Ana Ngusosekwa Kuleka Kwendesya Galimoto?
AGANICHISYE ya mundu jwamchekulupe jwaŵele ali mkwendesya galimoto kwa yaka yejinji. Jwalakwe akusanonyela kwendesya galimoto ligongo yikusamkamuchisya kuti akayiche kwakusaka. Nambope achimjakwe soni ŵandu ŵa mwiŵasa mwakwe akuyiwona kuti mpaka atende ngosi, mwamti akuganisya kuti mpaka yiŵe chenene jwalakwejo ali alesile kwendesya galimoto. Nambope jwalakwejo ngakupikanichisya ligongo lyakwe jemanjajo akuganisya yeleyo.
Ana yamti mpela yeleyi ni yayikwatendechela wawojo? Naga yili myoyo, ana chichi champaka chakamuchisye kumanyilila naga akusosekwa kupitilisya kwendesya galimoto kapena iyayi?
M’yilambo yine, ŵandu ŵakusajendesya galimoto ŵapundile yaka yineyakwe pakusaka kulinganyasoni layisensi jawo, dokotala ni jwakusasosekwa kwajitichisya. Mwamti Aklistu ŵakusatama m’yilambo yeleyi akusasosekwa kutenda yindu mwakamulana ni malamusi soni yasagwile ŵandu ŵakwimila boma. (Alo. 13:1) Nambope, atamose yili mkuti kwakusatamaga kwangali malamusi mpela gelega, yipalipe yindu yine yampaka yakamuchisye kumanyilila naga ali ŵakuŵajilwa kupitilisya kwendesya galimoto.
AGANICHISYEJE YAKUSATI PAKAJENDESYE GALIMOTO
Mpela mwajaŵechetele webusayiti jine ja ku United States (National Institute on Aging) jajikusalondesya yindu yakwayana ni ŵandu ŵachekulupe, mpaka aliwungunye mwakuliwusya yiwusyo yakuyichisyayi:
Ana ngusalaga kuŵalanga yimanyilo ya mumsewu kapena kulola chilo?
Ana ngulepelaga kugalawusya chenene mtwe wangu yayikusatendekasya kuti yiŵeje yakusawusya kulola pa ligalasi soni yindu yine yampaka yisokonasye?
Ana ngulepelaga kutenda yindu mwachitema, mpela kutyosya mwachitema lusajo lwangu pa seneleta ni kuponda ma buleki?
Ana ngusajendesya galimoto mwapanandipanandi yayikusatendekasya kuti nachelewekasye ŵane?
Ana pachangakaŵapa mbele ndili mkutenda ngosi ndaŵi ni katema, kapena galimoto jangu jilembeche soni kupindika ligongo lyakuti nagundile yindu yineyakwe?
Ana pakwete panjimichidwe ni ŵa polisi ligongo lya kajendesye kangu?
Ana pakwete pandandite gona kwineku ndili mkwendesya galimoto?
Ana ngumwa mtela uliwose wampaka ukwaye kajendesye kangu ka galimoto?
Ana achimjangu soni ŵamwiŵasa mwangu pakwete padandawile ligongo lya kajendesye kangu ka galimoto?
Naga akwanga kuti elo chimo kapena yiŵili mwa yiwusyoyi, nikuti mpaka atende chenene kuganichisya yakuchenga yindu yine. Mwachisyasyo, mpaka alinganye yakuti akajendesyaga galimoto jawo ndaŵi ni katema mnopemnope chilo. Mpaka atende chenenesoni ndaŵi syosope kuganichisyaga yakusati pakajendesye galimoto jawo. Mpaka amwusye jwachinasi jwawo kapena mjawo kuti ŵasalile mwakusajendechesya galimoto. Mwinesoni mpaka alinganye yakutenda nawo majiganyo gakwakamuchisya kuti ajendesyeje chenene galimoto jawo. Nambope, naga akwanga kuti elo yejinji mwa yiwusyoyi, mpaka atende chenene kulinganya yakuleka kwendesya galimoto.a
BAIBULO MPAKA JAKAMUCHISYE KUSAGULA YINDU MWALUNDA
Ndaŵi sine mpaka yiŵe yakusawusya kumanyilila kuti lunda lwetu lwa kwendesya galimoto lutandite kunandipa. Mwamti komboleka nganaŵa asangalele ni ngani jakuti akusosekwa kuleka kwendesya galimoto. Ana pana mfundo syapi sya m’Baibulo syampaka syakamuchisye kujiwona mwakuŵajilwa nganiji soni kusagula yindu mwalunda? Kwende tulole mfundo siŵili.
Aŵeje ŵakulinandiya. (Mis. 11:2) Patukuchekulupa tukusatanda kulajilila kulola, soni kupikana. Konjechesya pelepa, nombe minowu jetu jangagopokaga chenene. Mwachisyasyo, ŵandu ŵajinji pakukula akusaleka kutenda ma ung’asi gane ligongo akusamanyilila kuti mpaka awulale. Mfundo jelejisoni jikusakamula masengo pangani ja kwendesya galimoto. Ndaŵi sine, mwakulinandiya mundu mpaka alinganye yakuleka kwendesya galimoto ni chakulinga chakuti umi wakwe ukaŵa pangosi. (Mis. 22:3) Mwamti naga ŵane asasile yindu yakuyidandawula, mundu jwakulinandiya akusapikanila.—Alole 2 Samuyele 21:15-17.
Aŵambaleje magambo ga myasi. (Det. 22:8) Galimoto jikusaŵa chipangiso chakogoya naga ŵandu ajikamulichisye masengo mwangasamala. Mwamti mundu jwakusajendelechela kwendesya galimoto atamose yili mkuti lunda lwakwe lwatandite kunandipa, mpaka aŵiche pangosi umi wakwe soni wa ŵandu ŵane. Nambosoni jwalakwejo mpaka ajimbidwe magambo ga myasi naga ali awuleje mundu.
Aŵambaleje ganisya kuti ŵane chachileka kwachimbichisya wawojo naga akusagula ya kuleka kwendesya galimoto. Yehofa akusiŵanonyela wawojo ligongo lya ndamo syambone syakwete, kupwatikapo kulinandiya, soni kwaganichisya ŵane. Mwamti jwalakwe akusasala kuti chachipitilisya kwatendela yambone. (Yes. 46:4) Nambosoni ngasaleka kwasamalila. Myoyo mpaka atende chenene kumŵenda jwalakwejo kuti ŵakamuchisye kamulichisya masengo lunda lwalukusasimanikwa m’Maloŵe gakwe pakusagula yakuleka kwendesya galimoto kapena iyayi.
a Kuti amanyilile yine, alole ngani jakuti “Kodi Ngozi Zapamsewu Sizingakuchitikireni?” mu Ajimuche! ja Chichewa ja Ogasiti 22, 2002