NGANI JAKULIJIGANYA 24
NYIMBO NA. 98 Malemba Gasalilidwe ni Mlungu
Yampaka Tulijiganye Kutyochela pa Maloŵe Gakumalisya Gajwaŵechete Yakobo—Mbali 1
“Msongangane pampepe kuti namsalile yindu yayichimtendechela jemanja kusogoloku.”—GEN. 49:1.
CHAKULINGA CHA NGANIJI
Chitulole yampaka tulijiganye kutyochela pa maloŵe gakumalisya gajwaŵechete Yakobo kwa Lubeni, Simiyoni, Lefi ni Yuda.
1-2. Ana Yakobo ali asigele panandi kuwa jwatesile chichi? Ligongo chichi jwatesile yeleyi? (Alolesoni chiwulili cha pachikuto.)
YAKOBO pajwaliji jwachikulile jwasamile ni liŵasa lyakwe lyosope kutyoka ku Kanani kwawula ku Iguputo. Mwamti kweleko jwapitilisye kumtumichila Yehofa mwakulupichika kwa yaka 17. (Gen. 47:28) Pajwaliji ku Iguputo, Yakobo jwasangalele mnope kusimanasoni ni Yosefe juŵaliji mwanache jwakwe juŵamnonyelaga mnope juŵaganisyaga kuti jwawile. Mwamti Yakobo jwatandite kutama ni ŵanache ŵakwe wosope. Nambo kaneko Yakobo jwatandite kuyiwona kuti asigele panandi kuwa. Mwamti jwalisongangenye liŵasa lyakwe lyosope kuti alisalile yindu yakusosekwa mnope.—Gen. 49:28.
2 Pandaŵi jelejo yaliji yakuwanda kuti jwamlume jwamlombele pasigele panandi kuwa, jwasonganganyaga ŵandu wosope ŵamwiŵasa mwakwe kuti ŵasalile malangiso gakumalisya. (Yes. 38:1) Mwamti pasimene ni liŵasa lyakwe lyosope, jwasagulagasoni mundu juchalilongoleleje liŵasa lyosopelyo jwalakwejo pachawe.
Yakobo ali asigele panandi kuwa akwasalila maloŵe gakumalisya ŵanache ŵakwe 12 (Alole ndime 1-2)
3. Mwakamulana ni Genesesi 49:1, 2, ligongo chichi yajwaŵechete Yakobo yaliji yakusosekwa mnope?
3 Aŵalanje Genesesi 49:1, 2. Msongano wajwatendesye Yakobo ni liŵasa lyakwe, waliji wakusosekwa mnope. Tukuŵecheta yeleyi ligongo lyakuti jwalakwejo jwaliji jwakulochesya. Mwamti Yakobo pajwasimene pampepe ni liŵasa lyakwe, Yehofa ŵamsalile jwakutumichila jwakwe jwakulupichikaju kuŵecheta yindu yayichatendechela ŵanache ŵakwe kusogolo. Ligongo lya yeleyi ndaŵi sine maloŵe gajwaŵechete Yakoboga gakusakolanjidwasoni kuti yakulochesya yajwaŵechete Yakobo ali asigele panandi kuwa.
4. Ana chitukambilane chichi munganiji? (Alolesoni libokosi lyakuti “Liŵasa lya Yakobo.”)
4 Mungani ajino chitukambilane yajwaŵechete Yakobo kwa ŵanache ŵakwe mcheche ŵakuyichisyaŵa, Lubeni, Simiyoni, Lefi ni Yuda. Mungani jakuyichisya tuchikambilana yajwaŵechete Yakobo kwa ŵanache ŵakwe ŵane 8. Yajwaŵechete Yakoboyi nganiyigamba kwakwaya ŵanache ŵakwepeŵa, nambo yalijisoni yakuti yichikwaya yisukulu yawo yele kaneko yaŵele mtundu wa Ayisalayeli jwakala. Pachitukambilaneje yindu yayatendechele Ayisalayeli ŵakala chituyiwone kuti maloŵe gajwaŵechete Yakoboga gakwanilichikwe. Soni pachitukambilaneje maloŵe ga Yakoboga chitulijiganye yindu yakusosekwa mnope yampaka yitukamuchisye m’weji kuti twasangalasyeje Atati ŵetu Yehofa.
LUBENI
5. Ana Lubeni komboleka jwajembecheyaga kuti chapochele chichi kutyochela kwa babagwe?
5 Chandanda Yakobo jwaŵechete kwa Lubeni kuti, “Mmwejo mli mwanache jwangu jwandanda kupagwa.” (Gen. 49:3) Pakuŵapo Lubeni jwaliji mwanache jwandanda kupagwa, jwajembecheyaga kuti chapochele yindu yejinji kutyochela kwa babagwe kwapunda achapwakwe. Jwalakwe jwajembecheyagasoni kuti chalilongoleleje liŵasa lyosopelyo panyuma pachiwa cha babagwe. Mwamti jwajembecheyagasoni kuti ŵandu ŵakutyochela mu mtundu wakwe ni ŵachachipitilisya kulilongolela liŵasa lyosopelyo.
6. Ligongo chichi Lubeni nganapochela upile wajwasosekwaga kupochela mpela mwanache jwandanda kupagwa? (Genesesi 49:3, 4)
6 Nambo Lubeni nganapochela yindu yaŵasosekwaga kupochela mpela mwanache jwandanda kupagwa. (1 Mbi. 5:1) Ana ligongo chichi nganapochela yinduyi? Yaliji myoyo ligongo lyakuti yaka ya munyuma mwakwe jwalakwejo jwagonile ni ŵakongwe ŵane ŵa babagwe lina lyawo Biliha. Jwamkongwejo jwaliji kapolo jwa Lakelo ŵaŵaliji ŵamkwakwe Yakobo ŵele pandaŵijo ŵaliji ali awile. (Gen. 35:19, 22) Lubeniju jwaliji mwanache jwa Leya ŵaŵaliji ŵamkwakwe ŵane ŵa Yakobo. Komboleka kuti Lubeni jwatesile yeleyi ligongo lyakuti jwakumbilaga mnope ŵakongweŵa. Kapenasoni jwaganisyaga kuti pachagone ni Biliha nikuti Yakobo chiŵanonyeleje mnope mamagwe. Chinga jwalakwe jwatesile yeleyi pamagongo gapi, nambope Yehofa pampepe ni babagwe nganasangalala nayo.—Aŵalanje Genesesi 49:3, 4.
7. Ana Lubeni pampepe ni ŵanache ŵakwe yatendechele yamti uli? (Alolesoni libokosi lyakuti, “Maloŵe Gakumalisya Gajwaŵechete Yakobo Ali Asigele Panandi Kuwa.”)
7 Yakobo ŵamsalile Lubeni kuti, “Mmwejo ngasimŵasoni ŵakuchimbichika.” Maloŵe gelega gakwanilichikwe. Mwamti pangali palipose m’Baibulo papakusalosya kuti ŵanache ŵa Lubeni ŵaŵele mwenye, jwakutaga mbopesi kapena jwakulochesya. Atamose yaliji myoyo, Yakobo jwamwonagape Lubeni kuti ali mwanache jwakwe. Mwamti nombenawo ŵanache ŵa Lubeni ŵawonedwaga kuti ali Ayisalayeli. (Yos. 12:6) Nambotu muyakutendekwa yine, Lubeni jwalosisye kuti jwaliji mundu jwambone. Mwamti m’Baibulo pangalisoni palipose papakusalosya kuti Lubeni jwatesilesoni chikululu.—Gen. 37:20-22; 42:37.
8. Ana yayamtendechele Lubeni yikutujiganya chichi?
8 Yatukulijiganya. Tukusosekwa kulimbichila kuti tukole ndamo jakulilekasya ni chakulinga chakuti tuŵambaleje ndamo ja chikululu. Patulinjidwe kuti tutende chakusakala tukusosekwa tuganichisyeje kaje mwampaka yijile pakumkwaya Yehofa, ŵamwiŵasa mwetu soni ŵandu ŵane naga tuli tutesile yakusakalayo. Tukusasosekwa kumbuchilasoni kuti “chilichose chapandile mundu chachigowolasoni chichocho.” (Agal. 6:7) Atamose yili myoyo, yindu yiyamtendechele Lubeni yikusatujiganya chanasa chakwete Yehofa. Atamose kuti Yehofa nganaŵa atuchenjele kuti tukasimana ni yakuyichisya ya ulemwa wetu, nambope jwalakwejo chachitupa upile naga tukulingalinga kuti tutendeje yakuŵajilwa.
SIMIYONI NI LEFI
9. Ligongo chichi Yakobo nganasangalala ni Simiyoni ni Lefi? (Genesesi 49:5-7)
9 Aŵalanje Genesesi 49:5-7. Kaneko Yakobo jwaŵechetene ni Simiyoni ni Lefi. Nambope maloŵe gajwakamulichisye masengo jwalakwejo pakuŵechetana ni jemanjajo galosisye kuti nganasangalalaga nawo. Yaka ya munyuma mwakwe, mwanache jwamkongwe jwa Yakobo lina lyakwe Dina, jwakamulilidwe ni mundu jwine jwa Chikanani lina lyakwe Sekemu. Mwangakayichila ŵanache wosope ŵachalume ŵa Yakobo ŵatumbile mnope ni yayamtendechele mlumbugwawoju, nambope Simiyoni ni Lefi ŵatesile yindu yachiwawa. Jemanjaji ŵajesile pasi ŵandu ŵa ku Sekemu mwakwalambusya kuti chaŵe nawo pamtendele naga akukunda kuwumbala. Mwamti achalumewo ŵakundile kuti akawumbale. Nambope, jemanjajo mkanaŵe kupola maŵanga gawo, Simiyoni ni Lefi ‘ŵajigele maupanga gawo ni kwawula mumsinda wula ŵanduwo ali ngakumanyilila chilichose ni ŵamwuleje jwamlume jwalijose mumsindamo.’—Gen. 34:25-29.
10. Ana maloŵe gaŵalochesye Yakobo pakwamba Simiyoni ni Lefi gakwanilichikwe chamti uli? (Alolesoni libokosi lyakuti, “Maloŵe Gakumalisya Gajwaŵechete Yakobo Ali Asigele Panandi Kuwa.”)
10 Yakobo jwatumbile mnope ligongo lyakuti ŵanache ŵakwe ŵaŵiliŵa ŵawuleje ŵandu ŵajinji mnope. Mwamti ŵamsalile Simiyoni ni Lefi kuti ŵanache ŵawo chachibalalikangana mu Isalayeli mosope. Maloŵega gakwanilichikwe pali papitile yaka yakwana 200 Ayisalayeli ali ajinjile m’chilambo chele Mlungu ŵasalile kuti chachapa. Mwamti ŵanache ŵa Simiyoni ŵapochele misinda jine jijaliji mudela ja Yuda. (Yos. 19:1) Pele ŵanache ŵa Lefi ŵapochele misinda jakwana 48 jele jaliji m’madela gakulekanganalekangana mu Isalayeli.—Yos. 21:41.
11. Ana ŵanache ŵa Simiyoni ni Lefi ŵatesile yindu yambone yapi?
11 Ŵanache ŵa Simiyoni ni Lefi nganawilisyasoni kutenda yakulemwa yiŵatesile achinangolo ŵawo. Mwamti ŵanache ŵa Lefi ŵachimbichisyaga mnope kulambila kweswela. Pandaŵi jine Mose ali apite kukupochela Chilamusi cha Yehofa pa Litumbi lya Sinai, Ayisalayeli ŵajinji ŵatandite kukatindiŵalila kamwanache ka ng’ombe. Mwamti kaneko jemanjaji ŵaliji yimpepe ni Mose pakwajonanga ŵandu wosope ŵaŵatindiŵalilaga kamwanache ka ng’ombeko. (Eks. 32:26-29) Mwamti Yehofa jwasagwile Alefi kuti aŵe mtundu wapadela mwakulinganya yakuti ŵakutaga mbopesi atyocheleje mu mtundu welewo. (Eks. 40:12-15; Num. 3:11, 12) Kaneko pali papitile ndaŵi Ayisalayeli paŵaputaga ngondo kuti asumule chilambo chele Mlungu ŵasalile kuti chachapa, ŵanache ŵa Simiyoni ŵakamuchisye ŵanache ŵa Yuda pakuputa ngondojo. Mwamti yiŵatesileyi yamsangalesye Yehofa.—Ŵak. 1:3, 17.
12. Ana tukulijiganya chichi kutyochela pa yindu yiyamtendechele Simiyoni ni Lefi?
12 Yatukulijiganya. Akakundaga kuti kutumbila kwalongoleleje pakusagula yakutenda. Yili yachipago kutumbila naga wawojo kapena jwachinasi jwawo atendeledwe yindu yangali chilungamo. (Sal. 4:4) Tukumbuchileje kuti Yehofa jwangasangalalaga patukuŵecheta kapena patukutenda yindu yakulosya kuti tutumbile mnope. (Yak. 1:20) Naga mundu jwine atutendele yindu yangali chilungamo chinga mundujo akusamtumichila Yehofa kapena iyayi tukusatendaga yindu m’litala lyalikusamsangalasya Yehofa. Kutenda yeleyi kukusatukamuchisya kuti tuŵambale kuŵecheta kapena kutenda yindu yampaka yakuŵasye ŵane. (Alo. 12:17, 19; 1 Pet. 3:9) Atamose yili mkuti achinangolo ŵawo akutenda yindu yangamsangalasya Yehofa, akumbuchileje kuti wawojo akwete ufulu wakutenda yindu yakumsangalasya jwalakwe. Mwamti akaganisyaga kuti nganaŵa akombwele kutenda yindu yakumsangalasya Yehofa. Jwalakwe chachakamuchisya kuti akomboleje kutenda yakuŵajilwa. Mwamti jwalakwe chachapa upile naga akulingalinga kutenda yakuŵajilwa.
YUDA
13. Ana komboleka kuti chichi chichamtendekasisye Yuda kudandawula pijayiche ndaŵi jakuti apikanile maloŵe ga babagwe?
13 Kaneko Yakobo jwaŵechetene ni mwanache jwakwe jwine lina lyakwe Yuda. Komboleka kuti Yuda jwatandite kudandawula panyuma pakupikanila yindu yosope yiŵaŵechete babagwe kwa achakulugwe ŵala. Mwine yaliji myoyo ligongo lyakuti nombesoni jwalemwisye yindu yine yekulungwa. Jwalakwe jwakamuchisye nawo pakusumula yindu ya mumsinda wa Sekemu. (Gen. 34:27) Konjechesya pelepa, Yuda jwaliji yimpepe ni achalongo achimjakwe piŵamsumisyaga Yosefe kuti aŵe kapolo soni kwalambusya baba ŵawo kuti jwalakwejo awile. (Gen. 37:31-33) Kaneko Yuda jwatesile chikululu ni Tamala juŵaliji ŵamkwakwe ŵa mwanache jwakwe paganisya kuti jwalakwejo jwaliji lihule.—Gen. 38:15-18.
14. Ana Yuda jwatesile yindu yambone yapi? (Genesesi 49:8, 9)
14 Yakobo pijwaŵechetanaga ni Yuda, ŵagambile kumyamichila soni kusala yindu yambone yachiyimtendechele jwalakwejo pampepe ni liŵasa lyakwe. (Aŵalanje Genesesi 49:8, 9.) Yuda jwalosisye kuti jwaganichisyaga mnope babagwe ŵele pandaŵijo ŵaliji ŵachikulile. Konjechesya pelepa, jwalakwe jwalosisyesoni kuti ŵamnonyelaga mnope Benjamini juŵaliji mpwakwe.—Gen. 44:18, 30-34.
15. Ana maloŵe gaŵaŵechete Yakobo pakwamba ya Yuda gakwanilichikwe chamti uli?
15 Yakobo jwasasile kuti Yuda chachalongolelaga ŵachibale ŵakwe. Nambope, pajigele ndaŵi jelewu kuti yajwaŵechete Yakoboyi yikwanilichikwe. Mwamti panyuma pa yaka chiŵandika 200 chiŵechetele Yakobo maloŵega ni piŵamkolasile kandanda Yuda kuti jwaliji jwakulongolela. Panyuma pakutyoka ku Iguputo mbumba ja Yuda ni jajawulongolele mtundu wosope wa Ayisalayeli kupita m’chipululu mpaka kuja kwika m’chilambo chele Mlungu ŵasalile kuti chachapa. (Num. 10:14) Kaneko pali papitile yaka yejinji, Yuda ŵalongolele ŵandu ŵa Mlungu pakupunda ngondo jakwagomeka Akanani kuti ajigale chilambo chiŵasalile Mlungu kuti chachapa. (Ŵak. 1:1, 2) Mwamti Daudi juŵaliji jwakutyochela mumbagwilo ja Yuda jwaliji mwenye jwandanda jwakutyochela mumbagwilo jeleji. Soni panyuma pakwe papali mamwenye gane gejinji gakutyochela mu mbagwiloji. Nambope maloŵe gaŵaŵechete Yakobo gakwamba Yuda gakwanilichikwesoni m’matala gane.
16. Ana Yakulochesya ya pa Genesesi 49:10 yakwanilichikwe chamti uli? (Alolesoni libokosi lyakuti, “Maloŵe Gakumalisya Gajwaŵechete Yakobo Ali Asigele Panandi Kuwa.”)
16 Maloŵe gajwaŵechete Yakobo galosisyesoni kuti jwakulamulila jusyesyene jwa ŵandu wosope jwampaka kalakala chachityochela muliŵasa lya Yuda. (Aŵalanje Genesesi 49:10 soni maloŵe gamwiŵanda.) Jwakulamulila jweleju ali Yesu Klistu jwele Yakobo ŵamkolasile kuti Silo. Pakwamba ya Yesu lilayika lyasasile kuti, “Yehofa Mlungu chachimpa jwalakwejo mpando wa umwenye wa Daudi, atatigwe.” (Luk. 1:32, 33) Yesu akusakolanjidwasoni kuti “Lisimba lya mbumba ja Yuda.”—Chiw. 5:5.
17. Ana mpaka tumsyasye chamti uli Yehofa pakwamba mwatukusitwawonela ŵandu ŵane?
17 Yatukulijiganya. Yehofa ŵampele upile Yuda atamose kuti jwalemwisye pa yindu yine yekulungwakulungwa. Nambope komboleka kuti ŵachibale ŵakwe ŵa Yuda ŵasimonjile mnope ligongo lyakwe Yehofa ŵampele upile jwalakwejo. Chinga jemanjajo ŵaganisyaga yamti uli, nambope yatukumanyilila yakwe yili yakuti Yehofa ŵayiweni yambone mwa Yuda mwamti ŵampele upile. Ana m’weji mpaka tumsyasye chamti uli Yehofa? Mklistu mjetu papochele utumiki winewakwe pandanda mpaka tuganichisyeje mnope yakulepela yakwe. Nambope mpaka tutende chenene kumbuchila kuti Yehofa akusagamba kulola yindu yakusatenda chenene mundujo. Pajatu Yehofa akusalolaga yambone mwa ŵakutumichila ŵakwe. Myoyo m’wejisoni tukusasosekwa kutendaga yakulandanayo.
18. Ligongo chichi tukusasosekwa kuŵa ŵakuwusimana mtima?
18 Chindu chine champaka tulijiganye kutyochela kwa Yuda chili kusosekwa kwakuŵa ŵakuwusimana mtima. Yisyene kuti Yehofa akusatenda yasasile. Nambope ngaŵa kuti ndaŵi syosope jwalakwe akusayitendaga yinduyo mwatukusachila m’weji kapena pandaŵi jitwajembecheyaga. Mwachisyasyo, mbumba ja Yuda nganijitanda kwalongolela ŵandu ŵa Mlungu ndaŵi jijojo. Mmalomwakwe jemanjajo ŵapikanilaga ŵandu ŵaŵasagwile Yehofa kuti alongoleleje. Chinga Mose juŵaliji Mlefi, chinga Yoswa juŵaliji jwa mumbagwilo ja Efulayimu kapenasoni Mwenye Saulo juŵaliji jwa mumbagwilo ja Benjamini. Myoyo, m’wejisoni tukusasosekwa kumpikanila mundu jwalijose jwamsagwile Yehofa kuti atulongoleleje masiku agano.—Aheb. 6:12.
19. Ana tulijiganyisye yamti uli pakwamba ya Yehofa kutyochela m’maloŵe gakumalisya gajwaŵechete Yakobo ali asigele panandi kuwa?
19 Ana tulijiganyisye chichi kutyochela pa maloŵe gakumalisya gajwaŵechete Yakobo ali asigele panandi kuwa? Yili yakupikanika kusala kuti, “Mwakusayiwonela yindu mundu yili yakulekangana ni mwakusayiwonela Mlungu.” (1 Sam. 16:7) Yehofa ali jwakuwusimana mtima soni akusiŵakululuchila ŵakutumichila ŵakwe. Atamose kuti jwalakwe akusaŵengana ni ulemwa, nambope jwangajembecheyaga kuti ŵakutumichila ŵakwe chatendeje yindu mwangalemwesya chilichose. Mwamti jwalakwe mpaka akombole kwapa upile ŵandu ŵele munyumamo ŵatesile ulemwa wekulungwa nambo ŵapitikwiche mtima ni kutanda kutenda yambone. Mungani jakuyichisya tuchikambilana yiŵaŵechete Yakobo kwa ŵanache ŵakwe ŵachalume ŵane 8.
NYIMBO NA. 124 Tuŵeje Ŵakulupichika