NGANI JAKULIJIGANYA 21
NYIMBO NA. 21 Msosesose Chandanda Uchimwene
Awujembecheyeje Msinda Wawuchiŵapo Mpaka Kalakala
“Tukusachilila mnope msinda wawukwikawo.”—AHEB. 13:14.
CHAKULINGA CHA NGANIJI
Chitulijiganye yampaka jijile buku ja Ahebeli chaputala 13 pakutukamuchisya apano soni msogolo.
1. Ana Yesu jwasasile chile ya chichi pakwamba ya msinda wa Yelusalemu?
KULI kusigele masiku gamnono kuti Yesu Klistu awulajidwe, jwalakwe jwasasile mwakupikanika chenene yakulochesya yayakwanilichikwe kandanda pandaŵi jele msinda wa Yelusalemu soni nyumba ja Mlungu yasigele panandi konanjidwa. Jwalakwe jwakalamwisye ŵandu kuti lisiku line msinda wa Yelusalemu ‘wuchisyungulilidwa ni asilikali.’ (Luk. 21:20) Yesu ŵasalile ŵakumkuya ŵakwe kuti pachachawona asilikaliŵa, jemanjaji chatyoche mumsindamo ndaŵi jijojo. Pandaŵi jakwe maloŵe ga Yesuga gakwanilichikwe, mwamti asilikali ŵa Chiloma ŵasyungulile msinda wa Yelusalemu.—Luk. 21:21, 22.
2. Ana ndumetume Paulo jwapeleche malangiso gamti uli kwa Aklistu ŵaŵatamaga ku Yudeya soni ku Yelusalemu?
2 Kuli kusigele yaka yamnono kuti asilikali ŵa Chiloma asyungulile msinda wa Yelusalemu, ndumetume Paulo jwalembile chikalata chakola utenga wakamuchisya mnope chele apano chikusamanyika kuti buku ja Ahebeli. Muchikalatamo, Paulo jwapeleche malangiso kwa Aklistu ŵa ku Yudeya soni ŵa ku Yelusalemu gakwakamuchisya kuti akosechele yayichitendekwa msogolo. Ana ni yindu yapi yiyaliji yakuti chiyitendekwe? Yaliji yakuti Yelusalemu chajonanjidwe. Mwamti naga Aklistuwo ŵasakaga kulupuka, nikuti ŵasosekwaga kutila ni kuleka nyumba syawo soni mabisinesi gawo. Pakwamba ya msinda wa Yelusalemu, Paulo jwalembile kuti, “M’weji nganitukola msinda wampaka utame mpaka kalakala.” Kaneko jwasasile kuti, “Nambo tukusachilila mnope msinda wawukwikawo.”—Aheb. 13:14.
3. Ana “msinda wakola fendeshoni jisyesyene” uli chichi, soni ligongo chichi tukusasosekwa kuwusosasosa?
3 Komboleka kuti ŵandu ŵanyosyaga soni kwaseka Aklistu ŵaŵasagwile kutyoka ku Yelusalemu soni ku Yudeya. Nambope yaŵasagwileyo yakulupwisye umi wawo. Masiku aganosoni ŵandu akusatunyosyaga ligongo lyakuti ngatukusadalilaga maulamusi ga ŵandu soni ngatukusasiwonaga mbiya kuŵa syakusosekwa mnope. Ligongo chichi tukusasagula kutenda yeleyi? Tukusatenda yeleyi ligongo tukusamanyilila kuti chilambo chakusakalachi chili changatamilisya. M’weji tukusosasosa “msinda wakola fendeshoni jisyesyene” wawuli Uchimwene wa Mlungua “wawukwikawo.” (Aheb. 11:10; Mat. 6:33) Kamtwe kalikose munganiji, chikalondesyeje yindu yitatu ayi, (1) yagatite malangiso ga Pauloga pakwakamuchisya Aklistu ŵa m’yaka 100 yandanda kuti apitilisye kusosasosa “msinda wawukwikawo,” (2) yaŵatite Paulo pakwakosechelekasya jemanjajo yindu yayichitendekwa msogolo, soni (3) yagakuti malangiso gakwega pakutukamuchisya m’weji masiku agano.
AMKULUPILILEJE YEHOFA JWANGANAŴA ŴALESILE WAWOJO
4. Ligongo chichi msinda wa Yelusalemu waliji wakusosekwa mnope kwa Aklistu?
4 Msinda wa Yelusalemu waliji wakusosekwa mnope kwa Aklistu. Mpingo wa Chiklistu wa m’yaka 100 yandanda ŵawutamilikasisye mumsindawu m’chaka cha 33 C.E. Mwamti kweleko ni kukwaliji likuga lyakulongolela. Kupwatika pelepa, Aklistu ŵajinji ŵa mumsindawu ŵakwete majumba gambone soni yipanje. Atamose yaliji myoyo, Yesu jwakalamwisye ŵakumkuya ŵakwe kuti chachisosekwa kutyoka ku Yelusalemu soni ku Yudeya.—Mat. 24:16.
5. Ana Paulo jwatesile yamti uli pakwakosechelekasya Aklistu yindu yayaliji mkwika?
5 Pakusaka kwakosechelekasya Aklistu payindu yayaliji mkwika, Paulo jwakamuchisye jemanjajo kuti awuwoneje msindawo mpela muŵawuwonelaga Yehofa. Paulo jwakumbwisye jemanjajo kuti Yehofa nganayijitichisyagasoni yindu mpela nyumba ja Mlungu, ŵakutaga mbopesi, soni mbopesi syasyapelechedwaga ku Yelusalemu. (Aheb. 8:13) Ŵandu ŵajinji ŵaŵatamaga mumsindawo ŵamkanile Mesiya. Mwamti nyumba ja Mlungu jajaliji ku Yelusalemu nganijiŵasoni likulu lya kulambila kweswela soni jaliji jakuti chijijonanjidwe.—Luk. 13:34, 35.
6. Ligongo chichi Aklistu ŵasosekwaga malangiso ga Paulo gagali pa Ahebeli 13:5, 6?
6 Paulo pajwalembelaga chikalatachi Ahebeli, ŵandu ŵajinji ŵasangalalaga mnope kutama mumsinda wa Yelusalemu soni ŵane ŵajawulaga kukuwulola msindawu. Jwakulemba mabuku jwine jwa ku Loma jwapandaŵijo, jwasasile kuti Yelusalemu waliji “msinda wakumanyika mnope kudelajo.” Mwamti chaka chilichose, Ayuda ŵakutyochela m’yilambo yakulekanganalekangana ŵajawulaga kweleko kukutenda yisangalalo. Yeleyi yatendekasyaga kuti malonda gajendeje chenene mu msindawu. Myoyo ngatukukayichila kuti Aklisitu ŵane ŵa mumsindamu ŵakwete mbiya syejinji. Ni ligongo lyakwe Paulo jwasalile jemanjajo kuti, “Umi wenu ukaŵaga wakunonyela mbiya, nambo mjikutileje ni yindu yimkwete.” Kaneko jwalakwe jwakamwile maloŵe gakutyochela m’Malemba gaŵaŵechete Yehofa. Maloŵega galiji gakuti, “Une ngasinamleka, soni ngasinamjasa ata panandi.” (Aŵalanje Ahebeli 13:5, 6; Det. 31:6; Sal. 118:6) Aklistu ŵaŵatamaga ku Yelusalemu soni ku Yudeya ŵasosekwaga maloŵe gakulimbikasyaga. Yaliji myoyo ligongo lyakuti panyuma pakupochela chikalatachi, jemanjaji ŵasosekwaga kuleka nyumba syawo, mabisinesi gawo, soni yindu yine yejinji yaŵakwete. Mwamti kaneko ŵasosekwaga kutanda umi wasambano kudela jine yelesoni yaliji yakusawusya kwa jemanjajo.
7. Ligongo chichi apano tukusosekwa kumkulupililaga mnope Yehofa?
7 Yatukulijiganya: Ana pachangakaŵapa kusogoloku chikutendekwe yamti uli? Yachiyitendekwe yili yakuti “yakusawusya yekulungwa” yichitanda kaneko chilambo chakusakalachi chichijonanjidwa. (Mat. 24:21) Mpela muyaŵelele ni Aklistu ŵa m’yaka 100 yandanda, m’wejisoni tukusosekwa kuŵa mesope soni kuŵa ŵakoseka. (Luk. 21:34-36) Payichitanda yakusawusya yekulungwa, tuchisosekwa kuleka yindu yetu yine kapena yosope yene kwineku tuli tukwete chikulupi chakuti Yehofa ngasiŵaleka ŵandu ŵakwe. Atamose apano mkaniyitande yakusawusya yekulungwa tukwete upile wakulosya naga tukusamkulupililaga Yehofa. Akusosekwa kuliwusya kuti, ‘Ana yangusatendaga soni yakulinga yangu yikusalosya kuti ngusamkulupililaga Mlungu juŵasasile kuti chachingamuchisyaga mmalo mwakulupilila yipanje?’ (1 Tim. 6:17) Atamose kuti mpaka tulijiganye kutyochela pa yindu yayatendekwe m’yaka 100 yandanda, nambope “yakusawusya yekulungwa” yatukwembecheya kusogoloku jichiŵa ndaŵi jakusawusya mnope jele nganijitendekweje chitandilile. Sano ana mpaka tumanyilile chamti uli yatuchisosekwa kutenda payichitandaga yakusawusya yekulungwayi?
ŴAPIKANILEJE ŴAKULONGOLELA
8. Ana Yesu jwapeleche malangiso gamti uli kwa ŵakulijiganya ŵakwe?
8 Pali papitile yaka yakuŵalanjika chipochelele chikalata cha Paulo chakwawula kwa Ahebeli, Aklistu ŵaweni asilikali ŵa Chiloma ali asyungulile msinda wa Yelusalemu. Chelechi chaliji chimanyisyo chakuti msinda wa Yelusalemu usigele panandi konanjidwa, mwamti jemanjajo ŵasosekwaga kutila. (Mat. 24:3; Luk. 21:20, 24) Nambo ana jemanjaji ŵasosekwaga kutilila kwapi? Pajatu Yesu jwagambile kusala kuti, “Jwalijose jwali ku Yudeya chatande kutilila ku matumbi.” (Luk. 21:21) Sonitu mudelaji mwapali matumbi gejinji. Sano, ana jemanjaji akatilile ku litumbi lyapi?
9. Ligongo chichi yaliji yakusawusya kwa Aklistu kumanyilila litumbi lyakuti atilileko? (Alolesoni mapu.)
9 Komboleka kuti Aklistuŵa akatilile ku matumbi ga ku Samaliya, matumbi ga ku Galileya, Litumbi lya Helimoni, matumbi ga ku Lebanoni soni matumbi gagaliji lisi line lya lusulo lwa Yolodani. (Alole mapu.) Jine mwa misinda jajaliji mumadela ga matumbiga, jawonekaga kuti galiji malo gambone kutililako. Mwachisyasyo, msinda wa Gamula waliji penani mnope pa litumbi, mwamti paliji pakusawusya kuti mundu akayichepo. Mwamti Ayuda ŵane ŵayiwonaga kuti msindawu galiji malo gambone kutililako. Nambo msinda welewu waŵele malo gakuputilako ngondo pasikati pa Ayuda ni Aloma. Mwamti ŵandu ŵajinji ŵaŵatamaga kweleko ŵawulajidwe.b
Papali matumbi gejinji gele Aklistu akakomboleche kutililako, nambope gane mwa matumbiga nganigaŵa gambone kutililako (Alole ndime 9)
10-11. (a) Ana komboleka kuti Yehofa ŵakamulichisye masengo ŵani pakupeleka malangiso? (Ahebeli 13:7, 17) (b) Ana Aklistu ŵapatile maumbone gamti uli ligongo lyakwapikanila ŵakulongolela? (Alolesoni chiwulili.)
10 Komboleka kuti Yehofa jwalongolele Aklistuwo kupitila mwa abale ŵaŵalongolelaga mu mpingo pandaŵijo. Kaneko jwakulemba mbili jwine lina lyakwe Eusebius jwalembile kuti, “Mlungu jwalongolele achalume ŵane ŵa ku Yelusalemu kuti ŵasalile Aklistuwo kuti atile mu Yelusalemu ni kwawula mumsinda wine wa ku Peleya wakolanjidwa kuti Pela.” Ku Pela galiji malo gambone gele Aklistu ŵasosekwaga kutililako. Mwamti delaji jaliji chiŵandika ni msinda wa Yelusalemu. Yeleyi yatendekasisye kuti jemanjajo akayicheko mwangasawusya. Ŵandu ŵajinji ŵaŵatamaga ku Pelaku nganaŵa Ayuda. Ligongo lya yeleyi paliji pangali ngondo pasikati pa jemanjaji ni Aloma.—Alole Mapu.
11 Aklistu ŵaŵatilile ku matumbiŵa ŵakamulichisye masengo malangiso ga Paulo gakuti “mwapikanileje ŵele ŵakumlongolela” mumpingo. (Aŵalanje Ahebeli 13:7, 17.) Yakuyichisya yakwe ŵandu ŵa Mlungu ŵakulupwiche. Mwamti mbili jikusalosya kuti Mlungu nganiŵaleka ŵandu ŵaŵaliji “mkwembecheya msinda wakola fendeshoni jisyesyene” wawuli Uchimwene wa Mlungu.—Ahebeli 11:10.
Ku Pela galiji malo gambone kutililako soni kwaliji kwakuŵandika (Alole ndime 10-11)
12-13. Ana Yehofa aŵele ali mkwalongolela chamti uli ŵandu ŵakwe mundaŵi jakusawusya?
12 Yatukulijiganya: Yehofa akusiŵakamulichisya masengo ŵakulongolela kuti apelechecheje malangiso kwa ŵandu ŵakwe. M’Baibulo mwana yisyasyo jejinji yakulosya yaŵele ali mkutenda Yehofa pakwakamulichisya masengo ŵakuchinga pakwalongolela ŵandu ŵakwe mundaŵi jakusawusya. (Det. 31:23; Sal. 77:20) Mwamti masiku aganosoni, tukusawuwona umboni wakulosya kuti Yehofa akupitilisya kwakamulichisya masengo abale ŵakusatulongolela.
13 Mwachisyasyo, mundaŵi ja mlili wa COVID-19, abale ‘ŵakulongolela’ ŵapelekaga malangiso ku mipingo. Achakulungwa ŵa mumpingo ŵapochelaga malangiso gakusala yampaka atende abale ni alongo pa yindu yakwayana ni kumlambila Mlungu. Uli ugambile kutanda kwene mliliwu, twatesile msongano wachigawo m’yiŵecheto yakupunda 500. Twatesile msonganowu kupitila pa intaneti, pa TV, soni pa wailesi. Mwamti msongano mpela welewu waliji wakuti nganiwutendekweje chitandilile. Pandaŵi ja mliliwu nganituleka kupochela malangiso gakusosekwa mnope kutyochela kwa Yehofa. Yeleyi yatendekasyaga kuti tuŵeje ŵakamulana mnope. Myoyo, chinga kusogoloku chitusimane ni yakusawusya yamti uli, Yehofa chachipitilisya kwakamuchisya ŵakulongolela kuti asaguleje yindu mwalunda. Kupwatika pa kumkulupilila soni kupikanila malamusi ga Yehofa, ana ni ndamo sine syapi syampaka situkamuchisye kukosechela yakusawusya yekulungwa soni kuti chitutendeje yindu mwalunda pandaŵijo?
MWANONYELEJE ACHALONGO ACHIMJENU SONI MWAPOCHELEJE CHENENE ACHALENDO
14. Mwakamulana ni Ahebeli 13:1-3, ana Aklistu ŵasosekwaga kulosya ndamo syapi mkaniwujonanjidwe msinda wa Yelusalemu?
14 Payichitandaga yakusawusya yekulungwa, tuchisosekwa kunonyelana mnope kulekangana ni kala kose. Pandaŵi jelejo, tuchisosekwa kukuya chisyasyo cha Aklistu ŵaŵatamaga ku Yelusalemu ni ku Yudeya. Jemanjaji ŵanonyelanaga mnope ndaŵi syosope. (Aheb. 10:32-34) Kuli kusigele yaka yamnono kuti msinda wa Yelusalemu ujonanjidwe, Aklistu ŵasosekwaga “kunonyelana mpelaga mwakusatendela ŵandu ŵapaulongo” soni kupochelangana chenene msimangwawo.c Ŵasosekwaga kunonyelana mnope kupundana ni kalakose. (Aŵalanje Ahebeli 13:1-3.) M’wejisoni tuchisosekwa kunonyelanaga mnope pandaŵi ja yakusawusya yekulungwa.
15. Ligongo chichi Aklistu ŵa Chihebeli ŵasosekwaga kunonyelana soni kupochelana msimangwawo panyuma pakuti atilile ku matumbi?
15 Asilikali ŵa Chiloma paŵasyungulile msinda wa Yelusalemu kaneko ni kutyoka, Aklistu ŵatisile mumsindamo mwachitema ali agambile kujigala yindu yamnono. (Mat. 24:17, 18) Mwamti jemanjaji ŵasosekwaga kukamusyangana paŵatilaga soni ali ayiche kuŵatililagako. Yili yangakayikasya kuti ŵandu ŵajinji ŵasosekwaga “kwakamuchisya.” Mwamti yeleyi yapele upile Aklistuwo wakulosya kuti akusiŵanonyela yisyesyene achimjawo mwakamusyangana soni kugaŵana yindu yaŵakwete.—Tit. 3:14.
16. Ana mpaka tulosye chamti uli kuti tukusitwanonyela ŵakulupilila achimjetu ŵakusosechela chikamuchisyo? (Alolesoni chiwulili.)
16 Yatukulijiganya: Kwanonyela Aklistu achimjetu kukusatutendekasya kuti twakamuchisyeje pakusosechela chikamuchisyo. Pasikutendekwa ngondo kapena ngosi sya chilengedwe, abale ni alongo ŵetu ŵane akusaja kutama kumalo kwakusatama ŵandu ŵakutila kumangwawo. Mwamti payitendekwe yeleyi, Aklistu ŵajinji akusaŵa ŵakusachilila kwakamuchisya achimjawoŵa mwakuchilu soni mwausimu. Mlongo jwine jwa ku Ukraine juŵatisile kumangwawo ligongo lya ngondo jwatite, “Twaliweni ligasa lya Yehofa lili mkutulongolela soni kutukamuchisya kupitila mwa abale ni alongo ŵetu. Aklistu achimjetu ŵa ku dela jine ja ku Ukraine, ku Hungary, soni ku Germany kwatuli apano ŵatupochelaga chenene soni kutukamuchisya.” Myoyo, patukwakamuchisya abale ni alongo ŵetu pa yindu yakusosechela, yikusaŵa kuti tukukamula masengo yimpepe ni Yehofa.—Mis. 19:17; 2 Akoli. 1:3, 4.
Aklistu ŵatisile kumangwawo akusasosechela chikamuchisyo chetu (Alole ndime 16)
17. Ligongo chichi apano yili yakusosekwa mnope kwanonyelaga abale ni alongo ŵetu soni kwapochelaga chenene msimangwetu?
17 Ngatukukayichila kuti masengo gakwakamuchisya ŵane gachikula mnope pandaŵi ja yakusawusya yekulungwa. (Hab. 3:16-18) Apano Yehofa akutujiganya kuti twanonyeleje soni twapocheleje chenene Aklistu achimjetu. Mwamti ndamo syelesi sichiŵa syakusosekwa mnope pandaŵijo.
YAYICHITENDEKWA KUSOGOLOKU
18. Ana mpaka twasyasye chamti uli Aklistu ŵa Chihebeli ŵa m’yaka 100 yandanda?
18 Mbili jikusalosya kuti Aklistu ŵaŵatilile ku matumbi ŵakulupwiche pawajonanjidwaga msinda wa Yelusalemu. Atamose kuti jemanjaji ŵawulesile msinda wa Yelusalemu, nambope Yehofa nganiŵaleka. Ana tukulijiganya chichi pelepa? Ngatukumanyilila yosope yayichitendekwa kusogoloku. Nambope Yesu jwatusalile kuti tuŵeje ŵakoseka. (Luk. 12:40) Konjechesya pelepa, tukwetesoni malangiso gajwapeleche Paulo mu chikalata chakwe chakwawula kwa Aklistu ŵa Chihebeli. Malangisoga gali gakamuchisya mnope kwa m’weji mpela muyaŵelele kwa Aklistu ŵa m’yaka 100 yandanda. Nambosoni Yehofa msyenejo jwatusimichisye kuti ngasatuleka kapena kutujasa. (Aheb. 13:5, 6) Myoyo, kwende tulinjelinjeje kusosasosa Uchimwene wa Mlungu wawuli msinda wawuchiŵa mpaka kalakala. Msindawu uchiyikasya yindu yambone yejinji yatuchisangalala nayo mpaka kalakala.—Mat. 25:34.
NYIMBO NA. 157 Mtendele Wangamala!
a Mundaŵi ja m’Baibulo, misinda jalamulidwaga ni mwenye. Mwamti msinda mpela welewu wawonedwaga kuti uli uchimwene.—Gen. 14:2.
b Yeleyi yatendekwe mu 67 C.E., pali papitile ndaŵi jamnono Aklistu ali atisile ku Yudeya soni ku Yelusalemu.
c Maloŵe gandanda gaŵagagopolele kuti “kunonyelana mpelaga mwakusatendela ŵandu ŵapaulongo” mpaka gajimile kunonyelana kwa ŵandu ŵakupagwana, nambo Paulo jwakamulichisye masengo maloŵega pakusala ya kunonyelana kwakukusaŵa pasikati pa abale ni alongo mu mpingo.