda
LAIBULALE JA PA INTANETI
Chiyao
  • BAIBULO
  • MABUKU
  • MISONGANO
  • w19 Febuluwale pp. 26-30
  • Yanalijiganyisye Ndili Mwanace Yangamucisye Kuti Yindu Yinjendele Cenene Paumi Wangu

Mbali jeleji pangali fidiyo.

Pepani, pana chachitendekasisye kuti fidiyoji jikawugula

  • Yanalijiganyisye Ndili Mwanace Yangamucisye Kuti Yindu Yinjendele Cenene Paumi Wangu
  • Sanja ja Mlonda Jakwenesya Ucimwene wa Yehofa (Jakulijiganya)—2019
  • Tumitwe
  • Ngani Syakulandana ni Jeleji
  • ACINANGOLO ŴATUNONYELAGA
  • KUNDANDA KWA UNDUMETUME
  • KUSANGALALA NI UNDUMETUME KU NIGERIA
  • UNDUMETUME WASAMBANO
  • Kumdalila Yehofa Kungulupwisye mu Yindu Yejinji
    Sanja ja Mlonda Jakwenesya Ucimwene wa Yehofa (Jakulijiganya) (2023)
Sanja ja Mlonda Jakwenesya Ucimwene wa Yehofa (Jakulijiganya)—2019
w19 Febuluwale pp. 26-30
Woodworth Mills

MBILI JANGU

Yanalijiganyisye Ndili Mwanace Yangamucisye Kuti Yindu Yinjendele Cenene Paumi Wangu

Jakuŵecetedwa ni Woodworth Mills

Lisiku line pasikati cilo une ni m’bale jwine twajimi mungulugulu lusulo lwa Niger. Lwaliji lusulo lwekulungwa, mwamti m’cijipi mwakwe lwaliji lwelewu ciŵandika makilomita 1.6 soni mesi gakwe galiji gakuwutuka mnope. Aji jaliji ndaŵi ja Ngondo ja m’Cilambo ku Nigeria, mwamti yaliji yakusawusya mnope kuti mundu ajomboce lusulolu. Nambope, kwa mawulendo gejinji twaŵisile umi wetu pangosi. Ana ligongo cici nasimanikwe mundamo jeleji? Kwende nasalile yayatendekwe mkanimbagwe.

Mu 1913, baba ŵangu lina lyawo John Mills, ŵabatiswe mumsinda wa New York ali akwete yaka 25. M’bale Russell ni juŵaŵecete ngani ja ubatiso. Panyuma pakuti abatiswe, babaŵa ŵapite m’cilambo ca Trinidad kuŵalombele jwamkongwe jwine lina lyakwe Constance Farmer. Jwamkongweju jwaliji jwakulijiganya Baibulo jwamtawu. Baba ŵakamucisyaga ajawo kulosya fidiyo ja “Seŵelo ja Pakanema ja Yakupanganyikwa.” Ajawoŵa lina lyawo lyaliji William R. Brown. Ŵamkamucisyaga m’baleju mpaka pa ndaŵi jele ŵamtumisye ku yilambo yakungapilo lyuŵa ya ku Africa mu 1923. Baba ni mama, ŵaŵakwete cembeceyo cakwawula kwinani, ŵajendelecele kulalicila ku Trinidad.

ACINANGOLO ŴATUNONYELAGA

Acinangolo ŵangu ŵakwete ŵanace 9. Mwanace jwandanda ŵampele lina lyakuti Rutherford. Linali lyaliji lya m’bale juŵaliji pulesidenti jwa Watch Tower Bible and Tract Society pandaŵijo. Ndili mbagwile pa 30 December 1922, ŵambele lina lyakuti Woodworth. Linali lyaliji lya m’bale Clayton J. Woodworth, juŵalembaga magasini ga The Golden Age (masiku agano akusajikolanga kuti Ajimuce!) Acinangolo ŵetu ŵatukamucisye kuti tulijiganye sukulu, nambosoni ŵatulimbikasyaga kuti tukole yakulinga yausimu. Mama ŵakwete lunda lwapajika lwakuganicisya Malemba mwakusokoka. Baba ŵanonyelaga kutusalila ngani sya m’Baibulo, mwamti pakutusalila ŵakamulicisyaga masengo cilu cawo kuti nganisi situyiceje pamtima.

Ligongo lyakulimbicila kwawo pakutujiganya papali yakuyicisya yambone. Pa ŵanace msano ŵacalume, ŵatatu twapite kukutenda majiganyo ga Sukulu ja Gilead. Acalumbuŵetu ŵatatu ŵatesile upayiniya kwa yaka yejinji ku Trinidad ni ku Tobago. Ligongo lyakutujiganya cenene soni cisyasyo cawo cambone, acinangolo ŵetu ŵatupandile “m’Nyumba ja Ambuje.” Nambosoni ligongo lyakutulimbikasya, yatukamucisye kwendelecela kuŵa “m’Nyumba ja Ambuje.”—Sal. 92:13.

Kunyumba kwetu ni kwatwakosecelelaga undumetume wa mumgunda. Apayiniya payice kunyumbaku ŵanonyelaga kuŵeceta ya m’bale George Young juŵaliji mmishonale jwakutyocela ku Canada juŵayice ku Trinidad. Acinangolo ŵangu ŵanonyelaga kuŵeceta ngani sya abale ni alongo soni ya m’bale Brown. Pandaŵiji jemanjaji waliji ali kungapilo lyuŵa kwa yilambo ya ku Africa. Ligongo lyakupikana nganisi yandendekasisye kuti ndande kulalicila ndili ngwete yaka 10.

KUNDANDA KWA UNDUMETUME

Mundaŵi jelejo magasini getu gasisyaga mnope dini jaunami, ŵamalonda ŵangalwe soni yitendo yakusakala ya ndale. Yakuyicisya yakwe mu 1936, acimlongola ŵadini ŵajilimbikasisye boma ja Trinidad kuti jilekasye mabuku getu gosope. Mwamti twasisile mabuku gatwakwete. Nambo cakusangalasya ni cakuti twajendelecele gaŵila mabukuga mpaka gamasile kutwasunjilaga. Patwalalicilaga twawalaga yikwangwani soni twagaŵilaga tumapepala tuli tukwesile njinga syetu. Twalalicilaga pakamulicisya masengo galimoto jakwecesya maloŵe m’tawuni ja Tunapuna. Nambosoni twalalicilaga m’mikuli jakutali mnope ja m’cilambo ca Trinidad. Yaliji yakusangalasya mnope. Yeleyi yalimbikasisye mnope mwamti nabatiswe ndili ngwete yaka 16.

Likuga lyakukamulicisya masengo galimoto jagulusya maloŵe m’tawuni ja Tunapuna

Likuga lyakukamulicisya masengo galimoto jagulusya maloŵe m’tawuni ja Tunapuna

Yanalijiganyisye kwa acinangolo soni yanasimene nayo yandendekasisye kusacilila kuŵa mmishonale. Cakulingaci cajendelecele mpaka pa ndaŵi jele napite ku Aruba mu 1944, kwanatamaga ni m’bale Edmund W.Whitfield. Ku Arubaku, mu 1945, pa Cikumbucilo twasongene ŵandu 10. Mwamti caka cakuyicisya mpingo wasambano watandite pacilumbaci.

Oris soni Woodworth Mills mu yaka yandanda

Panaliji ni Oris umi wangu watandite kusangalala

Panyuma pakwe, nalalicile mwaupile kwa jwamkongwe jwine jwanakamulaga najo masengo, lina lyakwe Oris Williams. Jwamkongweju jwalingaga kucenjela mwamacili yikulupi yakwe yaŵalijiganyisye. Nambo kupitila mu yaŵalijiganyaga pa lijiganyo lya m’Baibulo, jwamkongweju jwalijiganyisye yisyesyene yagakusasala Maloŵe ga Mlungu mwamti jwabatiswe pa 5 January 1947. Kaneko twagwile m’cinonyelo, mwamti mkupita kwa ndaŵi twalombene. Jwalakwe jwatandite upainiya mu November 1950. Panaliji ni Oris, umi wangu watandite kusangalala m’litala line.

KUSANGALALA NI UNDUMETUME KU NIGERIA

Mu 1955 ŵatuŵilasile kuti tukatende nawo Sukulu ja Gilead. Pandaŵi jatwakosecelaga kwawula ku sukuluji, une ni Oris twalesile masengo getu. Konjecesya pelepa, twasumisye nyumba jetu soni yindu yine yatwakwete. Kaneko twalangangene ni ŵandu ŵa ku Aruba. Pa 29 July 1956 twatesile mwambo ŵakumalisya majiganya ga kalasi ja nambala 27 ja sukulu ja Gileadi ni ŵatutumisye ku Nigeria.

Woodworth soni Oris Mills ali ni liŵasa lya Beteli ku Lagos m’cilambo ca Nigeria, mu 1957

Tuli ni liŵasa lya Beteli mumsinda wa Lagos ku Nigeria mu 1957

Pakulola yayitendekwe munyuma, Oris jwaŵecete kuti, “Msimu wa Yehofa mpaka umkamucisye mundu kumalana ni yakusawusya pakutenda umishonale. Mwakulekangana ni ŵamkwangu, nganisakaga kuti mbe mmishonale. Canasakaga ni cakuti ngole nyumba ni kulelaga ŵanace ŵangu. Nacenjile kaganisyeka panayiweni kuti masengo gakulalicila gakusosekwa kutendedwa mwacitema. Pandaŵi jatwatendaga mwambo wakumalisya majiganyo ga Sukulu ja Gilead, naliji jwakoseka kulalicila mpela mmishonale. Patwagambile kwela sitima jakolanjidwa kuti Queen Mary m’bale Worth Thornton juŵakamulaga masengo mu ofesi ja m’bale Knorr jwatusosele ulendo wambone. Jwatusalile kuti tukatumicileje pa Beteli. Ali atusalile yeleyi napumasice. Nambope mwacitema natandite kupanonyela pa Beteli mwanti napocele maundumetume gakulekanganalekangana. Undumetume wanasangalalaga nawo mnope, waliji kukamula masengo pamalo gakuyicila ŵandu. Nanonyelaga ŵandu, mwamti undumetumewu wambele upile wakumanyigana ni abale ni alongo ŵajinji ŵa ku Nigeria. Abale ŵajinji ŵayikaga kumaloku yakuwala yawo yili yeŵilile, ali apesile, jili jakwete njota soni ali ni sala. Nawuwonaga kuŵa upile kwakamucisya abale ni alongoŵa pakwapa yakulya soni yindu yine yaŵasosecelaga. Wosopewu nawuwonaga kuŵa undumetume wapajika wakumtumicila Yehofa soni yeleyi yandendekasyaga kuŵa jwakwikutila soni jwakusangalala.” Kusala yisyene, undumetume uliwose wandendekasyaga kuŵa jwakusangalala.

Pacindimba ca liŵasa lya Beteli ku Trinidad mu 1961, M’bale Brown jwasasile yindu yakusangalasya yaŵasimanaga nayo ku Africa. Kaneko une nasasile mwacakwelelaga ciŵalanjilo ku Nigeria. M’bale Brown jwangamwile mwacinonyelo ni jwasalile baba kuti, “M’bale Johnny, mmwejo nganimkombola kwawula ku Africa, nambo mwanace jwenu ŵakombwele kwawula ku Africa.” Baba pakwanga ŵasasile kuti, “Worth, mjendelecele mwanangu.” Ni cilimbikasyo cakutyocela kwa abale ŵausimu ŵaŵatumicile Yehofa kwa ndaŵi jelewu yangamucisye kwendelecela ni undumetumewu.

Woodworth Mills, Antonia Brown, William “Baibulo” Brown, soni Oris Mills

William “Baibulo” Brown ni ŵamkwakwe, Antonia, ŵatulimbikasisye mnope

Mu 1962, nakwete upile wakwinjilasoni Sukulu ja Gilead ja nambala 37 jajatendekwaga kwa miyesi 10. M’bale Wilfred Gooch, jwakulolela nyambi ja ku Nigeria jwapite kutenda majiganyo ga sukulu ja Gilead ja nambala 38. Panyuma pa majiganyoga, ŵamtumisye ku England. Kaneko naŵele jwakulolela nyambi ja ku Nigeria. Pakuya cisyasyo ca m’bale Brown, najendelaga malo gakulekanganalekangana pakusaka kwamanyilila cenene abale ni alongo ŵa ku Nigeria soni pakusaka kwalosya cinonyelo. Atamose kuti jemanjaji ŵaliji ŵakulaga mnope, nambope ŵaliji ŵakusangalala soni ŵakwikutila ni yindu yaŵakwete. Yeleyi yalosisye kuti umi usyesyene ngawukusajegamila pa mbiya kapena yindu yakucilu. Pakulola muyaŵelele yindu paumi wawo, yaliji yakusangalasya kwawona abale ni alongo ali awete cenene pali ku misongano ja mpingo. Pakwawula ku misongano jekulungwakulungwa, abale ni alongo ŵajinji ŵayikaga pa magalimoto soni pa basi jakolanjidwa kuti bolekajasa. Ndaŵi syejinji mabasiga ŵagalembaga maloŵe gakutesya lung’wanu. Jimo mwa mabasiga ŵajilembile kuti “Panandipanandi ŵagumbesye ngokwe.”

Maloŵe gaŵalembile pa basi jila galiji gasyesyene. Twatesile yiliyose yampaka tukombole pakukamula nawo masengo gakulalicila mwakulimbila ni abale ni alongo ŵa ku Nigeria. Mu 1974, ciŵalanjilo ca ŵakulalicila cayice pa 100,000 m’cilambo ca Nigeria. Cilamboci caliji candanda kola ciŵalanjilo camti m’yiyi m’yilambo yosope yakusa kwa United States. Yeleyi yalosisye kuti masengo gakulalicila gajendaga cenene.

Pajatendekwaga Ngondo ja m’Cilambo kutandila mu 1967 mpaka 1970, ŵandu ŵajinji ŵalijiganyaga usyesyene. Kwa miyesi jejinji abale ni alongo ŵetu nganakombolaga kulumbikana ni abale ŵa ku ofesi ja nyambi. Waliji ukumu wetu kwajigalila abale ni alongoŵa yakulya yausimu. Mpela mwatuŵecetele kundanda kwa nganiji, twajombokaga lusulo lwa Niger ndaŵi ni katema. Kuti tukombole kutenda yeleyi, lipopelo soni kumkulupilila mnope Yehofa ni yayatukamucisyaga.

Ngusakumbucila cenene maulendo ganajombwece lusulo lwa Niger. Pamaulendoga naŵikaga umi wangu pangosi kwa asilikali ŵakogoya mnope, ku yilwele soni yindu yine yakogoya. Yaliji yakusawusya kupita pa malo gaŵatamaga asilikali ŵa boma. Nambo cakusawusya mnope caliji kuti ukayice lisi line lya lusulo lwa Niger. Ulendo wine cilo najombwece lusulo lwa Niger pakamulicisya masengo wato kutyocela ku Asaba kwawula ku Onitsha mpaka kuja kwika ku Enugu pakusaka kuja kwalimbikasya abale ŵakulolela mipingo. Najombwece lusulolu mesi gali mkuwutuka. Ulendo wine najile kukwalimbikasya acakulungwa ŵa mumpingo m’tawuni ja Aba magesi gali gasimile. Panaliji m’tawuni ja Harcourt, twawugele msongano wetu ni lipopelo lya mwacitemacitema ligongo lyakuti asilikali ŵajinjile m’tawuniji.

Misonganoji jaliji jakusosekwa ligongo jalimbikasyaga abale ni alongo kuti Yehofa akusiŵasamalila mwacinonyelo. Nambosoni twakamucisyaga kuti akajinjililaga yindu ya m’cilambo kuti ajendelecele kuŵa ŵakamulana. Abale ni alongo ŵa ku Nigeria ŵakombwele kupilila ndaŵi jakusawusyaji. Jemanjaji ŵalosisye cinonyelo cisyesyene soni ŵajendelecele kuŵa ni mtendele wa Ciklistu. Waliji upile wekulungwa kuŵa nawo abale ni alongoŵa pandaŵi jakusawusyaji.

Mu 1969, M’bale Milton G. Henschel jwaliji ceyamani pa msongano wa yilambo wa mtwe wakuti, “Mtendele Pacilambo Capasi.” Msonganowu watendecele ku Yankee Stadium, New York. Pandaŵiji naliji jwakumkamucisya Henschel, mwamti nalijiganyisye yejinji. Yanalijiganyisyeyi yaliji ya pandaŵi jakwe ligongo mu  1970 twakwete msongano wine wa yilambo wawatendecele mumsinda wa Lagos ku Nigeria wa mtwe wakuti, “Ŵandu Ŵakunonyelwa ni Mlungu.” Msonganowu wajesile cenene ni cikamucisyo ca Yehofa soni waliji wakusangalasya ligongo watendekwe m’yiŵeceto 17 soni ŵandu ŵaŵapikanile msonganowu ŵaliji ŵakwana 121,128. M’bale Knorr, soni M’bale Henschel ni acalendo ŵane ŵaŵayice kutyocela ku United States soni ku England, ŵaweni ŵandu ŵajinji ŵakwana 3,775 ali mkubatiswa. Ciŵalanjiloci caliji cekulungwa mnope kupunda maubatiso gosope gagatendekwe kutyocela pa Pentekosite. Pakuwanicisya ni yilambo yine, celeci caliji ciŵalanjilo cekulungwa mnope. Kulinganya yakuti msonganowu utendekwe galiji masengo gamakulungwa mnope kwa une.

Msongano wa Yilambo wa mtwe wakuti “Ŵandu Ŵakunonyelwa ni Mlungu” ku Lagos, m’cilambo ca Nigeria, mu 1970

Pamsongano wa yilambo wa mtwe wakuti “Ŵandu Ŵakunonyelwa ni Mlungu,” twasongene ŵakwana 121,128, ŵakuŵeceta yiŵeceto yakulekanganalekangana yakwana 17, kupwatikapo ciŵeceto ca Ibo

Panaliji ku Nigeria, kwa yaka yakupunda 30 naŵele jwakusangalala kutumicila mpela jwakulolela jwakwendela mipingo nambosoni jwakulolela jwakwendela nyambi Kungapilo lyuŵa kwa Africa. Abale ni alongo ŵaŵaliji amishonale ŵaliji ŵakusangalala kupocela maloŵe gakulimbikasya jwalijose pajikapajika. Yalijisoni yakulimbikasya kwasimicisya kuti Yehofa nganiŵaleka. Masengoga ganjiganyisye kuti kulosya lung’wanu kwa ŵandu pali pakutandila pambone pakwakamucisya kuti yindu yajendeleje cenene soni kuti ajendelecele kulimbisya mkamulano m’likuga lya Yehofa.

Ni cikamucisyo ca Yehofa, twakombolaga kumalana ni yakusawusya yakwika ligongo lya Ngondo ja m’Cilambo soni yilwele. Yeleyi yalosyaga kuti Yehofa akutupa majali.

Oris jwatite, “Ndaŵi syejinji twalwalaga malungo. Lisiku line ŵamkwangu ŵakomwece mwamti ŵagonece m’cipatala ca mumsinda wa Lagos. Adokotala ŵasalile kuti ŵamkwanguŵa ngalama. Nambo cakusangalasya caliji cakuti ŵalamile. Ali alamile, ŵamkwangu ŵaŵecete kwa dokotala juŵakamucisyaga jula ya Ucimwene wa Mlungu. Kaneko lisiku line, une ni ŵamkwanguŵa twapite kwa dokotala jula. Dokotalaju lina lyakwe lyaliji Ce Nwambiwe. Twapite kuti tukakusye lung’wanu lwakwe lwakusaka kulijiganya Baibulo. Jwalakwe jwakundile usyesyene mwamti kaneko jwaŵele jwamkulungwa jwa mumpingo ku Aba. Unesoni nakamucisye ŵandu ŵajinji kupwatikapo Asilamu, kuti aŵe ŵakutumicila ŵa Yehofa. Cindu cine cakusangalasya mnope caliji kwamanyilila soni kwanonyela ŵandu ŵa ku Nigeria, ndamo syawo, misyungu jawo soni ciŵeceto cawo.”

Panasoni cindu cine catwalijiganyisye. Kuti undumetume wetu wasambano ujendeje cenene, twasosekwaga kulijiganya kunonyela abale ni alongo ŵetu atamose kuti twaliji ŵakulekangana ndamo.

UNDUMETUME WASAMBANO

Panyuma pakutumicila pa Beteli ja Nigeria, mu  1987 twapocele undumetume wasambano. Ŵatusalile kuti tukatendeje umishonale pa cilumba cakusalala ca St. Lucia ku Caribbean. Undumetumewu waliji wakusangalasya, nambo wakwete yakusawusya. Mu Africa mundu jwamlume jwalombelaga acakongwe ŵajinji. Nambo ku St. Lucia cakusawusya cakwe caliji cakuti ŵandu ŵalombanaga mwangakuya malamusi. Nambo Maloŵe ga Mlungu gakamucisye ŵakulijiganya Baibulo ŵajinji kuti acenje ndamoji.

Woodworth soni Oris Mills mu yaka yakuyicisya

Nanonyelaga mnope ŵamkwangu, Oris kwa yaka 68 yatuŵele tuli mu ulombela

Macili getu pagatandite kumala, mu 2005 Likuga Lyakulongolela mwacinonyelo lyatusamicisye ku likulu lya Mboni sya Yehofa lya pacilambo cosope ku Brooklyn, New York, U.S.A. Lisiku lililyose ngusinam’yamicila Yehofa ligongo lyakumba Oris. Jwalakwe jwajasice mu 2015. Kusala yisyene kuwilwa cili cindu cakupweteka mnope. Jwaliji jwamkongwe jwambone soni jwacinonyelo. Jwakwetesoni ndamo syambone. Pa yaka yosope yakwana 68 yatutemi yalumo mwiŵasa, nanonyelaga mnope ŵamkwanguŵa. Cindu cakusosekwa mnope kuti usangalaleje, cinga mwiŵasa kapena mumpingo, cili kwacimbicisya ŵakulongolela, kwakululucila ŵane ni mtima wosope, kola ndamo jakulinandiya soni kulosya ndamo syawukusakoposya msimu weswela.

Patusimene ni yakuŵasya soni patutengwice twaŵendaga cikamucisyo kwa Yehofa kuti atukamucisye kuti tujendelecele kumtumicila jwalakwe. Atamose yindu payacengaga, yosope yajendaga cenene ndaŵi syosope soni tukwembeceya yambone mnope kusogoloku.—Yes. 60:17; 2 Akoli. 13:11.

Ku Trinidad soni ku Tobago, Yehofa ajaliwe masengo ga acinangolo ŵangu soni ga abale ni alongo ŵane, mwamti lipoti lya pacangakaŵapa lilosisye kuti ŵandu ŵakwana 9,892 ŵatandite kulambila kusyesyene. Mu Aruba abale ni alongo ŵajinji ŵakamwile masengo gakuwulimbisya mpingo wawaliji wandanda kupagwa, wanasonganaga pandanda. Pa cilumba celeci sambano pana mipingo 14 jwakwawula pasogolo. Ku Nigeria ciŵalanjilo ca ŵakulalicila sambano cikwesile kwika pa 381,398. Pa cilumba ca St. Lucia pana abale ni alongo ŵakwana 783 ŵakukamucisya Ucimwene wa Yehofa.

Sambano ngwete yaka ya m’ma 90. Lilemba lya Salimo 92:14 likusasala ya ŵandu ŵaŵapandicile m’nyumba ja Yehofa kuti, “Yitelayi yikusasogola yisogosi atamose yicekulupe, ndaŵi syosope yikusaŵa yayiŵisi soni yakubiliŵita.” Ndili jwakusangalala ligongo lyakuti ndumicile Yehofa. Yanalijiganyisye ndili mwanace yangamucisye kumtumicila Yehofa ni mtima wosope. Kupitila m’cinonyelo cakwe, Yehofa angamucisye kuti yindu yinjendele cenene “m’Nyumba ja Ambuje.”—Sal. 92:13.

a Alole mu Ajimuce! ja March 8, 1972, pp. 24-26.

    Mabuku ga Chiyao (2000-2026)
    Akopoche
    Ajinjile
    • Chiyao
    • Ŵagaŵile ŵane
    • Yakusaka
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Malamusi
    • Yindu Yachimsisi
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Ajinjile
    Ŵagaŵile ŵane