NGANI JAKULIJIGANYA 25
NYIMBO NA. 96 Buku ja Mlungu Jili Chipanje
Yampaka Tulijiganye Kutyochela pa Maloŵe Gakumalisya Gajwaŵechete Yakobo—Mbali 2
“Jwalijose ŵampele upile wakwewakwe.”—GEN. 49:28.
CHAKULINGA CHA NGANIJI
Chitulole yampaka tulijiganye kutyochela pa maloŵe gakumalisya gajwaŵechete Yakobo kwa ŵanache ŵakwe ŵane 8.
1. Ana mungani ajino chitukambilane maloŵe gakulochesya gajwaŵechete Yakobo kwa ŵani?
ŴANACHE ŵa Yakobo ŵaliji ali asongangene pampepe kwineku ali mkwapikanila baba ŵawo ŵaŵalijisoni ŵachikulile paŵaŵechetaga maloŵe gakwapa upile jemanjajo. Mpela mutwayiwonele mungani jipite jila, yindu yajwaŵechete Yakobo kwa Lubeni, Simiyoni, Lefi, soni kwa Yuda, yaliji yakusimonjesya. Mwamti ŵanachewo nganajembecheyaga yeleyo. Myoyo, ŵanache ŵakwe ŵandandaŵa ŵajembecheyaga kupikana yachaŵechete Yakobo kwa ŵanache ŵakwe ŵane 8 ŵachalume ŵaŵasigelewo. Sambano kwende tulole yampaka tulijiganye kutyochela pa maloŵe gajwaŵechete Yakobo kwa Sebuloni, Isakala, Dani, Gadi, Aseli, Nafitali, Yosefe, soni Benjamini.a
SEBULONI
2. Ana Sebuloni jwapochele upile wamti uli soni yakwanilichikwe chamti uli? (Genesesi 49:13) (Alolesoni libokosi.)
2 Aŵalanje Genesesi 49:13. Yakobo jwasasile kuti ŵanache ŵa Sebuloni chachitamaga mungulugulu nyasa chakumpoto kwa chilambo chaŵasalile Mlungu kuti chachapa. Mwamti panyuma pa yaka yakupunda 200, ŵanache ŵa Sebuloni ŵapochele malo gawo gala. Maloga galiji pasikati pa nyasa ja Galileya ni ja Mediteleniyani. Mwamti pakwamba ya jemanjaji, Mose jwasasile kuti, “Msangalale mmwe Sebuloni pamkwawula ku maulendo genu.” (Det. 33:18) Ligongo lyakuti ŵanache ŵa Sebuloni ŵatamaga pasikati pa nyasa siŵilisi, komboleka kuti yeleyi yakamuchisyaga kuti akalagaga kajende paŵatendaga ma bisinesi gawo. Mwamti komboleka kuti yeleyi yakamuchisyaga kuti akalagaga kusuma soni kusumisya yindu yawo kwa ŵandu ŵa m’madela gane. Chinga yaliji myiyi kapena iyayi, nambope ŵanache ŵa Sebuloni ŵasangalalaga mnope.
3. Ana chichi champaka chitukamuchisye kuŵa ŵakwikutila?
3 Yatukulijiganya. M’weji tukusakola magongo gejinji gakututendekasya kuŵaga ŵakusangalala mwangasamala kandu ya malo gatukusatamaga soni mwayiŵelele yindu paumi wetu. Mwamti tukusamanyilila kuti mtemela wakuŵela ŵakusangalala uli kwikutila ni yindu yatukwete. (Sal. 16:6; 24:5) Nambope, ndaŵi sine mpaka yiŵe yangasawusya kudandawulaga mnope ya yindu yanganitukola mmalo mwaganichisyaga mnope ya yindu yambone yatukusasangalalaga nayo. Myoyo, ndaŵi syosope mpaka atende chenene kulingalingaga kuganichisyaga yindu yayikwenda chenene paumi wawo.—Agal. 6:4.
ISAKALA
4. Ana Yakobo jwasasile kuti Isakala chachisangalala ni upile wapi? Ana yeleyi yakwanilichikwe chamti uli? (Genesesi 49:14, 15) (Alolesoni libokosi.)
4 Aŵalanje Genesesi 49:14, 15. Yakobo jwam’yamichile Isakala ligongo lyakulimbichila kukamula masengo. Mwamti pangani jeleji, jwalakwejo jwamlandenye ni bulu jwali chinyama chakola mawupa gakulimbangana soni chachikusanyakula katundu jwa usito mnope. Yakobo jwasasilesoni kuti Isakala chachitamaga pamalo gambone mnope. Maloŵe ga Yakoboga gakwanilichikwe ligongo ŵanache ŵa Isakala ŵapochele malo gachajila mnope gagaliji mungulugulu lusulo lwa Yolodani. (Yos. 19:22) Mwamti ngatukukayichila kuti jemanjaji ŵalimbichilaga mnope pakulima malo gawogo nambosoni ŵakamulaga masengo mwakulimbichila pakusaka kwakamuchisya ŵane. (1 Ayi. 4:7, 17) Mwachisyasyo, mbumba ja Isakala jaliji jakusachilila kuputa ngondo pakusaka kwakamuchisya Ayisalayeli achimjawo. Yeleyi yatendekwe mundaŵi ja jwakulamula Balaki soni jwakulochesya jwamkongwe Debola.—Ŵak. 5:15.
5. Ligongo chichi tukusosekwa kulipelekaga mnope patukukamula masengo?
5 Yatukulijiganya. Yehofa akusasangalala mnope patukumtumichila mwakulipeleka mnope soni patukukamula masengo mwakulimbichila mpela mujatendelaga mbumba ja Isakala. (Jwak. 2:24) Mwachisyasyo, aganichisye ya abale ŵakusakamula masengo mwakulimbichila mnope pakuwusamalila mpingo. (1 Tim. 3:1) Abaleŵa ŵangasosekwa kuputa ngondo jisyesyene. Mmalomwakwe, akusalipeleka mnope pakwachenjela Aklistu achimjawo ku yindu yampaka yisokonasye unasi wawo ni Yehofa. (1 Akoli. 5:1, 5; Yud. 17-23) Konjechesya pelepa, jemanjaji akusalipeleka mnope pakukosechela soni kuŵecheta ngani syakwalimbikasya Aklistu achimjawo.—1 Tim. 5:17.
DANI
6. Ana mbumba ja Dani japochele utumiki wamti uli? (Genesesi 49:17, 18) (Alolesoni libokosi.)
6 Aŵalanje Genesesi 49:17, 18. Yakobo jwasasile kuti Dani ali mpela lijoka lyakogoya lyalikusaluma hachi ni chakulinga chakuti jwakwela pa hachijo agwe. Yeleyitu ni yayatendekwe ligongo Dani jwaliji jwakogoya mnope kwa achimmagongo ŵa Ayisalayeli. Mwamti pandaŵi jele Ayisalayeli ŵaliji pa ulendo wakwawula m’chilambo chiŵasalile Mlungu kuti chachapa, mbumba ja Dani jalipeleche mnope pakusaka kwachenjela Ayisalayeli achimjawo. Mwamti gulu ja Dani jaŵaga “jakumalichisya soni jaŵaga munyuma.” (Num. 10:25) Kusala yisyene, jemanjajitu ŵatesile utumiki wakusosekwa mnope atamose kuti yaŵatendaga ŵa mu mbumba ja Daniji nganiyimanyikaga kwa Ayisalayeli wosope.
7. Ana Yehofa akusayiwona chamti uli yindu yiliyose yatukusatendaga pakumtumichila?
7 Yatukulijiganya. Ana wawojo pakwete papegwile masengo nambo gakuti ngagamanyika kwa ŵane? Komboleka kuti ŵakamuchisye nawo pa masengo gakuswejesya soni kulinganya nyumba ja uchimwene. Mwinesoni ŵakamuchisye nawo kulinganya pamalo gakutendela msongano kapenasoni masengo gane. Mwamti naga pakwete patesile yeleyi, tukwayamichila mnope. Ndaŵi syosyope akumbuchileje kuti Yehofa akusayiwona soni kuyamichila yiliyose yakusatendaga pakumtumichila jwalakwe. Nambope, jwalakwe akusayamichila mnope naga wawojo akumtumichila ligongo lyakuti akusamnonyela mnope ngaŵaga ligongo lyakusaka kuti ŵane ayiwone yakutendayo.—Mat. 6:1-4.
GADI
8. Ligongo chichi yaliji yangasawusya kuwujimuchila mtundu wa Gadi paŵatamaga m’chilambo chele Mlungu ŵasalile kuti chachapa? (Genesesi 49:19) (Alolesoni libokosi.)
8 Aŵalanje Genesesi 49:19. Yakobo jwasasile kuti Gadi chachijimuchilidwa ni ŵachiswamba. Mwamti pali papitile yaka yakupunda 200 chiŵechetele Yakobo maloŵega, mbumba ja Gadi japite kuja kutama chakungopokolyuŵa kwa lusulo lwa Yolodani kwelesoni kwaliji kwakuŵandikana ni achimmagongo ŵawo. Kutama maloga, kwatendekasisye kuti yiŵeje yangasawusya kuti mbumba ja Gadi jijimuchilidweje ni achimmagongo wawo. Nambope mbumba ja Gadi jasachililagape kutama ku maloga ligongo lyakuti ŵapataga mwangasawusya yakulya ya yilango yawo. (Num. 32:1, 5) Ŵandu ŵa mu mbumba ja Gadi ŵaliji ŵakulimba mtima mnope. Konjechesya pelepa, jemanjaji ŵamdalilaga mnope Yehofa kuti chiŵakamuchisye kwagomeka ŵachiswambaŵa pakusaka kuchichenjela chilambo chele Mlungu ŵasasile kuti chachapa. Jemanjaji ŵayikenesoni pakwatumisya asilikali ku ngondo kuŵatemi yaka yejinji pakusaka kwakamuchisya Ayisalayeli achimjawo kuti asumule mbali ja chilambo chiŵasalile Mlungu kuti chachapa chakungapilolyuŵa kwa lusulo lwa Yolodani. (Num. 32:16-19) Pandaŵi josope jaŵaliji kungondoko, jemanjaji ŵakulupililaga kuti Yehofa chapitilisye kwasamalila achiŵamkwawo soni ŵanache ŵawo. Mwamti Yehofa jwapele upile jemanjaji ligongo lya kulimba mtima kwawo soni kulijima kwawo.—Yos. 22:1-4.
9. Ana tuchisagula kutenda chichi naga tukusamkulupilila mnope Yehofa?
9 Yatukulijiganya. Kuti tumtumichilejepe Yehofa atamose tuli mkusimana ni yakusawusya, tukusasosekwa kupitilisya kumdalila mnope jwalakwejo. (Sal. 37:3) Ŵandu ŵajinji masiku agano akusalosya kumdalila mnope Yehofa mwakulijima yindu yine pakusaka kukamuchisya nawo pamasengo ga yakutaŵataŵa, kutumichila ku malo kwakukusosechela ŵakulalichila ŵajinji, kapena kutenda ma utumiki gane. Jemanjaji akusatenda yeleyi ligongo akusakulupilila mnope kuti mulimose mwampaka yiŵele, Yehofa ngasaleka kwasamalila.—Sal. 37:3.
ASELI
10. Ana Aseli ŵalepele kutenda chichi? (Genesesi 49:20) (Alolesoni libokosi.)
10 Aŵalanje Genesesi 49:20. Yakobo jwasasile kuti mbumba ja Aseli jichiŵa jakusichila mnope. Mwamti yeleyi ni yayatendekwe. Mbumba ja Aseli japite kutama pamalo gachajila mnope mu Yisalayeli mosope. (Det. 33:24) Maloga gatesile malile ni nyasa ja Mediteleniyani soni galiji mbali jine jakusichila mnope ja ku Foinike ku chiko cha Sidoni. Nambope, Aseliŵa ŵalepele kwatopola Akanani ŵane mu delaji. (Ŵak. 1:31, 32) Mwamti yeleyi yatendekasisye kuti Akananiŵa ŵatendekasyeje Aseliŵa kuti akalipelekaga mnope pakumtumichila Yehofa. Nambosoni jwakulamula Balaki paŵaŵendile ŵandu ŵakulipeleka kuti akamenyane ni Akanani, Aseliŵa ŵakanile. Yakuyichisya yakwe, jemanjaji ŵalepele kuyiwona yindu yakusimonjesya yajwatesile Yehofa pakwakamuchisya Ayisalayeli kupunda ngondo jijatendechele ku “lusulo lwa ku Megido.” (Ŵak. 5:19-21) Mwamtitu yaliji yakutesya sooni kwa Aseli kupikana nyimbo jiŵajimbaga Balaki ni Debola jakusala ya kupunda ngondo jajakwetesoni maloŵe gakuti, “Aseli ŵagambile kutama mungulugulu nyasa ngatenda chilichose.”—Ŵak. 5:17.
11. Ligongo chichi tukusasosekwa kuyiwonaga mwakuŵajilwa yindu yakuchilu?
11 Yatukulijiganya. Tukusasaka kutenda yampaka tukombole pakumtumichila Yehofa. Nambo kuti tukombole kutenda yeleyi, tukusasosekwa kuŵambala msimu wa kuchilamboku wakunonyela mnope yindu yakuchilu. (Mis. 18:11) Tukusalingalingasoni kusiwonaga mbiya mwakuŵajilwa. (Jwak. 7:12; Aheb. 13:5) Ngatukusakunda kuti kunonyela mnope yindu yakuchilu kutulepelekasyeje kumtumichila Mlungu. Mmalomwakwe, tukusatenda yampaka tukombole pakukamulichisya masengo mwalunda ndaŵi soni machili getu pakumtumichila Yehofa kwineku tuli mkumanyilila kuti kusogoloku ni kwatuchikola umi wambone mnope.—Sal. 4:8.
NAFITALI
12. Ana maloŵe gajwaŵechete Yakobo pakwamba ya Nafitali gakwanilichikwe chamti uli? (Genesesi 49:21) (Alolesoni libokosi.)
12 Aŵalanje Genesesi 49:21. Komboleka kuti Yakobo pajwasalaga ya “maloŵe gakunong’a” jwasalaga ya yindu yijwaŵechete Yesu pandaŵi jiŵatendaga utumiki wakwe. Yesu jujwamanyikagasoni kuti ali jwakwiganya jwambone mnope, jwatamaga mnope ku Kapelenawo msinda wuwaliji mudela ja Nafitali. Mwamti pakwamba ya ku Kapelenawo Yesu jwasasile kuti, waliji “msinda wakumangwakwe.” (Mat. 4:13; 9:1; Yoh. 7:46) Pakwamba ya Yesu, jwakulochesya Yesaya jwasasile kuti ŵandu ŵa ku Sebuloni soni ŵa ku Nafitali chachiliwona “lilanguka lyekulungwa.” (Yes. 9:1, 2) Kusala yisyene, kupitila mu yindu yajwajiganyisye Yesu, jwalakwe jwalosisye kuti ali “lilanguka lisyesyene lyalikusamulichila ŵandu ŵamitundu josope.”—Yoh. 1:9.
13. Ana mpaka tutende chichi kuti yatukusaŵecheta yimsangalasyeje Yehofa?
13 Yatukulijiganya. Yindu yatukusaŵecheta soni yatukusati pakuŵecheta yikusamkwayaga Yehofa. Sano ana mpaka tutende uli kuti tuŵecheteje maloŵe gakunong’a gampaka gamsangalasye Yehofa? Mpaka tutende yeleyi mwakulingalinga kuŵecheta yakuwona. (Sal. 15:1, 2) Mpaka tukombole kwalimbikasya ŵane kupitila mu yatukusaŵecheta mwakuŵa ŵakusachilila kwayamichila ŵane mmalo mwakuwutuchila kuŵecheta yakulepela yawo soni kwadandawula pa yindu yatesile. (Aef. 4:29) Nambosoni mpaka tuliŵichile yakulinga yakuti tukomboleje kutandisya ngani syampaka situlongolele kuti twalalichile ŵane.
YOSEFE
14. Ana maloŵe gajwaŵechete Yakobo kwa Yosefe gakwanilichikwe chamti uli? Alondesye. (Genesesi 49:22, 26) (Alolesoni libokosi.)
14 Aŵalanje Genesesi 49:22, 26. Yili yangakayikasya kuti Yakobo jwasangalalaga mnope ni Yosefe jwelesoni “ŵamsagwile pasikati pa achalongo achimjakwe.” Yakobo jwamkolasile Yosefe kuti, “Ali mpela lunyambi lwakusipuka kwene lwa chitela chakusogola yisogosi.” Yakobo ni jujwaliji chitelachi mwamti Yosefe ni jujwaliji lunyambi lwakusipukalu. Yosefe jwaliji mwanache jwamlume jwandanda kupagwa jwa Lakelo jujwaliji jwamkongwe juŵamnonyelaga mnope Yakobo. Maloŵe gijwaŵechete Yakobo galosisye kuti Yosefe chachipochela chipanje chiŵasosekwaga kupochela Lubeni jujwaliji mwanache jwakwe jwandanda kupagwa juŵaŵelechele mwa Leya. (Gen. 48:5, 6; 1 Mbi. 5:1, 2) Maloŵe gajwaŵechete Yakoboga gakwanilichikwe pandaŵi jele ŵanache ŵaŵili ŵa Yosefe, Efulayimu ni Manase ŵaŵele mbumba siŵili mu Isalayeli. Mwamti mbumba jilijose japochele malo gawogawope.—Gen. 49:25; Yos. 14:4.
15. Ana Yosefe jwatesile chichi payamtendechele yangali chilungamo?
15 Yakobo jwasasilesoni kuti ŵakuponya mipamba “ŵaliji mkusoma [Yosefe] soni kupitilisya kumŵenga jwalakwe.” (Gen. 49:23) Ŵakuponya mipamba ŵeleŵa ŵaliji achakulugwe ŵiŵamtendelaga jelasi jwalakwejo. Mwamti yiŵatesile jemanjaji yatendekasisye kuti Yosefe asimane ni yindu yangali chilungamo yejinji. Nambope Yosefe nganiŵatumbilila achakulugweŵa kapena kumjimba magambo Yehofa pa yindu yayamtendecheleyo. Mmalomwakwe, Yosefe jwatesile yajwaŵechete Yakobo kuti, “ukunje [wa Yosefe] nganiwutyoka pamalo gakwe, soni makono gakwe gaŵele gakulimbangana soni gachitema.” (Gen. 49:24) Yosefe jwamdalilaga mnope Yehofa pandaŵi jiŵasimanaga ni yakusawusya. Mwamti jwalakwe nganagamba kwakululuchila achakulugwe ŵala nambo jwatendelesoni yindu yambone. (Gen. 47:11, 12) Yosefe jwakundile kuti yakusawusya yajwasimanaga nayo yimtendekasye kuŵa mundu jwambone mnope. (Sal. 105:17-19) Mwamti yeleyi yatendekasisye kuti Yehofa amkamulichisye masengo pakutenda yindu yakusosekwa mnope.
16. Ana mpaka tumsyasye chamti uli Yosefe patukusimana ni yakusawusya?
16 Yatukulijiganya. Tukakundaga kuti yakusawusya yatusimene nayo yitutendekasye kuleka kumnonyela Yehofa soni Aklistu achimjetu. Tukumbuchileje kuti Yehofa mpaka akunde kuti chikulupi chetu chilinjidwe pakusaka kutujiganya yineyakwe. (Aheb. 12:7, maloŵe gamwiŵanda.) Yindu yampaka atujiganyeyo mpaka yitukamuchisye kola soni kusya ndamo syambone mnope sya Chiklistu mpela chanasa soni kwakululuchila ŵane. (Aheb. 12:11) Mwamti Yehofa chachitupa upile ligongo lya kupilila kwetu mpela mujwatendele ni Yosefe.
BENJAMINI
17. Ana yakulochesya yakwamba Benjamini yakwanilichikwe chamti uli? (Genesis 49:27) (Alolesoni libokosi.)
17 Aŵalanje Genesesi 49:27. Yakobo jwasasile kuti ŵandu ŵa mu mbumba ja Benjamini chachiŵa asilikali ŵakuputa chenene ngondo mpela lisogo. (Ŵak. 20:15, 16; 1 Mbi. 12:2) Mwamti Sauli jwaliji mwenye jwandanda jwa Ayisalayeli jwakutyochela mu mbumba ja Benjamini. Mwakulimba mtima jwalakweju jwalimbene mnope ni Afilisiti. (1 Sam. 9:15-17, 21) Kaneko pali papitile yaka yejinji, mwenye jwamkongwe Esitele soni Moledekayi juŵaliji nduna ja mwenye ŵaŵalijisoni ŵakutyochela mu mbumba ja Benjamini, ŵakulupwisye Ayisalayeli kuti akawulajidwa.—Est. 2:5-7; 8:3; 10:3.
18. Ana mpaka tusyasye chamti uli kulupichika kuŵalosisye ŵandu ŵa mu mbumba ja Benjamini?
18 Yatukulijiganya. Ngatukukayichila kuti ŵandu ŵa mu mbumba ja Benjamini ŵasangalele mnope kumwona jumo mwa jemanjajo ali mkuŵa mwenye. Nambope, Yehofa ali apeleche umwenye kwa Daudi jujwaliji jwakutyochela mu mbumba ja Yuda, ŵandu ŵa mu mbumba ja Benjaminiŵa ŵatandite kumkamuchisyasoni Daudijo. (2 Sam. 3:17-19) Panyuma pa yaka yejinji, mbumba sine syosope sya Isalayeli syajimuchile mbumba ja Yuda. Nambo ŵa mu mbumba ja Benjaminipe ni ŵaŵaŵele ŵakulupichika kwa Ayudaŵa soni kwa mwenye jujwasagulidwe ni Yehofa. (1 Ayi. 11:31, 32; 12:19, 21) Mwakulandana ni jemanjaji, m’wejisoni masiku agano tukusosekwa kwakamuchisyaga mwakulupichika ŵandu ŵasagulidwe ni Mlungu kuti atulongoleleje.—1 Ates. 5:12.
19. Ana maloŵe gakumalisya gajwaŵechete Yakobo mpaka gatukamuchisye chamti uli?
19 Kusala yisyene, maloŵe gakumalisya gajwaŵechete Yakobo mpaka gatukamuchisye mnope. Kukwanilichikwa kwa maloŵe ga Yakoboga mpaka kutukamuchisye kulupilila mnope kuti yakulochesya yine yaŵasasile Yehofa kuti chachiyitenda yichikwanilichikwa. Nambosoni patukulola ya upile waŵapochele ŵanache ŵachalume ŵa Yakobo, yikusatukamuchisyaga kulola yampaka tutende kuti tumsangalasyeje Yehofa.
NYIMBO NA. 128 Tupilile Mpaka Kumbesi
a Yakobo pajwapelekaga upile kwa Lubeni, Simiyoni, Lefi, soni Yuda jwatandite ni mwanache jwamkulungwa ni kutulukaga pasi. Nambo kaneko jwalakwe nganakuyasoni ndandanda ja kapagwejo pajwapelekaga upile kwa ŵanache ŵakwe ŵane ŵakusigalawo.