NGANI JAKULIJIGANYA 6
Yajikusatujiganya Baibulo Pakwamba ya Juŵajilembile
“Mlembe m’buku yosope yene yinamsalile.”—YEL. 30:2.
NYIMBO NA. 96 Buku ja Mlungu Jili Chipanje
YACHITULIJIGANYEa
1. Ligongo chichi wawojo akusayamichila mnope Baibulo?
KUSALA yisyene tukusamyamichila mnope Yehofa Mlungu ligongo lyakutupa Baibulo. Kupitila m’bukuji, jwalakwe jwatupele malangiso gakutukamuchisya kuti tukomboleje kulimbana ni yakusawusya yatukusasimana nayo masiku agano. Kupitila m’Baibulo jwalakwe atupelesoni chembecheyo chakusangalasya cha msogolo. Nambosoni, Yehofa jwakamulichisye masengo Baibulo pakulondesya ndamo syejinji syakwete. Patukuganichisya mnope ya ndamo syakwe syambone mnopesi, yikusatulimbikasya mnope, mwamti yikusatutendekasya kuŵa najo paunasi wambone.—Sal. 25:14.
2. Ana Yehofa aŵele ali mkulimanyikasya kwa ŵandu m’matala gapi?
2 Yehofa akusasaka kuti ŵandu ammanyilile. Kalakala, jwalakwe jwalimanyikasyaga kwa ŵandu kupitila mu sagamisi, mmesomkulola, nambosoni kupitila mwa malayika. (Num. 12:6; Mase. 10:3, 4) Nambo ana ŵandu akamanyilile chamtuli ya sagamisisyo, mesomkulolago, nambosoni mawutenga gakutyochela kwa malayikago yikaŵe kuti nganiyilembedwa? Kuti ŵandu amanyilile yeleyi, Yehofa jwapatile ŵandu ŵakuti ‘alembe m’buku’ yindu yosope yajwasakaga kuti tuyimanyilile. (Yel. 30:2) Ligongo lyakuti ‘matala ga Mlungu jwakuwona gali gagoloka’ mpaka tuŵe ŵakusimichisya kuti litala lyaŵasagwileli kuti alumbikaneje ni m’weji lili lyambone mnope soni lyakamuchisya.—Sal. 18:30.
3. Ana Yehofa jwatesile yamtuli kuti Baibulo jisimanikwe mpaka lelo jino? (Yesaya 40:8)
3 Aŵalanje Yesaya 40:8. Kwa yaka yejinji, Maloŵe ga Mlungu gaŵele gali mkwalongolela achalume ni achakongwe ŵakulupichika. Ana yeleyi yikomboleche chamtuli pakuŵapo Maloŵe ga Mlungu galembedwe pa yindu yangakaŵa konasika, yayitendekasisye kuti mipukutu jandandajo jikasimanikwaga masiku agano? Yehofa ŵalolechesye kuti ŵandu akopele Malembaga. Atamose kuti ŵandu ŵaŵakopelagaŵa ŵaliji ŵangali umlama, nambope ŵalolechesye kuti akopele mwakusamala mnope. Pakwamba ya Malemba ga Chihebeli, jwamlijiganye ya Baibulo jwine jwalembile kuti, “Tuli ŵakusimichisya kuti pangali buku jine jakala jajakopeledwe mwakulondola mpela Baibulo.” Atamose kuti pajigele ndaŵi, maloŵega ŵagalembile payindu yangakaŵa konasika, nambosoni kuti ŵandu ŵaŵakopelagawo ŵaliji ŵangali umlama, mpaka tuŵe ŵakusimichisya kuti maloŵe gatukusaŵalanga m’Baibulo masiku agano galembedwe mwakamulana ni muŵasachilaga Yehofa jwali msyene jwa Baibulo.
4. Ana chitukambilene chichi munganiji?
4 Yehofa ni jwakusatupa “mtuka uliwose wambone soni wamlama.” (Yak. 1:17) Baibulo jili mu gulu ja mituka jambone jatupele Yehofa. Naga mundu jwine atupele mtuka, mtukawo ukusalosya kuti mundujo akutumanyilila chenene soni akumanyilila yindu yatukusosechela. Mwelemutu ni mwaŵelele Mlungu juŵatupele Baibulo. Patukuganichisya ya mtukawu tukusamanyilila yejinji yakwamba Yehofa. Tukusamanyilila kuti jwalakwe akusatumanyilila chenene soni akusamanyilila yindu yatukusosechela. Munganiji, chitukambilane yajikusati Baibulo pakulosya ndamo sitatu syakwete Yehofa. Ndamosi sili lunda, chilungamo, soni chinonyelo. Nambo chandanda kwende tulole yajikusati Baibulo pakulosya lunda lwa Mlungu.
BAIBULO JIKUSALOSYA LUNDA LWA MLUNGU
5. Ana Baibulo jikusalosya lunda lwa Mlungu m’litala lyapi?
5 Yehofa akusamanyilila kuti tukusasosechela malangiso gakwe ga lunda. Sonitu mtuka wakwe watupele jajili Baibulo, jigumbele ni malangisoga. Malangiso ga m’Baibulo gaŵele gali mkwakamuchisya ŵandu. Nambosonitu Baibulo jikusachenga umi wa ŵandu. Mose pajwalembaga mabuku gandanda ga m’Baibulo, jwasalile ŵandu ŵa Mlungu ŵaŵaliji Ayisalayeli kuti, “Maloŵega nganigaŵa gangali mate, nambo maloŵe gelega gali umi wenu.” (Det. 32:47) Ŵandu ŵaŵapikanilaga yagasalaga Malemba ŵaŵaga ŵakusangalala soni yindu yajendelaga chenene. (Sal. 1:2, 3) Atamose kuti Maloŵe ga Mlungu galembedwe kalakala, nambope gakwete machili gakuchenga umi wa ŵandu mpaka apano. Mwachisyasyo, pa jw.org, pa ngani sya mtwe wakuti “Baibulo Jikusachenga Umi,” pana ngani sya yakutendekwa yisyesyene syakulondesya ya ŵandu ŵakupunda 50 ŵakombwele kuchenga umi wawo masiku agano ligongo lyakutanda kukamulichisya masengo yajikusasala Baibulo. Yeleyi yikulosya kuti Baibulo jikukamula masengo kwa ŵandu ŵakusajikulupilila.—1 Ates. 2:13.
6. Ligongo chichi Baibulo nganijiŵa jilandene ni buku jine jilijose?
6 Pangali buku jampaka jilandane ni Maloŵe ga Mlungu. Tukuŵecheta myoyo ligongo lyakuti juŵalembile bukuji ali Yehofa Mlungu jwamachili gosope, jwampaka kalakala, nambosoni jwalunda kupunda mundu jwalijose. Ŵandu akusapitilisya kuŵalanga mabuku gejinji atamose achimsyene mabukugo ali awile. Nambope, mkupita kwandaŵi malangiso ga m’mabukuga gakusaleka kukamula masengo. Mwakulekangana ni yeleyi, mfundo syalunda sya m’Baibulo sichiŵapo mpaka kalakala, soni chisipitilisye kwakamuchisya ŵandu ndaŵi syosope. Patukuŵalanga Baibulo soni kuganichisya yatukulijiganya, Yehofa akusakamulichisya masengo msimu wakwe weswela kutukamuchisya kulola mwampaka tukamulichisye masengo paumi wetu malangiso gatuŵalasilego. (Sal. 119:27; Mala. 3:16; Aheb. 4:12) Kusala yisyene, Yehofa juŵalembile Baibulo ali jwakusachilila kutukamuchisya. Yeleyi yitutendekasyeje kola mtima wakusaka kujiŵalanga Baibulo ndaŵi syosope.
Ana Baibulo jiŵele jili mkwakamulanya chamtuli ŵakutumichila ŵa Yehofa kutandila kala mpaka masiku agano? Alole ndime 7-8)
7. Ana munyumamu Baibulo jakamuchisye chamtuli ŵandu ŵa Mlungu kuŵa ŵakamulana?
7 Panasoni chindu chine chachikusalosya kuti m’Baibulo mwana lunda lwa Mlungu. Chindu chakwe chili chakuti Baibulo jikusijakamuchisya ŵandu ŵa Mlungu kuŵa ŵakamulana. Ayisalayeli ali ajinjile m’chilambo chaŵasalile kuti chachapa nganatamaga malo gampepe. Ŵane ŵaliji ŵakuwulaga somba, pele ŵane ŵalangaga ng’ombe, ngondolo, mbusi, soni ŵane ŵaliji alimi. Yaliji yangasawusya kwa Ayisalayeli ŵaŵatamaga dela jimpepe kuleka kwaganichisya achimjawo ŵaŵatamaga dela jine ja chilambocho. Nambo Yehofa jwalinganyisye yakuti Ayisalayeli asimaneje pampepe mu yakutendekwa yakulekanganalekangana. Ŵatesile yeleyi kuti jemanjaji apikanileje pagakuŵalanjidwa Maloŵe ga Mlungu soni pakugalondesya. (Det. 31:10-13; Neh. 8:2, 8, 18) Agambe ganisya muŵapikanilaga Ayisalayeli ŵakulupichika payiche ku Yelusalemu ni kwawona ŵakulupilila achimjawo ŵaŵatamaga m’madela gakulekanganalekangana m’chilambomo. Yehofa jwakamulichisye masengo litalali pakwakamuchisya Ayisalayeli kuti apitilisye kuŵa ŵakamulana. Mkupita kwandaŵi, paŵatamilikasisye mpingo wa Chiklistu, mwapali achalume ni achakongwe ŵakulekangana yiŵecheto, mtundu, nambosoni kapate ka mbiya. Nambo ligongo lyakuti wosopeŵa ŵanonyelaga Malemba, jemanjaji ŵaŵele ŵakamulana pakumlambila Mlungu jwakuwona. Ŵandu ŵaŵaŵele ŵakulupilila ŵapikanichisye Maloŵe ga Mlungu ligongo lya chikamuchisyo cha ŵakulupilila achimjawo nambosoni ligongo lyakusongana pampepe ni jemanjajo.—Mase. 2:42; 8:30, 31.
8. Ana Baibulo jikwakamuchisya chamtuli ŵandu ŵa Yehofa masiku agano kuŵa ŵakamulana?
8 Mlungu jwetu jwalunda akupitilisya kwajiganya soni kwakamuchisya ŵandu ŵakwe kuŵa ŵakamulana kupitila m’Baibulo. Nambosoni m’Baibulo mwana usyesyene wosope wakwamba Yehofa watukusosekwa kuwumanyilila. Ndaŵi syosope tukusasongana pampepe pa misongano ja mpingo, misongano ja dela, soni pa misongano ja chigawo ni chakulinga chakuti tupikanile pagakuŵalanjidwa Malemba soni pakugalondesya. Myoyo, Baibulo jili chida chakusosekwa mnope chakukamulichisya masengo Yehofa pakwakamuchisya ŵandu ŵakwe wosope kuti ampikanileje jwalakwe.—Sef. 3:9.
9. Ana tukusosekwa kuŵa mundu jwamtuli kuti tupikanichisye utenga wa m’Baibulo? (Luka 10:21)
9 Aganichisyesoni ya chindu chine chachili umboni wakulosya lunda lwa Yehofa. Pana Malemba gejinji gaŵagatendekasisye kuti galembedwe m’litala lyakuti ŵandu ŵali ŵakulinandiya pewo akombole kugapikanichisya. (Aŵalanje Luka 10:21.) Kulikose ŵandu akusaŵalanga Baibulo. Pakulondesya ya Baibulo jwamlijiganye jwine jwatite, “Ŵandu ŵajinji akusaŵalanga Baibulo kupunda buku jine jilijose. Nambosoni akusaŵalanga mwakusamala kupunda mabuku gosope.” Nambope, ŵandu ŵakulinandiya yisyesyene ni ŵakusajipikanichisya soni kukamulichisya masengo yajikusasala Baibulo.—2 Akoli. 3:15, 16.
10. Ana Baibulo jikusalosya lunda lwa Mlungu mulitala linesoni lyapi?
10 Panasoni litala line lyatukusalijiganya lunda lwa Yehofa kutyochela m’Baibulo. Ngaŵa kuti Yehofa akusagamba kamulichisya masengo Malemba pakutujiganyape mpela gulu, nambo akusagakamulichisyasoni masengo pakutulongolela soni kutulimbikasya jwalijose pajika. Patukuŵalanga Maloŵe ga Yehofa ni patukusayiwona kuti jwalakwe akusatusamalila jwalijose pajika. (Yes. 30:21) Ana pakwete pasimene ni chakusawusya, ni paŵajigele Baibulo kuti aŵalanje ŵapatile ndime jaŵajiweni mpela kuti ŵalembele wawojo? Nambotu, Baibulo jikusakamuchisya ŵandu mamiliyoni gejinji. Ana Baibulo mpaka jakamuchisye wawojo apano pa yindu yakusosechela? Elo mpaka yikomboleche ligongo juŵalembile Baibulo ali jwalunda mnope pa yakupanganyikwa yosope.—2 Tim. 3:16, 17.
BAIBULO JIKUSALOSYA KUTI MLUNGU ALI JWACHILUNGAMO
11. Ana Mlungu jwalosisye chamtuli kuti jwangali lusagu pajalembedwaga Baibulo?
11 Chilungamo jili ndamo jine jakwete Yehofa. (Det. 32:4) Chilungamo chikusakamulana mnope ni kuŵa ŵangali lusagu, mwamti Yehofa jwangali lusagu. (Mase. 10:34, 35; Alo. 2:11) Ndamo jangali lusaguji jawonechele chenene mu yiŵecheto yaŵayikamulichisye masengo pakulemba Baibulo. Mabuku 39 gandanda ga m’Baibulo gelembedwe mu Chihebeli. Yaliji myoyo ligongo lyakuti pandaŵijo ŵakutumichila ŵa Mlungu ŵachipikanaga mwangasawusya chiŵechetochi. Nambope, chakundanda kwa yaka ya mma 100 C.E., ŵandu ŵakamulichisyaga masengo mnope chiŵecheto cha Chigiliki, mwamti mabuku 27 gakumalisya ga m’Baibulo ŵagalembile m’chiŵechetochi. Yehofa nganasaka kuti Maloŵe gakwe gagambe kuŵa mu chiŵecheto chimpepe. Masiku agano ŵandu chiŵandika 8 biliyoni akusaŵecheta yiŵecheto yejinji. Ana ŵandu ŵeleŵa mpaka alijiganye chamtuli yakwamba Yehofa?
12. Ana maloŵe ga pa Daniele 12:4 gakukwanilichikwa m’litala limo lyapi m’masiku gakumalisya gano?
12 Kupitila mwa jwakulochesya Daniele, Yehofa jwasasile kuti m’masiku gakumalisya, “umanyilisi” wa m’Baibulo “tiwuchikulilakulila.” Ŵajinji mpaka apikanichisye yeleyi. (Aŵalanje Daniele 12:4.) Litala limo lyele umanyilisiwu ukukulilakulila lili kupitila mwa kugopolela, kukoposya, nambosoni kugaŵa Mabaibulo soni mabuku gakulondesya Baibulo. Pachilambopa buku jajigopoleledwe soni kugaŵidwa mnope jili Baibulo. Ndaŵi syejinji Mabaibulo gakusagopolela ŵandu ŵamalonda gakusaŵa gakudula mnope. Nambo ŵakutumichila ŵa Yehofa aŵele ali mkugopolela Maloŵe ga Mlungu mu yiŵecheto yakupunda 240, mwamti jwalijose mpaka ajipate Baibulo mwalulele. Yeleyi yikamuchisye kuti ŵandu ŵamitundu josope apikane ngani ‘syambone syakwamba ya Uchimwene’ mbesi mkanijiyiche. (Mat. 24:14) Mlungu jwetu jwachilungamo akusaka kupeleka upile kwa ŵandu ŵajinji kuti ammanyilile mwakuŵalanga Maloŵe gakwe. Jwalakwetu akutenda yeleyi ligongo lyakuti akusatunonyela mnope wosopewe.
BAIBULO JIKUSALOSYA KUTI MLUNGU ALI JWACHINONYELO
13. Ligongo chichi yili yakupikanika kusala kuti Baibulo jikusalosya chinonyelo chakwete Yehofa? (Yohane 21:25)
13 Baibulo jikusapeleka umboni wakuti ndamo jekulungwa jakwete Mlungu jili chinonyelo. (1 Yoh. 4:8) Agambe ganichisya ya yindu yaŵakundile Yehofa kuti yisimanikwe m’Baibulo soni yine yakuti yikasimanikwamo. Kupitila m’Baibulo, jwalakwe jwatupele yindu yatwasosechelaga kuti tuŵe paunasi wambone ni jwalakwe, kuti tukole umi wakusangalala apano, soni kuti chitupate umi wangamala. Nambope, ligongo lyakuti Yehofa akusatunonyela, nganatulembela yindu yejinji yayikagambile kutusokonasya.—Aŵalanje Yohane 21:25.
14. Ana Baibulo jikusalosyasoni chamtuli kuti Mlungu ali jwachinonyelo?
14 Yehofa jwalosisyesoni chinonyelo mwakuŵechetana ni m’weji m’litala lyakutuchimbichisya. Jwalakwe nganatupa ndandanda jelewu mnope ja malamusi gakuti tugakuyeje, kapena kutusalila yakutenda payiliyose yatukusatendaga paumi wetu. Mmalomwakwe, jwalakwe akusakamulichisya masengo yindu yisyesyene yayatendechele ŵandu, yakulochesya yakusangalasya, nambosoni malangiso gakamuchisya kuti tusaguleje yindu mwalunda. Muyakutendekwa yeleyi, Maloŵe ga Mlungu gakusatukamuchisya kuti tumpikanileje ni mtima wetu wosope.
Ligongo chichi tukusosekwa kuganichisya muŵatendelaga yindu Yehofa ni ŵakutumichila ŵakwe ŵakala? (Alole ndime 15)
15. (a) Ana Yehofa jwalosisye chamtuli kuti akusatenda chidwi ni ŵandu ŵakusaŵalanga Maloŵe gakwe? (b) Mwakamulana ni chiwulilicho, ana ni ŵandu ŵapi ŵakusiŵakolanga m’Baibulo ŵakwaganichisya kamsikanako, m’bale jwachinyamatajo, soni mlongo jwachikulilejo? (Gen. 39:1, 10-12; 2 Ayi. 5:1-3; Luk. 2:25-38)
15 Baibulo jikusalosyasoni kuti Yehofa akusatenda chidwi mnope ni m’weji. Ana akusatenda chamtuli yeleyi? M’Baibulo mwana ngani syejinji syasikusasala mwakusapikanila ŵandu. Mpaka twapikanichisye ŵandu ŵakusiŵakolanga m’Baibulo ligongo jemanjajo ŵaliji “mpela m’weji.” (Yak. 5:17) Chakusangalasya mnope chili chakuti, patukulola muŵatendelaga yindu Yehofa ni ŵandu ni patukusapikanichisya mnope kuti “Yehofa akwete chinonyelo chekulungwa soni ali jwachanasa.”—Yak. 5:11.
16. Ana tukusalijiganya chichi pakwamba ya Yehofa patuŵalasile m’Baibulo ya ŵandu ŵaŵatesile yakulemwa? (Yesaya 55:7)
16 Baibulo jikusalosyasoni chinonyelo chakwete Yehofa kwa m’weji m’litala line. Malemba gakusalosya kuti Mlungu nganaŵa atulesile patutesile yakulemwecheka. Mwachisyasyo, Ayisalayeli ŵamlemwechesyaga Yehofa mwakuwilisyawilisya, nambo Mlungu jwakululuchilaga jemanjajo papitikwiche mtima. (Aŵalanje Yesaya 55:7.) Nombe Aklistu ŵa m’yaka 100 yandanda ŵamanyililaga ya chinonyelo chakwete Mlungu. Mwakusalilidwa, ndumetume Paulo jwaŵendile ŵakulupilila achimjakwe kuti ‘amkululuchile ni mtima wosope soni kumlimbikasya’ mundu jwaŵatesile yakulemwa yekulungwa juŵapitikwiche mtima. (2 Akoli. 2:6, 7; 1 Akoli. 5:1-5) Kusala yisyene, yili yakulimbikasya kumanyilila kuti Yehofa jwangajasaga ŵakutumichila ŵakwe ligongo lyakuti atesile yakulemwa yekulungwa. Mmalomwakwe, jwalakwe mwachinonyelo akusiŵasosaga jemanjajo, kwakamuchisya, nambosoni kwaŵilanga kuti awujile mmyala mwakwe. Jwalakwe akutusalila kuti chachitendasoni yeleyi masiku agano kwa ŵandu ŵapitikwiche mtima.—Yak. 4:8-10.
TUYAMICHILEJE ‘MTUKA WAMBONE’ WAWULI MALOŴE GA MLUNGU
17. Ligongo chichi Baibulo jili mtuka wakusosekwa mnope?
17 Yehofa atupele mtuka wambone mnope. Ligongo chichi Maloŵe gakwega gali gakusosekwa mnope? Mpela mwatuyiwonele munganiji, Baibulo jikusalosya lunda lwakwete Mlungu, chilungamo chakwe, soni chinonyelo. Bukuji jikusalosyasoni kuti Yehofa akusasaka kuti tummanyilile chenene. Mwamti akusasaka kuti tuŵe achimjakwe.
18. Ana mpaka tulosye chamtuli kuti tukusamyamichila mnope Yehofa ligongo lya ‘mtuka wambone’ mnope wawuli Baibulo?
18 Tukusasosekwa kuyamichila mnope ‘mtuka wambone’ wa Maloŵe ga Mlungu. (Yak. 1:17). Mpaka tutende yeleyi mwakupopela patukuŵalanga Baibulo nambosoni kuganichisya mwakusokoka yatuŵalasileyo. Patukutenda yeleyi, mpaka tuŵe ŵakusimichisya kuti Jwakulemba jwamkulungwa jwa Baibulo chachitupa upile ligongo lyakulimbichila kwetu nambosoni ‘tuchipata umanyilisi’ wa Mlungu.—Mis. 2:5.
NYIMBO NA. 98 Malemba Gasalilidwe ni Mlungu
a Baibulo jikusatukamuchisya kuŵa paunasi wambone ni Yehofa. Ana mpaka tulijiganye chichi m’buku jeswelaji pakwamba ya lunda lwa Mlungu, chilungamo chakwe, soni chinonyelo chakwete jwalakwe? Yatukusalijiganya mpaka yitukamuchisye kuti tuyamichileje mnope Maloŵe ga Mlungu nambosoni kujiwona Baibulo kuti jili mtuka wakutyochela kwa Atati ŵetu ŵakwinani.